Read 1 Reyes 1

1 Reyes1

Tijin Dab'i

¹Matxitoqtzun tijinxi'x nimaqkawil Dab'i ex matxi'toq tzaj lq'e tab'q'i. Maskye ntoq jawx q'o'n txqan ttxo'w b'a'nxi'x, mixtoqti'x nmoq'ti.²Qu'mtzun xikyma'nju' tajb'el te: Ati tu'n tjyet jun txin b'ajx mjeya' teya, qman nimaqkawil, tu'n tajb'en teya ex tu'n t-xika'yi'na tu'n, ex tu'n tktan junx tuk'i'la tu'ntzun tmoq'tiya, chechij.

³Kyjoytzun jun txin tb'anilxi'x ka'yin toj tkyaqilju' tx'otx' Israel, ex knet jun kyu'n, Ab'isaj tb'i, aj Sunem, xikyiq'i'ntzuntz teju' nimaqkawil.⁴Majxtoq tb'anilxi'x ka'yin Ab'isaj, intoq xitka'yi'nju' nimaqkawil ex najb'en te, atzunte nimaqkawil mixti' ok il ti'ju' txin. Oktq'o'ntib' Adoniy te nimaqkawil

⁵Jawtiq'i'ntib' Adoniy tk'wal Dab'i tuk'i'l Awit, ex tma qa a k'okyel te nimaqkawil. Eb'ajtzaj tiq'i'n karwaj te q'oj, ex xjal te q'oj b'a'n che chejin, ex kab'naqlajoj (50) xjal te q'oj xq'uqilku'xi'xte.⁶B'ajxtoq tz'oka' ili'n jumaj Adoniy tu'n tman tjawlenx ch'iy, ex b'ajxtoq txa' qani'n jumaj te titi'chaq ntb'incha'n. Tb'aniltoq ka'yin Adoniy, titz'inxi'tl Ab'salon. ⁷Ojetoq b'entti'j jun tyol tuk'i'l Joab', tal Seruya, ex tuk'i'lu' pale Ab'yatar, aye'ju' nche onin ti'j.⁸Aye'tzu'n pale Sadok, ex B'enayiy tk'wal Joyada, ex t-sanjelal Dyos Natan, ex Simey ju' q'uqlitk'u'j nimaqkawil ti'j, exqe' t-xjal Dab'i kuwqe' te q'oj, mixti'x kymujb'a kyyol tuk'i'l Adoniy.

⁹Kub'tzu'n tq'o'n Adoniy jun nimaqwan toju' tq'ijlalil lu tk'etzju' pik Soelet, ati nqayin tk'etzju' t-xiklil a' Rowel. E'kub' tb'yo'n rit, tman wakx ex qpoj tman wakx qu'sqexi'x, ex eb'aj ttxko'n kykyaqilju' ttzik ex titz'in, tk'walju' nimaqkawil, ex kykyaqilju' ichan aj Juda nche ajb'en teju' nimaqkawil.¹⁰Aye'tzu'n Natan t-sanjelal Dyos, ex B'enayiy, exqe' t-xjal Dab'i te q'oj, ex Salomon ju' ttzik, mixti' e'ttxok.¹¹Yolintzun Natantz tuk'i'l B'et-sab'e, ttxu Salomon, xitma'n te:
—¿Ma na'mx tb'inteya qa matxi' tz'oktq'o'ntib' Adoniy tal Awit te nimaqkawil, extzun min b'i'n tu'n taye Dab'i?¹²B'intzpe'ya, kxe'l nma'n jun tnab'la tu'ntzun miche kub'a' b'yo'ne' tuk'i'lju' tala Salomon.¹³Kutxi'ya twitzju' nimaqkawil Dab'i ex q'manxa te: Qman nimaqkawil, ojena' ttziyaya weye' qa aju' wale' Salomon kyjel t-xela te nimaqkawil, ex kjapumel toju' tq'uqb'ila. ¿Tiqu'ntzun a Adoniy nkawin ja'lo? chiku'ya te.¹⁴Akxtzun nyolina tuk'i'lju' nimaqkawil ajwokpune' ex kxel nma'nxi'tlju'ye' ntma'na, chi Natan.

¹⁵Xi'tzun B'et-sab'e tk'etzju' nimaqkawil toju' tja. Matxi'toq tijinxi'xju' nimaqkawil, toktoqju' Ab'isaj aj Sunem ka'yilte.¹⁶Majx kub'joqe B'et-sab'e twitzju' nimaqkawil, xitzun tqani'n nimaqkawil te:
—¿Ti'tzu'n niq'ina? chij.

¹⁷Xitzun ttzaq'we'n B'et-sab'e:
—Tzajna' ttziya'na weye' nimaqkawil twitz Qman Dyos, qa aju' wale' Salomon oktoq kawil te t-xela, ex kjapumeltoq toju' tq'uqb'ila.¹⁸Atzu'n ja'lo matxi' tz'oktq'o'ntib' Adoniy te nimaqkawil, ex min b'i'n tu'na nimaqkawil.¹⁹Mache kub' tb'yo'n tman wakx, e'qpoj tman wakx ex txqan rit, mache'x ttxko'nju' tk'wala nimaqkawil; ex matxi ttxko'nju' pale Ab'yatar ex Joab' nejenel kye xjal te q'oj, atzu'n Salomon ju' ajb'el teya nimaqkawil mixti' xttxok.²⁰Atzu'n ja'lo nimaqkawil, tkyaqilju' tnam Israel nnayon teya tu'n tmanteya alkyeju' kkawil te t-xela.

²¹Qatzun min, ajtkyima nimaqkawil, kqo kb'el b'yo'ne' tuk'i'lju' wale' Salomon, chij.

²²Akxtoqtzun nyolin B'et-sab'e tuk'i'l nimaqkawil tej tokpun Natan t-sanjelal Dyos,²³xiq'ma'ntzun tpakb'altz te nimaqkawil. Tetzunj tokpunju' t-sanjelal Dyos twitzju' Nimaqkawil, majx kub'joqe twitz,²⁴xitqani'ntzuntz te:
—Nimaqkawil, ¿Ma oje txitma'na te Adoniy qa a kkawil te t-xela?²⁵Qu'n lu matxi' ku'x, matxi' che Kub' tb'yo'n tman wakx e'qpoj tman wakx, ex txqan rit, ex macheb'aj ttxko'nju' tk'wala, kyuk'i'lju' nejenel kye xjal te q'oj, ex ikxju' pale Ab'yatar, luqe' nche wan ex nche k'wan tuk'i'l, ex njaw kyma'n kuw: ¡Nimanjtzxwita Adoniy nimaqkawil! chechij.²⁶Atzunwe' min ẍin ttxoke' ex min xttxokju' pale Sadok, ex B'enayiy, tk'wal Joyada, ex Salomon ju' tk'wala nimaqkawil.²⁷¿Ma xi'tzun tma'na tu'n tok te t-xela nimaqkawil, extzun min tmaya weye' ayine' ajb'el teya alkyeju' kjelten toju' tq'uqb'ila tik'lenxi'ya? chi Natan. Tma Dab'i tu'n tok Salomon te t-xel

²⁸Tchaq'tzun nimaqkawil Dab'i tu'n ttxketu' B'et-sab'e, qu'n matxitoq tz'etz. Tetzunj tpon B'et-sab'e, kyej we' twitzju' nimaqkawil.²⁹Xi'tzun ttziya'n nimaqkawil twitz Qman Dyos te kjalu:
—Kxel ntziya'ne' twitz Qman Dyos, ju' matxi' chin tkole' te tkyaqil yajb'ilweye',³⁰kjapumelju' xintziya'ne' teya twitz Qman Dyos ja'loxi'x: kjapumelju' tala Salomon toju' q'uqb'il te kawb'il te nxele' ex kkawil wik'lenxi'ye', chij te.

³¹Majxtzun kub'joqe B'et-sab'e twitz tx'otx' twitzju' nimaqkawil, tmatzuntz:
—¡Nimanjtzxwita kukxju' nimaqkawil Dab'i! chij.

³²Tchaq'tzun nimaqkawil Dab'i tu'n ttzaj txko'nju' pale Sadok, ex Natan t-sanjelal Dyos (ju' matxitoq tz'etz), ex B'enayiy tk'wal Joyada. Tetzunj kyb'ajpon twitzju' nimaqkawil,³³xitzun tma'n kye:
Kukyxi'ye' kyuk'i'lju' nche aq'unan wuk'i'le' toju' kawb'il, kyq'onkxju'ye' nk'wale' Salomon tib'aju' ncheje' ex kyiq'inxe' ttzi a' Kyiyon;³⁴ajtzun tokq'o'n kyu'n pale Sadok ex Natan t-sanjelal Dyos te nimaqkawil toj Israel, kxe'l kyxuxi'ne' tuk'a rit ex che jawil ẍch'ine': ¡Nimanjtzxwita nimaqkawil Salomon! chechiku'ye'.³⁵Che okye' te xq'uqilte, tu'n ttzajtzuntz ex tu'n tkub' qe toju' nq'uqb'ile' tu'n tkawin te nxele', qu'n matxi' kub' nxima'ne' qa a k'okyel te nejenel toj Israel ex Juda, chi Dab'i.³⁶Xi'tzun ttzaq'we'n B'enayiy tk'wal Joyada teju' nimaqkawil:
—¡Ikxwitju', ikxwit japuna'ju' tu'n Qman Dyos,!³⁷Ikxwittzu'n xten Qman Dyos tuk'i'la qman nimaqkawil Dab'i, tenxwit tuk'i'l Salomon, ch'iyxi'xwitju' tkawb'il twitzju' tkawb'ila tu'n Qman Dyos, chij.

³⁸Exi'tzu'n pale Sadoktz, ex Natan t-sanjelal Dyos, ex B'enayiy tk'wal Joyada, exqe'tzu'n seretey ex peletey, ex jaxkyq'o'n Salomon tib'aju' kuwtchej nimaqkawil Dab'i, xikyiqi'ntzuntz ttzi a' Wiyon.³⁹Atzuntzu' jawa' tiq'i'n pale Sadok aseyt tku'x toj tuk'a rit tzaj tiq'i'n toju' ja xjan, ex jax tqo'n toj twi' Salomon tu'n tok te nimaqkawil. Xi'tzun kyq'ajtza'n tuk'a rittz, ex kykyaqilju' ate'toq e'jaw ẍch'in: ¡Nimanjtzxwitju' nimaqkawil Salomon! chechij.⁴⁰Exi' lpetzuntz kykyaqil ti'j, nche xuxin. Nxi'xtoq che tzalaj b'a'nxi'x naku'j oktoq kxel aq'puju' tx'otx' tu'n tq'ojq'ojel kywi'.

⁴¹Akxtoq kyb'aj wan Adoniy kyuk'i'l kykyaqilju' ttxokin tej txi' kyb'i'nju' tq'ojq'ojel. Tetzunj t-xitb'i'n Joab' tq'ojq'ojel tuk'a rit, tma:
—¿Tiqu'ntzulo nxi'x che b'aj ẍch'in txqan xjal toju' nintnam? chij.

⁴²Akxtoqtzun tb'aj yolin, o'kx tpon Jonatan tk'walju' pale Ab'yatar. Xi'tzun tma'n Adoniy te:
—Kutoka, qu'n nimta toklen, atilo jun tqanil b'a'n saj tiq'i'na, chij.⁴³Xittzaq'we'n Jonatan te Adoniy:
—A pena'te' ja'lo. Luju' qman Dab'i nimaqkawil, matxi' tz'oktq'o'n Salomon te nimaqkawil,⁴⁴Ex matchaq' kyeju' pale Sadok ex Natan t-sanjelal Dyos, ex te B'enayiy tk'wal Joyada, ex kye' xjal te q'oj kyeretey ex peletey tu'n kyxi' tuk'i'l Salomon; aye'tzunkye majaxkyq'o'n Salomon tib'aju' kuwtchej nimaqkawil.⁴⁵Expe' matxi' xjansanjtz te nimaqkawil kyu'n pale Sadok ex Natan t-sanjelal Dyos ttzi a' Wiyon, ex matxi' tz'anjtz kyi'j atzu' nxi'x che tzalaj. Qu'mtzun nxi'x che tilj xjal toju' nintnam, atzun tq'ojq'ojelju' xxikyb'i'ne'.⁴⁶Matxi' pena' tz'okx Salomon toju' q'uqb'il te kawb'il,⁴⁷exqe'tzu'n nche kawin tuk'i'l nimaqkawil Dab'i matxi' che pon q'olb'elte ex matxikyma'n te qa ch'iyxwit ex chmet-xwitu' tkawb'il Salomon kyetwitzu' te Dab'i tu'n Qman Dyos. Expena' aku' nimaqkawil Dab'i makub' tzipe k'ulul te Dyos toj tkuẍb'il,⁴⁸ex matma: Nimanxwit tb'i Qman Dyos, tu'nju' mataq' anb'il tu'n tok jun nyajajile' toju' q'uqb'il te kawb'il ex matz'ok nka'yi'ne', chij, chi Jonatan.

⁴⁹Aye'tzu'n ttxokyen Adoniy eb'jaw lu'lun; eb'jawe'tzuntz kykyaqil ex teyile junjun tiq'tb'e.⁵⁰Atzunte Adoniy, jawe' ex xi' toju' ja xjan tu'n t-xob'el te Salomon, atzuntzu' tkola'tib', ok ye' kyi'ju' tuk'a q'olb'eb'l.⁵¹Pon jun xjal q'malte te Salomon:
—Nxob' Adoniy teya nimaqkawil, ex matxi' tz'okx kloltib' ti'ju' q'olb'eb'l. Ntqani'n tu'n ttziyanteya nimaqkawil qa lay kub' tb'yo'na, chij.

⁵²Atzunte Salomon xittzaq'we'n:
—Qama tz'ok b'a'n xjal, mixti' jun t-xya'mal twi' kb'eltz'aq twitz tx'otx'; qatzun mab'injtz jun taq'wixil ti'j, kkyimel, chij.

⁵³Tchaq'tzun Salomontz tu'n telq'in ti'j q'olb'eb'l. Pontzun Adoniytz twitz nimaqkawil Salomon ex kub' tzipe, xitzun tma'n nimaqkawil te tu'n tanj tja. B'ajsb'il tchaq'b'il Dab'i

¹Ch'inxtoqtzun tkyim Dab'i, b'aj kyej tq'o'n chaq'b'il te Salomon kjalu:²Ch'inxtl wik'we' twitzju' tx'otx' kse'nxkye kykyaqil xjal. Kuwxa ex tz'okxa ichanxi'x.³Che japunxju' tchaq'b'il Qman Dyos tu'na, b'inchama tajb'il, e'tkawb'il, e'tchaq'b'il, e'tnuk'b'il kse'nx tz'ib'a'n kyoj tu'jil tkawb'il Moyses, tu'ntzun tchmetju' taq'unb'ena toj tkyaqilju' tu'me'l jaxjaku' matxa'ya.⁴Ex tu'n tjapunju' ttziya Qman Dyos weye', qama txi' kyka'yi'n kyib'ju' nk'wale' ex mache b'et b'a'n twitz Qman Dyos tu'n tkyaqil kyk'u'j ex tkyaqil kyanmi, kukx kyjaw sk'o'n nimaqkawilju' kyxol nyajajile' tu'n kyok toju' q'uqb'il te kawb'il toj Israel.

⁵Loq'tzun b'i'n tu'na titi' tb'incha Joab' weye', ju' tal Seruya, aju' tb'incha kyi'j kab'e' nejenel kye xjal aj Israel te q'oj: ti'j Ab'ner tk'wal Ner, ex ti'j Amasa tk'wal Jeter, ju' e'kub' tb'yo'n toj tq'ijlalil nak'b'il tu'n tok tu'me'l t-xelju' chik' b'je'l qojli toj q'oj, ex oktq'o'nju' lu te npaje'.⁶Qu'mtzun ximana b'a'nxi'x, ex lalun taq'a anb'il tu'n tkyim toj b'anil.⁷Aye'tzu'nkye' tk'wal B'arsilay, aj Kalaad, b'inchama b'a'n kye ex q'onx jun kywaya, qu'n e'onin wi'je' tej ntoq chin ewine' twitzu' ttzika Ab'salon.⁸Atzun juntl, atiju' Simi tuk'i'la, ju' tk'wal Wera tyajajil B'enjamin aj B'awurim. Atzun xjalju' tzaj txkonte toj nwiye' kuwxi'x toju' q'ij xi'toq nxi'ye' Maanaym. Yajxi'tzuntel pon k'lulweye' ttzi a' Jordan, ex ilti'j xintziya'ne' te twitz Qman Dyos tu'n lantoq kub' nb'yo'ne'.⁹Lalun kub' tnajsa'na til. Atina'ta tnab'l, ka'yinxa titi' ktb'incha'ya ti'j. B'a'nxa te tu'n tkyim toj jun k'ixk'oj, chi Dab'i te Salomon. Kyim Dab'i (1 Cr 29.26-30)

¹⁰Kyim Dab'i ex kux mqu'n kyk'etzju' qtzan tman toju' Ninttanam Dab'i.¹¹Kab'naq (40) ab'q'i ten te nimaqkawil toj Israel, wuq ab'q'i kawin Eb'ron, atzun junaq oxlajoj (33) ab'q'i toj Jerusalen.¹²Oktzun Salomon te nimaqkawil te t-xel Dab'i ju' tman, b'a'n tena'ju' tkawb'il. B'ajtyajil Adoniy kyuk'i'l t-xjal

¹³Xi' Adoniy tal Awit, tk'etz B'et-sab'e ttxu Salomon. Xi'tzun t-xjelu'n B'et-sab'e te:
—¿Ma toj b'anil sula'ya? chij.
—Iku' —chi Adoniy.¹⁴Ex xitma'ntl:— Ati jun nyole' teya, chij.
—Q'mantza —chi B'et-sab'e.

¹⁵Xi'tzun tma'n Adoniy te: —B'i'nta tu'n qa wetoqu'ye' kawb'il, ex kykyaqil aj Israel ntoq che ayon tu'n wokye' te nimaqkawil. Xi'tzu'n xxa' q'o'na'tlju' oklenj lu te witz'ine', qu'n ojetoq tma Qman Dyos tu'n txi' te.¹⁶Ja'lo, naq o'kx wajb'ile' tu'n txinqani'n jun xtalb'ile' teya. Lalun t-xk'ayu'ya, chij.
—Yolina, chi B'et-sab'e xittzaq'we'n.

¹⁷Xitzun tma'n Adoniy:
—Chin kub'sale' teya tu'n txitqani'na Ab'isaj aj Sunam teju' nimaqkawil Salomon tu'n ttzaj tq'o'n te nxu'jile'. Lay kub' txk'ayi'nte' teya, chij.

¹⁸—B'a'na'tzun, chin yolile' ti'ja twitzu' nimaqkawil, chi B'et-sab'e.

¹⁹Xi'tzun B'et-sab'e yolil tuk'i'l nimaqkawil Salomon ti'j Adoniy. Jawe' nimaqkawil k'molteju' ttxu ex kub' tzipe twitz. Kub' qe jumajtl toju' tq'uqb'il ex xitma'n tu'n ttzaj iq'i'n jun q'uqb'il teju' ttxu; kub'tzun qe B'et-sab'e toj tb'a'nq'ob',²⁰xitma'ntzuntz te:
—Wajb'ile' tu'n txinqani'n jun xtalb'ile' teya. Chin kub'sale' teya tu'n lalun kub' t-xk'a'yu'na, chij.
—Qanintza titi' tajb'ila naw, lay kub' nxk'a'yu'nwe' teya, —chi nimaqkawil xittzaq'we'n te.

²¹—Q'ontza anb'il te Ab'isaj aj Sunam tu'n tok te t-xu'jilu' ttzika Adoniy, —chi B'et-sab'e.

²²—¿Titiqu'n ntqani'na'ya Ab'isaj ju' aj Sunam te t-xu'jil Adoniy? ¡Naq min tzaja' tqani'ntla tu'n txinq'o'ne' kawb'il te, qu'n ana' ntzike', ex q'o'n tib'ju' pale Ab'yatar tuk'i'l ex Joab' tal Sarb'ya! chiju' nimaqkawil te ttxu.

²³Tetzunj tb'aj tma'n ja'lu, ttziya nimaqkawil Salomon toj tb'i Qman Dyos: ¡Kub'xwit tz'e'ysa'n nwitze' b'a'nxi'x tu'n Dyos, qa lay tz'el tchwinqlal Adoniy tu'n tpaju' lu.²⁴Lu Qman Dyos nka'yin, ju' matxi' tz'okq'onweye' ex machin tkuwsaye' toj tq'uqb'ilju' nmane' Dab'i ex makyej tq'o'nju' kawb'il toj kyq'ob'ju' toj njaye', kkyimelte Adoniy ja'loxi'x! chij.

²⁵Tchaq'tzuntz te B'enayiy tk'wal Joyada, tu'n tkub' tb'yo'n Adoniy, xi'tzuntz ex Kub' tb'yo'n.²⁶Atzu'n teju' pale Ab'yatar, tchaq'ju' nimaqkawil te kjalu: ¡Q'im tb'eya, kutxi'ya Anatot toju' ttx'otx'a! Ax junta ati tu'n tkyima, laytzun kub' nb'yo'na qu'n aya xi' iqanteju' tkax Qman Dyos twitzu' nmane' Dab'i, ex matxi' yajtixi'ya tuk'i'l nmane', chij.²⁷Ikytzu'n eltiq'i'n Salomon ju' Ab'yatar te pale twitz Qman Dyos, ikytzu'n japuna'ju' ojetoq tma Qman Dyos toj Silo kyi'ju' tk'wal Elyi.

²⁸Ojetoq tz'oktq'o'ntib' Joab' tuk'i'l Adoniy, atzu'n tuk'i'l Ab'salon min taq'tib'; tetzunj tb'inte Joab' tqanil lu, xi' oq toju' ja xjan, ex oktklo'ntib' ti'j q'olb'eb'l.²⁹Xitzun q'o'n tqanil te nimaqkawil Salomon qa matxitoq pon oq Joab' toju' ja xjan, exqa matxitoq tz'ok tklo'ntib' ti'j q'olb'eb'l. Xi'tzun tchq'o'n Salomon B'enayiy tk'wal Joyada b'yolte,³⁰xi'tzun B'enayiytz toju' ja xjan ex xitma'n te Joab':
—Matchaq'u' nimaqkawil tu'n texa, chij.
Atzunte Joab' xittzaq'we'n:
—¡Lay chinexe'! ¡Axtzu' chin kyimela'ye' tzalu! chij.
Xi'tzun B'enayiy q'malteju' tzaq'web'l teju' nimaqkawil, xitma'n te titi' ttzaq'web'l Joab'.

³¹Xi'tzun ttzaq'we'n nimaqkawil te:
—Qb'inchamju' tajb'il. B'yonku'ya ex mqunku'xa, najsanku'ya il toj tja nmane', ex wi'je', tu'n kypaju' b'yojwnaqil tb'incha Joab'.³²Tib'ajxte kjela'ten tkamik tu'n Qman Dyos, qu'n mixtoqti' b'i'n tu'n nmane', tej kykub' t-xyu'n Joab' kab'e' ichan tnik'alxi'xkyi'j ex b'a'nqe'xi'x kyetwitz: aju' Ab'ner tk'wal Ner, nejenel kye xjal aj Israel te q'oj, ex ikxju' Amasa tk'wal Jeter, nejenel kye xjal aj Juda te q'oj.³³Tib'ajx Joab' kb'ela' tz'aqju' kyilil ex kyib'aju' tyajajil tejumajx. Atzunju' t-xtalb'il Qman Dyos ktenb'el kukxju' tuk'i'l Dab'i ex kyuk'i'lju' tyajajil, toju' tq'uqb'il ex kykawb'ilju' toj tja, chij.

³⁴Xi'tzun B'enayiytz ex kub' tb'yo'n Joab'. Ku'xtzun mqu'n Joab' toju' tja toj chq'ajlaj.³⁵Oktzun tq'o'n nimaqkawilu' B'enayiy kynjelu' xjal te q'oj t-xel Joab', ex oktq'o'nju' pale Sadok te t-xel Ab'yatar.³⁶Yajxi'tzuntl tchaq' tu'n txket Simi ex xitma'n te:
—B'incha'nktza jun tjaya toj Jerusalen tu'n tnajana atzu'. Ex lalun tz'exa toj jun plajtl,³⁷qu'n alkye q'ij matz'ex b'eta ex matzik'x jlajina tib'aju' a' Sedron, atzun q'iju' kb'ajela', axtzuntza ati tpaja, chij.

³⁸Xi'tzun ttzaq'we'n Simi te nimaqkawil:
—B'a'natzun, knb'incha'ye' xtchaq'a nimaqkawil, chij.
Nimtoj najan Simi toj Jerusalen.³⁹Tetzunj tb'aj oxe' ab'q'i, eb'je'x oq kab'e' loq'oj tmajin ex exi' najal tja Akyis tk'wal Maaka, nimaqkawiltoq toj Kat. Tetzunj tpon tqanil te Simi qa atoqtzu' ta'qe'ju' kab'e' loq'oj tmajin Kat,⁴⁰jaw tq'o'n t-xalmiju' tb'ur ex xi'tzuntz Kat, tk'etz Akyis, jyolkyeju' tmajin. Intzun anjtzku'ti'j Simi Kat kyuk'i'lju' tmajin,⁴¹tb'i Salomon qa matxi'toq tz'ex Simi ti'jxi' Jerusalen tu'n txi' Kat, ex ljo'ntoq tanjtzti'j.⁴²Tchaq'tzun nimaqkawiltz tu'n t-xitxokb'aj Simi, ex xitma'n te:
—¿Ma mixtzunti' tmaya twitz Qman Dyos tu'n lalun tz'exa, ex xiwab'tzi'ne' teya, qa alkye q'ij matz'exa toj juntl najb'il, atzun q'iju' tu'n tkyima? ¿Ma mixtzunti' tzaj ttzaq'we'na qa oktoq tb'incha'ya, exqa atitoq tu'n tjapun nchaq'b'ile' tu'na?⁴³¿Tiqu'ntzun min xjapun tyola twitz Qman Dyos, ex min xitb'i'nju'ya nchaq'b'ile'?⁴⁴Kanlixi'x twitza titi' tb'inchaya ti'j Dab'i ju' nma'ne'. Qu'mtzun matb'incha Qman Dyos tu'n tkub' tz'aq tib'ajxa.⁴⁵Ayintzunwe' nimaqkawil kchin ky'i'wlajntzele', extzunju' tq'uqb'il Dab'i b'a'n kjela'ten tejumajx twitz Qman Dyos, chi nimaqkawil Salomon.

⁴⁶Tchaq'tzun nimaqkawiltz te B'enayiy tk'wal Joyada, xi'tzun B'enayiytz ex kub' tb'yo'n Simi. Kuwixtzun tkawb'il Salomontz. Mje Salomon tuk'i'l tmyal paraon

¹Ok Salomon tajlal toj tja paraon, nimaqkawil aj Ejipt, tu'nju' mje tuk'i'l tmyal ex xitiq'i'n toju' Ninttanam Dab'i akxtoq ljo'n tjapun b'aj tb'inchetju' tja te kawb'il exju' tja Qman Dyos, exju' nintapi ti'jile Jerusalen.²Aye'tzu'n xjal xi'toq nche kub'a' kyq'o'n chojb'il kywi'witz, ja nche k'uluna' xjal kye txqantl dyos, qu'n b'ajxtoq jawa' b'incha'n jun tja Dyos. Xitqani'n Salomon tnab'l te Qman Dyos (2 Cr 1.1-13)

³Intoq ntk'u'jla'n Salomon Qman Dyos ex ntoq che'x tb'incha'n kawb'il kyajni tq'o'n Dab'i ju' tman, expe' aku' Salomon intoq kub' tq'o'n chojb'il ex sturak kywi'witz,⁴expe' intoq xi' q'ol chojb'il Kab'aon, qu'n atoq najb'ilju' twi' witz nim toklen; intoq kub' tq'o'n kab'k'al lajnaq (1,000) chojb'il k'ok'sb'il atzu'.

⁵Kub' tyek'u'ntib' Qman Dyos te Salomon toj witzik' tejun qonik'an Kab'aon, ex tzaj tma'n te: Qanintza ti'xti'ku' tajb'ila, kxe'l nq'o'nwe' teya, chij.

⁶Atzunte Salomon xittzaq'we'n: Nim t-xtalb'ila taq'a te nma'ne', ju' tmajina Dab'i, qu'n mab'et b'a'n twitza, toj tnik'alilti'j ex tzinun tanmi twitza. Qu'mtzun nim t-xtalb'ila xtb'inchaya te ex mataq'a anb'il tu'n tkyaj jun tk'wal te t-xel toju' tq'uqb'il, kse'n xb'aj ja'lo.⁷Taye, Nman Dyos, machin nok tq'o'na te nimaqkawil te t-xel Dab'i ju' nma'ne', maskye jun ku'xunqine' ex na'mx tik' nwitze' ti'j nim ti'xti'.⁸Luqintzune' wa'lqink twitzju' tnam sk'o'n tu'na: jun tnam nimxi'x, qu'n tu'nju' txqan kyb'aj layx b'ent kyajlet ex lay tz'el kynik'tzil jte' kyb'aj.

⁹Q'ontza tu'n tok nxon nk'u'je' tu'n tkawetju' ttanama, ex tu'n tel nnik'e' alkyeju' b'a'n ex alkyeju' myab'a'n; qu'n ¿alxi'xkye jun kb'entel tkawinteju' ttanama lu nimxi'x txqan kyb'aj? chi Salomon.

¹⁰B'a'n ela'ju' tqanb'e'tz Salomon lu toj twitz Qman Dyos,¹¹ex tzaj tma'n te:
Ma'na tqaniju'ya lu, ex min xtqani jun tchwinqlala nimtoj, ex mya q'inumal, ex mya kykamikju' tajq'oja, a xtqaniju'ya nab'l tu'n tb'ant tkub'tb'ina ex tu'n tb'ant tkawina,¹²knb'incha'ye' xtqaniya: kxe'l nq'o'ne' tnab'la ex tu'n t-ximana b'a'n, mix-alo' jun matxi tenju' tnab'l lu ex mix-alo' juntl ktenb'el te yajxi'tl.¹³Expe' ikx kxe'l nq'o'ne' tq'inumala ex ninb'ilteya, aye' mixti' ẍe tqaniya, tu'ntzun mixti' juntl nimaqkawil kse'n aya toj tkyaqilju' tchwinqlala.¹⁴Exqa matb'inchaya wajb'ile', exqa mache japunju' nkawb'ile' ex nchaq'b'ile' tu'na, kse'n tb'incha tmana Dab'i, kxe'l nq'o'nwe' tchwinqlala nimtoj, chi Dyos.

¹⁵Tej ttzaj tna'ntib' Salomon, eltnik' qa jun witzik'. Tetzunj tpon Jerusalen, pon twitzju' kax k'ub'lteju' yol kyejni b'entti'j tu'n Qman Dyos ex b'ajkub' tq'o'n chojb'il k'ok'sb'il ex chojb'il te b'inchjtib'il. Tb'ajlenxi'tzun ja'lu, kub' tq'o'n jun nimaqwan kye kykyaqilju' nche kawin tuk'i'l. A Salomon ajkawil ati tnab'l

¹⁶Tojtzunju' tq'ijlalil lu e'pon kab'e' qya eqchqe' twitzju' nimaqkawil. Tetzunj kyokx twitz,¹⁷tmaju' jun:
—¡Nimaqkawil! Junx ja najla'qoye' tuk'i'lju' qya lu, ex itz'ji jun wale' ato'toqe' junx.¹⁸Tojtzun toxi'n q'ij titz'jlen wale', ul itz'ji talju' qya lu. Qkab'ilxe' ato'ye' toju' ja. Mix alo'toq juntl xjal ati quk'i'le'; qkab'ilxqeye' ato'ye' junx.¹⁹Tojtzun jun qonik'an kyimu' talu' qya lu, qu'n kub'kẍe tib'aju' k'wal.²⁰Jawe'tzuntz tk'u'j aq'b'il tej nchin ktane', eltiq'i'n wale' nk'etze' ex kub' tkuẍb'a'n tk'etz, atzunju' tal kyimnitl kub' tkuẍb'a'n nk'etze'.²¹Tetzun prim tej njawe'ye' q'olte tch'u' wale', o'kx txi' nka'yi'ne' kyimnitl. Atzunj t-xinka'yi'nxi'xe' tej qspik'e'xi'x, eltzun nnik'tze', myate walju'ye', chij.

²²Atzu'n juntl qya tma:
—Minti', awe' wal aju' itz', ata' tal aju' kyimni, chij.
Atzunju' tnejel qya xittzaq'we'n:
Minti', ata' tal aju' kyimni, atzunwe' wal aju' itz', chij.
Iktzu'n, inxi'xtoq che wulj twitzju' nimaqkawil.²³Kub'tentzun nimaqkawiltz ximal ti'j: Intma'nju' qya lu qa a talju' k'wal itz', atzunju' kyimni talju' juntl qya; ¡Atzu'n juntl a noktq'o'nju' te tal aju' itz', atzu'n kyimnitl nnoktq'o'n te talju' juntl! chij.²⁴Tchaq'tzuntz:
—¡Kyiq'intz jun nk'uẍtx'e'nb'ile'! chij.
Tetzunj txiq'o'n k'uẍtx'e'nb'il te,²⁵tmatzuntz:
—Kyaq'punkuye' k'wal itz' toj kab'e', ex kyq'onxe' nik'jan te junjun, chij.

²⁶Atzu'n ttxuju' ne'ẍ itz' jaw b'isun b'a'nxi'x ti'ju' tal, ex xitkub'sa'n te nimaqkawil:
—¡B'inchama xtalb'il nimaqkawil! ¡Lalun kub' tb'yo'nju'ya k'wal itz'! ¡Masb'a'n q'onxa teju' qya lu! chij.
Atzu'n juntl qya tma:
—¡Kub'ku' Kyaq'pu'nj! Tu'ntzun mitxa' q'o'n teya ex tu'n mitzaja' q'o'n weye', chij.

²⁷Tchaq'tzun nimaqkawiltz:
—Kyq'onxju'ye' k'wal itz' teju' qya xq'mante tu'n lalun kub'yet, qu'n ate ttxu ku'xi'xju', chij.

²⁸Kyb'i kykyaqil aj Israel tb'incha nimaqkawil ti'ju' q'oj lu, ex kyna' toj kyanmi tu'n kyniman te, qu'n kyil qa matxitoq tzaj tq'o'n Dyos tnab'l tu'n tkawin tojxi'x tu'me'l. Tkawb'il Salomon

¹Oktzun Salomon nimaqkawil toj tkyaqil Israel.

²Aye'tzu'n e'kawin tuk'i'l aye' Asariy tk'walu' pale Sadok;³kyuk'i'l Elyorep ex Ayiy tk'wal Sisa, aye' tz'ib'al tqanil; atzu'n Josapat tk'wal Aylud t-aj tz'ib'al nimaqkawil;⁴atzu'n B'enayiy tk'wal Joyada, kynejel xjal te q'oj; aye'tzu'n Sadok ex Ab'yatar te pale;⁵atzu'n Asariy tk'wal Natan, nejenel kye kawil; atzu'n Sab'ud tk'walju' pale Natan, q'ol nab'l teku' nimaqkawil;⁶atzu'n Aysar, nuk'ul toju' ja te kawb'il; atzu'n Adoniram tk'wal Ab'da, nejenel tib'aju' aq'untl chq'o'n tu'n tb'inchet.

⁷Ate'toq kab'lajoj (12) kawil toj tkyaqilju' tx'otx' Israel tu'n Salomon, atoq kyaq'unju' tu'n ttzaj kyiq'i'n tkyaqilju' in nojqelan te nimaqkawil ex kyeju' toj tja. Junjun xjaw te junjun toj ab'q'i.⁸Aye'toq kab'lajoj (12) kawil ja'lu: A B'en-ur kawil kywi'witz te Eprayin;⁹Atzu'n B'en-dekyer, kawil kyoju' tnam Makas, Saalb'im, B'et-semes, Elon ex B'et-anan;¹⁰Atzu'n B'en-esed, kawil kyoj Arub'ot, Soko ex toj tkyaqilju' tx'otx' Eper;¹¹Atzu'n B'en-ab'inadab', kawil toj tkyaqilju' tx'otx' Dor, a t-xu'jilu' Tapat, tmyal Salomon;¹²Atzu'n B'aana tk'wal Aylud, kawil kyoj Taanak, Mewido ex tkyaqil B'et-sean ju' ati tk'etz Saretan, tjaq'ku'x Jesreel, tzajx B'et-sean ex ponx Ab'el-meola, ti'jimex Jokmean.¹³Atzu'n B'en-web'er, kawil kyoj Ramot toj Kalaad, ate'toqju' kojb'il toj Kalaad tjaq' tkawb'il, ju' tetoq Jayr tk'wal Manases, ex ikxu' tx'otx' Arwob', atitoq B'asan, jata'qe'toq oxnaq (60) nimaq nimaqtnam tokyile nimaqtapi kyi'j, ex q'ank'uxb'il jupb'ilkye;¹⁴Atzu'n Aynadab' tk'wal Ido, kawil toj Maanaym;¹⁵Atzu'n Aymaas ju' mje tuk'i'l B'asemat, tmyal Salomon, kawil toj Neptali;¹⁶Atzu'n B'aana tk'wal Usay, kawil kyoj Aser ex Alot;¹⁷Atzu'n Josapat tk'wal Paruwa, kawil toj Isakar;¹⁸Atzu'n Simi tk'wal Ela, kawil kyxol tyajajil B'enjamin;¹⁹Atzu'n Web'er tk'wal Uri, kawil toju' tx'otx' Kad, kytx'otx'ju' Syon kynimaqkawil amorey, ex Ow kynimaqkawil aj B'asan.
Expe' atitoq juntl kawil nimaq toklen tib'aj tkyaqilju' tx'otx'. Tnab'l Salomon ex ch'iyju' tkawb'il

²⁰Nim txqan kyb'aju' aj Juda ex aj Israel, mixtoqti' inb'ent kyajlet kse'n tz'awun ttzi ninnjab'. Nimtoq wab'j ex k'wab'j ati, ex nimtoq tzalajb'il ati.²¹Atoqte Salomon in kawin kyib'aj kykyaqil kawb'il tzajx ttziju' nin a' Ewprates, ponx tk'etzju' kytx'otx' pilistey ex tzmax tnaqachil Ejipt, kykyaqil ja'lu kyaq'u' chojb'il te nimaqkawil ex e'ten tjaq' tkawb'il Salomon tej itz'toq.²²Aju' inb'aj te junjun q'ij toj tja Salomon, qaqlajk'al lajnaq (6,600) litr tb'anil tky'ajiltriy, junmutx' oxlajk'al (13,200) litr tky'ajiltriy,²³lajoj tman wakx q'u'sqe'xi'x, junaq (20) tman wakx naq k'ul kywa, jo'naq (100) rit, myaqe'tzuntlju' chukchaq kyyajajil msat, exqe' chukchaq kyyajajil ek' kyq'ule,²⁴qu'n atoq Salomon atixi'x tipumalju' tkawb'il kyib'aj kykyaqil nimaqkawil toj tkyaqilju' tx'otx' te tkub'exq'ij teju' nin a' Ewprates, tzajx Tipsa ponx Kasa, atitoq nak'b'il tu'n kyoj kykyaqilju' tx'otx' ti'jile.

²⁵Tej intoq kawin Salomon, kykyaqilju' aj Juda ex aj Israel e'anq'in toj nak'b'il, tzajx Dan ponx B'eerseb'a, teyile junjun ja xjal ati tqan ub'a ex tqan iw tuk'i'l.²⁶Expe' ate'toq lajk'al (4,000) tnej tchej Salomon, jk'ul karwaj, ex junmutx' lajk'al (12,000) xjal te q'oj inche b'et ti'j chej.²⁷Aye'tzunju' kawil, intzaj kyiq'inju' in nojqelan tojxju' xjaw tu'n ttzaja' kyiq'i'n teju' nimaqkawil ex kye'ju' inche pon tk'etz, ex in oktilil kyu'n, tu'n ttenileju' nojqelan.²⁸Ex intoq pon kysma'n seb'ad ex ttxa triy kyeju' chej ex kye alu'mj te iqtz toju' tq'ijlalil xini q'ma'n kye.

²⁹Nim tnab'l Salomon, k'atzxi'x, ex tojtzqib'l tzaj tq'o'n Qman Dyos, kse'n tz'awun ttzi ninnjab', ex inel tnik' b'a'nxi'x,³⁰nimxi'x tnab'l Salomon kyekywitzju' aj Ejipt ex kywitzju' najlqe' toj tjawetzq'ij.³¹Mix-alo' juntl xjal ikwit tnab'lju' kse'nte: nimxi'x tnab'l twitz Etan, tyajajil Sera, ex kywitz Eman, Kalkol ex Darda, aye' tk'wal Maol. Ximlen tqanilju' tnab'l toj kykyaqilju' nimaqtnam ti'jile.³²B'aj kyejtma'n Salomon wuqk'al lajnaq (3,000) tqek' yol ati kynab'l ex b'aj tnk'u'n ex kub' ttz'ib'a'n kab'k'al lajnaq jwe' (1,005) tb'anilxim.³³Yolin kyi'ju' tze ex awal, tzajx kyi'ju' tze k'ute twi' witz Lib'ano ex ponx kyi'ju' q'u'sin nche tzaj ch'iy tib'aj tapi; ex yolin kyi'j txkup, pich', txkup nche qitintinje' ex kyiẍ.³⁴Intoq che tzaj xjal kyoj kykyaqilju' nimaqtnam ex kyoj kawb'il twitzu' tx'otx' b'ilte tyol Salomon, jamatxitoq b'injtza' tqanilju' tnab'l. Kyej b'entti'j tyol Salomon tuk'i'l Iram nimaqkawil toj Tiro (2 Cr 2.1-18)

¹Tej tb'inte Iram nimaqkawil toj Tiro, qa ojetoq tz'ok q'o'n Salomon nimaqkawil te t-xel Dab'i ju' tman, e'tzaj tchq'o'n t-xel toju' tkawb'il, qu'n kyetoq kyten Iram tuk'i'l Dab'i.²Xi'tzun tma'n Salomon tq'umli te Iram ikjalu:³B'i'ntl tu'na qa mixti' xtb'incha nmane' Dab'i jun ja te Qman Dyos tu'n tpaju' q'oj kyxol kyuk'i'lju' tajq'oj, tzmaxi'j xkub' kyi'ju' tajq'oj tu'n Qman Dyos.⁴Atzu'n ja'lo matxi' tzaj tq'o'n Qman Dyos nak'b'il toj tkyaqil plaj, qu'n mixti' qajq'oje ex yajb'il ja'lo.⁵Matxitzun kub' nxima'ne' tu'n tjaw nb'incha'ne' jun tja Qman Dyos, kse'nxju' kyej ttziya'n te nmane' Dab'i qa aju' tk'wal, ju' matz'ok tq'o'n te nimaqkawil te t-xel toju' tq'uqb'il, kjawil b'inchante jun ja te ninb'ilte.⁶Q'manxtzuna kyeju' tmajina, tu'n tkub' kytx'e'mu'nju' tze k'ute twi' witz Lib'ano. Che onilju' nmajine' kyuk'i'lju' tmajina, ex kxel nchjo'nwe' teya jte' matqaniya twikyk'u'ju' tmajina, qu'n b'i'nxi'x tu'na mix-alo' junqe' qxol b'a'n tx'emun tze kse'nkye aj Sidon, chij.

⁷Tetzunj tb'inte Iram tyol Salomon, jaw tzalaj ex jaw lab'ti: ¡Nimanjtzxwitju' Qman Dyos ja'lo, qu'n matzaj tq'o'n jun tk'wal Dab'i atixi'x tnab'l tu'n tkawin toju' nintnam lu! chij.

⁸Tzajtzun tma'n tq'umli Iram te Salomon: Matxi' nk'ame' tzaj t-sma'n tq'umliya weye', ex knb'incha'ju'ye' ntqani'na tu'n kytx'emetu' tze k'ute ex tzaj.⁹Kb'eletz kyiq'i'nju' nmanjine' twi' witz Lib'ano tu'n tku'pun tzmax ttzi ninnjab', kxel nma'ntzuntze' kye tu'n t-xikyiq'i'n tib'aj ninnjab' tu'n tpon tzmax jatajb'ila'ya tu'n tpona'. Kxel tiq'i'ntzuntza. Atzunta a tu'n tb'inchanteju'ya aju' tu'n tq'onteya wab'j k'ajb'el toju' njaye' te kawb'il, chij.

¹⁰Qu'mtzun, xitq'o'n Iram tkyaqilju' tze k'ute ex tzaj ajb'en te Salomon,¹¹xitzun tq'o'n Salomon wab'j te Iram tu'n tajb'en toju' tja te kawb'il: junk'al wuqnaq lajmutx' (4,400,000) litr triy ex junlajk'al (4,400) litr aseyt-xi'x olib'a. Intoq xitq'o'n Salomon ja'lu te Iram atl junjun ab'q'i.¹²Iktzu'n, tzajtq'o'n Qman Dyos tnab'l Salomon, kse'nx ojetoq ttziya te. Expe' kyej b'entti'j jun kyyol Salomon tuk'i'l Iram ex ten nak'b'il kyxol.

¹³Etztzun tq'o'n nimaqkawil Salomon jun chaq'b'il tu'n kyaq'unan kykyaqilju' xjal ilxi'xti'j toj tkyaqilju' tnam Israel, tojtzu'n chaq'b'il lu eb'aj b'u'yi'n oxmutx' o'lajk'al (30,000) ichan,¹⁴aye'tzun eb'ajx chq'o'nju' twi' witz Lib'ano toj tneji'n atl jun xjaw, te junmutx' jo'k'alchaq (10,000) ichan junjun tnej. Iktzu'n jun xjawchaq inche tenju' ichan lu twi' witz Lib'ano, atzun kab'e' xjawchaq nche ten kyja, a Adoniram okq'o'n te nejenel ti'ju' aq'untl ilxi'xti'j.

¹⁵Expe' e'oktq'o'n Salomon wajxaqmutx' o'lajk'al (70,000) xjal iqal ex lajmutx' (80,000) pa'l ab'j twi' witz,¹⁶kyi'jxi'tzuntl ja'lu ate'toq wajxaqk'al jo'naq (3,300) ka'yilkye aq'unal.

¹⁷Tchaq' nimaqkawil tu'n kytzaj iq'i'n nimaq ab'j twi' wi'yal ex ab'j jso'n kywitz te tq'uqlilju' tja Dyos.¹⁸B'aj kynab'e'n b'inchal ja tmajin Salomon ex tmajin Iram, exqe' najlqe' nqayin tk'etz toj Web'al, ttzeylal ex b'aj kyb'incha'n ab'j tu'n tb'inchetju' tja Dyos. Tchaq' Salomon tu'n tjaw b'inchetju' ja te k'u'lb'il (2 Cr 3.1-14)

¹Tchaq' Salomon tu'n ttzyet tb'inchet tja Dyos toj tkyaji'n ab'q'i ttzyetlen tkawin toj Israel, toju' xjaw Sib', ju' tkab' xjaw teju' ab'q'i, tej matxi'toq b'aj junk'al kyajnaq (480) ab'q'i kyetzlenju' aj Israel toj Ejipt.²Te junaq wuq (27 m.) metr tnuqub'ju' tja Dyos tchaq' nimaqkawil Salomon tu'n tjaw b'inchet, atzun b'eljoj metr twitz ex oxlajoj metr tk'i' nik'jan (13.50) twe'.³Atzu'n koredor twitz tja Dyos jaw b'incha'n, te b'eljoj metr tnuqub', kse'nx twitzju' tja Dyos, atzun kyaje' metr tk'i' nik'jan etzna'ten twitzju' ja.⁴E'kyaj q'o'n k'uxb'il te kolb'ilkye tokexspik'un te tja Dyos.⁵Ex ikx e'jaw b'incha'n jte'tl ja twitzju' tapi ti'jile tja Dyos, ti'jileju' nin ja toj nky'ajchaq ex b'o'schaq ja ti'jileju' ja xjan.⁶Kab'e' metr tk'i' ch'i'ntl (2.25) toju' tal ja exni ch'isa'n tnejel kol; atzunju' tkab' kol, ch'intlmi oxe' metr (2.70) toj; atzunju' toxi'n kol, oxe' metr tk'i' ch'i'ntl (3.15) toj; qu'n okb'o'tzix tpimilju' tja Dyos ti'jxi' tu'n lalun che okxju' ttxa'n ptzo'n tojxi' tkojonil.⁷Jso'miletl kywitzju' ab'j b'a'nxi'x e'ajb'en tej tjaw b'inchetju' tja Dyos, qu'mtzun mix-a'lo'te pojne tej tjaw b'inchet tja Dyos, tk'i'xpe'wt tu'n juntl aq'unb'il k'uxb'il.⁸Atoqtzu' ta' tjpelju' tal ja te tnejel kol ttx'u'kju' tja Dyos toj tb'a'nq'ob'; ex atitoq jun yotx b'incha'n xkuyi'ntib' tu'n kyjax xjal kyoju' ja toj tkab' kol ex toj toxi'n kol.

⁹Tej tb'antju' tja Dyos kyu'n taq'unal Salomon, b'jo'k kyq'o'n ptzo'n k'ute ti'jile te tilb'ilal.¹⁰Ex eb'jaw tb'incha'n ja ti'jileju' tja Dyos, te kab'e' metr tk'i' ch'intl (2.25) kywe', ex tiqatib' ttapiyilju' tja Dyos kyuk'i'l ptzo'n k'ute.¹¹Tzajtzun yolin Qman Dyostz te Salomon ex tma:¹²A nyolju'ye' teya ti'ju' ja ntb'incha'na, qama tb'inchaya se'nqe'xju' nkawb'ile' ex nnuk'b'ile', exqa ma japun tkyaqilju' nchaq'b'ile' tu'n tanq'inteya, kjapumelwe' nyol oje nmaye' ti'ja te Dab'i, ju' tmana;¹³oktzun chin tenb'elwetz kyxol aj Israel ex lay kyej ntzaqpi'ne' ntaname' Israel, chi Dyos.

¹⁴B'entu' tja Dyos kyu'n taq'unal Salomon.¹⁵B'jo'k kyq'o'n tz'lan k'ute kywitzile ttapiyil tja Dyos tojxi', ex kub' kyq'o'n tz'lantzaj toju' tja Dyos.¹⁶Ex b'aj kykxu'n jun tneju' tja Dyos t-xexi' tu'n tz'lan k'ute, tzajx twitz tx'otx' ex japunx tqul ja, te b'eljoj metr toj, ok tq'o'ntzuntz te Ja Xjanxi'x.¹⁷Te wajxaqlajoj metr (18) tnuqub'ju' tnejel ja te tja Dyos ati twitzxi'ju' Ja Xjanxi'x.¹⁸K'uteyileju' tz'lan ok te tilb'ilal tojxi'ju' tja Dyos, b'incha'mileqe' kyilb'ilal b'ech extzun twitz. Tkyaqil k'uteyile. Mixti' kyej q'ancha'lin jun ab'j.¹⁹Tma Salomon tu'n tb'aj b'incha'nju' Ja Xjanxi'x toju' tja Dyos, tu'n tkub' tq'o'nju' kax k'ub'lteju' yol kyejni b'entti'j tu'n Qman Dyos toj.²⁰Te b'eljoj metr tnuqub'ju' Ja Xjanxi'x tojxi', b'eljoj metr twitz ex b'eljoj metr twe'. Jaw kyb'incha'n taq'unal Salomon jun q'olb'eb'l k'ute twitzju' Ja Xjanxi'x ex ok kyktxu'n tu'n q'anpwaq.²¹Ex b'aj kyktxu'n tojxi' tja Dyos ex toju' Ja Xjanxi'x tu'nxi'x q'anpwaq, ex kyej kyjpu'n tu'n xpatx'q'anpwaq.²²Tkyaqil toj tja Dyos b'aj kyktxu'n tu'n q'anpwaq, ex ikxju' q'olb'eb'l ati twitzju' Ja Xjanxi'x.

²³Ex e'kub' kyb'incha'n kab'e' tilb'ilal kyerb'in, olib'o kytzeyil toju' Ja Xjanxi'x. Te kyajkyaj metr tk'i' nik'janchaq kywe',²⁴ex te kakab' metr tk'i' ch'i'ntl (2.25) kywe'ju' kyxik'. Tu'ntzun kykab'ilju' kyxik', kyaje' metr tk'i' nik'janchaq kyqan junjun.²⁵Junx echb'enkyeju' kab'e' kyilb'ilal kyerb'in; kyaje' metr tk'i' nik'janchaq kyqanju' kyxik', ex junelnichaq b'inchb'enkye.²⁶Ex kyaje' metr tk'i' nik'janchaq kywe'.²⁷E'kub' kyq'o'n taq'unal Salomon toju' ja xjanxi'x. Ex lik'u'n kyten kyxik'ju' tilb'ilal kyerb'in lu, pomni t-xik'u' jun twitz tapi ex ikx t-xik'u' juntl pomni twitzju' tapi jun plajtl, aye'tzunju' kab'e'tl kyxik' nmuje kytxa'n toj nky'ajchaqju' ja xjanxi'x.²⁸B'jo'ktzun kyktxu'n q'anpwaq kyi'ju' tilb'ilal kyerb'in,²⁹ex b'jo'k kyb'incha'n tilb'ilal kyerb'in, tut ex b'ech ti'jile ex tojile ttapiyilju' tja Dyos.³⁰Ex kub'kyq'o'n q'anpwaq toju' tja Dyos ex ti'jxi'.³¹E'ok kyb'incha'n tjpelju' ja xjanxi'x olib'o ttzeylal, exqe' tnunb'ralil ex tqan kyb'incha jun tilb'ilal te jwe' ttx'u'k.³²Aye'tzun kab'e' tjpel ja olib'o kytzeylal, ex e'ok kyb'incha'n tilb'ilal kyerb'in, tut ex b'ech kywitz; e'oktzun kyktxu'n tilb'ilaltz tu'n q'anpwaq.³³Okkyb'incha'n tqulju' ttzi jatu'n qokx toju' nin ja tnky'ajchaqilju' tja Dyos, olib'o ttzeylal kyaje' ttx'u'k.³⁴Tz'lantzaj kytzeyilju' kab'e' t-xaq tjpel ja, ex kykab'il t-xaq nche sutyan.³⁵E'b'jo'k kyb'incha'n tilb'ilal kyerb'in, tut ex b'ech kyi'j, e'oktzun kyktxu'n tu'n q'anpwaq.³⁶Ex jaw kyb'incha'n oxe' txol ab'j jso'n te tapi twi' pe'n ex jun txol ptzo'n k'ute.

³⁷Ljo'ntoq tkyaji'n ab'q'i ntoq tkawin Salomon, toju' xjaw Sib', tej tku'x b'inchet tq'uqlilju' tja Dyos;³⁸tojtzun tjunlaji'n ab'q'i nkawin Salomon, toju' t-xjawil jb'al, twajxaqi'n xjaw teju' ab'q'i, tb'aj b'entiju' tja Dyos tkyaqil, kse'nx tkyaqilju' aq'untl kub' ximit. Wuq ab'q'i b'enta' tkyaqil tu'n Salomon. Junjuntl ja jawtb'incha'n Salomon

¹Jawtb'incha'n Salomon tja tkawb'il, ex japunb'aj toj oxlajoj (13) ab'q'i.

²Ex b'entju' tja kawb'il tu'n, tok tb'i K'ul te Lib'ano, te kab'naq jwe' (45) metr tnuqub', junaq kab'e' metr tk'i' nik'jan (22.50) tojt-ẍkyin, ex o'lajoj metr tk'i' nik'janju' (15.50) twe', ex tzyu'n tu'n kyaje' txol tqan k'uteqe', ja tkub'qeyaju' ptzo'n k'ute.³Kab'naq jwe' (45) kyb'aju' tqul, oxe' tnej eb'jela', o'lajoj chaq (15) tqul junjun, eb'ajx kyib'aju' tqan. Ex jax q'o'n tapank k'ute kyib'aju' ptzo'n.⁴Ate'toq oxe' txol tokex spik'un te oxox chaq kyten, tkub' jun twitz juntl.⁵Kykyaqilju' tjpel ja exqe' tokexspik'un te kyajkyaj kytx'u'k junelni kyten ex tkub' jun twitz juntl, oxe' txol kyten.⁶Ex jawtb'incha'n juntl ja te oyb'il ex twitztzunju' ja lu ekub' twab'i'n tqanja, te junaq kab'e' tk'i' nik'jan metr (22.50) tnuqub', atzun oxlajoj tk'i' nik'jan metr (13.50) toj t-ẍkyin. Ex jawtb'incha'n twi' juntl ja te ula twitzxi'.⁷Ex b'entu' ja te kawb'il mujqa tja ttxolil kawb'il janxtuleta' il, ex b'jo'k tq'o'n tz'lan k'ute t-xeyile, tzajx twitz tx'otx' japumnix tqul ja.

⁸Atitoq tpenju' nin tja nimaqkawil Salomon ti'jxi', ex juntl ja ikxi'x b'inchb'enteju'. Extzunju' nin tja tmyal paraon jawtb'incha'n, ju' tzaj tiq'i'n te t-xu'jil, ati jun ja te oyb'il toj.⁹Kykyaqilxju' ja lu tb'anil b'inchb'enkye, tzajnix kyq'uqlil ex japumnix kywi'xi', tzajnix kyi'jile pomni b'aj twi' tpen nimin, tb'anil ab'jile, jso'nqe' ex k'pu'nqe' b'a'nxi'x tu'n syer, ikxi'x kyi'ju' kse'n kyojxi'.

¹⁰Ikyqe'xju' kyq'uqlil tb'anil ab'jqe' ex nimaqqe', junjun te kyaje' metr tk'i' nik'jan (4.50 m.) kynuqub', atzun junjuntl te oxe' metr tk'i' masch'in nik'jan (3.60 m.).¹¹Tzajnixtzuntz tb'anil ab'jqe', b'incha'n ex echinqe', ex ttzeylal k'uteyile.

¹²Ex atitoq jun tapi te oxe' txol ab'j ex jun txol ptzo'n k'ute ti'jileju' nin pe'n, kse'nxju' tok ti'ju' b'o's pe'n tojxi' ex ti'ju' qokex toj tja Qman Dyos. Xitq'o'n Salomon taq'un Iram aj Tiro. (2 Cr 2.13-14; 3.15-17)

¹³Xitchq'o'n nimaqkawil Salomon tiq'ji Iram tzmajx Tiro,¹⁴tal jun qya kyimni tchmil tyajajil Neptali ex tk'wal jun ichan aj Tiro, tojtzqi'nxi'x tu'n taq'unan ti'j q'ank'uxb'il. K'atzxi'x Iram, atixi'x tnab'l ex tojtzqib'l tu'n tb'inchante chukchaq aq'untl ti'j q'ank'uxb'il, pontzuntz twitz nimaqkawil Salomon ex tb'incha tkyaqilju' aq'untl.¹⁵Kub' tb'incha'n kab'e' tqan ja q'ank'uxb'ilqe', wajxaq metr kywe' ex jwe' metr tk'i' nik'jan kyk'etz.¹⁶Ex ikx tb'incha kab'e' tqankchan kyuk'i'l kyilb'ilal q'ank'uxb'ilqe' kywi'xi'. Te kakab' metr tk'i' ch'intl (2.25 m.) kywe' junjun tilb'ilal.¹⁷Ex ikx tb'incha kab'e' k'uxb'il te kutxb'il xpatx'i'nqe', kyeju' tilb'ilal ate'qe'kx kywi'ju' tqan: junjun kutxb'ilte junjun tilb'ilal.¹⁸Ex e'kub' tb'incha'n kab'e' txol tilb'ilal maẍlob'j ti'jile junjun, tu'n tktxet junjun tilb'ila kywi'xi' kab'e' tqan ja.¹⁹Ch'intlmi kakab' metr kywe'ju' tilb'ilal kywi'xi' kyqan, naku'j b'echqe' xwakyi'n kyten.²⁰Ate'ktoq lajnaq (200) tilb'ilal maẍlob'j te kab'e' txol ti'jile junjunju' kutxb'ilte junjunju' tilb'ilal kywi'xi' tqan.²¹E'kub' tq'o'n Iram tqankchan lu twitz tja Dyos. Tetzunj kykub' twab'a'n toju' kykb'el, oktq'o'n tb'iju' tqankchan te tb'anq'ob' Jakyin, atzu'n tqankchan te tnayaj B'oas.²²Ik kyka'yinx kywi' tqankchanju' kse'n b'ech liryo. Iktzu'n kyej b'enta'ju' aq'untl kyi'ju' tqankchan. Tixti' toj tja Dyos (2 Cr 4.1—5.1)

²³Yajxi'tzuntl kub' tb'incha'n Iram jun nin tkb'el a' q'ank'uxb'il. Tolin ti'j ex kyaje' metr tk'i' nik'jan toj. Kab'e' metr tk'i' ch'i'ntl (2.25) twe', atzun oxlajoj metr tk'i' nik'jan (13.50) ttole.²⁴Ktb'incha' kab'e' txol tilb'ilal tzu tjaq'ile ttziju' nin tkb'el a', lajojchaq tzu ti'j ch'inxmi nik'jan metr (0.45 cm.).²⁵Atkub'toqju' nin tkb'el a' lu kyib'aj kab'lajoj (12) tman wakx q'ank'uxb'ilqe', xi' nche ka'yinxa' oxe' toj tb'a'nq'ob'kya'j, oxe'tl nche ka'yinx toj tnayajkya'j, oxe'tl nche ka'yinx toj tjawetzq'ij, ex oxe'tl nche ka'yinx toj tkub'exq'ij. Tokxile kyẍo'p tojxi', tkub'tzunju' nin tkb'el a' kyib'aj.²⁶Jwe' twiq'ob'aj tpimalju' nin tkb'el a', ik ttziyileju' kse'n jun b'ech liryo, jo'mutx' lajk'al (44,000) litr a' inb'ajx toj.

²⁷Ex e'kub' tb'incha'n lajoj tq'uqlil q'ank'uxb'ilqe', ch'inxmi kab'e' metr (1.80 m.) chaq kynuqub', ex nimaq kywitz, atzun jun metr tk'i' ch'i'ntl (1.35 m.) chaq kywe'.²⁸Iky b'inchb'enkye tq'uqlil ja'lu: tku'xchaq kyxol tzyu'nileqe' tu'n kyqul,²⁹ex b'incha'nqe'toq kyilb'ilal b'alun, tman wakx e'kyerb'in kywitzju' kyxol kyuk'i'l kyqul. Ate'toq tilb'ilal b'ech kyirnalda kyib'aj ex kyjaq'u' kyilb'ilal tman wakx ex b'alun.³⁰Teyile' junjun tq'uqlil ati kyaje' ktul q'ank'uxb'ilqe', ex tqul q'ank'uxb'ilqe'x. Ate'toq tzuyb'ilkyeju' tq'uqlil q'ank'uxb'ilqe'x kyoju' kyaje' kytx'u'k tjaq'ju' nin tkb'el a', ex ate'ktoq kyilb'ilal b'ech wirnalda q'ank'uxb'ilqe'x kyi'j junjun ttx'u'k.³¹Tokx ttziju' nin tkb'el a' toj jun kolb'ilti'j, ch'inxmi nik'jan metr (45 cm.) jaxna' ten tib'ajxi' kolb'ilte. Tolin ttziju' nin tkb'el a', masch'i'n nik'jan metr (68 cm.) twe'ju' tzuyb'ilte. Ex ikx ate'toq tilb'ilal tib'aju' ttzi nin tkb'el a', te kyaje' kytx'u'k junelniqe' tqul.

³²Ate'qe'kxju' kyaje' ktul tjaq'xi' tq'uqlil, iqi'n kyib'ju' tqul ti'ju' tq'uqlil. Te nik'jan tk'ich'i'ntl (68 cm.) chaq kywe'ju' rwed;³³ikqe'xju' kse'n kyrwedil karwaj. Kykyaqilxju' tqul, rwed, tzuyb'ilte rwed ex tokex tqul rwed, q'ank'uxb'ilqe'.³⁴Majx iqi'mile kyib'ju' kyaje' tzuyb'ilte junjun tq'uqlil kyoju' kyaje' ttx'u'k ti'j junjun tq'uqlil.³⁵Atzu'n kytziju' tq'uqb'il tolin kyten te junaq kab'e' sentimetro tk'i' nik'jan (22.50 cm.) kywe'; aye'tzunju' tz'lan tib'aj exju' tzuyb'ilte majx iqa'mile tib' ti'ju' tq'uqlil.³⁶E'b'jo'k tb'incha'n Iram kyilb'ilal kyerb'in, b'alun ex tut kyi'ju' tz'lan exju' tzuyb'ilte, kse'nxju' txol teyile junjun, ex tilb'ilal b'ech ti'jile.³⁷Iktzu'n tej kyb'aj tb'incha'nju' lajoj tq'uqlil, kykyaqilx junelni b'inchb'enkye ex junelni echb'enkye.

³⁸Ex e'kub' tb'incha'n lajoj tkb'el a' q'ank'uxb'ilqe', teyile junjun, ch'inxmi kakab' metr (1.80) qe', kab'k'al kyajnaq (880) chaq litr a' inb'ajx toj junjun, ex teyile junjunju' tkb'el a' lu kub' q'o'n tib'aj junjunju' tq'uqlil,³⁹jwe' tq'uqlil kub' q'o'n toj tb'a'nq'ob'ju' tja Dyos ex jwe' toj tnayaj. Atzunju' nin tkb'el a' kub' q'o'n toj tb'a'nq'ob'ju' tja Dyos tu'me'l tjawetzq'ij.

⁴⁰Ex ikx e'kub' tb'incha'n Iram k'wil, chkon, ex pak'tze, iktzu'n japunb'aj tkyaqilju' aq'untl tb'inchate Salomon toju' tja Qman Dyos,⁴¹aye'ju' kab'e' tqankchan tuk'i'l tilb'ilal, tolin kyten, ju' jawx q'et toj kywi'ju' tqankchan, kab'e' kutxb'ilkyeju' tilb'ilal,⁴²exju' junk'al (400) tilb'ilal maẍlob'j ti'ju' kutxb'ilkye, kakab' txol ti'j junjun kutxb'il, kab'e' tilb'ilal k'uxb'ilile tolin kyten ate'kx kyib'aju' kab'e' tqankchan;⁴³Tu'n kyjax ten lajoj tk'ub'ila', kyib'aju' lajoj tq'uqlil,⁴⁴extzunju' nintkub'ila', kyuk'i'lju' kab'lajoj (12) tman wakx ate'qe'kx tjaq',⁴⁵exqe'tzuntlju' k'wil, e' pak'tze ex nimaqlaq.
Kykyaqilju' aq'unb'il lu eb'aj tb'incha'n Iram teju' nimaqkawil Salomon toju' tja Qman Dyos, q'ank'uxb'ilileqe' sq'ib'un kyoj.⁴⁶Atzu' kub'a' tb'incha'n nimaqkawil kyoj tz'awun ttxuylal ttziju' a' Jordan, kyxol Sukot ex Saretan.⁴⁷Txqanxi'xju' ti'xti' q'ank'uxb'ilile, mixti' kub' t-xima'n Salomon tu'n kykub' mlet.

⁴⁸Xitab'tzintl Salomon tu'n kykub' b'incha'n txqantl toj tja Qman Dyos: aju' q'olb'eb'l q'anpwaq, ikxju' mes q'anpwaq jakub'a' q'etu' wab'j xjan twitz Qman Dyos,⁴⁹Tqan kantil q'anpwaqxi'x tokx twitzju' Najb'il Xjanxi'x, jwe' e'kub'ten toj tb'a'nq'ob' ex jwe' toj tnayaj, kykyaqil tuk'i'l tilb'ilal b'ech, tkantil, e' tx'ab'l q'anpwaqqe',⁵⁰e' b'itidor, pitxb'il kantil, nimaqlaq, pak' exqetzu'n xq'aq'b'il, kykyaqil q'anpwaqileqe'xi'x. Ex ikx q'anpwaqqe' tzyub'l tjpelju' Najb'il Xjanxi'x tojxi' tja Dyos, exqe' tzyub'l tjpelju' tja Dyos.

⁵¹Tetzunj kyb'aj b'ent kykyaqilju' aq'untl tb'incha nimaqkawil Salomon toju' tja Qman Dyos, eb'aj tb'u'yi'n Salomon ti'xti' q'anpwaqqe' ex saqpwaqqe' kyejni tq'o'n tman toj tja Qman Dyos, ex eb'jo'kx tk'u'n kyxolju' k'uwenj toj tja Qman Dyos. Pon q'i'n tkaxilju' chaq'b'il toj tja Dyos (2 Cr 5.2-14)

¹Eb'ajtzajtzun tb'u'yi'n Salomon tijwnaq kyxol aj Israel tu'n kypon tuk'i'l toj Jerusalen, exqe' nejenel kye junjun tnej kyyajajil exqe'ju' ati kyoklen kyxol junjun ja xjal, tu'n txi' q'ib'aju' kax tkb'el tchaq'b'il Qman Dyos tzmax Syon, Ninttanam Dab'i.²Tojtzunju' ninq'ij nim toklen, toju' xjaw Etanim, ju' twuqi'n xjaw te ab'q'i, b'aj kyb'u'yi'n kyib' kykyaqilju' aj Israel tuk'i'l nimaqkawil Salomon.³Eb'aj pon kykyaqilju' tijwnaq toj Israel, jawtzun kyiq'i'n paleju' kax⁴tzaj kyiq'i'ntzuntz tuk'i'lju' ninpach te k'lub'l tuk'i'l Qman Dyos, exqe' kykyaqilju' ti'xti' xjan ate'qe' toj, iq'i'nqe' kyu'n pale ex kyu'n aj Leb'i.⁵Atitoqju' nimaqkawil Salomon kyuk'i'l kykyaqil aj Israel matxi'toq b'aj kyb'u'yi'n kyib' tuk'i'l twitzju' kax, nim txqan rit ex tman wakx e'kub' kyq'o'n te chojb'il, mixb'enta' kyajlet.⁶Yajxi'tzuntl xikyiq'i'n pale tkaxilju' chaq'b'il toju' tja Dyos, tzmax toju' Najb'il Xjanxi'x, tjaq' kyxik'u' kyilb'ilal kyerb'in,⁷lik'u'n kytenju' kyxik' tib'aju' tkb'el kax, ktxu'n kax kyuk'i'lxi' tqul kyu'n.⁸Aye'tzu'n tqul nimaq kywe', q'ancha'l qe'ju' kytxa'n toju' Ja Xjan twitzju' Ja Xjanxi'x, maskye min q'ancha'lqe' ti'jxi'ju' ja; kukxtzun e'kyaja' tenju'.⁹O'qe'kxju' kab'e' plaj ab'j tku'x toju' kax ju' kux tq'o'n Moyses Oreb', aye' ab'j ja tz'ib'a'n qe'ju' yol kyej b'entti'j tu'n Dyos kyuk'i'lu' aj Israel tej kyetz toj Ejipt.

¹⁰Atzunj kyetzju' pale toju' Ja Xjan, kub' noj toju' tja Dyos tu'n muj,¹¹tu'ntzu'n nimtoq muj min b'ent kykyajtenju' pale b'inchalteju' k'u'lb'il, qu'n kub' noj toju' jatu'n tajwalil Qman Dyos. Kub' tq'o'n Salomon ja te k'u'lb'il toj tq'ob' Dyos (2 Cr 6.1—7.10)¹²Tmatzun Salomontz: Nman Dyos, oje tmaya qa najliya toj qxopin.¹³Ayintzunwe' majaw nb'inchane' jun tjaya tu'n ttena toj, jun najb'il jatu'n ttena'ya tejumajx, chij.

¹⁴Tzajtzun ka'yin nimaqkawil kyeju' aj Israel wa'lqe'toq, ex tzaj tqani'n ky'i'wb'il kyb'aj¹⁵ex tma: Nimanxwit tb'i Qman Dyos, qu'n ma japunju' tyol kyej ttziya'n te Dab'i ju' nmane', tej ttzaj tma'n te:

¹⁶B'ajx jawa' nsk'o'n jun nintname' kyxol kykyaqil tnej tyajajil Israel tu'n tjaw b'inchet jun njaye' toj jatu'n ttzaja' na'n nb'iye', atxi'x tej kyetzwiq'i'ne' ntaname' Israel toj Ejipt. Matxitzun jawnsk'o'ne' Dab'i tu'n tkawin toju' ntaname' Israel, chij.

¹⁷Ojexi'xtzun laqju' nmane' Dab'i tu'n tjaw tb'incha'n jun ja te ninb'ilte Qman Dyos.¹⁸Atzunte Qman Dyos tzaj tma'n te:
B'a'nte' tb'is tk'u'ja tu'n tjaw tb'incha'na jun njaye';¹⁹naq o'kx myaya kjawil b'inchante, ate tk'walju'ya tzul kjawil b'inchante njaye', chi Dyos.

²⁰Qu'mtzun, matxi' japunte Qman Dyos tyol tu'n. Matxi' chin kyaje' te t-xel Dab'i, ju' nmane', kse'nxju' oje tma, inchin kawine' kyib'aj aj Israel te t-xel nmane' ex matxi' jaw nb'incha'ne' jun tja Qman Dyos.²¹Expe' matxi' tz'el npa'ne' jun najb'il, te tkb'el tkaxilju' yol kyejni b'entti'j tu'n Qman Dyos kyuk'i'lju' ojtxi' qyajilb'en tej kyetz tiq'in toj Ejipt, chi nimaqkawil Salomon.

²²Yajxi'tzuntl kub'ten Salomon twitzju' q'olb'eb'l te Qman Dyos, kyuk'i'l kykyaqilju' aj Israel, ex jawtiq'i'n tq'ob' tojawl,²³ex jawtma'n kuw: Nman Dyos: mixti' jun Dyos toj kya'j ex twitz tx'otx' kse'n aya, in japun tyola ex in tyek'u'na tk'u'jlalila kyeju' inche ajb'en teya tu'n tkyaqil kyk'u'j;²⁴qu'n matxi' japunju' tzaj tma'na te nmane' Dab'i ju' tmajina, matxitzun japun tu'na teju' q'ij ja'lo.²⁵Qu'mtzun, Nman Dyos, ex ikx japunxju' tzaj ttziya'na te nmane' Dab'i ju' tmajina; qa kjapumel jun tyajajil toju' q'uqb'il te kawb'il kukxju' kyib'aj aj Israel tu'n t-xtalb'ila, qama txi' kyka'yi'nju' tk'wal kychwinqlal, exqa mache anq'in twitza kse'n sanq'ina'.²⁶Iktzunju', Nman Dyos, b'inchama tu'n tjapunju' tyola tzaj ttziya'na te nmane' Dab'i ju' tmajina.

²⁷¿Ma oktzunlo knajala twitz tx'otx' Nman Dyos? Nimxi'xpenate' kya'j, extzunqa mixti' in kanun tu'n ttena toj Nman Dyos, ¡Mitzulo yate ja'lu xjaw nb'incha'ne' teya!²⁸Tu'npetzunju', nman Dyos, b'intzju'ya nkub'sb'ile'; b'intzju'ya nqanb'e'tze' exju' nna'j Dyose' teya ja'lo.²⁹Ka'yintza kukxju' tib'aju' ja lu, q'ijtl ex qonik'an, aju' oje tmaya tu'n ttena toj. B'intzju'ya nna'j Dyose' inkub' nq'o'ne' toju' ja lu, ayine' tmajina.³⁰B'intzju'ya nkub'sb'ile' ex kykub'sb'ilju' ttanama Israel aj qk'ulune' toju' najb'il lu. B'inqe'tza tzmax toj kya'j, ja najla'ya, ex najsama qile':

³¹Qa ati jun matb'incha jun taq'wix ti'j twnaqil, exqa matz'ok chq'o'n tu'n ttziyante jun tyol ax twitz q'olb'eb'l toju' tjaya lu,³²b'intza tzmax toj kya'j, b'inchama tnik'alilti'j kyeju' tmajina. Tz'e'ysama twitzju' nb'inchan myab'a'n, ex b'inchama b'a'n teju' mixti' til, kse'nxju' in nojqelan te.

³³Qama kub' kyi'ju' ttanama aj Israel kyu'n ajq'oj tu'n tpaju' mache b'inchan il twitza, exqa matz'anjtzkyi'j tuk'i'la, exqa majawkyajwali'n tb'iya, exqa mache ul kub'sal twitza toju' tjaya lu,³⁴b'inqe'tza tzmax toj kya'j, najsanku'ya kyil, ex anjsantza kyi'j toju' tx'otx' tzaj tq'o'na kyeju' ojtxi' qchmane'.

³⁵Qama tzaj jun nin q'ijal ex min sajtl jb'al tu'n tpaju' mache b'inchan ilju' tnam twitza, exqa mache ul kub'sal twitza toju' najb'il lu, qa makyajwalilju' tb'iya, ex makyb'inchakyib' twitza tu'nju' tz'e'ysb'il kywitz tu'na,³⁶b'intza tzmax toj kya'j ex najsama kyilju' tmajina, ju' ttanama aj Israel, ex yek'unxju'ya b'a'n b'e kye jatu'n kyb'eta'. Q'ontz tzuna jb'altz tib'aju' tx'otx' lu tzaj tq'o'na te kyetzb'ilju' ttanama;

³⁷Qama tzaj we'yaj toju' txo'tx' lu, mo yab'il, mujqa makub' tzqiju' awal tu'n q'ij, mujqa mab'aj tu'n tyab', kyu'n ẍt'ikt'u'l mo tu'n soj; qama b'aj kytxoli'n kyib' ajq'oj ti'ju' ninqtaname' ex mache okten q'ojil, mujqa matzaj juntl ti'xti' qi'je' mujqa yab'il,³⁸B'intza tna'j Dyos mujqa tkub'sb'il alkyexku' mak'ulun teya, mujqa kyu'n kykyaqilu' ttanama aj Israel, qa majawkyiq'i'n kyq'ob' twitza toj kyna'j Dyos toju' tjaya lu ajkyka'yinteju' ti'xti' xkyk'ulb'a ex k'ixk'oj. B'intza tzmax toj kya'j, toju' tnajb'ila, ex najsaku'ya kyil; ex b'inchama te junjun kse'nx tb'inchb'en, qu'n o'kxta ojtzqilteju' t-xim tanmi xjal.⁴⁰Kche nimaltzuntz teya toju' kyanq'ib'l twitzju' tx'otx' tzaj tq'o'na kyeju' ojtxi' qchmane'.

⁴¹Maskyepe' jun najchaq xjal, junju' mya ttanama, naqtzun tu'nju' tb'iya matzaj toj juntl tx'otx' najchaq⁴²ex matzul na'lte tb'iya toju' tjaya lu, naq tu'n kb'injtzelju' tb'iya nim toklen ex nimtipumala,⁴³b'intza tzmax toj kya'j, tzmaxtzu' ja najla'ya, ex q'ontza te tkyaqilju' kxel tqani'n teya, tu'ntzun telkynik' kykyaqilju' nimaqtnam twitz tx'otx' ex tu'n kyniman teya, kse'nxju' nkyb'incha'n ttanama aj Israel, ex tu'n telkynik' qa in na'njtzju' tb'iya toju' tjaya matxi' jaw nb'incha'ne'.

⁴⁴Ajkyexju' ttanama q'ojil kyi'j kyajq'oj, jaxjaku' mache'xa' t-sma'na, qama che k'ulun teya tu'me'lu' nintnam jaw t-sk'o'na exju' tjaya xjaw nb'incha'ne',⁴⁵b'intza kyna'j Dyos tzmax toj kya'j exju' kykub'sb'il, ex klomqe'ya.

⁴⁶Exqa mache b'inchan il twitza, qu'n mix-a'lo' jun xjal mixwitti' in b'inchan il, exqa matzaj ttx'u'jila kyi'j exqa mache'x tq'o'na toj tq'ob'ju' kyajq'oj tu'n kyxi' kyiq'i'n toj jitz'jtib'il exqa mache'x kyiq'i'n toj kytx'otx', nqaku' mujqa najchaq,⁴⁷qatzun matz'anjtz kyi'j tuk'i'la toju' tx'otx' jamatxitoq che'xa q'in, qama che kub'san teya ex matz'el kynik' qa matxi'toq che b'inchan il twitza,⁴⁸Qama tz'anjtz kyi'j tuk'i'la tu'n tkyaqil kyk'u'j ex tu'n tkyaqil kyanmi toju' tx'otx' jamatxitoq che'xa' q'i'n toj jitz'jtib'il, exqa mache k'ulun teya tu'me'lju' tx'otx' lu tzaj tq'o'na kye ojtxi' qyajilb'ene', ex tu'me'lju' nintnam jaw t-sk'o'na, ex tu'me'lju' tjaya matxi' jaw nb'incha'ne',⁴⁹B'intzju'ya kyna'j Dyos ex kykub'sb'il tzmax toj kya'j, tzmaxtzu' ja najla'ya, klomqe'ya.⁵⁰Najsama kyilju' ttanama ex tkyaqilju' kypi'sal twitza. Ex yolina toj kyanmiju' ẍe' ex q'inkye toju' kytx'otx' tu'n ttzaj laq kyk'u'j kyi'j.⁵¹Qu'n ttanamna'ya ex teya; aya etzq'inkye toj Ejipt, ja intoq che yajunjtza', ikytoqu' kye kse'n jun chujb'il k'uxb'il.

⁵²B'intztzuna nkub'sb'ile', ex kykub'sb'ilju' ttanama Israel. ¡Qo'tb'itza, Nman Dyos, aj qkub'sane' teya!⁵³Taye, qu'n ana'ya sel pa'nqeye' tu'n qoke' te teku'ya kyxolu' txqantl tnam twitz tx'otx', kse'nxju' oje tmaya te Moyses ajb'el teya, tej kyetztiq'i'na qyajilb'ene' toj Ejipt, chi Salomon.

⁵⁴Mejli Salomon twitzju' q'olb'eb'l te Qman Dyos tej tna'n Dyos, ex jawniti'n tq'ob' tojawtl. Tetzu'n tb'aju' tna'j Dyos ex tkub'sb'il te Qman Dyos,⁵⁵jawe'tzuntz ex tzaj tqani'n b'a'n tib'aju' tnam Israel, tma tuk'i'l tq'ojq'ojel twi' kuw:

⁵⁶¡Nimanjtzxwitju' tb'i Qman Dyos, qu'n matxi' tzaj tq'o'n nak'b'il teju' ttanam Israel, kse'nxju' oje tma tu'n tb'inchante! Qu'n b'ajx tzik'a' tna'l junju' tb'anil tyol ttziya te Moyses tmajin tu'n tb'inchante.

⁵⁷Atzu'n ja'lo, awt Qman Dyos ten quk'i'l kse'nx tej tten kyuk'i'lju' ojtxi' qyajilb'en. Mixwit qokyaja' tkolb'e'n ex mixwit qokyaja' ttzaqpi'n,⁵⁸Tzajxwit tq'o'n qtzalajb'il ti'j tu'ntzun qb'inchanteju' tajb'il ex tu'n kyjapunju' tchaq'b'il qu'n, e'tkawb'il ex tnuk'b'il e'tchaq' tu'n tjapun kyu'n qyajilb'en.⁵⁹Aye'ju' ti'xti' ẍe'x nqani'ne' te Qman Dyos, majxwit na'nqe' tu'n q'ijtl ex qonik'an, tu'n ttzaj tq'o'n b'a'n weye' ex teju' ttanam Israel kse'nxju' in nojqelan,⁶⁰tu'ntzun telkynik' kykyaqilju' nimaqtnam twitz tx'otx' qa ate Qman Dyosju' ex mixti' juntl.⁶¹Qu'mtzun, che okxe' ax che yoline' twitz Qman Dyos, chejapunxu' tkawb'il kyu'ne' ex kyb'inqe'xe' tchaq'b'il kse'nx ja'lo, chi Salomon.

⁶²Tb'ajlenxi'tzun ja'lu, kub' kyq'o'n nimaqkawil ex kykyaqil aj Israel chojb'il te Qman Dyos.⁶³Xitq'o'n Salomon kab'mutx' o'lajk'al (22,000) tman wakx ex o'lajmutx' (120,000) rit te Qman Dyos, chojb'il te b'inchjtib'il.
Iktzun tb'incha nimaqkawilju' ex kykyaqil aj Israel tej kyxjansanteju' ja te Qman Dyos.⁶⁴Texju' q'ij lu, t-xjansa nimaqkawilju' tnky'ajchaqil twi' pe'n, tpenju' tja Dyos, atzuntzu' ekub'a' tq'o'n chojb'il k'ok'sb'il, oyaj twitz awal k'ok'e'kywitz ex ky-until chojb'il te b'inchjtib'il, qu'n b'o'stoqju' q'olb'eb'l q'ank'uxb'il ati twitz Qman Dyos ex min b'ent kykub' tz'e'ysetju' chojb'il k'ok'sb'il, oyaj twitz awal k'ok'e'kywitz ex ky-untilju' chojb'il te b'inchjtib'il tib'aj.

⁶⁵Nim txqan xjal eb'ju'l toju' tq'ijlalil lu, e'tzajx ttzi Amat ex ponx tk'etzu' a' te Ejipt, kub' tik'sa'n nimaqkawil Salomon kyq'iju' pach t-xaq tze twi' kyuk'i'l kykyaqil aj Israel te ninb'ilte Qman Dyos, ex juntl ninq'ij te wuq q'ij; kyajlajoj q'ij ninq'ij kub'kyik'sa'n tu'n tkyaqil.⁶⁶Tetzun juntl q'ij b'aj kyq'olb'e'nkyib' Salomon kyuk'i'lju' xjal, aye'tzu'n xjal xikyq'o'n chjonte teju' nimaqkawil, e'anjtzuntz kyja, inxi'x che tzalaj tu'n tkyaqilju' b'a'n matxi'toq tb'incha Qman Dyos te Dab'i, ju' tmajin, ex teju' ttanam Israel. Kyej b'entti'j jun tyol Dyos tuk'i'l Salomon (2 Cr 7.11-22)

¹Tej tb'antju' tja Dyos tu'n Salomon, exu' ja te kawb'il ex tkyaqilju' t-xima tu'n tb'inchante,²kub' tyek'u'ntib' Qman Dyos tkamaji'n twitz, kse'nx tkub' tyek'u'ntib' toj Kab'aon,³ex tzaj tma'n te:
Matxi' nb'iju'ye' tna'j Dyosa ex tkub'sb'ila weye', ex matxi' nxjansaju'ye' ja lu, xjaw tb'incha'na te nab'lteju' nb'iye' kukxju'. Kxel nka'yi'ne' ex na'nku' wu'ne' kukxju'.⁴Ja'lotzun, qama tz'anq'ina b'a'n nwitze', b'a'n tchwinqlala ex mixti' sb'ub'l toj tanmiya kse'nte Dab'i, ju' tmana, qama tb'inchaya tkyaqilju' oje b'ajx nma'ne' teya exqa mache tnimaya nkawb'ile' ex nnuk'b'ile',⁵Knkuwsa'ye' tkawb'ila kyxol aj Israel kukxju', kse'nxju' oje nmaye' te Dab'i, ju' tmana, tej txi' nma'ne' te qa k'okyel jun tyajajil kukxju' toju' kawb'il toj Israel.⁶Qatzun matz'el kypa'nkyib'e wi'je' kyuk'i'lju' kyk'wale', ex min ẍe'x kyb'incha'nju'ye' chaq'b'il ex kawb'il oje che'x nq'o'ne' kyeye', extzunqa atzu' ẍe ajb'ena'ye' ex ẍe k'uluna'ye' kye txqantl dyos,⁷che elex nxla'ja'ne' toju' tx'otx' oje txi' nq'o'ne' kyeye', ex kjel nkolb'e'ne' ja matxi' nxjansaye', aye'tzu'nkye' aj Israel che okyele' te kyxmayb'il kykyaqilju' nimaqtnam kukxju'.⁸Naq tx'u'yjatlju' ja te k'u'lb'il lu kyjelten, kykyaqiltzunju' xjal che ik'el tk'etz, che jawil lab'ti ex che xmayil ti'j, kkyxjelu' tiqu'n xnb'inchaye' lu ayine' Dyos Manb'aj ti'ju' nimaqtnam lu ex ti'ju' ja te nab'l nb'iye'.⁹Ex kxe'l tzaq'we'n kye qa tu'n tpaju' machin kyej kyq'o'ne' ayine' Dyos Manb'aj, netz q'inkyeju' ojtxi' kyyajilb'en toj Ejipt, ex mache b'ajx k'ulul ex ajb'el kye txqantl dyos; qu'mtzun matzaj nq'o'ne' jun nin k'ixk'oj kyib'aj, chi Dyos te Salomon. Junjuntl aq'untl tb'incha Salomon (2 Cr 8.1-18)

¹⁰Junaq (20) ab'q'i kyb'entlenju' kab'e' jatu'n Salomon, aju' tja Qman Dyos exju' ja te tkawb'il nimaqkawil,¹¹xitq'o'n nimaqkawil Salomon junaq (20) nimaqtnam toju' tx'otx' Kaliley te Iram nimaqkawil toj Tiro, te kyxelju' tze k'ute, tz'lantzaj ex tkyaqilju' q'anpwaq e'tzaj tq'o'n te Salomon.¹²Tetzunj txi' Iram ka'yilkye nimaqtnam e'xitq'o'n Salomon te, min e'kub' toj twitz,¹³ex tma: ¿Witz'in, aye'xi'xtzun nimaqtnam ja'lu ẍetzaj tq'o'na weye'? chij. Qu'mtzun oktq'o'n tb'iju' tx'otx' ja ta'qe' nimaqtnam lu, Kab'ul, axtzun tb'iju' kyejten.¹⁴Atzu'n q'anpwaq tzaj t-sma'n nimaqkawil Iram te Salomon, japun tajlal toj kyajnaq wuq kyintal tk'i' kab'lajoj lib'r (87.12).

¹⁵Atzunju' tu'me'l kub'a' tq'o'n nimaqkawil Salomon jun chaq'b'il tu'n kyb'inchetju' aq'untl ilxi'xti'j, tu'n tb'inchetju' tja Dyos, exu' tja te kawb'il, tkub'el exqe' tapi ti'jileju' nintnam Jerusalen, ex ikx e'kub' tb'incha'n nimaqtnam Asor, Mewido ex Kyeser:¹⁶ojetoq kub'ti'ju' nintnam Kyeser tu'n paraon, nimaqkawil toj Ejipt; kub' ttz'e'ysa'ntzuntz ex eb'aj Kub' tb'yo'n kykyaqilju' aj Kanaan najli qe'toq toju' nintnam, xitq'o'ntzuntz te tetzb'ilju' tmyal, t-xu'jil Salomon.¹⁷Eb'ajtzun tb'incha'ntl Salomon tnam Keser, B'et-oron ju' ati kub'l,¹⁸B'aalat ex Tamar, toju' chq'ajlaj te Juda.¹⁹Expe' eb'aj tb'incha'ntlju' nintnam ja ta'qe' tk'uja, exqe' nimaq kyja karb'aj te q'ojb'il, ex ja ta'qe' xjal te q'oj ti'j che, tkyaqilju' t-xim tu'n tb'inchante toj Jerusalen, toj Lib'ano ex toj tkyaqilju' tx'otx' ati tjaq' tkawb'il.²⁰Aye'tzu'n xjal najlqe' toj, aye' amorey, aj Et, aj Perisya, eb'ey ex jeb'usey ju' e'kyajten, mya aj Israelqe',²¹aye' kyyajajil e'kyajten toju' tx'otx', ju' min eb'je'xb'aj kyu'n aj Israel, eb'jo'ktq'o'n Salomon toj aq'untl chq'o'n, atxi'xtzun kykyajlen tenju'.²²Aye'tzu'n aj Israel min e'oktchq'o'n kse'n jun lq'o'n majin, o'kx e'oktq'o'n te q'ojil, nuk'ul, nejenel ex chaq'ul kye karwaj te q'oj ex kye q'ojil ti'j chej.²³Junk'al wuqnaq lajoj (550) chq'ol aq'unal oktq'o'n Salomon ti'ju' aq'untl; aye'tzun enk'unkye xjalju' ex intoq xikyma'n alkyechaqu' aq'untl tu'n tb'inchet.

²⁴Ik'ju' tmyal paraon toju' Ninttanam Dab'i, tu'n tnajan toju' tja nimaqkawb'il jawtb'incha'n Salomon te. Kub'tzun tplansa'n Salomonju' tx'otx'.

²⁵Intoq kub' tq'o'n Salomon chojb'il k'ok'sb'il ex chojb'il te b'inchjtib'il oxmaj toj ab'q'i, tib'aju' q'olb'eb'l kub' tb'incha'n te Qman Dyos, ex intoq kub' ttz'e'ysa'n sturak twitz Qman Dyos. Iktzu'n b'aj b'incheta'ju' tja Dyos.

²⁶Ex eb'ajkub' b'incha'n nimaqkawil Salomon b'ark toju' Esyon-keb'er, ju' ati tk'etz Elat, toju' tx'otx' Edom ttziju' ninnjab' kyeq.²⁷E'tzaj tchq'o'n Iram t-xjal ati kyoklen, b'a'n che lmun b'ark ex kyojtzqi'n ninnjab', kyuk'i'lju' nejenel kye t-xjal Salomon,²⁸Ex e'pon Opir, jatzaja' kyiq'i'n o'lajnaq wajxaq kyintal (308) q'anpwaq ex pon kyiq'i'n te nimaqkawil Salomon. Ulju' Qya nimaqkawil toj Sab'a ka'yilte Salomon (2 Cr 9.1-12)

¹Tej tb'inteju' qya, nimaqkawil toj Sab'a, tpakb'alilju' matxitoq tkan Salomon te ajwalb'ilte tb'i Qman Dyos, pontzuntz toj Jerusalen tu'n tok Salomon kyoj xjel ch'uẍ tu'n.²Nim txqan xjal k'le'nqe' tu'n kyuk'i'l txqan kamey iqa'n k'ok'sb'il kyu'n ex nim txqan q'anpwaq ex tb'anil ab'j. Tetzunj tpon twitz Salomon, xit-xjelu'n te tkyaqilju' xima'ntltoq tu'n,³tkyaqiltzu'n t-xjel eb'aj tzaq'wet tu'n Salomon. Mixti' jun t-xjel mixwitti' b'ent ttzaq'we te.⁴Atzunj tka'yinteju' qya, nimaqkawil toj Sab'a, tnab'l Salomon, exju' tja nimaqkawb'il ojetoq jawtb'incha'n,⁵e'tb'anil wab'j twi' tmes, ex janajla'qe' xjal nim kyoklen toj tkawb'il exju' b'inchb'ente kyxb'alunju' ajb'el toj tja, exqe' q'olte tk'wa', exqe' chojb'il k'ok'sb'il ntoq che kub' tq'o'n toju' tja Dyos, ojexi'x lab'ti ti'j⁶xitma'ntzuntz teju' nimaqkawil: Axte' tqanil nb'iye' toj ntaname' ti'ju' tb'inchb'ena exju' tnab'la;⁷tzmaxi'tzun xxiwoksla'nju'ye' tej sokku' nka'yi'ne' ẍin ule' tzalu. Tk'ixpe'wt nik'jan tzaj q'ma'n weye', qu'n nimxi'xte' tnab'la ex tq'inumala kyetwitzju' oje nb'iye'.⁸¡Majxlo tzajalb'ilte' kyeju' t-xu'jila, exlo tzalajb'ilxi'x kyeju' ajb'el teya ate'qe' tk'etza, kukx kyb'inte tyolju'ya tuk'i'l nab'l!⁹¡Nimanjtzxwit Dyos Manb'aj Tdyosa, qu'n ntzalaj ti'ja ex matzaj tq'o'n kawb'il toj Israel toj tq'ob'a! ¡Matz'ok q'o'na te nimaqkawil tu'n, tu'n tkawina toj ttxolilti'j ex tnik'alilti'j, tu'n tk'u'jlalil Dyos ti'j Israel kukxju'! chij.

¹⁰Xi'tzun tq'o'n qya kyajnaq wuq kyintal tk'i' kab'lajoj lib'r (87.12) q'anpwaq teju' nimaqkawil, ex nim tajlal txqan k'ok'sb'il ex tb'anil ab'j. Min pon jumajtl tajlal txqan k'ok'sb'il kse'n pon tu'n qya nimaqkawil aj Sab'a teju' nimaqkawil Salomon.

¹¹Exqepe' jun tnej tb'ark Iram ojetoq tzaj kyiq'i'n q'anpwaq tzmax Opir, ex tzaj kyiq'i'n txqan tze sandalo ex tb'anil ab'j axtzu'.¹²Tchaq' nimaqkawil tu'n tb'inchet peta'n toju' tja Dyos ex toju' tja nimaqkawil kyi'j tze Sandalo, ex chnab' arpa ex tzintzin kyeju' aj chnab'. B'ajxtoq pona' jumaj kse'n tajlal txqan tze Sandalo lu ex mixti' pontl yajxi'tl.¹³Atzunte nimaqkawil Salomon, xitq'o'n tkyaqilu' tqaniju' qya nimaqkawil toj Sab'a te, expe' b'ajxtq'ontlu' nimaqkawil toyaj te tu'nku' tb'is tk'u'j. Anjtzun ti'j qyatz nimaqkawil toj Sab'a toju' ttanam kyuk'i'lju' xjal ajb'el te. Tqanil ti'j Salomon Ex tq'inumal (2 Cr 9.13-24)

¹⁴Qapelo junk'al kyajnaq kyaje' kyintal (484) q'anpwaq ntoq tk'mo'n Salomon atl junjun ab'q'i,¹⁵myaqe'tlkye' chojb'il inkyq'o'nju' xk'aẍlel, e'k'ayil ex kykyaqilju' nimaqkawil toj Arab'ya exqe' kawil toj tkyaqilju' tx'otx'.¹⁶Tchaq' nimaqkawil Salomon tu'n kyb'inchet lajnaq (200) kolb'il nimaq, q'anpwaqqe', te waqaq lib'r q'anpwaq junjun.¹⁷Ex ikx tchaq' tu'n kyb'inchet o'lajnaq (300) kolb'il k'ok'e', ch'inxmi kab'e' lib'r tk'i' nik'jan q'anpwaq junjun, ex eb'aj kub' tq'o'n toju' ja te kawb'il tok tb'i k'ul te Lib'ano.¹⁸Ex tchaq' tu'n tb'inchet jun nin q'uqb'il kywitzte elepantile, ex tchaq' tu'n tokq'o'n q'anpwaq ti'jile.¹⁹Waqaq tpeta'nilju' q'uqb'il lu; ex sewun ttenju' tqejb'il, ex t-xq'e'l junjun plaj teju' q'uqb'il, ati junjun tilb'ilal b'alun wa'l junjun plaj.²⁰Ex toktoq kab'lajoj (12) tilb'ilal b'alun ti'j, junjun wa'lqe' toj junjun plaju' qaq tpeta'nilu' q'uqb'il. ¡B'ajxtoq b'incheta' jun q'uqb'il kse'n ja'lu toj jun kawb'il!²¹Expe' kykyaqilju' tb'itidor nimaqkawil q'anpwaqqe', ex ikx kykyaqilju' txqantl ti'xti' inche ajb'en toju' ja te kawb'il tok tb'i K'ul te Lib'ano. Mixti' jun saqpwaqwit kyxol, qu'n myaxi'xtoq wi'yilju' saqpwaq toj tq'ijlalil Salomon,²²Qu'n tojxi' oxe' ab'q'ichaq nche pona'toqju' b'ark te Tarsis teju' nimaqkawil, junx kyuk'i'lju' tb'ark Iram, intoq tzaj kyiq'i'n q'anpwaq, saqpwaq, kywitzte elepant, e' maẍ ex chojpich'.

²³Nimxi'xtoq txqan tq'inumal nimaqkawil Salomon ex tnab'l kyekywitzju' txqantl nimaqkawil twitz tx'otx'.²⁴Kykyaqil xjal twitz tx'otx' kyajb'iltoq tu'n kyka'yinte nimaqkawil Salomon ex tu'n kyb'inteju' nab'l tzaj tq'o'n Qman Dyos te,²⁵ex kykyaqilx intoq xikyiq'i'n jun oyaj te atl junjun ab'q'i: e'ti'xti' saqpwaq ex q'anpwaqqe', pinpa't, aq'unb'il te q'oj, k'ok'sb'il, eb'a'nchej ex chej mul. Xk'aẍlen Salomon karwaj ex chej (2 Cr 1.14-17; 9.25-28)

²⁶Eb'aj tb'u'yi'n Salomon karwaj e' aj chejil. Atitoq oxk'al lajnaq (1,400) karwaj ex junmutx' lajk'al (12,000) b'a'n chejil, eb'ajx tq'o'n kyoju' nin ja kye karwaj q'ojb'il ex teju' k'loj xq'uqil nimaqkawil toj Jerusalen.²⁷Nim txqan saqpwaq ex txqan ab'j ten toj Jerusalen tu'n nimaqkawil Salomon; ex chmet txqan k'ute tu'n, e'toj k'ul iw toju' plan tx'otx'.²⁸Atoqtzu' nche tzaja' q'i'na' tchej Salomon Musri ex Silisya, qu'n atoqtzu' nche'xa'ju' xk'aẍlel lq'olkye.²⁹Junk'al lajnaq (600) saqpwaq intzaja'toq jun karwaj toj Ejipt, atzun wuqnaq lajoj (150) saqpwaq intzaja'toq jun b'a'nchej. Ex kykyaqilju' kynimaqkawil itit ex aj Sirya intoq che lq'o'nkye kyeju' t-xk'aẍlel nimaqkawil Salomon. Witzleb'in Salomon

¹Expe' etk'u'jlaju' nimaqkawil Salomon txqantl qya te junxi'tl tnam ti'jxi'ju' tmyal paraon: e' aj Moab', aj Amon, aj Edom, aj Sidon ex itit;²aye' qya e'tzaj kyoju' tnam ojetoq tma Qman Dyos qa myab'a'n tu'n kymje aj Israel kyuk'i'l, qu'n oktoq che tzpetel kyu'n tu'n kyxi'lpe kyi'ju' kydyos. Atzuntlte Salomon oklaqj kyi'j ex tmujb'atib' kyuk'i'l.³Junk'al o'lajnaq (700) t-xu'jil ten kymyal nimaqkawilqe' ex o'lajnaq (300) tqya, tu'ntzun kypaju' qya lu txalpuja' Salomon.⁴Tetzunj ttijin Salomon, kub' chukji tnab'l kyu'nju' t-xu'jil, ex k'ulun kye junxi'tl dyos, qu'n na'mtoq tq'ontetib' b'a'nxi'x te Qman Dyos, kse'nte Dab'i ju' tman.⁵K'ulun Salomon teju' witzileb' Astarte, kydyos aj Sidon, ex te milkom kywitzileb' aj Amon taq'wixi'x.⁶Iktzunju', taq'wixqe'xi'xju' tb'inchb'aj Salomon twitz Qman Dyos, minti' xi' lpe b'a'n ti'j Qman Dyos kse'nte Dab'i, ju' tman.

⁷Tojtzu'n tq'ijlalil lu, jawtb'incha'n Salomon jun ja te Kyemos, kywitzileb' aj Moab' taq'wixi'x ex te Molok kywitzileb' aj Amon taq'wixi'x, twi'ju' witz toj tjawetzq'ij te Jerusalen.⁸Ex ikx tb'inchaju' kye kykyaqilju' t-xu'jil te junxi'tl tnamqe', ju' intoq xikyq'o'n sturak ex chojb'il kyeju' kydyos.⁹Tzaj ttx'u'jil Qman Dyos ti'j Salomon, qu'n matxi'toq tz'el tpa'ntib' ti'j Qman Dyos, ju' kamaj kub' tyek'u'ntib' twitz¹⁰ex ojetoq tchaq' te tu'n lalun k'ulun kywitz junxi'tl dyos. Atzunte minti' xitb'incha'n kse'nxju' tchaq' Qman Dyos te.¹¹Qu'mtzun tzaj tma'n Qman Dyos te Salomon:
Tu'ntzunte' xtb'inchaya lu, min xtb'inchaya yol kyejni b'entti'j exqe' kawb'il xinma'ne' teya, k'elel wiq'i'ne' kawb'il teya ex kxe'l nq'o'ne' te junju' ajb'el teya.¹²Naqtzun tu'nel Dab'i, ju' tmana, lay nb'inchaye' akxku' itz'a; tetzunju' tk'wala k'elela' wiq'i'ne'.¹³Laype' tz'el wiq'i'ne' kawb'il tkyaqil, kjel nq'o'ne' jun tnej kyyajajile' te, noqtu'ne'lu' tmana ex Jerusalen, ju' nintnam oje jaw nsk'o'ne', chi Dyos.

¹⁴Tb'inchatzun Qman Dyostz tu'n tjaw b'ent jun tajq'oj Salomon: aju' Adad, jun aj Edom, kyyajil nimaqkawil te Edom.¹⁵Xi' Joab', ju' nejenel kye xjal te q'oj, mqulkyeju' e'kyim toj q'oj tej tkub'ti'j Edom tu'n Dab'i, ex eb'aj Kub' tb'yo'n kykyaqilju' ichan aj Edom;¹⁶waqaq xjaw kyejten Joab' atzu' kyuk'i'l kykyaqilju' aj Israel, tzmaxi'j kyb'aj kykyaqilju' ichan aj Edom tu'n.¹⁷Atzunte Adad akxtoq k'wal, xi' oq toj Ejipt kyuk'i'l junjun twnaqil ntoq che ajb'en teju' tman.¹⁸E'etz toj Madyan ex e'pon Paran, atzuntzu' exa' kyiq'i'n junjun ichan kyuky'i'l tu'n kyajb'en kye. E'pon Ejipt ex exi' yek'ulkyib' twitz paraon, nimaqkawil toj Ejipt, atzunte paraon xitq'o'n kyja ex kywa, ex xitoyi'n kytx'otx'.

¹⁹Elb'a'n Adad toj twitz paraon, ex xitq'o'n paraon tb'alok, titz'in Tapenes ju' t-xu'jil, te t-xu'jil Adad.²⁰Ultzun jun talu' titz'in Tapenes tuk'i'l Adad, Wenub'at tb'i, kub' ch'isa'n k'wal lu tu'n Tapenes junx kyuky'i'lju' tal toju' tja nimaqkawil paraon.²¹Tetzunj tb'inte Adad toj Ejipt qa ojetoq kyim Dab'i, ex ikx ojetoq kyim Joab', ju' nejenel kye xjal te q'oj, xitma'n Adad te paraon:
Q'ontza anb'il weye' tu'n tanjwi'je' toj ntx'otx'e', chij.

²²Atzunte paraon xittzaq'we'n te:
¿Tiqu'ntzun tajb'ila'ya tu'n tanjti'ja toj ttx'otx'a? ¿Ma ati jun ti'xti' mixti' teya tzalu wuk'i'le'? chij.
Atzunte Adad xittzaq'we'n:
—Mixti' juntlwe' mixwitti' we, naq o'kx kchin kub'sale' teya tu'n tq'onteya anb'il tu'n tanjwi'je', chij.

²³Expe' ikx tb'incha Qman Dyos tu'n tjaw tiq'i'ntib' Reson ti'j Salomon. Aju' Reson tk'wal Elyada, ju' oq twitzju' tajaw, ju' Adad-eser, nimaqkawil toj Sob'a.²⁴Ojetoq che b'ajtb'u'yi'n junjun ichan ex nejeneltoq kye jun tnej eleq'. Tej kykub' tb'yo'n Dab'i t-xjal, xi' Reson toj Damask ex ok te nimaqkawil atzu'.²⁵Ok ajq'oj kyi'j aj Israel tej itz'toq Salomon, ex tmujb'atib' tuk'i'lju' taq'wix in tb'inchantoq Adad, ex majxtoq ik'unqe' aj Israel tu'n. Iktzu'n oka' Resen te nimaqkawil toj Sirya.

²⁶Ex ikx Jerob'oam tk'wal Nab'at, tyajajil Eprayin, aj Sereda, tal jun qya kyimni tchmil, Seruwa tb'i. Nimtoqpe' toklen toj tkawb'il nimaqkawil Salomon, jawtiq'i'n tib' ti'ju' nimaqkawil.²⁷A jawa' tiq'i'ntib' Jerob'oam ti'ju' nimaqkawil Salomon: Tej intoq tnojsa'n Salomon jul tu'n tplanset toju' Ninttanam Dab'i ju' tman ex intoq tjpu'n t-xopo'jil nintapi ti'j.²⁸Kuw xjal toqu' Jerob'oam ex q'o'ntib' toju' aq'untl; tetzunj tka'yinte Salomon sak' toqju' ku'xun lu, oktq'o'n te nejenel ti'j tkyaqilju' aq'untl intoq kyb'incha'n tyajajil Jse.

²⁹Tojtzu'n tq'ijlalil lu, jun q'ij etz Jerob'oam toj Jerusalen, kyk'ulkyib' toj b'e tuk'i'l Ayiy t-sanjelal Dyos, aj Silo, toktoq jun tpinpa't ak'a'j. Kykab'ilxtoqtzun ate'qe' toj kojb'il,³⁰eltiq'i'n Ayiy tpinpa't ak'a'j toktoq ti'j, ex kub' t-ẍilu'n toj kab'lajoj (12) piẍ³¹xitma'ntzuntz te Jerob'oam: Q'inxa lajoj piẍ teya, qu'n intma'n Qman Dyos teya:
K'elel wiq'i'ne' kawb'il te Salomon ex che kxe'lnq'o'ne' lajoj tnej tyajajil Israel teya.³²Naq jun tnej tyajajil kjel nq'o'ne' te Salomon, naq tu'nel nmajine' Dab'i ex Jerusalen, ju' nintnam oje jawnsk'o'ne' kyxolju' txqantl nimaqkytanam tnej tyajajil Israel.³³Qu'n matxi' chin eltik'u'ne' Salomon, ex matxi' tz'okten k'ulul te Astarot, kydyos aj Sidon; ex te Kyemos, kydyos aj Moab'; ex te Milkom, kydyos aj Amon. Myab'a'n qe' tb'inchb'en toj nwitze' ex min ẍejapunju' nkawb'ile' ex nchaq'b'ile' tu'n, kse'n tb'incha Dab'i, ju' tman.³⁴Tu'npetzu'n, lay tz'el wiq'i'ne' tkyaqilju' kawb'il te, kyjel nq'o'ne' tu'n tkawin akx itz', noq tu'nelju' nmanjine', Dab'i jaw nsk'o'ne', ex ejapun nchaq'b'ile' ex nkawb'ile' tu'n.³⁵Atzuntzu' k'elela' wiq'i'nju'ye' kawb'il teju' tk'wal, ex che kxe'lnq'o'ne' lajoj tnej tyajajil Israel teya.³⁶Naq jun tnej tyajajil Israel kjel nq'o'ne' teju' tk'wal, tu'ntzun tk'ant tq'aq' Dab'i kukxju' nwitze' toj Jerusalen, ju' nintnam jawnsk'o'ne' jatu'n tna'njtza' nb'iye'.³⁷K'okyel nq'o'na tu'n tkawina kyib'aj kykyaqilju' tajb'ila ex aya k'okyel te nimaqkawil toj Israel.³⁸Qatzun matxi tb'i'na tkyaqilju' kxe'l nma'ne' teya, tnik'alkyi'ju' tb'inchb'aja nwitze', exqa mache japun nkawb'ile' ex nchaq'b'ile' tu'na, kse'n tb'incha nmajine' Dab'i, chin tenb'ile' tuk'i'la ex knkuwsa'ye' tkawb'ila kukxju', kse'n nb'inchaye' te Dab'i: Ex kjel nq'o'ne' Israel tjaq tkawb'ila.³⁹Aye'tzu'n tyajajil Dab'i, kntz'e'ysa'ye' kywitz tu'n tpaju' il lu, naq o'kx mya tejumajx, chi Dyos, chiju' t-sanjelal Dyos.

⁴⁰Tu'ntzun tpaj ja'lu oktilil tu'n Salomon tu'n tkub' tb'yo'n Jerob'oam; atzunte Jerob'oam xi' oq toj Ejipt, ja nkawina' sisak, axtzuntzu' kyeja' ten tzmax tej tkyim Salomon. Kyim Salomon (2 Cr 9.29-31)

⁴¹Xi' tz'ib'a'na' txqantl tqanil ti'j Salomon ex tnab'l, ex tkyaqilju' tb'incha, toju' tu'jil tqanil ti'j Salomon.⁴²Kab'naq (40) ab'q'i kawin Salomon toj Jerusalen kyib'aj kykyaqil aj Israel,⁴³tetzunj tkyim, ku'x mqu'n toju' Ninttanam Dab'i, ju' tman. Atl Rob'oam ju' tk'wal kyejten kawil te t-xel. Kub' aq'puju' kawb'il (2 Cr 10.1—11.4)

¹Xi' Rob'oam Sikyem, qu'n kykyaqilju' aj Israel eb'ajx atzu' tu'n tok kyq'o'n te nimaqkawil.²Tb'itzu'n Jerob'oam, tk'wal Nab'at, atixtoq toj Ejipt, qu'n atzu' pona' tej txi' oq twitzu' nimaqkawil Salomon, axtzuntzu' kyeja' ten najal.³Tej tpon txokb'aj, xi'tzu'n Jerob'oamtz kyuk'i'l kykyaqilju' tnam Israel yolil tuk'i'l Rob'oam, xikyma'n te:

⁴—Kuwxi'xju' tmana qeye'; atzunta lalun kub' tq'o'na aq'untl kuwxi'x qib'aje', ex ko'pimju'ya chaq'b'il kuwxi'x kub' tq'o'n qtzan tmana qib'aje', qo ajb'eltzuntze' teya, chechij.

⁵Atzunte Rob'oam xittzaq'we'n kye:
—B'a'n kyul jumajtle' yolil wuk'i'le' toj oxe' q'ijtel, kukyxi'ye', chij.
E' anjtzun xjaltz,⁶Xi'tzu'n nimaqkawil Rob'oamtz yolil kyuky'i'lju' tijwnaq e'ajb'en q'ol nab'l te Salomon, ju' tman tej itz'toq, xitqani'n kye:
¿Titi' jun nnab'le' ktzajel kyq'o'ne' tu'n txi' ntzaq'we'ne' kyeju' xjal lu? chij.

⁷Aye'tzunkye xikyma'n te:
—Qama che'x tb'i'na xjal lu ja'lo exqa matxi tq'o'na jun b'a'n tzaq'web'l kye, kche ajb'elkye' teya kukxju', chechij.

⁸Atzunte Rob'oam mixti' xitb'i'n kyyolju' tijwnaq, xi' xa'ya'tl qanil tnab'l kyeju' ku'xunju' junx kyb'aj ch'iy tuk'i'l ex inche ajb'en te,⁹xitqani'n kye:
—¿Titi' junkye' nnab'le' ktzajel kyq'o'ne' tu'n t-xintzaq'we'ne' kyeju' xjal lu, ju' matxi' tzajkyqani'n weye' tu'n nko'pinteju'ye' chaq'b'il kub' tq'o'n nmane' kyib'aj? chij.

¹⁰Aye'tzu'n ku'xun junx kyb'aj ch'iy tuk'i'l, xikytzaq'we'n te:
—Ate q'manxju'ya kye' xjal matxi' tzajkyqani'n teya tu'n tko'lpinteju'ya chaq'b'il kub' tq'o'n tmana kyib'aj: Qa kuwxi'xju' nmane' kyeye', chin okyele' kuwxi'xtl kyetwitz;¹¹qama kub' tq'o'n nmane' jun iqtz alxi'x kyib'aje', kb'elpe' nq'o'nxi'x juntlwe' alxi'xtl; qama che jikunjtze' toj asyal tu'n, ayintzunwe' che njiku'ye' toj asyal tz'u'n k'uxb'il ttxa'n, chiku'ya kye, chechij.

¹²Pon junmajtlu' Jerob'oam kyuk'i'lju' xjal toj toxi'n q'ij twitz Rob'oam b'ilte ttzaq'web'lju' nimaqkawil, kse'nxju' ojetoq txi' q'ma'n kye¹³atzunte nimaqkawil xittzaq'we'n kye kuwxi'x, ex mixti' xitb'i'nju' nab'l kyu'n tijwnaq,¹⁴xitma'ntzuntz kye aju' ojetoq kyma ku'xun: qa ojetoq kub' tq'o'n tman jun iqtz alxi'x kyib'aj, atitoq tu'n tkub' tq'o'nxi'xtl juntl alxi'xtl kyib'aj, qatzun matxitoq che b'aj jiku'n tu'n kyjaj, atitoq tu'n kyb'aj tjiku'nxi'xtl tu'n jun asyal tz'u'n k'uxb'il ttxa'n.¹⁵Mixti' xitb'i'n nimaqkawil kyyolu' tnam, qu'n tajb'iltoq Qman Dyos tu'n tjapun ikyju', tu'ntzun tjapunju' ojetoq tzaj tma'n Qman Dyos te Jerob'oam, tk'wal Nab'at, tu'nel Ayiy aj Silo.

¹⁶Tetzunj kyka'yinte tkyaqilju' tnam Israel, mixti' exib'i'n tu'n nimaqkawil, xikytzaq'we'n kjalu:
¡Mixti'qe' qoklen ti'j Dab'i! ¡Mixti'qe' qetzb'il ti'ju' tetzb'il tk'wal Jese! ¡Qo'qe' anj qkyaqilx aj Israel! ¡Che tka'yinx te Dab'i toj tja! chechij.
Textzu'n kmuj lu e'anju' aj Israel kyja.¹⁷Aye'tzu'n aj Israel najlqe'toq kyoju' nimaqtnam toj Juda, xitljo'n Rob'oam tu'n tkawin kyib'aj.¹⁸Tetzunj txi' tchq'o'n Rob'oam Adoram, ju' ka'yilte aq'untl ilxi'xti'j, kykyaqilxu' aj Israel e'kub' b'yonte toj ab'j. Lwiyxi'xtzun jaxju' nimaqkawil Rob'oam toju' karwaj ex xi' oq Jerusalen.¹⁹Iktzu'n jawa' kyiq'i'nkyib'u' aj Israel ti'ju' tk'wal Dab'i ex majx elkypa'n kyib'.

²⁰Tej kyb'inte aj Israel qa ojetoq tz'anjtzti'j Jerob'oam, xikychq'on ttxokli tu'n kyyoli'n tnam tuk'i'l, ex okkyq'o'n te nimaqkawil toj tkyaqil Israel, mix-a'lo'toq jun tu'n tkyajten tu'n t-xilpe ti'ju' tyajajil Dab'i, kyi'jxi'tlu' tyajajil Juda.²¹Tej tkanun Rob'oam Jerusalen, b'aj tb'uyi'n junaq kab'mutx' lajk'al (180,000) xjal te q'oj sk'o'nqe' kyxolju' tyajajil Juda ex tyajajil B'enjamin, tu'n kyq'ojin ti'j Israel ex tu'n tkanb'etlju' tkawb'il.²²Atzunte Qman Dyos yolin te Semayiy, jun tmajin Qman Dyos ex tchaq' te ikjalu:²³Q'manxa te Rob'oam tk'wal Salomon, nimaqkawil toj Juda, ex kye kykyaqilju' kyyajajil Juda ex B'enjamin, exqe' txqantl tnam,²⁴knchaq'u'ye' kyeye' tu'n lalun che q'ojine' kyi'ju' kyitz'ine' aj Israel. Kutanj kyi'je' kykyaqilxe' kyjaye', qu'n iky matxi' kub' nxima'ju'ye', chi Dyos te Semayiy.
Atzunj kyb'inteju' intma'n Qman Dyos, b'aj anjkyi'j kse'nju' xiq'ma'n kye. Kub'tq'o'ntl Jerob'oam witzileb'i'n

²⁵Jawtb'incha'n Jerob'oam jumajtlu' nintnam Sikyem, ju' ati twi' witz te Eprayin ex kub' najan toj. Ex ikx jawtb'incha'n Penwel.²⁶Kub'tzun t-xima'n ikjalu: Jaku' kanb'et jumajtlte' kawb'il tu'n toj tja Dab'i,²⁷qama che'xu' xjal lu q'ol chojb'il toj tja Qman Dyos Jerusalen. Ktzajel kyna'n jumajtlu' Rob'oam nimaqkawil toj Juda ex jaku' chin kub' kyb'yo'ne', che kxe'ltzun jumajtltz tuk'i'lu' nimaqkawil toj Juda, chij.²⁸Tb'ajlenxi'tzun tqani'n tnab'l ti'ju' lu, tb'incha nimaqkawil kab'e' tilb'ilal tman wakx q'anpwaqqe', ex xitma'n kyeju' tnam: Israel, matxi' che tx'anjxi'ye' k'ulul Jerusalen. Atzu'n ja'lu luju' kydyose' etzq'inkyeye' Ejipt, chij.²⁹Kub'tzun tq'o'n jun toj B'etel atzun juntl toj Dan.³⁰Tu'ntzun tpaj ja'lu eb'inchan ilu' aj Israel, qu'n intoq che'xkye' xjal B'etel, ex Dan k'ulul kye.³¹Ex e'kub' tb'incha'n ja xjan te witzleb'i'n, ex e'oktq'on pale te toj tnam, mya aj Leb'iqe'.³²Ex kub' tq'o'n jun ninq'ij toj o'lajoj tajlal twajxaqi'n xjaw, kse'nxju' ninq'ij inkub' ik'set toj Juda, ex axu' nimaqkawil kub' q'onkye chojb'il tib'aj q'olb'eb'l. Tb'inchaju'lu toj B'etel, intoq che kub' tq'o'n chojb'il kyeju' tilb'ilal wakx e'kub' tb'incha'n ex intoq che oktq'o'n pale kyoju' ja te witzleb'i'n e'jaw tb'incha'n.³³Iktzu'n, e'kub' tq'o'n Jerob'oam chojb'il tib'aju' q'olb'eb'l ojetoq kub' tb'incha'n toj B'etel, toju' q'ij o'lajoj tajlalu' twajxaqi'n xjaw. Atzun t-xjawil ninq'iju' kub' t-xima'n kse'nxju' tajb'il, oktq'o'n te jun ninq'ij kye aj Israel tu'n kyk'ulun, ax xjawju' tej tjax tz'e'ysalte sturak tib'aju' q'olb'eb'l. Jun aj Juda t-sanjelal Dyos tzak'unte Jerob'oam

¹Tej intoq ttz'e'ysa'n Jerob'oam k'ok'sb'il tib'aj q'olb'eb'l, kanun jun t-sanjelal Dyos B'etel chq'o'n tu'n Qman Dyos.²Tchaq' Qman Dyos tu'n tyolin tuk'i'l tq'ojq'ojel twi' kuw ti'ju' q'olb'eb'l, ex tma: Q'olb'eb'l, matxi' tma Qman Dyos qa k'itz'jel jun tyajajil Dab'i, Josiy tb'i k'okyel, che b'eltq'o'nju' pale nche ajb'en kyoju' ja te witzleb'i'n te chojb'il tib'aja, aye' nche kub' kytz'e'ysa'n sturak tib'aja; ex kb'el tz'e'ysa'n kyb'aqil xjal tib'aja, chiju' t-sanjelal Dyos.

³Textzunju' q'ij lu taq'ju' t-sanjelal Dyos jun techlal te lab'te'n, ex tma: A techlal ja'lu te lab'te'n matxi' tma Qman Dyos: Kb'ajel txijju' q'olb'eb'l, atzunju' tza'j tib'aj kb'ajex chitj, chij.⁴Atzunj tb'inte nimaqkawil Jerob'oam tz'e'ysb'il witzb'aj tmaju' t-sanjelal Dyos ti'ju' q'olb'eb'l toj B'etel, xitnuqpi'n tq'ob' ex tma: ¡Kytzyume'! chij. Atzunju' tq'ob' xiyek'unte t-sanjelal Dyos, kyej tzeyix ex mixti' b'entl tyokchante.⁵Textzu'n kmuj lu kub' txijju' q'olb'eb'l, atzunju' tza'j atitoq tib'aj b'ajx chitj, kse'nxju' techlal tchaq' Qman Dyos teju' t-sanjelal.⁶Atzunte' nimaqkawil xitma'n teju' t-sanjelal Dyos ikjalu:
—Chin kub'sale' teya tu'n txi' tqani'na te Qman Dyos tu'n tb'anixju' nq'ob'e', chij.
Kub'santzunju' sanjelal te Qman Dyos ex kyej b'anix tq'ob'ju' nimaqkawil kse'nxju' tten.⁷Xi'tzun tma'nju' nimaqkawil teju' t-sanjelal Dyos:
—Kutzaja wuk'i'le' njaye' tu'n txi' jun twaya, ex kxel jun nb'anile' teya, chij.

⁸Atzunte' t-sanjelal Dyos xittzaq'we'n te nimaqkawil:
—Maskye matzaj tq'o'na nik'janju' ati teya toju' tjaya te kawb'il, lay chinxe' tuk'i'la, lay chin wan wab'je' ex lay chin k'wan a'ye' toju' najb'il lu;⁹qu'n iku' oje tzaj tma'n Qman Dyos weye'. Chij kjala: Lalun wan wab'ja ex lalun txi' tk'wa'na a', ex lalun tz'anjtzti'ja tojxu' b'e ja matxa'ya, chi Dyos weye', chij.

¹⁰Xi'tzu'n xa'ya'tlju' t-sanjelal Dyos toj juntl b'e tu'n lalun tz'anjti'j tojxju' tb'eyil B'etel.

¹¹Atitoq jun t-sanjelal Dyos tijwnaq najli B'etel toju' tq'ijlalil lu, ext'anju' tk'wal q'malte te titi' matxitoq tb'inchaju' t-sanjelal Dyos aj Juda toj B'etel; ex ikx xikyma'n titi' tmaju' nimaqkawil.¹²Xi'tzun t-xjelu'nju' kyman:
¿Alkyetzun b'e xxa'ya'? chij.
Xi'tzun kyma'nju' tk'wal alkye b'e xa'yaju' t-sanjelal Dyos aj Juda.¹³Xitma'ntzuntz kyeju' tk'wal:
Kyq'onktze' t-xalmiju' b'ur, chij.
Kyb'inchatzuntz ikju', jawx chejintzun t-sanjelal Dyostz ti'j¹⁴xi'tzuntz knolteju' t-sanjelal Dyos aj Juda. Ex kub'ti'j tu'n q'uqlitoq t-xe jun b'a'nsi, ex xit-xjelu'n te:
—¿Ma aju'ya t-sanjelal Dyos saj Juda? chij.
—Ayine', chij xittzaq'we'n:

¹⁵—Kutzaja njaye' tu'n txi' jun twaya wuk'i'le', chiju' t-sanjelal Dyos tijwnaq.¹⁶Atzunju' t-sanjelal Dyos aj Juda xittzaq'we'n te:
—Lay b'ent tu'n nxi'ye' tuk'i'la, ex lay chin okxe' toju' tjaya, ex mixti' tu'n nwane' ex tu'n nk'wan a'ye' tuk'i'la toju' najb'il lu;¹⁷qu'n tzaj tchik'b'a'nxi'x Qman Dyos weye': Lalun txi' twana wab'j exju' a' tza'lu, ex lalun tz'anj ti'ja tojxu' b'e jasaja'ya, chi Dyos weye', chij.

¹⁸Ilxi'xtzunti'j tu'nju' tijwnaq, xitma'n te:
—Ikx t-sanjelal Dyos qinwe' kse'nxta, ex matzaj tma'n jun tanjl Qman Dyos weye' tu'n txiwiq'i'na njaye' ex tu'n txinq'o'ne' twaya ex tk'wa'ya, chij.
Maskyepe' naq jawtchanju' tijwnaq,¹⁹xi'ju' t-sanjelal Dyos aj Juda tuk'i'l, wan ex k'wan tuk'i'l toj tja.²⁰Tetzunj q'uqliqe'k ti'j mes, yolin Qman Dyos teju' t-sanjelal Dyos tijwnaq aju' anjtz anjsante ti'ju' t-sanjelal Dyos aj Juda,²¹ex tmaju' tijwnaq tuk'i'l tq'ojq'ojel twi' kuw te ikjalu:
—Matxi' tma Qman Dyos tu'n tpaj mixti'x xxitb'i'na tchaq'b'il tzaj tma'n teya,²²matz'anjtzti'ja tu'n twana ex tu'n tk'wana jaxa'tma'n Qman Dyos teya tu'n lalun tb'inchaya, lay ku'x mqu'na toju' muqb'il kye ojtxi' tyajilb'ena, chij.

²³Atzunj tb'aj wan ex tb'aj k'wanju' t-sanjelal Dyos aj Juda, jaw tq'o'n t-sanjelal Dyos tijwnaq t-xalmiju' tb'ur,²⁴xi'tzun t-sanjelal Dyostz aj Juda. O'kxtzun tetz jun b'alun ti'j toj b'e ex majxkub' b'yo'n tu'n, kyej tz'aqiju' t-xmilal toj b'e. Atzunju' b'ur exju' b'alun axtzu' e'kyaja'ten tk'etzju' anmi.²⁵Eb'jik'tzun jte' ichan atzu' ex kyilju' anmi woqli toj b'e, ex axtoqtzu' ta'ju' b'alun tk'etz. Tetzunj kypon toju' nintnam janajla' t-sanjelal Dyos tijwnaq, xikyoli'nju' ojetoq kyil.²⁶Tetzunj tb'inte t-sanjelal Dyos tijwnaqju' anjtz anjsante ti'ju' juntl, jaw lab'ti: Ate t-sanjelal Dyosju', ju' mixti' xitb'i'nju' tchaq'b'il Qman Dyos. Qu'mtzun matxi' txitq'o'n Qman Dyos te jun b'alun tu'n tkub' tzaqu'n ex matxi' kub' tb'yo'n, kse'nxu' tma Qman Dyos te, chij.

²⁷Xitma'ntzuntz kyeju' tk'wal tu'n tjaw kyq'o'n t-xalmi jun b'ur, ex kyb'incha ikju'.²⁸Xi'tzu'n t-sanjelal Dyos tijwnaq ex knetju' anmi tu'n kub'ni tz'aq toj b'e, atitoqju' b'ur exju' b'alun tk'etz. Na'mxtoq txi' tch'yo'n B'alunju' anmi ex na'mxtoq tkub' ttzaqu'nju' b'ur.²⁹Jawtzun tiq'i'n t-sanjelal Dyos tijwnaq t-xmilalju' t-sanjelal Dyos aj Juda, ex jawx tq'o'n tib'aju' b'ur ex anjti'j tuk'i'l toju' ninttanam, tu'n tkub' twitz'le'n ex tu'n tku'x tmqu'n.

³⁰Ku'x tmqu'n toju' tmuqb'il teku', ex oq' ti'j, intoq tma'n:
¡Qab'anx twitza witz'in! chij.

³¹Tb'ajku'xlenxi'tzun tmqu'n, xitma'n kyeju' tk'wal:
—Ajnkyime', axtzu' chin b'elexa' kymqu'ne' tojxju' muqb'il ja xku'xa' nmqu'ne' ichan tmajin Dyos lu. Junx chin b'elexa' kymqu'ne' tk'etz,³²qu'n ilti'j tu'n tjapunju' yol tzaj tma'n Qman Dyos te tu'n tmante ti'ju' q'olb'eb'l B'etel ex kyi'j kykyaqilju' ja te witzleb'i'n kyoju' nimaqtnam toj Samarya.

³³Tu'npetzunju' lu, mixti' kyej tq'o'n Jerob'oam tchwinqlal myab'a'n, e'oktq'on jumajtlu' pale kyoju' tnam tu'n kyten toju' ja te witzleb'in. Alkyetoq b'a'n toj twitz, intoq che t-xjansa'n Jerob'oam tu'n kyok te pale kyoju' ja te witzleb'i'n.³⁴Tu'ntzun tpaju' tb'inchb'aj Jerob'oam lu, eb'inchan ilju' tk'wal, tu'ntzunju' majx b'aja' kyyajajil tejumajx. Tma Ayiy tqanil tu'n tkub'o'lj Jerob'oam

¹Tzaj jun yab'il ti'j Ab'iy tk'wal Jerob'oam toju' tq'ijlalil lu.²Xi'tzun tma'n Jerob'oam te t-xu'jil:
—Ch'exb'emila t-xb'aluna tu'ntzun lalun tz'el tnik'tzila qa aya nxu'jile', ex kutxi'ya toj Silo. Atzu' najla' Ayiy, ju' t-sanjelal Dyos tzaj q'mante weye qa oktoq chin okyele' te nimaqkawil teju' nintnam lu.³Iq'inxa lajoj wab'j muqin ex jun xar ta'lkab', kutxi'ya ka'yilte tu'n ttzaj tma'n teya titi' kb'ajel ti'ju' k'wal lu, chij.

⁴Tb'inchatzun t-xu'jil Jerob'oam ikju'. B'aj tb'incha'ntib' ex xi'tzuntz Silo, ex pon tja Ayiy. Mixtoqti' nka'yin Ayiy, qu'n matxitoq che naju' twitz tu'n tijil,⁵matxi'toqtzun tma Qman Dyos te Ayiy qa oktoq pomelu' t-xu'jil Jerob'oam xjelulte ti'ju' tal yab'toq. Ex tzaj tman titi' kxe'l tma'n teju' qya, ex tzaj tma'n qa ch'exb'e'n t-xb'alunju' qya ajtpon.

⁶Tetzunj t-xitb'i'n Ayiy tq'ojq'ojel tqan tej tokx ttzija, xitma'n te: kutoktza t-xu'jil Jerob'oam. ¿Titiqu'n nkub' tch'exb'e'na' tib'a? matxi' tzaj q'ma'n weye' tu'n nyoline' kuw teya,⁷kutanj ti'ja ex q'manxa te Jerob'oam, lu xtma Qman Dyos ikjalu: matz'etz wiq'i'na kyxol tnam ex matz'oknq'o'na te nejenel teju' ntaname' Israel.⁸Matz'el wiq'i'ne' kawb'il teju' tyajajil Dab'i tu'nt-xi' nq'o'ne' teya. Atzunta mikxa'ju'ya kse'nte Dab'i nmajine', mab'japun nchaq'b'ile' tu'n ex matz'ok lpe wi'je' tu'n tkyaqil tk'u'j, ex tnik'alkyi'ju' tb'inchb'aj nwitze';⁹aya taq'wix qexi'xju' tb'inchb'aja kyekwitzu' ẍe ten nejtl twitza; matz'oktq'o'na ntx'u'jile', matxi' che kub' tb'incha'na txqantl dyos ex tilb'ilal k'uxb'ilqe', ex matxi' chin eltik'u'na.¹⁰Qu'mtzun ktzajel wiq'i'ne' taq'wix kyib'aju' tyajajila: knb'incha'ye' tu'n kyb'ajkyim kykyaqilju' tk'wala qa' toj Israel; mixti'x jun kjel anq'in. Che b'ajel mankun kykyaqilju' tyajajila wu'ne', kse'n nex chtet tz'is tek'.¹¹Tx'yan kb'ajel wankye twitze'la che b'ajelkyim toju' nintnam; aye'tzu'n che kyimel toj kojb'il k'utz kb'ajel wankye, qu'n iky oje kub' nxima'nju'ye' tu'n tb'inchet, ayine' Dyos Manb'aj, chi Dyos.

¹²Atzunta qya, kutxi'ya tjaya, naqa xpona toju' nintnam, kkyimelju' k'wal.¹³Kykyaqiltzu'n aj Israel che oq'el ti'j, ex kb'elex kymqu'n; o'kxtzun te kb'elex mqu'nju' b'a'n kyxolu' tyajajil Jerob'oam. Qu'n o'kxku'te b'a'nxch'i'ntl matxi' tzaj tka'yi'n Qman Dyos kyxol kykyaqilju' tyajajil Jerob'oam.

¹⁴Yajxi'tzuntel k'okyel tq'o'n jun nimaqkawil tib'aj Israel, che mankulu' tyajajil Jerob'oam tu'n toju' tq'ijlalil ktenb'el. Kxe'l qex ja'lo¹⁵che b'ajel tchto'n Qman Dyos aj Israel kse'n nche b'ajxyiju'n ajlaj tu'n tnimal a'. Che jawil xb'oqi'n toju' tb'anil tx'otx' lu kyajni tq'o'n kyeju' ojtxi' qyajilb'en, ex che kxe'l t-xon ti'jxi' nin a' Ewprates, qu'n matz'okkyq'o'n ttx'u'jil Qman Dyos tu'n tpaju' xkub' kyb'incha'n tilb'ilal Astarte.¹⁶Che kjel ttzaqpi'n Qman Dyos aj Israel tu'n kpaju' til Jerob'oam ju' xxi' q'onkye aj Israel toj il, chi Ayiy t-sanjelal Dyos.

¹⁷Anjtzun ti'ju' t-xu'jil Jerob'oam ex pon Tirsa; ex naqnokx ttziju' tja, kyimju' k'wal.¹⁸Kykyaqilju' aj Israel exi' muqul ex e'oq' ti'j, kse'nxju' tma Qman Dyos tu'nelju' t-sanjelal, Ayiy.

¹⁹Atzu'n jni'tl tqanil ti'j Jerob'oam, tej tq'ojin ex junjuntl tqanil ti'ju' tkawb'il, tz'ib'a'nqe' toju' tu'jil tqanil kyb'inchb'aju' nimaqkawil toj Israel.²⁰Junaq kab'e' (22) ab'q'i kawin Jerob'oam, tetzunj tkyim, kawin Nadab' ju' tk'wal te t-xel. Tkawb'il Rob'oam toj Juda (2 Cr 12.1-16)

²¹Atoq Rob'oam tk'wal Salomon in kawin toj Juda. Tetoq kab'naq jun (41) ab'q'i tej ttzyet tkawin, ex kawin wuqlajoj ab'q'i toju' nintnam Jerusalen, jaw t-sk'o'n Qman Dyos jatu'n tna'njtza' tb'i kyxol kykyaqil nimaqkytanam tnej tyajajil Israel. Naama tb'iju' ttxu Rob'oam, ex aj Amon.

²²Taq'wixi'xtzun b'je'la'ju' tb'inchb'aj Rob'oam toj twitz Qman Dyos, tzajxi'xtl ttx'u'jil Qman Dyos tu'n tpaj kyetwitz tkyaqilju' il kyb'inchaju' ojtxi' tyajilb'en,²³qu'n ex ikxkye e'jaw kyb'incha'n kyja witzleb', ex eb'jaw kyb'incha'n ab'j ex ẍwank te kyxjan kywi'yile kykyaqil witz nimaq kywe' ex kyjaq' tze pujin kyxaq.²⁴Ikqe'xju' xjal ate'toq toj tnam intoq kyb'incha'n ajpaji'n toj kyk'u'lb'il, ex intoq kyb'incha'n tkyaqilju' taq'wixil nkyb'incha'n txqantl tnam min nche niman te Dyos, ju' eb'je'x t-xla'ja'n Qman Dyos kywitzku' aj Israel.

²⁵Oktzaqpaj Sisak nimaqkawil toj Ejipt q'ojil ti'j Jerusalen toj tjwe'yin ab'q'i ttzyetlen tkawin Rob'oam,²⁶eb'je'xtiq'i'nju' k'uwenj toj tja Dyos ex toju' ja te kawb'il. Tkyaqil eb'je'x tiq'i'n, ex eb'ajx tiq'i'nju' kolb'il q'anpwaqqe' e'kub' tb'incha'n Salomon.²⁷Ekub'tzun tb'incha'n nimaqkawil Rob'oam kolb'il q'ank'uxb'ilqe' te kyxel, ex e'kyaj tq'o'n toj kyq'ob'u' nejenel kye xjal te q'oj intoq che xq'uqin ttziju' tja te kawb'il.²⁸Atltoqtzun junjun maj ajt-xi' nimaqkawil toj tja Dyos, aye'tzu'n xq'uqil intoq che'x tuk'i'l intoq che'x kyiq'i'n kolb'il. Ex intoq che kub' kyq'o'n jumajtl toju' kyja xq'uqil.

²⁹Atzu'n jni'tl tqanil ti'j Rob'oam ex tkyaqilju' tb'incha, tz'ib'a'nqe' toju' tu'jil tqanil kyb'inchb'aju' nimaqkawil toj Juda.

³⁰Ten q'oj kukxju' kyxol Rob'oam tuk'i'l Jerob'oam.³¹Tetzunj tkyim Rob'oam, ku'x mqu'n kyk'etzju' ojtxi' tchman toj Ninttanam Dab'i. Naama tb'iju' ttxu, aj Amon. Yajxi'tzuntl kyejten Ab'yam ju' tk'wal te nimaqkawil te t-xel. Tkawb'il Ab'yam toj Juda (2 Cr 13.1-22)

¹Tzyet tkawin Ab'yam toj Juda, toj twajxaqlajoji'n (18) ab'q'i ttzyetlen tkawin Jerob'oam, tk'wal Nab'at.²Oxe' ab'q'i kawin toj Jerusalen. Maaka tb'iju' ttxu, tmyaltoq Ab'salon.³Aye'x ilju' tb'incha Ab'yam kse'n etb'inchaju' tman nejtl, ex myab'a'nju' tanmi twitz Qman Dyos, mikxa' kse'nte Dab'i, ju' tchman.⁴Naqtzun tu'n tk'u'jlalil Qman Dyos ti'j Dab'i, qu'mtzun min kub' tnajsa'nju' tyajajil, tu'n tokju' tk'wal toj tq'uqb'il tik'lenxi' tu'n tkuwsante toj Jerusalen;⁵Qu'n matxitoq tz'anq'inte Dab'i b'a'n twitz Qman Dyos, qu'n mixti' jumaj ma'wt tz'el tpa'ntib' ti'ju' tchaq'b'il Qman Dyos toju' tchwinqlal, okxku' myab'a'nju' tb'incha ti'j Uriy ju' itit.

⁶Majx kyejten q'oj kyxol Rob'oam tuk'i'l Jerob'oam tej itz'xtoq Rob'oam. Ex ten q'oj kyxol Ab'yam tuk'i'l Jerob'oam. Atzu'n jni'tl tqanil ti'j Ab'yam ex tkyaqilu' tb'incha, tz'ib'a'nqe' toju' tu'jil tqanil kyb'inchb'aju' nimaqkawil toj Juda.⁸Tetzunj tkyim Ab'yam, kux mqu'n toj Ninttanam Dab'i. Atl Asa ju' tk'wal kawin te t-xel. Tkawb'il Asa toj Juda (2 Cr 14.1-5; 15.16-19)

⁹Tzyet tkawin Asa toj Juda toj junaq (20) ab'q'i ttzyetlen tkawin Jerob'oam toj Israel,¹⁰Kab'naq (40) ab'q'i kawin toj Jerusalen. Maaka tb'iju' tya, tmyal Ab'salon.

¹¹B'a'n b'aj tb'incha'n Asa twitz Qman Dyos, kse'nte Dab'i ojtxi' tyajilb'en.¹²Majx eb'je'x t-xlaja'nju' inche b'inchan k'u'lb'il te ajpaji'n, ex eb'je'l tiq'i'n tkyaqilju' witzileb' eb'ajkub' kyq'o'n tyajilb'en.¹³Ex eltiq'in toklen Maaka ju' tya te txub'aj nimaqkawil, tu'n tpaju' ojetoq tchaq' tu'n tkub' b'incha'n jun witzleb' Asera. Kub' t-xitu'n Asa witzleb' lu ex kub'ttz'e'ysa'n ttzi a' Sedron.¹⁴Maskyepe' min eb'aj xitu'nju' kyja witzileb' kywi'witz, ok Asa b'a'n okslal kukxju' te Qman Dyos,¹⁵ex kub' tq'o'n tkyaqilju' q'anpwaq ex saqpwaq toj tja Dyos, ju' ojetoq kub' t-xima'n ex ojetoq kub' t-xima'nju' tman tu'n kyq'onte te Dyos. B'antti'j kyyol Asa tuk'i'l B'en-adad (2 Cr 16.1-10)

¹⁶Majx ten q'oj kyxol Asa tuk'i'l B'aasa nimaqkawil toj Israel.¹⁷Tej txi' B'aasa q'ojil ti'j Juda, b'jo'k tq'o'n tapi ti'jile Rama tu'n mix tena'tlju' mujb'ab'ltib'il tu'n tuk'i'lju' nimaqkawil toj Juda.¹⁸Atzunte Asa b'je'tztiq'i'n tkyaqil q'anpwaq ex saqpwaq atixtoq kyoju' k'uwenj toj tja Dyos ex toju' tja te kawb'il, xit-sma'ntzuntz kyu'nelju' nche kawin tuk'i'l te B'en-adad nimaqkawil toj Sirya, tk'wal Tab'rimon ex tchman Esyon, najlitoq Damask, ex xitma'n sanjelj lu te:

¹⁹Qb'incham tten jun qyol tu'n tkyejb'ent ti'j qxol kse'nx kyb'incha qman. Lu q'anpwaq ex saqpwaq matxi nsma'ne' te jun oyaj teya. Xitunku'ya mujb'ab'lkyib'e' tuk'i'l B'aasa, nimaqkawil toj Israel, tu'ntzun lalun q'ojintl wi'je', chij.

²⁰B'a'n ela'ju' xitma'n nimaqkawil Asa toj twitz B'en-adad, ex e'tzaj tchq'o'n nejenel kye t-xjal te q'oj q'ojil kyi'ju' nimaqtnam toj Israel. Iktzu'n kub'kyi'ju' tnam Liyo'n, Dan, Ab'el-b'et-maaka, tkyaqilju' Kyineret ex tkyaqil kytx'otx' tyajajil Neptali.²¹Tej tb'inte B'aasa, kyej ttzaqpi'n tb'inchjiju' tapi ti'j Rama ex anjti'j Tirsa.²²Tchaq'tzun nimaqkawil Asa tu'n kytxket kykyaqil aj Juda, mix-a'lo' tu'n tkyejten, ex b'ajx kyiq'in ab'j ex tze ajb'en tu'n B'aasa tu'n tjaw b'inchet tapi ti'jile Rama, ex e'ajb'en tu'n nimaqkawil Asa tu'n kyjaw tb'incha'n tapi ti'jile Keb'a toj kytx'otx' B'enjamin ex ti'jile Mispa. Kyim Asa (2 Cr 16.11-14)

²³Atzu'n jni'tl tqanil ti'j Asa ex tb'inchb'aj, exju' tb'incha exqe' nimaqtnam b'jaw tb'incha'n, tz'ib'a'nqe' toju' tujil tqanil kyb'inchb'aju' nimaqkawil toj Juda.
Kub' yab'ti Asa kyu'n tqan tu'n tijil;²⁴tetzunj tkyim, ku'x mqu'n kyk'etzju' ojtxi' tyajilb'en toj Ninttanam Dab'i. Atl Josapat ju' tk'wal kawin te t-xel. Tkawb'il Nadab' toj Israel

²⁵Toj tkab' ab'q'i ttzyetlen tkawin Asa toj Juda, tzyet tkawin Nadab' tk'wal Jerob'oam toj Israel, naq kab'e' ab'q'i kawin.²⁶Taq'wixi'xju' tb'inchb'aj twitz Qman Dyos: aye'x ilju' tb'incha kse'nx b'aj tb'incha'nju' tman, tu'ntzun tpaj eb'inchana' ilju' aj Israel.²⁷Atzu'n B'aasa, tk'wal Ayiy, ju' tyajajil Isakar, jaw tb'u'yi'n jun tnej xjal q'ojil ti'j ex kub' tb'yo'n toj Wib'eton, nimaqkytanam pilistey ojetoq cheb'aj ttxoli'n Nadab' aj Israel te q'oj ti'jile.

²⁸Kub' tb'yo'n B'aasa Nadab' toj toxi'n ab'q'i nkawin Asa toj Juda, ex kkawil te t-xel.²⁹Akxtoqtzun ttzyet tkawin, eb'aj Kub' tb'yo'n kyyaqilju' toj tja Jerob'oam, kse'nxju' ojetoq tma Qman Dyos toj ttzi Ayiy aj Silo, majx eb'aj mankun kykyaqilju' tyajajil Jerob'oam tu'n B'aasa, mixti'x jun kyej anq'in tu'n.³⁰B'aj ja'lu tu'n kpaju' il b'aj tb'incha'n Jerob'oam, ju' xiq'onkye aj Israel toj il, iktzu'n oka' kyq'o'n ttx'u'jil Qman Dyos.

³¹Atzu'n jni'tl tqanil ti'j Nadab', ex tkyaqilju' tb'incha, tz'ib'a'n toju' tu'jil tqanil kyi'ju' nimaqkawil toj Israel.

³²Majx ten q'oj kyxol Asa tuk'i'l B'aasa nimaqkawil toj Israel. Tkawb'il B'aasa toj Israel

³³Tzyet tkawin B'aasa tk'wal Ayiy toj Tirsa tib'aj tkyaqil Israel toj toxi'n ab'q'i ttzyetlen tkawin Asa toj Juda, ex junaq kyaje' (24) ab'q'i kawin.³⁴Taq'wixi'x tb'inchb'aj B'aasa twitz Qman Dyos, qu'n aye'x ilju' b'aj tb'incha'n kse'nx tb'incha Jerob'oam ju' xiq'onkye aj Israel toj il.

¹Tzajtzun tma'n Qman Dyostz te Jewu, tk'wal Anani, ti'j B'aasa ikjalu:

²Majaw wiq'i'na toj quq ex matz'oknq'o'na te nejenel te ntaname' Israel, atzunta junx sela'ya tuk'i'l Jerob'oam, matxi' che b'ajxju' ntaname' Israel toj il tu'na. Matxi' tz'ok tq'o'na ntx'u'jile' tu'n il xtb'inchaya nwitze'.³Qu'mtzun B'aasa, kb'el nnajsa'na kyuk'i'lxi' toj tjaya; ikx knb'incha'ju'ye' kye kse'nxu' nb'inchaye' kye toj tja Jerob'oam tk'wal Nab'at.⁴Alkyexku' twitze'la mache kyim toju' nintnam, tx'yan kb'ajel wankye; aye'tzu'n che kyimel toj kojb'il, k'utz kb'ajel wankye, chi Dyos.

⁵Atzu'n txqantl tqanil ti'j B'aasa, exu' tb'incha ex tb'inchb'aj, atzu' tz'ib'a'na' toju' tu'jil tqanil kyb'inchb'aju' nimaqkawil toj Israel.⁶Tej tkyim B'aasa, atzu' ku'xa' mqu'n Tirsa. Atl Ela ju' tk'wal kawin te t-xel.

⁷Tzaj tma'n Qman Dyos tz'e'ysb'il twitz B'aasa kyuk'i'lju' toj tja tu'nel Jewu ju' t-sanjelal, tk'wal Anani, qu'n mya b'a'nqe'ju' tb'inchb'en twitz. Tzaj ttx'u'jil Qman Dyos kyu'nju' tb'inchb'aj B'aasa, ikqe'xju' kse'n tb'inchb'aj Jerob'oam kyuk'i'lju' tk'walju' eb'ajkub' t-xitu'n. Kykawb'il Ela Ex Sinb'ri toj Israel

⁸Toj junaq qaq (26) ab'q'i ntoq kawin Asa toj Juda, tzyet tkawin Ela tk'wal B'aasa tib'aj Israel toj Tirsa, ex kab'e' ab'q'i kawin;⁹atzunte Sinb'ri, jun nejenel kye t-xjal te q'oj, toktoq toklen kyib'aj nik'janju' karwaj te q'oj, jaw tiq'intib' kyuk'i'l jte' xjal toj ewaj ti'j. Jun q'ij atitoq Ela toj Tirsa, tja Arsa ju' nk'ulte toj tja, k'wan q'e'n ex ttx'ujti b'a'nxi'x.¹⁰O'kxtzun tpon Sinb'ri ex kub' tb'yo'n, tu'ntzun tkyejten kawil te t-xel Ela. Toj tjunaqwuqi'n (27) ab'q'i intoq kawin Asa toj Juda b'aja' ja'lu.

¹¹Naq nok Sinb'ri toj tq'uqb'il, tzyet tkawin, e'kub' tb'yo'n kykyaqilju' toj tja B'aasa, mixti' jun ichan kyej anq'in tu'n, twitze'l mujqa tamiwa, ju' jaku' tz'ok kyq'o'n tu'me'l t-xel yajxi'tl.¹²Iktzu'n eb'ajkub' tb'ajsa'n Sinb'ri kykyaqilu' toj tja B'aasa, kse'nxju' tz'e'ysb'il twitz tma Qman Dyos toj ttzi Jewu ju' t-sanjelal.¹³Tu'n tpaj til B'aasa ex til Ela ju' tk'wal, e'xa'ya' aj Israel toj il, okkyq'o'n ttx'u'jil Qman Dyos tu'n tpaju' kywitzleb'i'n.

¹⁴Atzu'n jni'tl tqanil ti'j Ela ex tb'inchb'en, tz'ib'a'n toju' tu'jil tqanil kyb'inchb'aju' nimaqkawil toj Israel.¹⁵Toj tjunaqwuqi'n (27) ab'q'i nkawin Asa toj Juda, matxitoq b'aj kytxoli'n kyib'u' aj Israel te q'oj tu'n kyok tzaqpaj ti'ju' ninkytanam pilistey Wib'eton, tzyet tkawin Sinb'ri toj Tirsa. Naq wuq q'ij kawin,¹⁶qu'n texju' q'ij ate'toqju' xjal te q'oj toju' xmuj, kyb'i qa matxitoq jawtiq'i'ntib' Sinb'ri ti'ju' nimaqkawil ex matxitoq kub' tb'yo'n, kykyaqilx okkyq'o'n Omb'ri, jun nimaq nejenel kye, te nimaqkawil toj Israel tojxju' kyxmuj.¹⁷Kyajtzun kytenb'a'n Omb'ri kyuk'i'l aj Israel te q'oj tu'n kyq'ojin ti'j Wib'eton ex e'oktzaqpaj ti'j Tirsa.

¹⁸Atzunj tka'yinte Simb'ri matxitoq tzyetju' nintnam, okx oq ewal toju' tja nimaqkawb'il, oktzun tq'o'n tq'aq'altz ex kyim toju' q'aq'.¹⁹B'aj ja'lu tu'n kpaju' il taq'wix b'aj tb'incha'n twitz Qman Dyos, qu'n aye'x ilju' tb'incha kse'nx b'aj tb'incha'n Jerob'oam, ju' xiq'inkye aj Israel toj il.

²⁰Atzu'n jni'tl tqanil ti'j Simb'ri, exu' tej tjaw tiq'i'ntib' ti'ju' nimaqkawil Ela, tz'ib'a'n toju' tu'jil tqanil kyb'inb'aju' nimaqkawil toj Israel. Tkawb'il Omb'ri toj Israel

²¹Kub'tzun tpa'ntib'ju' tnam Israel toj kab'e' tnej. Junjun mujliqe'toq tuk'i'l Tib'ni tk'wal Winat tu'n tok te nimaqkawil, atzun junjuntl mujliqe'toq tuk'i'l Omb'ri.²²Kub'tzun kyi'ju' ate'toq tuk'i'l Tib'ni tk'wal Winat kyu'nju' ate'toq tuk'i'l Omb'ri. Kyimu' Tib'ni, iktzu'n oka' Omb'ri te nimaqkawil.

²³Tzyet tkawin Omb'ri toj Israel toju' tjunaq junlajoji'n (31) ab'q'i ntoq kawin Asa toj Juda, ex kab'lajoj (12) ab'q'i kawin, ti'jtzun ja'lu kawin waqaq ab'q'i toj Tirsa.²⁴Tloq'u' witz toj Samarya te Semer tu'n jun kyintal tk'i' masch'i'n kab'naq jwe' lib'r (1.45) saqpwaq, ex jawtb'incha'n jun nintnam atzu' tok tapi ti'jile ex Samarya tb'i oktq'o'n, qu'n Semer toq tb'iju' tajaw nejtl.

²⁵Taq'wixju' b'aj tb'incha'n Omb'ri twitz Qman Dyos, taq'wix qexi'xpe' kyetwitz kyb'inchaju' nimaqkawil e'ten nejtl,²⁶qu'n aye'x ilju' tb'incha kse'nxte Jerob'oam tk'wal Nab'at, ju' xiq'onkye aj Israel toj il, okkyq'o'n ttx'u'jil Qman Dyos tu'nju' kywitzleb'i'n.

²⁷Atzu'n jni'tl tqanil ti'j Omb'ri ex tkyaqilju' tb'incha ex tb'inchb'aj, tz'ib'a'n toju' tu'jil tqanil kyb'inchb'aj nimaqkawil toj Israel.²⁸Tetzunj tkyim, ku'x mqu'n toj Samarya. Atl Akab' ju' tk'wal kawin te t-xel. Tkawb'il Akab' toj Israel

²⁹Toj tjunaq wajxaqlajoji'n (38) ab'q'i nkawin Asa toj Juda, tej ttzyet tkawin Akab' tk'wal Omb'ri toj Israel. Junaq kab'e' (22) ab'q'i kawin tib'aj Israel toju' nintnam Samarya.³⁰Mixtzunti' elb'a'nju' tb'inchb'aj twitz Qman Dyos, taq'wixi'x kyekywitzju' txqantl nimaqkawil e'ten nejtl,³¹qu'n mixti'x tz'oka' te tej tb'inchante kse'nxju' il tb'incha Jerob'oam tk'wal Nab'at. Mjexi'xtlpe' tuk'i'l Jesab'el tmyal Et-b'aal, nimaqkawil toj Sidon, expe' k'uluntl te B'aal,³²ex jawtb'incha'n jun q'olb'eb'l ex jun ja te B'aal toj Samarya.³³Ex oktq'o'n ttx'u'jil Qman Dyos kuwxi'xtl kye kyitzju' nimaqkawil e'ten nejtl twitz tu'n tpaj jun tilb'ilal Asera kub' tb'incha'n.

³⁴Tojtzu'n tq'ijlalil Akab', jaw tb'incha'ntl Yel, aj B'etel, ju' nintnam Jeriko. Kub' tq'o'n tq'uqlil tu'nel Ab'iram ju' tnejel tk'wal, ex eb'jo'ktq'o'n tjpel tu'nel Sekub' ju' tk'wal b'o's, kse'nx ojetoq tma Qman Dyos toj ttzi Joswe tk'wal Num. Tma Eliy tqanil q'ijal

¹Xitma'n t-sanjelal Dyos Eliy aj Tisb'e, toju' tx'otx' Kalaad, te Akab' kjalu: ¡Lu Qman Dyos nka'yin, nchin ajb'ene' te, kxe'l nma'ne' teya ja'lo, lay tzaj jb'al ex lay kub' ta'l che'w kyoju' jte' ab'q'i tzul tzmaxi'j ajnmanteye'! chij.

²Qu'mtzun tzaj tma'n Qman Dyos te Eliy:

³Lalun kub' tena tza'lu, kutxi'ya tzmax tjawetzq'ij, ex ewana ttzi tal a' kyerit toj tjawetzq'ij teju' nin a' Jordan.⁴Atzu' b'a'n tk'wan a'ya ti'ju' tal a' ex matxi' txinma'ne' kyeju' joj tu'n tpon kyiq'i'n twaya, chi Dyos.

⁵Tb'inchatzu'n Eliy kse'n tchaq' Qman Dyos te, xi' najal ttzi tal a' Kyerit toj tjawetzq'ij te nin a' Jordan.⁶Intoq pon q'i'n twa ex tchi' kyu'n joj te prim ex te qale. Atoqtzu' nk'wana' ti'ju' tal a'.⁷Atzu'n tal a' naqjte'x q'ij ten ex kub' tzqij, qu'n mixtoqti' jb'al nkub' toju' tx'otx' lu. Pon Eliy tjaju' qya aj Sarepta kyimni tchmil

⁸Tzajtzun tma'n Qman Dyos te Eliy:

⁹Kutxi'ya toju' nintnam Sarepta toj Sidon, ex kutkyaja najal atzu'. Matxi' txinma'ne' te jun qya kyimni tchmil najli atzu' tu'n txitq'o'n twaya, chij.

¹⁰Xi'tzu'n Eliy Sarepta. Tetzunj tpon ttzi nintnam, til jun qya kyimni tchmil intoq jyon t-si. Xittxko'n ex xitma'n te:
—B'inchama xtalb'il q'intz ch'i'n nk'wa'ye' a' toj jun b'itidor, chij.

¹¹Xi'toqtzu'n t-xi'ju' qya q'ilte tej t-xittxko'n jumajtl ex xitma'n te:
—B'inchama xtalb'il, tuk'i'lxi' ch'i'n nwaye' q'intza, chij.

¹²Atzunte qya xittzaq'we'n te:
—Majx lu Qman Dyos, mixpeti'xwe' nwa b'incha'n. Naq jun tal jot warine' ati toj jun ẍoq' ex ch'i'n aseyt toj jun xar, machin tzaje' jyol jun tqan nsiye' tu'n tkub' nb'inchane' te jun nwaye' tuk'i'l wale'. O'kxtzuntl qwaju'ye', ktzunlo qokyimeltze' tu'n we'yaj, chij.

¹³Atzunte Eliy xitma'n te:
—Lalun xob'a, kuxtxi'ya b'inchalteju' matxi' tmaya. Naq o'kx nejtl b'inchama jun nmuqine' b'o's tu'n ch'i'n tarina ati ex q'intza, b'inchan ku'tzuntla teya ex te tala.

¹⁴Qu'n matma Qman Dyos, lay kub'aju' arin toju' t-ẍoq'a exu' aseyt toju' t-xara tzmaxi'j ajttzaj tq'o'n Qman Dyos jb'al tib'aju' tx'otx', chij.

¹⁵Xi'tzu'n qya kyimni tchmil b'inchalte kse'nxju' xitma'n Eliy te. Tentzun kywatz tuk'i'lju' tal ex Eliy toj b'a'npun q'ij.¹⁶Mixti' kub'aju' arin toju' ẍoq' exju' aseyt toj xar, kse'nx ojetoq tma Qman Dyos toj ttzi Eliy.

¹⁷Tb'ajlenxi'tzun jte' q'ij tzaj yab'il ti'j talju' qya kyimni tchmil, majx ichimnixi'x, expe' mixti'tl xewti.¹⁸Xi'tzun tma'n qya kyimni tchmil te Eliy:
—¿Titi' woklene' tuk'i'la t-sanjelal Dyos? ¿Ma matzula na'lkyeju' wile' ex tu'n tkyimu' wale'? chij.

¹⁹—Q'ontza tala tzalu, chi Eliy xittzaq'we'n te.
Ex eltiq'i'n toj tq'ob'ju' qya, jaxtiq'i'n toju' ja janajla'toq ex kub' tkuẍb'a'n twi' tkuẍb'il.

²⁰Kub'santzuntz te Qman Dyos tuk'i'l tq'ojq'ojel twi' kuw:
Taye, nman Dyos. ¿Ma ikx ktzajel tq'o'na k'ixk'oj ti'ju' qya kyimni tchmil lu, ju' najliqin jte' q'ije' toj tja, tu'n tkyimju' tal tu'na? chij.

²¹Yajxi'tzuntl oxmaj kub' tjoqb'a'ntib' tib'aju' k'wal ex na'n Dyos tuk'i'l tq'ojq'ojel twi': Nman Dyos, ¡b'inchama xtalb'il q'ontz jumajtla tchwinqlalju' k'wal lu! chij.

²²Tzaj tb'i'n Qman Dyos tkub'sb'il Eliy, ex anjtzti'ju' k'wal tu'n.²³Textzu'n kmoj jawtiq'i'n Eliy k'wal, ku'tz tiq'intzuntz toju' ja kub'l ex xitq'o'n teju' ttxu, xitma'n te:
—¡Ka'yintza, itz'te' tala! chij.

²⁴Xi'tzun ttzaq'we'n qya te:
—Matxitzun kane toj nwitze' ja'lo axxi'x te Dyos najb'ena'ta, ex a ntma'na ax intma'n Qman Dyos, chij. Pon jumajtl Eliy twitz Akab'

¹B'ettzun q'ij. Tzaj yolin jumajtl Qman Dyos te Eliy tb'ajlenxi' oxe' ab'q'i, ex tma: Kutxi'ya twitz Akab', qu'n kxe'l nq'o'nwe' jb'al tib'aju' tx'otx', chij.

²Xi'tzu'n Eliy twitz Akab'. Nimxi'xtoqu' We'yaj toj Samarya.³Xittxko'n Akab' Ab'diy, ju' ka'yilte toj tja, intoq k'ulun tuk'i'l ninb'ilte Qman Dyos⁴ex tej taq'wi Jesab'el b'yolkyeju' t-sanjelal Qman Dyos, eb'aj tb'u'yi'n Ab'diy jo'naq (100) t-sanjelal Dyos, e'kub' tpa'n toj kab'e' tnej te kab'naq lajojchaq (50), ex b'ajxniqe'toq tewa'n kyoj kab'e' jyom toj pik, ex xitq'o'n kywa kse'nxju' nojqelan kye.⁵Xi'tzun tma'n Akab' te Ab'diy:
—Qo'ya b'etil tojileju' tx'otx' ex ja ta'qe' kykyaqilju' kyxiklil a' ex nimaq a' qama knet k'ul qu'n te kywaju' b'anchej ex mul tu'n kyanq'in. Qu'n qatzun minti' qokjel mixti' qchej, chij.

⁶Ikytzu'n, kub' kypa'nju' tx'otx' jachaq tu'n kyb'ajxa' b'etil toj, xi'te Akab' toj jun b'e, atzunte Ab'diy xi' toj juntl b'e.⁷Eltzun yal Eliy twitz Ab'diy toj b'e, ex tej teltnik' te, kub'joqe twitz ex tma:
—¡Ma aju'ya qman Eliy! chij.

⁸—Ayine', chi Eliy xittzaq'we'n, ex xitma'ntl te: —Kutxi'ya ex q'manxa teju' tajawa qa atinqine' tza'lu, chij.

⁹Xi'tzun ttzaq'we'n Ab'diy te:
—¿Ti'tzu'n wile' xnb'incha'ye' tu'nju' chin xel tq'o'na toj tq'ob' Akab' tu'n nkub' tb'yo'ne'?¹⁰Majx lu Qman Dyos, mixti' jun tnam ex kawb'il jana'mxwit txi' jyob'aja tu'n wajawe'; nxikytzaq'we'n jyolteya qa mixti'ya atzu', nche oktchq'o'n wajawe' tu'n kytziyante twitz Qman Dyos qa ax mixti' xkneta kyu'n.¹¹¡Atzuntlta ja'lo ntzaj tma'na tu'n nxi'ye' q'malte teju' Wajawe' qa atiya tzalu!¹²Ate kb'ajelu', ajwik'b'ete' tk'etza kxel q'i'na tu'n t-xew Qman Dyos ja mixti' b'i'n wu'ne'. Ajtzun npone' q'olteju' tqanil te Akab', layx kneta tu'n, chin b'el tb'yo'ntzuntze'. Kukxnawe' nniman te Qman Dyos ayine' ajb'el teya.¹³¿Ma na'mxtzun txi' q'ma'n teya aju' nb'inchaye' tej intoq che kub' tb'yo'n Jesab'el t-sanjelal Qman Dyos? Exi' wewa'ne' jo'naq (100) t-sanjelal Dyos, e'kub' npa'ne' toj kab'e' tnej ex e'okx we'wa'ne' toj kab'e' jyom toj pik, ex xinq'o'ne' kywa kse'nxju' in nojqelan kye.¹⁴¿Ma atltzunta' ntzaj tma'n weye' ja'lo tu'n nxi'ye' q'malte teju' wajawe' qa atiya tzalu? ¡Chin b'el tb'yo'nwe' ja'lo! chi Ab'diy.¹⁵Xi'tzun ttzaq'we'n Eliy te:
—Majx lu Qman Dyos nimtipumal nchin ajb'ene' te, kxel nyek'u'n wib'e' te Akab' ja'loxi'x, chij.¹⁶Xi'tzun Ab'diy jyolte Akab' tu'n txitma'n te, xi'tzu'n Akab' ex e'okyal tekyib' tuk'i'l Eliy.¹⁷Tej tlonte xitma'n te:
—¿Ma ape'ta toka xitulkye aj Israel? chij.

¹⁸Xi'tzun ttzaq'we'n Eliy te:
—Myayinwe' tinqink xitulkye, a na'ta kyuk'i'lju' t-xjala, tu'n tpaj matxi' kyej kytzaqpi'ne' tchaq'b'il Qman Dyos ex xi' nche k'uluna'tle' kye chukchaq tilb'ilal B'aal.¹⁹Chq'onqe'xa t-xjala ja'lo b'uyilkye kykyaqilju' aj Israel twi' witz Karmelo, kyuk'i'lju' junk'al kab'naqlajoj (450) t-sanjelal B'aal exju' junk'al (400) t-sanjelal Asera k'a'cha'nqe' tu'n Jesab'el, chi Eliy te. Jun b'ajte Eliy t-sanjelal Dyos kyuk'i'l t-sanjelal B'aal

²⁰Tchaq'tzun Akab'tz tu'n kytxkonjtz kykyaqilju' aj Israel ex eb'aj tb'u'yi'nju' t-sanjelal B'aal twi' witz Karmelo.²¹Pontzun lq'e Eliy kyk'etz kykyaqilju' tnam, ex tma:
—¿Jtojtzun kyej kyq'o'ne' kynab'le' kab'e' tu'me'l? Qa ate Qman Dyos axxi'x Dyos, che lpeke' ti'j, qatzun a B'aal toj kywitze', ex atzu' che lpexa'ye' ti'j, chij.
Mixti'xkye' tnam xikytzaq'we'n.²²Ex xitma'ntl Eliy kye:
—O'qinkx ku'tlwe' ẍin kyej anq'ine' jun t-sanjelal Dyos qine', aye'tzunkye' t-sanjelal B'aal junk'al kab'naqlajoj (450) kyb'aj.²³Ja'lotzun kyiq'intze' kab'e' qpoj tman wakx, kysk'o'nktz tzunkye t-sanjelal B'aal jun, kb'el kytaqk'u'n toj tx'naji'n tu'ntzun tb'ajkub' knk'u'n tib'aj si, ex mixti' tu'n tokkytxqo'n tq'aq'al. Ex ikxwe', kb'el nb'incha'ne' juntl tib'aj si ex lay tz'okntxqo'ne' tq'aq'al.²⁴Che k'ulunqe'tzunkye' kyeju' kydyose', ex ikxwe' chin k'ulule' te Qman Dyos, ¡Altzunkye matzaj ttzaq'we'n ex matzaj tq'o'n q'aq', atzunte Dyosu' axxi'x! chij.
—B'a'nte' ikyju' —chechiju' tnam xikytzaq'we'n.

²⁵Xi'tzun tma'n Eliy kyeju' t-sanjelal B'aal:
—Kysk'o'nktze' jun qpoj tman wakx, ex kyb'inchanku'ye', b'a'npun pena'kye' kyb'aj. Che k'ulunqe'tzune' teju' kydyose', ex lalun tz'okkytxqo'ne' tq'aq'alju' chojb'il, chij kye.²⁶Xi'tzun kytzyu'nju' wakx xiq'o'n kye, ex kub' kyb'incha'n, tzyetxtzuntz kyu'n te prim tzmax tpon te wanq'ij e'okten kub'sal twitz B'aal, ex intoq kyma'n: ¡Qo ttzaqwetza B'aal!, chechij, e'aq'wi xlik'pul ti'jeleju' q'olb'eb'l jaw kyb'incha'n, ex mixti'xte tzaj ttzaq'we'n B'aal kye.²⁷Tetzunj tok wanq'ij, aq'wi Eliy xmayil kyi'j ex xitma'n kye:
Che ẍch'inqe'ye' kuwxi'x, qu'n dyos te', qajlo nimxi'x taq'un, mujqa matxi' txi' tz'a'lil, mujqa matxi' toj tb'e. ¡Qajlo nwtan ex ati tu'n tokx k'aset! chij.

²⁸Inxi'xtoqtzun che ẍch'in ex nok kypk'u'nkyib' tu'n kuchil ex tu'n tze ch'ut tzmaxi'j kyb'aj chk'en, kse'nx nkyb'incha'n.²⁹B'ajtzu'n nik'jan q'ij kyu'n, maskye kukxtoq kyẍch'inju' ex intoq che xlik'pun naku'j nok toj kywitz, tzmax tponju' kmuj tu'n t-xiq'etju' chojb'il, ex mixti'xte jun tzaq'web'l ul. ¡Mix-a'lo' jun tzaj tzaq'wenkye ex mix-a'lo'x jun tzaj b'inkye!³⁰Xi'tzun tma'n Eliy kye kykyaqilju' xjal:
—Che lq'etze' nk'etze', chij.
Kykyaqiltzu'n xjal e'pon lq'e tk'etz, aq'witzuntz b'inchalte q'olb'eb'l te Qman Dyos, ju' ojetoq kub' xitj.³¹Tzaj tiq'i'n kab'lajoj (12) ab'j kse'nx kyajlalju' tnej tyajajil Jakob' ju' oktq'o'n Qman Dyos tb'i Israel,³²jawtzun tb'incha'n jun q'olb'eb'l te Qman Dyos kyu'n ab'j lu kyuk'i'lju' xjal ex ku'x tlku'n jun tkb'el a' ti'jileju' q'olb'eb'l jatu'n kyb'ajxa' junaq (20) litr twitz awal k'ok'e'kywitz,³³kub' tnk'u'nju' si, kub'tzun tqesu'n wakxtz toj tx'naji'n ex kub' tq'o'n tib'aju' si.³⁴Tmatzuntz:
—Kynojsanku'ye' kyaje' ẍoq' a' ex kyqonku'ye' tib'aju' chojb'il k'ok'sb'il tuk'ilxi' si, chij.
Ex xitma'ntl tu'n tkub' kyqo'n a' tkamaji'n ex toxmaji'n, ex xikyb'incha'n.³⁵Majxkub' qojlju' a' ti'jile q'olb'eb'l ex noju' k'anb'il a' tu'n.³⁶Tetzunj tponju' kmoj tu'n t-xiq'etu' chojb'il k'ok'sb'il, oklq'e Eliy t-sanjelal Dyos ti'ju' q'olb'eb'l, jaw toj twi' kuw ex tma: ¡Taye, Kydyos Ab'raam, Isaak ex Israel: b'inchama tu'n tel tnik'tzila ja'lo qa aya Kydyos aj Israel, exqa ayine' tmajina ex aya saj q'mante tu'n nb'inchanteye' tkyaqil ja'lu!³⁷¡Chin ttzaq'wetza Nman Dyos, chin ttzaq'wetza, tu'n telkynik'ju' xjal lu qa aya Dyos, ex nche ttxko'na tu'n kyoklpe jumajtlti'ja!, chij.

³⁸Ku'tztzu'n tq'aq' Qman Dyos toju' kmoj lu, b'aj tz'e'yju' chojb'il k'ok'sb'il exju' si tu'n, expe' ikyqe'xju' ab'j ex quq, ex b'aju' a' atitoq toju' k'anb'ilte tu'n.³⁹Tetzunj kyka'yinte xjal ja'lu, Majx e'kub' joqe kykyaqilx twitz tx'otx', ex kyma: ¡Axna'tzunte' ate Qmanju' Dyos, axnatzunte' ate Qmanju' Dyos! chechij.

⁴⁰Xi'tzun tma'n Eliy kye:
—¡Che kytzyumqe'ju'ye' t-sanjelal B'aal! ¡Mixti' tu'n ttzaqpaj jun! chij.
Eb'aj kytzyu'ntzun xjaltz, ex eb'ajx tiq'i'n Eliy ttzi tal a' Sison, atzuntzu' eb'aj kub'a'tb'yo'n. Na'n Dyos Eliy tu'n ttzaj jb'al

⁴¹Xi'tzun tma'n Eliy te Akab':
—Kutxi'ya wal ex k'wal, qu'n luju' tq'ojq'ojel jb'al tzul, chij.

⁴²Xi'tzu'n Akab' wal ex k'wal. Atzunte' Eliy jawx lq'e twi'xi'xxu' witz Karmelo, ex kub' meje majx ku'punju' twitz kyxolju' tch'ek,⁴³xitma'n teju' tmajin:
—Kutxi'ya ka'yilte tu'me'lu' ninnjab', chij te.
Xi'tzuntz ka'yilte ex tma:
—Mixti'te muj, chij.
Atzunte Eliy wuq maj xitchq'o'n.

⁴⁴Tojtzun twuqi'n maj, tmaju' majin:
—¡Xi' ttzaj jun tal muj toj ninnjab' kyinju' kse'n jun q'ob'aj! chij.
Xi'tzun tma'n Eliy te:
—Kuxtxi'ya q'malte te Akab' tu'n toktk'lo'n tkarwaj ex tu'n tanj, qu'n jaku' mqet tu'n jb'al, chij.

⁴⁵Jawx Akab' toju' tkarwaj ex xi' Jesreel. O'kx tkub' qxope' twitz kya'j tu'n muj ex kyq'iq', ex tzaj jun nin jb'al.⁴⁶Atzunte Eliy, xitq'o'n Qman Dyos tipumal; tetzunj tb'aj tb'incha'n t-xb'alun, xi'tzuntz ojqel tzmax Jesreel, nejl tpon twitz Akab'. Xi' oq Eliy Oreb'

¹B'ajx tma'n Akab' te Jesab'el tkyaqilju' tb'i'ncha Eliy ex kse'n e'kub'a' tb'yo'n t-sanjelal B'aal.²Xi'tzun tchq'o'n Jesab'el jun t-sanjel q'malte te Eliy kjalu: ¡Qa aya Eliy, ex ayinwe' Jesab'el! kub'xwit tz'e'ysa'n nwitze' kuwxi'x kyu'nju' dyos qa na'mxtoq nb'inchanteye' teya najchi'j kloqx ja'lu kse'nxu' xtb'inchaya kyeju' t-sanjelal B'aal, chij.

³Eltnik' Eliy qa xob'ajilxtoq ta', xi'tzuntz kloltib' B'eerseb'a, toj tx'otx' Juda, atzuntzu' kyaja' tq'o'nju' tmajin.⁴Xi'tzuntz toju' tx'otx' mixti' kynajb'il xjal toj, exb'et jun q'ij, tzmax tkub' qe tjaq' junwi' k'ul Retama tb'i. Atoq tajb'ilu' tu'n tkyim, ex tma: ¡O'kxtzu'n ja'lo Nman Dyos! ¡Iq'imila nchwinqlale', myana' b'a'nqinxi'xwitwe' kywitzju' Nmane'! chij.

⁵Kub' kẍetzuntz tjaq'u' junwi' k'ul Retama, ex ik'wtan. Juntzun anjl pon tk'etz ex yekulte, xitma'n te: We'ktza ex wana, chij.

⁶Xi'tzun ka'yi'n Eliy ti'jile, ex til atitoq jun muqin tk'etz tq'axwe tkub' tib'aj ttxalq'aq' tuk'i'l jun xar a', jawe'tzuntz, wan ex k'wan; ex kub'kẍe jumajtl.⁷Atzu'n tanjl Qman Dyos ultl tkamaji'n, oktmko'n ex xitma'n te: We'ktza ex wana, qu'n qatzun min, najchaqxi'xju' tb'eya teya, chij.

⁸Jawtzun we' Eliy ex wan ex k'wan. Atzunju' twa lu q'onte tipumal tu'n tb'et kab'naq (40) q'ij ex kab'naq (40) qonik'an tzmax tpon twi' Oreb', ju' witz te Dyos.⁹Tetzunj tpon okx toj jun jyom, atzuntzu' exa' qonik'an tu'n. Atzunte Qman Dyos tzaj tma'n te: ¿Titi' in b'ajteya tza'lu Eliy? chij.

¹⁰Xi'tzun ttzaq'we'n Eliy: Inxi'x exch'yon toj nk'u'je' Nman Dyos nimtipumala, qu'n matxi' kyej kytzaqpi'n aj Israel tyola kyejni b'entti'j kyuk'i'l ex matxi' che b'aj kyxitu'nju' q'olb'eb'l teya, ex matxi' che b'ajkub' kyb'yo'nju' t-sanjelala tu'n k'uẍtx'e'nb'il. Njunalxtle' ẍinkyaj tene', ex inchin kyjyo'ne' tu'n nkub' kyb'yo'ne', chij.

¹¹Atzunte Qman Dyos tzaj tma'n te: kutetza ex we'ku'ya nwitze', twi' witz, chij.
Ik'tzu'n Qman Dyos toju' kmoj lu, ex iky'jun kyq'iq' kuwxi'x eb'aj tjachu'n tze ex eb'aj tpa'nju' pik twitz Qman Dyos: mixtzun alo'te Qman Dyos toju' kyq'iq'. Tetzunj tik'ju' kyq'iq', tzaj jun nin kyajnajnab'; ex mix-a'lo'te Qman Dyos toju' kyajnajnab'.¹²Ex tzaj jun q'aq' tej twe' kyajnajnab'; ex mix-a'lo'te Qman Dyos toju' q'aq'. Tetzunj tb'aju' q'aq' b'injtz jun tq'ojq'ojel kyq'iq' njub'in chab'a.¹³Tej tb'inte Eliy, oktjpu'n twitz tu'n tpinpa't ex etz, ex kyej we' ttziju' jyom. O'kx tpon jun tq'ojq'ojel tk'etz intoq tma'n: ¿Titi' nb'ajteya Eliy tza'lu? chij.

¹⁴Atzunte Eliy xittzaq'we'n: Majx inexch'yon toj nk'u'je' Nman Dyos nimtipumala, qu'n oje kyej kykolb'e'n aj Israel tyola kyej b'entti'j kyuk'i'l ex oje che b'jaw kyxitu'n q'olb'eb'l teya, ex oje che b'aj kubkyb'yo'nju' t-sanjelala. Njunalxtle' ẍin kyajtene' ex inchin kyjyo'ne' tu'n nkub' kyb'yo'ne', chij.

¹⁵Tzajtzun tma'n Qman Dyostz te:
Kutxi'ya, kutanj ti'ja toju' chq'ajlaj te Damask jasaja'ya. Kutxi'ya ex xjansama Asael te nimaqkawil toj Sirya.¹⁶Atzu'n Jewu tchman Nimsi te nimaqkawil toj Israel; ex xjansama Elisey tk'wal Sapat aj tnam Ab'el-meola te nsanjelale' te t-xela.¹⁷Iktzu'n, aju' ktzaqpajel teju' tk'uẍtx'e'nb'il Asael, a Jewu kb'el b'yo'nte, atzu'n ktzaqpajel teju' tk'uẍtx'e'nb'il Jewu, a Elisey kb'el b'yonte.¹⁸Oktzun che kjel nklo'ne' wuqlajk'al lajnaq (7,000) xjal toj Israel, b'ajx che kub'a' meje twitz B'aal ex b'ajx tz'oka' kyma'tzi'n, chi Dyos. Txkonjtz Elisey

¹⁹Ik'tzun b'et Eliy atzu' ex okyal Elisey tu'n, intoq kyjon kyuk'i'l wakx. Nejliqe'toq kab'lajoj (12) muj wakx twitz Elisey, ex iq'i'ntoqju' mankb'il muj tu'n. Xilq'e Eliy tk'etz ex oktq'o'n tpinpa't ti'j Elisey.²⁰Lwiyxi'xtzun e'kyaj tq'o'n Elisey wakx, xilpe ti'j Eliy ex xitma'n te:
—Q'ontz ch'i'n anb'ila weye' tu'n kykyaj nq'olb'e'ne' nmane', chin xe'l lpetzuntze' ti'ja, chij.
—B'a'na'tzun kutxi'ya, naq o'kx na'nku'ya xnb'inchaye' teya, chi Eliy te.

²¹Anjtzun ti'j Eliseytz, e'kub' tb'yo'n kab'e' tman wakx ex b'ajkub' tqesu'n toj tx'naji'n, ex b'aj tk'a'sa'nju' chib'j tu'nxju' ttzeylal kytz'utz' wakx ex xitq'o'n kywaju' xjal. Yajxi'tzuntl xilpe ti'j Eliy ex ajb'en te. Kub'kyi'j aj Siryo tu'n Akab'

¹Eb'aj tb'u'yi'n B'en-adad nimaqkawil toj Sirya kykyaqilju' t-xjal te q'oj, kyuk'i'l junaq kab'lajoj (32) nimaqkawil kymojb'a'kyib' tuk'i'l, kyuk'i'lju' kychej exqe' kykarwaj te q'oj, tzajtzuntz ti'ju' nintnam Samarya, b'aj ttxoli'n ti'jile ex oktzaqpaj ti'j.

²Axtzun kmoju' eb'aj tzaj tchq'o'n t-sanjelal toju' nintnam lu q'malte te Akab' nimaqkawil toj Israel ikjalu: Intma'n B'en-adad teya: weqe'we' tq'inumala exqe' t-xu'jila, exqe' tk'wala tb'anilqexi'x, chij, chechij.⁴Atzunte' nimaqkawil toj Israel xittzaq'we'n: Teqina qman nimaqkawil kyuk'i'lxi' kykyaqilju' ati weye', kse'nxu' xtmaya, chij.

⁵E'tzajx jumajtlu' sanjelal q'malte te Akab' kjalu: Chi B'en-adad kjalu: Matxi' txinma'n tq'umliye' teya qa ati tu'n kytzaj tq'o'na tq'inumala, exqe' t-xu'jila exqe' tk'wala weye'.⁶Ex che kxe'l nchq'o'ne' nejenel kye nxjale' te q'oj najchi'j kloqx ja'lo, jyolte toju' tjaya te kawb'il ex kyoj kyjaju' nche kawin tuk'i'la, ex tkyaqilu' twi' wi'yalqe' che tzajel kyiq'in kye, chi B'en-adad, chechiju' sanjelal.

⁷Eb'ajtzun ttxko'n nimaqkawil toj Israel kykyaqilju' tijwnaq toju' tnam ex xitma'n kye:
—Qapelo matxi' kyb'iye', in tjyo'nju' ichan lu tu'me'l se'n tu'n nb'o'lja'ye' tu'n, mixpetzunti' nkub' nxk'a'yi'nwe' tu'n kyxi' nq'o'ne' nxu'jile', e' nk'wale' exqe' nq'inumale' te, chi Akab'.

⁸—Lalun txitb'i'na ex lalun tb'inchaju'ya intma'n —chechiju' tijwnaq ex kykyaqilju' xjal te.

⁹Xi'tzun tma'n Akab'tz kyeju' t-sanjelal B'en-adad:
—Kymanxe' teju' nimaqkawil qa knb'incha'we' tkyaqilju' tzaj tma'n weye' tnejel, atzu'n intqani'n ja'lo lay nb'inchaye', chij.
Xi'tzun kyiq'i'n sanjelalju' tzaq'web'l te B'en-adad,¹⁰tzajtzun tchq'o'ntl B'en-adad tq'umli te Akab' ikjalu: Kub'xwit tz'e'ysa'n nwitze' kuwxi'x kyu'nju' dyos qa nim quq xkyaj toj Samarya tu'n txiq'et junjun jot kyeju' xjal lepchiqe' wi'je', chij.

¹¹Atzunte nimaqkawil toj Israel xittzaq'we'n te: Lalun jawnaj tnima'n tib'a qa kkanb'ala, chij.

¹²Tetzunj tk'monte B'en-adadju' tzaq'web'l, intoq k'wan q'e'n kyuk'i'lu' txqantl nimaqkawil kyoju' kypach jawni kyb'incha'n. Xitma'ntzuntz kyeju' nejenel kye t-xjal te q'oj: ¡Kyb'incham kytene' te q'oj! chij. B'aj kyb'incha'ntzun kyib'tz kykyaqil tu'n kyq'ojin ti'ju' nintnam.

¹³O'kx tpon jun t-sanjelal Dyos twitz Akab', nimaqkawil toj Israel, ex xitma'n te:
—Matzaj tma'n Qman Dyos:
Maskye nim txqan kyb'aju' tajq'oja nxitka'yi'na, che b'elnq'o'ne' toj tq'ob'a ja'lo, tu'n teltnik'a qa ayine' Dyos Manb'aj, chi Dyos, chij.

¹⁴—¿Altzunqu'n che b'ela' tq'o'n toj nq'ob'e'? chi Akab' xitqani'n.
—Kyu'nju' ku'xun nche onin kyuk'i'lju' kawil toj junjun tnej tx'otx', chiju' t-sanjelal Dyos xittzaq'we'n.
—¿Alkyetzu'n kq'ojil nejtl? chi Akab' xit-xjelu'ntl.
—Aya, —chiju' t-sanjelal Dyos.

¹⁵Eb'ajtzun tka'yi'n Akab' ku'xun intoq che onin kyuk'i'lju' Kawil kyoju' junjun tnej tx'otx', junlajnaq kab'lajoj (232) kyb'aj, atzun wuqlajk'al lajnaq (7,000) kyb'aju' aj Israel te q'oj tu'n kykyaqil.¹⁶E' etztzuntz te wanq'ij, aye'tzunkye' B'en-adad kyuk'ilju' junaq kab'lajoj (32) nimaqkawil q'o'nkyib' tuk'i'l kukxtoq kytx'ojtiju' kyoju' kypach jawni kyb'incha'n,¹⁷eb'ajx neju' onilkye kawil. Tetzunj tpon tqanil te B'en-adad qa matxitoq che etz junjun ichan toj Samarya.¹⁸Tchaq'tzuntz: ¡B'a'ntzulo qa toj b'anil mujqa q'ojil matxi' che tzaja', wajb'ile' tu'n kyul kyiq'i'ne' itz'qe'! chij.

¹⁹Lepchiqe'tzju' xjal te q'oj kyi'ju' onilkye kawil tej kyb'je'tz toju' nintnam.²⁰Ex teyile junjunkye kub' tb'yo'n junju' ajq'oj, aye'tzu'n aj Sirya eb'aj oq. Eb'ajx lpe aj Israel kyi'j, atzu'n B'en-adad nimaqkawil kye aj Sirya oq ti'j chej kyuk'i'l junjun t-xjal te q'oj chejilqe'.²¹Xi'tzu'n nimaqkawil te Israel ex e'ttzuyju' kychej exqe' kykarwaj te q'oj, ex majx eb'ajkub' tb'ajsa'n aj Sirya.²²Yajxi'tzuntl ponju' t-sanjelal Dyos twitzju' nimaqkawil aj Israel, ex xitma'n te:
—Ka'yinxa ex kuwsam qe'ju'ya t-xjala te q'oj, ex ximanku'ya titi' ktb'incha'ya, qu'n tzul jumajtlu' nimaqkawil aj Sirya q'ojil ti'ja toj jun ab'q'itl, chij.

²³Aye'tzu'n kynejel t-xjal nimaqkawil aj Sirya kyma teju' kynimaqkawil:
Te twi' witz qekye' kydyos aj Israel; qu'mtzun xkub'a'qi'j kyu'n. Qatzun maqo q'ojin kyi'j toju' plan tx'otx', axxi'x kb'elkyi'j qu'n.²⁴Ate tu'n tb'inchanteju'ya ja'lo nimaqkawil, aju' tu'n kyel tiq'i'na nimaqkawil toju' kyoklen, ex tu'n kyoktq'o'na kynejel xjal te q'oj te kyxel,²⁵ex tu'n tnk'et jun nin tnej xjal te q'oj kse'nxju' matxi' kub'kyi'j, exqe' chej kyuk'i'l karwaj. Qo q'ojiltzuntz kyi'j twi' b'is, kb'elte' kyi'j qu'n, chechij.
Xitb'i'n B'en-adad nab'l lu ex xitb'incha'n.²⁶Tb'ajlenxi'tzun jun ab'q'i, eb'aj tka'yi'n B'en-adadju' xjal te q'oj aj Sirya ex e'pontzuntz Apek tu'n kyq'ojin ti'j Israel.²⁷Ex ikyqe'xju' aj Israel eb'aj kyka'yi'n kyxjal te q'oj ex b'ajx kyq'o'n kywa, eb'je'tztzuntz q'ojil kyi'ju' aj Sirya. Kub' kyq'o'n kyxmuj kywitzu' aj Sirya, naku'j kab'e' tal tzb'oj chib' qe', qu'n kub' noj twitzju' tx'otx' kyu'n aj Sirya.

²⁸O'kxtzun tpon jun t-sanjelal Dyos twitzju' nimaqkawil aj Israel, xitma'n te:
—Chi Qman Dyos kjalu:
Tu'ntzunte' oje kymaju' aj Sirya qa jun te twi' witz dyos qine' ex mya te toj b'ya', che xe'l nq'o'ne' kykyaqilju' txqan xjal lu toj tq'ob'a. Oktzun tla'tza qa ayine' Dyos Manb'aj, chi Dyos, chij.

²⁹Wuq q'ij e'ten aj Sirya exqe' aj Israel b'incha'n kyten kywitz, tojtzun twuqi'n q'ij oka' q'oj kyu'n. Kab'lajmutx' lajk'al (100,000) xjal aj Sirya te q'oj nche b'et tu'n kyqan e'kyim kyu'n aj Israel toju' q'ij lu.³⁰Aye'tzu'n jni'tl xjal te q'oj eb'ajx oq toju' nintnam Apek, atzu'n nimaqtapi ti'ju' nintnam tzaj tz'aq kyib'aju' oxemutx' wuqk'al lajnaq (27,000) ichan matxitoq kykolkyib'. Ex ikxte B'en-adad xi' oq ex pon toju' nintnam, ex ewan tojile junjun ja.

³¹Xi'tzun kyma'n nejenel kye t-xjal te q'oj te:
—Oje qb'iye' njapunkye nimaqkawil toj Israel kyol ajkytziyante; qq'onk qi'j jochin ex qk'lonk aqwil qqul, qo'qe'tzuntz twitzju' nimaqkawil toj Israel tu'n tkub' tnajsa'n qil ex tu'n lalun qokub' tb'yo'n, chechij.

³²Okkyq'o'ntzun kyi'jtz jochin ex jun aqwil kyqul, e'pontzuntz twitzju' nimaqkawil toj Israel ex xikyma'n te:
—Lu B'en-adad nkub'san teya nimaqkawil tu'n tkub' tnajsa'na til ex tu'n lalun kub' tb'yo'na, chechij.
—¿Ma itz'xtzun? ¡Ate' wewe' naku'j qitz'in qib'e' tuk'i'l! chi Akab' xittzaq'we'n.

³³Elkynik'ju' ichan qa b'a'n yol ja'lu, ex lwiyxi'x xikytzaq'we'n:
¡Kyitz'inkye'kyib' nimaqkawil tuk'i'l B'en-adad! chechij.
—Kuxna' kyxi'ye' ex kytxkontze', chi Akab' xittzaq'we'n kye.
Pontzun B'en-adad twitz Akab', ex jawx q'o'n toju' tkarwaj tu'n Akab'.³⁴Xi'tzun tma'n B'en-adad te Akab'.
—K'anjel wanjsa'nwe' kyi'ju' nimaqtnam b'je'l tiq'i'n nmane' te tmana; ex b'a'n tu'n tten tk'a'ẍa Damask kse'nte nmane' ten tk'a'ẍ Samarya, chij.
—Atzunwe' kxel ntzaqpi'na, chi Akab' te.
Ikytzu'n kyaja' b'entti'j tyol Akab' tuk'i'l B'en-adad, xittzaqpi'ntzuntz.

³⁵O'kxtzun ttzaj jun ichan kyxolju' t-sanjelal Dyos, chq'o'ntoq tu'n Qman Dyos, xitma'n te jun tuk'i'l:
—¡B'inchama xtalb'il chin tb'yonka! chij.
Atzu'n juntl min taj tu'n toktk'ixb'sa'n.³⁶Xi'tzun tma'n t-sanjelal Dyos te:
—K'okyel tzaqpaj jun b'alun ti'ja aj tpa'nte tib'a wi'je' tu'n tpaj mixti'x xitb'i'nju'ya tchaq'b'il Qman Dyos, chij.
Ikxtzun b'aj ju', tej tpa'ntetib' tuk'i'lju' t-sanjelal Dyos, etz jun b'alun ti'j ex kub' b'yo'n.³⁷Yajxi'tzuntl tk'ultib'ju' t-sanjelal Dyos tuk'i'l juntl ichan, ex xitma'n te tu'n tokb'yo'n tu'n, okb'ju'ntzuntz ex k'ixb'i tu'nju' ichan lu.³⁸Xi'tzu'n t-sanjelal Dyos ayolteju' nimaqkawil toj b'e, xitch'exb'e'n ti'j ex oktq'o'n jun patzb'il twitz.³⁹Tetzunj tik'ju' nimaqkawil toj b'e, xitma'n t-sanjelal Dyos tuk'i'l tq'ojq'ojel twi' kuw te:
—Ayine' ajb'el teya nimaqkawil, in pon b'ete' janoka'toqju' q'oj, etztzun jun kyxolu' xjal te q'oj ex kyej tq'o'n jun xjal tzyet toju' q'oj weye'. Tzaj tkub'sa'n tu'n txi' nka'yi'ne', ex majx tzaj tab'tzi'n weye' qa matxitzaqpaj wu'ne', atitzun tu'n nchjontetze' tu'n nkyime' mujqa tu'n wuqk'al lajnaq (3,000) saqpwaq.⁴⁰Naqtzun tu'n ch'i'n xxinka'yi'n juntl ti'xti'ye', matz'el oqu' xjal tzyet toj q'oj nwitze', chij.
Xi'tzun ttzaq'we'n nimaqkawil aj Israel te:
—Axta xpoqonte tib'a, ex matxi' tmaya se'n ktchja'ya'ya tila, chij.⁴¹Atzunte' t-sanjelal Dyos lwiyxi'x eltiq'i'n patzb'il twitz, eltzun tnik'ju' nimaqkawil qa jun t-sanjelal Dyos.⁴²Xi'tzun tma'n t-sanjelal Dyos te:
—Matxi' tma Qman Dyos kjalu: Ma'na' txittzaqpi'na ichan q'ma'ntltoq tu'n tkyim, kkyimela te t-xel, ex kkyimelju' ttanama te t-xelju' ttanam, chi Dyos, chij.⁴³Xi'tzu'n nimaqkawil aj Israel Samarya, intoq b'isun ex mya'xtoq b'a'n ntna'n, okxtzuntz toju' tja te kawb'il. Kub' ttzyu'n Akab' tawb'il Nab'ot

¹Atitoq jun ichan aj Jesreel, Nab'ot tb'i, atitoq jun tawb'il toju' tnam lu nqayin tk'etz tja Akab' te kawb'il, ju' nimaqkawil toj Samarya.²Junmaj xitma'n Akab' te Nab'ot:
Q'ontzju'ya tawb'ila weye' tu'n tok te jun wawb'ile', atiku'pe' nqaku' tk'etzju' njaye' te kawb'il. Kxe'l nq'o'nwe' juntl awb'il tb'anilxi'xtl te t-xel, qatzun a b'a'nju' toj twitza, knchja'we' twi', chij.

³Atzunte Nab'ot xittzaq'we'n te Akab':
—Mixwit taja' Qman Dyos tu'n txi' nq'o'nju'ye' wetzb'ile' kyu'n nmane' teya, chij.

⁴Xi'tzun Akab' tja nb'isun ex jaw ik'un tu'n tpaju' ttzaq'web'l Nab'ot, qu'n tma qa laytoq txitq'o'n te, qu'n jun tetzb'il kyu'n tman. Tej tpon tja kub' kẍe miltz'u'nkx tib' twitz ja, ex min taj tu'n twan.⁵Xi'tzun lq'e Jesab'el ju' t-xu'jil tk'etz ex xitqani'n te:
—¿Tiqu'ntzun inxi'x b'isuna ex min tajb'ila tu'n twana? chij.

⁶Xi'tzun ttzaq'we'n Akab' te:
Machin yoline' tuk'i'l Nab'ot, aj Jesreel, ex matxinqani'ne' tu'n ttzaj tk'a'yi'nju' tawb'il weye'; extoq qa b'a'n toj twitz tu'n qch'exb'enteye' tuk'i'l juntl awb'il. Atzunte minti' tajb'il tu'n ttzaj tq'o'n weye', chij.⁷Atzunte Jesab'el ju' t-xu'jil xitma'n te:
—¡A na'ta nchaq'un toj Israel! Lwix wana ex lalun b'isuna. ¡Kna' kanb'etelte' tawb'il Nab'b'ot wu'ne'! chij.

⁸Aq'witzun Jesab'eltz tz'ib'alkye u'j toj tb'i Akab', ex kub' tq'o'n t-sey nimaqkawil kyib'aj, exi' t-sma'ntzuntz kyeju' tijwnaq ex kyeju' nejenel najliqe' tojxju' tnam janajla' Nab'ot.⁹A xi' ttz'ib'a'nju' kyoju' u'j: Kymanxe' tqanil mewayi'n ex kyq'uqb'anku'ye' Nab'ot kywitz tnam xjal.¹⁰Ex kyjyontze' kab'e' tziyal chalyolqe' twitz ex kymanxe' kye tu'n kymante qa matxi' yolin Nab'ot taq'wix ti'j Dyos ex ti'ju' nimaqkawil. Kyiq'imitztzuntze' ex kyb'yonku'ye' tu'n ab'j, chij.

¹¹Xi'tzun kyb'incha'nju' ichan toj ttanam Nab'ot, junx kyuk'i'lju' tijwnaq exqe' nejenel, kse'nxju' tchaq' Jesab'el toju' u'j xit-sma'n kye:¹²Xikyma'n tqanilu' mewayi'n ex kub' kyq'uqb'a'n Nab'ot kywitzju' tnam.¹³Epontzun kab'e' tziyaltz chalyolqe' ex kyma kywitz tkyaqilju' tnam xjal qa ojetoq tma Nab'ot taq'wix yol ti'j Dyos ex ti'ju' nimaqkawil, inxi'xtoq xikyma'n qa axxi'xu' til Nab'ot. Etzkyiq'intzuntz ti'jxi'ju' nintnam ex kub' kyb'yo'n toj ab'j.¹⁴Xi'tzun kyma'n tq'umlitz te Jesab'el qa matxitoq b'aj xon Nab'ot toj ab'j ex matxitoq kyim.

¹⁵Tetzunj tb'inte Jesab'el, xitma'n te Akab':
—Kuwxa ex tzyunku'ya tawb'il Nab'ot aj Jesreel, ju' min taj tu'n ttzaj tk'a'yi'n teya. Mixti'tlte Nab'ot ja'lo; matxi' kyim, chij.¹⁶Tetzunj tb'inte Akab' qa matxitoq kyim Nab'ot, xi'tzuntz ex kub' ttzyu'nju' tawb'il.¹⁷Tzajtzun yolin Qman Dyos te Eliy aj Tisb'e, ex tman:

¹⁸Kutxi'ya ka'yilte Akab' nimaqkawil toj Israel, najli toj Samarya. Atzu' ta' ja'loxi'x toju' tawb'il Nab'ot, qu'n matxi' pon tu'n tkub' ttzyu'n.¹⁹Q'manxa te kjalu: Chi Qman Dyos qa tu'nju' matxi' kub' tb'yo'nju'ya Nab'ot ex matz'eltiq'i'na ati te, axtzuntzu' ja xb'aja' kyleq'u'n tx'yanju' tchk'el, kb'ajela' leq'u'ntlta tchk'el kyu'n tx'yan, chiku'ya, chi Dyos te Eliy.

²⁰Atzunte Akab' xittzaq'we'n te Eliy:
—Aya wajq'oje, ¿ma machin elyale' tu'na? chij.
Xi'tzun ttzaq'we'n Eliy te: —Iku', matz'el yala wu'ne'. Qu'n o'kx nche tb'incha'nju'ya taq'wix twitz Qman Dyos.²¹Qu'mtzun matma Qman Dyos teya ikjalu:
Ktzajel wiq'i'ne' taq'wixil tib'aja, che b'ajel mankunju' tyajajila wu'ne'; che kb'el nb'yo'ne' kykyaqilju' tyajajila ichan ate'qe' toj Jerusalen.²²Expe' ikx knb'incha'ju'ye' kyi'ju' toj tjaya kse'nxju' nb'inchaye' kyi'ju' toj tja Jerob'oam, tk'wal Nab'at, ex kyi'ju' toj tja B'aasa, tk'wal Ayiy, qu'n okkyq'o'n ntx'u'jile' tej kyxi' aj Israel toj il kyu'n, chi Dyos.

²³Atzunte' Jesab'el, matma Qman Dyos: Tx'yan qekye' che b'ajel wante Jesab'el toj tx'otx' Jesreel, chij.²⁴Aye'tzu'n toj tjaya che kyimel toju' nintnam, tx'yan che b'ajel wankye; aye'tzu'n che kyimel toj kojb'il, k'utz che b'ajel wankye, chi Eliy.

²⁵(Mix-alo' juntl ten kse'nte Akab', chq'o'n tu'n Jesab'el ju' t-xu'jil, o'kx b'aj tb'incha'nju' taq'wix twitz Qman Dyos.²⁶Tb'incha jun il taq'wixi'x tej tk'ulun kywitz witzileb', kse'nx intoq kyb'incha'n kykyaqil amorey, aye' eb'je'x t-xlaja'n Qman Dyos kywitzku' aj Israel.)

²⁷Tej tb'aj tb'i'n Akab' tkyaqilju' lu, xitlaqu'n t-xb'alun, ex e'oktq'o'n ti'j jochin, mewayintzuntz. Intoq wtan kyoju' t-xb'alun jochin lu, ex inxi'xtoq b'isun.²⁸Tzajtzun tma'n Qman Dyos te Eliy kjalu:

²⁹¿Ma matxi' tila se'n xkub'a' tme'ssa'ntib' Akab' nwitze'? Tu'ntzunju' matxi' kub' tme'ssa'ntib' nwitze', lay tzaj wiq'i'nju'ye' taq'wix kyib'aju' toj tja toju' tq'ijlalil itz', atzu' ktzajela' toj tq'ijlalilju' tk'wal, chi Dyos. Tma Mikayiy tqanil qa kb'elti'j Akab' (2 Cr 18.1-34)

¹B'aj oxe' ab'q'i mixti' q'oj kyxol aj Sirya kyuk'i'l aj Israel.²Atzu'n toj toxi'n ab'q'i, xi' Josapat, nimaqkawil toj Juda, xb'etzalteju' nimaqkawil toj Israel.³Atzunte' nimaqkawil toj Israel xitma'n kyeju' nche kawin tuk'i'l:
—B'i'n kye'kyu'n qa qeju' Ramot te Kalaad, ¿tiqu'ntzun min xqb'incha tu'n tel tjaq' tkawb'ilu' nimaqkawil toj Sirya? chij.

⁴Xitxjelu'ntzuntz te Josapat:
¿Ma jaku' txi'ya wuk'i'le' q'ojil ti'j Ramot toj Kalaad? chij.
Atzunte Josapat xittzaq'we'n te:
—Tuk'i'la exqe'ju' t-xjala te q'oj ta'qinwe' kyuk'i'lju' nxjale' te q'oj exqe' chejil.⁵Naq aju' qaninxa nejtl qa b'a'n toj twitz Qman Dyos, chij.

⁶Eb'ajtzun tb'u'yi'n nimaqkawil t-sanjelal Dyos toj Israel, qapelo junk'al (400) kyb'aj, ex xit-xjelu'n kye:
—¿Ma b'a'n tu'n nq'ojine' ti'j Ramot toj Kalaad mujqa lay? chij.
—Q'ojina ti'j, qu'n kb'el tq'o'nte Qman Dyos toj tq'ob'a, chechij xikytzaq'we'n te.

⁷Atzunte Josapat xitqani'n:
¿Mixtzunti' juntl t-sanjelal Qman Dyos tzalu tu'n txi' qqani'n te? chij.

⁸Atzunte nimaqkawil toj Israel xittzaq'we'n te Josapat:
—Atix juntlte', jaku' b'a'n tu'n txi' qqani'n te titi' ntma'n Qman Dyos. Aju' Mikayiy, tk'wal Imla. Naq aju' majx inel wik'u'nwe', qu'n mixti'x ntma'n jun b'a'n tqanil, naq o'qe'kxju' ti'xti' myab'a'n intma'n, chij.
Atzunte Josapat xitma'n te:
—Lalun tmaya ikju'na'j, chij.

⁹Tzajtzun ttxko'n nimaqkawil toj Israel jun nejenel kyeju' t-xjal te q'oj ex xitma'n te:
—¡Ati tu'n tulju' Mikayiy, tk'wal Imla, ja'loxi'x! chij.

¹⁰Oksa'nktoq kyq'ojb'ilu' nimaqkawil aj Israel ex Josapat, nimaqkawil aj Juda, q'uqliqe'toq toju' kyq'uqb'il ttziju' tnam Samarya, ex kykyaqilju' t-sanjelal Dyos intoq kyma'n tpakb'alil kywitzu' nimaqkawil.¹¹Atzunte' Sedekyiyas tk'wal Kyenaana ojetoq che kub' tb'incha'n junjun tuk'a rit k'uxb'ilqe' ex intoq ẍch'in: ¡A matxi' tma Qman Dyos ja'lu: Kyu'nju' tuk'a rit lu k'okyela' tzaqpaja'ya kyi'ju' aj Sirya tzmax ajkymankun tu'na! chij.

¹²Kykyaqilxju' t-sanjelal Dyos ikxtoq inkyma'nju' te nimaqkawil: Q'ojina ti'j Ramot toj Kalaad, kb'elte'ti'j tu'na, qu'n kb'el tq'o'nte Qman Dyosu' nintnam toj tq'ob'a, chechij.

¹³Atzu'n sanjelal xi' txkolte Mikayiy, xitma'n te:
—Kykyaqilu' txqantl t-sanjelal Dyos matxi' tzaj kyq'o'n jun b'a'n tzaq'web'l teju' nimaqkawil. Qu'mtzun, kxe'l nkub'sa'ne' teya tu'n tyolina kse'nkye ex tu'n tmanteya jun b'a'n tqanil, chij.

¹⁴Atzunte Mikayiy xittzaq'we'n te:
¡Lu Qman Dyos in ka'yin, o'kxwe' knma' aju' ktzajel tma'n Dyos weye'! chij.

¹⁵Pontzun Mikayiy twitzju' nimaqkawil, ex xitqani'n nimaqkawil te:
Mikayiy ¿Ma b'a'n tu'n qq'ojine' ti'j Ramot toj Kalaad mujqa lay? chij.
Atzunte Mikayiy xitma'n:
Q'ojina ti'j, kb'elte'ti'j tu'na, qu'n kb'el tq'o'nte Qman Dyos toj tq'ob'a, chij.¹⁶Atzunte nimaqkawil xittzaq'we'n te:
—¿Jte'maj kxe'l nma'ne' teya tu'n tmanteya o'kxju' ax toj tb'i Qman Dyos? chij.¹⁷Xi'tzun tma'n Mikayiytz te:
Matxi' che wile' kykyaqilju' aj Israel sla'mu'nqe' tojk'ul, naku'j kse'nqe' rit mixti' k'iklel kyi'j. Atzunte Qman Dyos saj tma'n: Mixti' kye'lu kyajaw teyile junjun tu'n tanjkyi'j kyja toj b'anil, chi Dyos, chij.

¹⁸Xi'tzun tma'n nimaqkawil aj Israel te Josapat:
—Mana' txinma'ne' teya, mixti'x ntzaj tma'nte' ichan lu jun b'a'n tqanil weye', naq o'kxu' tqanil taq'wix ntma'n, chij.

¹⁹Ex tmatl Mikayiy:
—Tu'ju' xtmaya lu, b'intza tyol Qman Dyos: Wile' Qman Dyos q'uqli toj tq'uqb'il, ex kykyaqilju' ajb'el te toj kya'j wa'lqe' tk'etz, toj tb'a'nq'ob' ex toj tnayaj.²⁰Xi'tzun tqani'n Qman Dyos alkye jaku' txi' q'malte te Akab' tu'n txi' q'ojil ti'j Ramot toj Kalaad ex tu'n tb'aj atzu'. Junjun intma'n jun ti'xti' ex junjuntl juntl ti'xti'.²¹Juntzun xewb'aj pon twitz Qman Dyos ex tma qa ktb'incha'. Xi'tzun tqani'n Qman Dyos te se'ntaq'wi tu'n tb'inchante.²²Ex xitma'n xewb'aj qa oktoq t-xewsa' chajyolil kyoj kykyaqilju' t-sanjelal ate'qe' tuk'i'la nimaqkawil. Xi'tzun tma'n Qman Dyos te tu'n tb'inchante, qu'n oktoq sb'etela tu'n.²³Matxitzun tb'iya ja'lo, matxi' kub' tq'o'n Qman Dyos jun xewb'aj chalyol toj kytzi kykyaqilju' t-sanjela ex matxi' b'antti'j tu'n tkyima, chi Mikayiy.

²⁴Xi'tzun lq'e Sedekyiyas tk'wal Kyenaana tk'etz, oktjumi'n ttzi Mikayiy, ex xitma'n te:
—¿Ma ma'tzun tz'el tpa'ntib'ju' t-xew Qman Dyos wi'je' tu'n tyolin teya? chij.

²⁵Xi'tzun ttzaq'we'n Mikayiy te:
K'elel tnik'a ti'j aj txi'ya ewal jayi'nchaq, chij.

²⁶Tchaq'tzu'n nimaqkawil aj Israel:
—¡Kytzyume' Mikayiy ex kyiq'inxe' twitz Amon, kawil te nintnam, ex twitz nk'wale' Joas, tu'n tokx jpet!²⁷Q'manxa kye qa manchaq'e' tu'n tokx kyjpu'n ex naqch'i'n twa ex tk'wa' kyq'onxe', tzmaxi'j ajtanjtz wi'je' b'a'nqine' ex itz'qine', chij.

²⁸Xi'xi'xtzun tma'ntl Mikayiy te:
Qama tz'anjtzti'ja b'a'na ex itz'a, mitzunya Qman Dyostz xyolin toj ntziye', chij.

²⁹Iktzu'n, exaya' nimaqkawil aj Israel, tuk'i'l Josapat, nimaqkawil aj Juda, q'ojil ti'j Ramot toj Kalaad.³⁰Xitzun tma'n nimaqkawil aj Israel te' Josapat:
—Chin okyexe' ch'ixpu'n wi'je' toju' q'oj, atzunta q'onka nxb'alune', chij.
Eltzun tch'ixpu'n nimaqkawil aj Israel ti'j ex okx toj q'oj.³¹Atzunte' nimaqkawil aj Sirya ojetoq txitma'n kyeju' junaq kab'lajoj (32) nejenel kyi'ju' tkarwaj te q'oj tu'n lalun che q'ojin ti'j jun xjal qa myaju' nimaqkawil aj Israel.³²Tetzunj kyka'yinte nejenelju' Josapat, toj kynab'l qa aju' nimaqkawil aj Israel ex ok kyb'u'yi'nkyib' tu'n kyq'ojin ti'j. Atzunte Josapat jawẍch'in ex qanin onb'il,³³tetzunj telkynik' qa myate nimaqkawil aj Israel, kyej kytzaqpi'n.³⁴Atzun jun xjal te q'oj, naq xit-xonxi' t-smaj, aku'xi'xju' nimaqkawil aj Israel k'ixb'i tu'n ex oje tak' b'a'nxi'x kyxolju' aq'unb'il te q'ojb'il. Xitma'ntzuntz teju' iq'ilte' tkarwaj:
—Kutanj ti'ja ex chin tiq'imixa toju' q'oj, qu'n matxi' chin k'ixb'iye' b'a'nxi'x, chij.

³⁵Kuwxi'xju' q'oj ok teju' q'ij lu, atzunju' nimaqkawil kub' wab'a'n toju' tkarwaj kywitzju' aj Sirya. O'kx tkyim te qale, qu'n majxkub' qojli tchk'el tu'n tk'ixb'len toju' karwaj.³⁶Tej kxi'toq tex q'ij, pon tqanil kyxolju' xjal te q'oj: ¡Teyile junjun kuxtxi' toj ttanam ex toj ttx'otx',³⁷qu'n matxi' kyimte' nimaqkawil!, chij.
Xi'tzun q'i'n nimaqkawiltz toj Samarya, atzuntzu' ku'xa' mqu'n.³⁸B'ajtzun txjo'nju' karwaj toju' a' tkub' maqb'ilte toj Samarya, janche b'aja' ichinju' qya ajpajil, ex b'jaw kyleq'u'n tx'yan tchk'el Akab', kse'nxu' ojetoq tma Qman Dyos.

³⁹Atzu'n jni'tl tqanil ti'j Akab' ex tkyaqilju' tb'incha, ti'ju' ja te kawb'il b'aqile exqe'ju' nintnam b'aj tb'incha'n, tz'ib'a'nqe' toju' tu'jil tqanil kyb'inchb'aju' nimaqkawil toj Israel.⁴⁰Kyim Akab', ex atl Okosiy ju' tk'wal kawin te t-xel. Kawb'il Josapat toj Juda (2 Cr 20.31-37)

⁴¹Tzyet tkawin Josapat tk'wal Asa toj Juda, toj tkyaji'n ab'q'i intoq kawin Akab' toj Israel.⁴²Tetoqtzun junaq o'lajoj (35) tab'q'i, ex junaqjo' (25) ab'q'i kawin toj Jerusalen. Asub'a tb'iju' ttxu, ex tmyal Sili.

⁴³B'a'n b'eta' Josapat toj tkyaqil, kse'nte Asa ju' tman. Toj ttzinunal qe'ju' tb'inchb'aj twitz Qman Dyos. Naq o'kx mixti' b'je'l tiq'i'nju' najb'il xjan te witzileb'i'n, qu'n inxtoq che kub' kyq'o'n tnam chojb'il ex nche kub'kytz'e'ysa'n sturak kywitzju' witzleb'.

⁴⁴Toj nak'b'il tena' Josapat tuk'i'lju' nimaqkawil toj Israel.⁴⁵Atzu'n jni'tl tqanil ti'j Josapat exu' tb'inchb'aj, ex tej tq'ojin, tz'ib'a'nqe' toju' tu'jil tqanil kyb'inchb'aju' nimaqkawil toj Juda.⁴⁶Ex ikx eb'je'x t-xla'ja'nju' inxtoq kyb'incha'n k'u'lb'il toj ajpaji'n toju' tx'otx', ju' eb'aj kyejten atxi'x toj tq'ijlalil Asa, ju' tman.⁴⁷(Mixtoqtzunti' nimaqkawil toj Edom, naq o'kx jun kawil ati.)

⁴⁸Ojetoq che kub' tb'incha'n Josapat b'ark te Tarsis, tu'n txi' iq'b'aj q'anpwaq toj Opir; Mixtzunti' b'ent kyxi' qu'n eb'aj xitj toj a' Esyon-keb'er.⁴⁹Xi'tzun tma'n Okosiy tk'wal Akab' te Josapat, tu'n tq'onte anb'il kyeju' taq'unal kyoj b'ark tu'n kyxi' kyuk'ilju' taq'unal Josapat, atzunte Josapat mixti' taj.

⁵⁰Kyim Josapat ex ku'x mqu'n toj Ninttanam Dab'i, ju' ojtxi' tyajilb'en. Atl Joram ju' tk'wal kawin te t-xel. Tkawb'il Okosiy toj Israel

⁵¹Tzyet tkawin Okosiy tk'wal Akab' toj wuqlajoj ab'q'i nkawin Josapat toj Juda, tzyet tkawin Okosiy tk'wal Akab' tib'aj Israel toj Samarya, ex kab'e' ab'q'i kawin.⁵²Aye'tzu'n tb'inchb'aj myab'a'n ela' twitz Qman Dyos, qu'n ax tb'inchaju' myab'a'n kyb'inchaju' tman ex ttxu, ex ax tb'incha Jerob'oam tk'wal Nab'at, qu'n tu'n tpaj eb'ajxa' aj Israel toj il.⁵³Ex ikx k'ulun twitz B'aal ex jawtnima'n, kse'nx ojetoq tb'inchaju' tman, iktzu'n oka'tq'o'n ttx'u'jil Qman Dyos.

Bible Society in Guatemala

https://app.library.bible/content/aea9d9099feb3a24