MATEO1
1Re' wili i kib'ihnaal i rumaam rati't i Jesucristo:
Re' reh riih rumaam i reey David, eh riih rumaam i Abraham.2Re' Abraham rajaaw i Isaac. Re' Isaac rajaaw i Jacob. Re' Jacob rajaaw i Judá ruch'ihil taqe chee ruchaaq'.3Re' Judá rajaaw i Fares ruch'ihil i Zara, eh re' kituut Tamar rub'ihnaal. Re' Fares rajaaw i Esrom. Eh re' Esrom rajaaw i Aram.4Re' Aram rajaaw i Aminadab. Re' Aminadab rajaaw i Naasón. Eh re' Naasón rajaaw i Salmón.5Re' Salmón ruch'ihil i Rahab, rutuut rajaaw i Booz. Re' Booz ruch'ihil i Rut, rutuut rajaaw i Obed. Re' Obed rajaaw Isaí.6Re' Isaí rajaaw i reey David.
Re' reey David rajaaw i Salomón, rak'uun ruuk' ixoq xwihik cho chi rehk'een i Urías.7Eh re' Salomón rajaaw i Roboam. Re' Roboam rajaaw i Abías. Eh re' Abías rajaaw i Asa.8Re' Asa rajaaw i Josafat. Re' Josafat rajaaw i Joram. Eh re' Joram rajaaw i Uzías.9Re' Uzías rajaaw i Jotam. Re' Jotam rajaaw i Acaz. Eh re' Acaz rajaaw i Ezequías.10Re' Ezequías rajaaw i Manasés. Re' Manasés rajaaw i Amón. Eh re' Amón rajaaw i Josías.11Re' Josías rajaaw i Jeconías je' wo' taqe ruchaaq', chupaam taqe q'iij re' re' xichoparik, eh xi k'amarik reje aj Israel pan tinamit Babilonia.12Eh noq k'amooj chik taqe reje Babilonia i aj Israel, re' Jeconías xwihik jinaj rak'uun, Salatiel rub'ihnaal. Eh re' Salatiel rajaaw i Zorobabel.13Re' Zorobabel rajaaw i Abiud. Re' Abiud rajaaw i Eliaquim. Eh re' Eliaquim rajaaw i Azor.14Re' Azor rajaaw i Sadoc. Re' Sadoc rajaaw i Aquim. Eh re' Aquim rajaaw i Eliud.15Re' Eliud rajaaw i Eleazar. Re' Eleazar rajaaw i Matán. Eh re' Matán rajaaw i Jacob.16Re' Jacob rajaaw i José, re' i rub'ahiil i María, re' i rutuut i Jesús, re' i Cristo inkiq'or reh.17Noq xwihik chaloq i Abraham kajlaj ch'iht chi k'acharik i xb'aan noq x-aasjik i David. Chi riij i re' kajlaj ch'iht wo' chik chi k'acharik i xb'aan, noq xi k'amarik reje Babilonia. Chi riij i re', kajlaj ch'iht wo' chik chi k'acharik i xb'aan noq x-aasjik i Cristo. Re' i raasjiik i Jesucristo (Luc 2.1-7)18Re' Jesucristo je' wili noq x-aasjik: Re' María, i rutuut, ruye'em chik wach i q'orik reh i José. Eh noq xakomajaa' wo' inkik'am kiib', re' i María xkahnik wach k'acharik ruum i rajaawriik i Santolaj Uxlab'al.19Re' José korik wach ruk'ux. Ruum aj re' ma' xraaj ta ruk'uhtaam ruk'ixb'ilaal i María, xa chi ma' eht'alimaj naq xraaj rukanaam.20Re' José noq kapeew i rub'an chi riij wili, jinaj i ruánjel i QaJaaw xuk'uhtaaj riib' reh paruwiriik je' wili i xq'orarik reh: José, hat riih rumaam i David, maayoj ak'ux chuk'amariik i María chi awehk'een, ruum re' reh re' i Santolaj Uxlab'al xkananik reh wach k'acharik21Re' María jinaj i rak'uun naa raasjiik, Jesús i rub'ihnaal naa akojom, ruum re' reh naa ruko'liniik reh i rutinamiit ruuk' i kimahk, i nuchjik.22Chu'nchel i wili xb'aan, reh chi xooj eloq wach i ruq'orom cho pampeet i QaJaaw Dios, ruuk' chii' i jalal ruq'oral chi je' wili:23Eh jinaj q'ahxoq ma' reht'al ta wach q'o'rinik winaq, naa raasjiik jinaj k'isa rak'uun, Emanuel i rub'ihnaal naa rukojom, inki, (re' iraaj ruq'orom chi Re' Dios wilik quuk')24Noq xrik'raaj riib' i José paruwiriik, xub'an wo' hoq i xq'orarik reh ruum i ruánjel i QaJaaw, xuk'am wo' chi rehk'een i María.25Xa re' la', xama' xwirik ta wo' ruuk' i María, kore' xwirik ruuk' noq aasjinaq chik i k'isa rak'uun, eh Jesús i rub'ihnaal xkojarik ruum i José. Re' rula'jiik i Jesús kian taqe aj na'ojb'al1Re' Jesús ar x-aasjik pan tinamit Belén paruyuq'ul i Judea, re' noq wilik chi reyil i Herodes ar. Wilik taqe winaq aj na'ojb'al, xi chalik parelb'aal q'iij, xiooj k'oloq Jerusaleem.2Eh xkipech'uj chi je' wili:
¿Aha' wilik i k'isa k'un ko x-aasjik, re' i naa rokiik chi kireey i aj judío? Re' hoj xqilow cho wach i ruch'uminal parelb'aal q'ij. Ruum aj re', xoj chalik chulooq'jiik, inki taqe.3Eh noq xrib'iraj i reey Herodes chi je' re' xutoq'aa' intukik wach ruk'ux, je' wo' chu'nchel i aj Jerusaleem.4Eh re' i reey xumol kiwach i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe i kik'uhtanik ree k'uhb'aal, eh xupahqaaj keh chi je' wili: ¿Mi aweht'al taq i hat aha' naa raasjiik i Cristo? inki.5Re' keh je' wili chaq'wik xkian:
Ar pan tinamit Belén paruyuq'ul i Judea naa raasjiik, ruum re' jalal ruq'oral i Dios je' wili rutz'ihb'aam chaloq:6Hat tinamit Belén, wilkaat paruyuq'ul i Judá, ma' re' ta nkiwii' chi q'e' hat k'isiin chikiwach i tinamit wilkeeb' paruyuq'ul Judá, awuuk' la' hat naa reliik chaloq jinaj aj K'amal b'eeh, naa rucha'jiniik reh i nutinamiit Israel, inki, inki taqe.7Eh re' Herodes xumol kiwach chi q'eeqmaal taqe i winaq aj na'ojb'al. Eh xupech'uj keh chi korik chih q'ijil kilom cho wach i ch'umiil re' re'.8Eh xutaq'aaj taqe reje Belén, je' wili xuq'or keh:
Hiy taq ar cha sik' taq cho chi riij chi korik chih rub'anam i k'isaak'un re' re'. Eh noq nee taq inareq, i k'oq taq aq'or weh aha' wilik, reh chi nee wo' kinooj i hin chulooq'jiik, inki.9Eh noq xkib'iraj chi je' re' taqe winaq aj na'ojb'al xiooj wo' hoq, eh peet reje chikiwach i ch'umiil i kilom cho wach parelb'aal q'iij, korehtaal xooj pa'lojoq chinaah i ye'aab' wilik wii' i k'isa k'un.10Eh noq xkilow chi xpa'lojik i ch'umiil taqe winaq aj na'ojb'al, ma' k'isiin ta xsuuqb'ik kik'ux.11Eh noq xi okik i koq pan jinaj paat, ar xkireq i k'isa k'un ruch'ihil i María, re' rutuut, xkixuk'aa' koq kiib' chulooq'jiik i k'isa k'un. Eh xkiteh i kikaxoon, xkisiij ree oro, insensia, i mirra.12Eh xq'orarik keh pan kiwiriik chi maa kisutinik chik reje i wilik wii' i reey Herodes. Je' re' noq tokoom chik i b'eeh xkik'am reje noq xi sutinik pan kitinamiit. Re' noq xk'amarik reje i Jesús Egipto13Ojinaq-oq chik taqe winaq aj na'ojb'al, jinaj i ruánjel i QaJaaw xrilow wach i José paruwiriik, je' wili xq'orarik reh: Na'lojoq aweh chak'am reje i k'isa k'un ruch'ihil i rutuut, hiy ar i Egipto. Konaa chik nuq'orom aweh jaruuj ti sutinik chaloq, ruum re' reey Herodes naa rusik'im i k'isa k'un ree rukanteesjiik, i nuchjik.14Je' re' noq chupaam i aq'ab' re' re', xna'lojik re' José xuk'am reje i k'isa k'un ruch'ihil i rutuut, xooj reje Egipto.15Re' keh ar xi patinik korehtaal xkimik i Herodes. Re' wili xb'aan, reh chi xooj eloq wach i ruq'orom cho pampeet i QaJaaw Dios, ruuk' chii' i jalal ruq'oral chi je' wili: Re' hin xnuyuq'eej reje wak'uun Egipto, inki. Re' reey Herodes xutaq'aaj kikanteesjiik i kok' ak'un16Noq xunab'eej i Herodes chi xchukarik ree q'orik kuum i aj na'ojb'al, xchalik ruk'aah. Xutaq'aaj kikanteesjiik i kok' ak'un kore' xi-aasjik eh xponik kuuk' aj ka'kab' haab', wilkeeb' Belén, eh i wilkeeb' chi junsuut i ye'aab' re' re', ruum re' re' i ruq'ijil i raasjiik i Jesús xkiq'or taqe winaq re' re'.17Je' re' noq xooj eloq wach i rutz'ihb'aam i Jeremías jalal ruq'oral i Dios, je' wili xuq'or:18Jinaj i q'orik x-ib'irjik xb'aan chaloq Ramá, kowlaj oq'ik, jinaj runimaal ti'kiil k'uxliis. Re' po'nchel i Raquel oq'ik i rub'an chi riij taqe rak'uun, ma' xata chik q'uunjik wach xraaj, ruum xukapaaj i reh chi kamnaq chik taqe i rak'uun, inki.19Eh noq kamnaq chik i Herodes, jinaj i ruánjel i QaJaaw xuk'uhtaaj riib' ree José paruwiriik ar Egipto, je' wili i xq'orarik reh:20Na'lojoq aweh chak'am reje i k'isa k'un ruch'ihil i rutuut. Tisutinoq wo' chik reje paruyuq'ul i Israel, ruum xkimik chik i xraaj naq rukanteesjiik i k'isa k'un, i nuchjik.21Re' José xwuktik, wo' hoq xuk'am reje paruyuq'ul i Israel i k'isaak'un ruch'ihil i rutuut.22Noq xrib'iraj i José chi re' chik i Arquelao xokik chi ajaab'ees ar Judea chi jilow i rajaaw re' i Herodes, xchalik ruyo'jiik chi ojik ar. Ko xq'orarik chik reh paruwiriik ruum i Dios, noq xooj paruyuq'ul i Galilea.23Eh noq xponik ar xooj patineel pank'isa tinamit Nazaret. Re' wili xb'aan, reh chi xooj eloq wach i kiq'orom taqe jalal ruq'oral i Dios chi re' Jesús aj Nazaret i naa rubíhnaam. Re' k'uhb'alinik xub'an i Juan aj qasan ha' (Mar 1.1-8; Luc 3.1-9,15-17; Juan 1.19-28)1Chupaam taqe i q'iij re' re', re' Juan aj qasan ha' xooj chupaam i ye'aab' chiq yuuq' paruyuq'ul i Judea. Ar xutoq'aa' k'uhb'alinik,2eh je' wili i xuq'or: Chayot' taq ak'ux chi riij taq amahk, ruum re' i runimaal i rajaawriik i Dios inyijik chaloq i ruk'uliik inki.3Chi riij i Juan wili xq'orik chaloq i Isaías jalal ruq'oral i Dios, noq xuq'or chi je' wili:
Jinaj i k'erik chii' chuq'orariik chi je' wili chupaam i ye'aab' chiq yuuq': Chayejaa' taq chi korik awánima chuk'ulariik i QaJaaw Dios. Chayejaa' taq chi korik i rub'eeh je' rukab' noq inyejeb'jik rub'eeh i wilik chi ajaab'esil, inki.4Eh re' Juan rismaal riij cameyo ruyej-aal i ruso' i rukoj, eh re' b'ak'b'al paam tz'uhuum. Re' ruk'uxlaaj wii' riib' xa chili'l, eh xa riis panch'ahn winaq kaab'.5Eh re' i ruq'or i Juan, kik'ulik chi rib'irjiik i wilkeeb' Jerusaleem, i wilkeeb' paruyuq'ul i Judea, i wilkeeb' ma' najt ta chi chii' nim ha' Jordán.6Eh noq inkipahqaaj kuyb'al kimahk, inqahteesjik kihaa' ruum i Juan panim ha' Jordán.7Eh noq xrilow i Juan chi ma' k'isiin i aj fariseo, i aj saduceo, xiooj k'oloq ruuk' chuqahteesjiik naq kihaa', je' wili xuq'or keh: Re' taq i hat, je' taq akab' i aaq' ¿Awach taq inq'orik aweh chi naa taq ako'leem awiib' chuwach i rujosq'iil i Dios chalik reh?8Cha k'uhtaaj la' pee taq chi ayot'om taq chik ak'ux chi riij taq amahk.9Eh maakapaaj taq i hat chi nee taq inik'ik chawiij i rujosq'iil i Dios xa ruum i chi nee taq inaq'or chi hat taq riih rumaam i Abraham. Re' hin korik i nuq'or taq aweh chi re' Dios ma' k'axik ta noq neeruyejaa' chi riih rumaam i Abraham taqe ab'aj wili.10Re' i ti' k'axik naa taq ak'ulum korjinaq chik wach. Je' rukab' ikej noq wilik chik i koq waraa' i chee'. Eh chu'nchel chee' ma' holohik taj inkiwachuj naa ruyok'ariik ko paraa', eh ink'atarik wach q'aaq'.11Korik, re' hin inuqasaj taq ahaa' xa ruuk' ha', xa rehtalil chi ayot'om taq chik ak'ux chi riij taq amahk. Raaj i k'ulik iloq reh chi wiij, ruuk' i Santolaj Uxlab'al, ruuk' q'aaq' naa ruqasam taq ahaa'. Re' reh q'e' nim rajaawriik chi nuwach i hin ni xata ruk'ul chi weh chi hin t'uhyen reh i ruxijab'.12Re' reh wilik chik cho pan q'ab' i chahchb'al wach i trigo, ehteesb'al iloq reh inaq'wach chi xilak i rusohk'iil. Naa rumolom inaq'wach pan i ye'aab' reh. Eh re' rusohk'iil, naa ruk'atam pan q'aaq' ma' jaruuj naa ruchuhpiik, inki Juan. Re' ruqahteesjiik ruhaa' i Jesús (Mar 1.9-11; Luc 3.21-22)13Eh re' Jesús Galilea xchalik noq xooj k'oloq chi chii' nim ha' Jordán, i wilik wii' Juan, reh chi ar naa ruqahteesjiik ruhaa' ruum i Juan.14Re' Juan ma' xraaj ta naq, je' wili xuq'or reh i Jesús:
¿Chib'ih reet noq k'ahchi' kiin asik'im chi re' hin naa nuqasaniik ahaa'? Re' la' naq i hat i ruk'ul chi neenaqasaj nuhaa', inki.15Re' Jesús je' wili i xuq'or:
Chakanaa' pee chi je' re', yu'naak chaqasaj la' nuhaa', ruum ajwaal wach chi naaqa'nam iraaj i Dios, inki.
Re' Juan xub'an wo' hoq i xq'orarik reh.16Qajinaq-oq chik ruhaa' i Jesús, xelik cho panha'. Eh chi jumehq'iil, xrilow johtoq chi xteh chii' i taxaaj, xrilow wo' hoq chi xqajik cho chinaah i Santolaj Uxlab'al chi je' paloma.17Eh x-ib'irjik jinaj i q'orik xb'aan cho pan taxaaj, je' wili i xuq'or: Re' wili i Wak'uun q'e' nuk'ax, re' wo' reh inupab'aam, inki. Re' rupajariik i Jesús xb'aan ruum i aj Yahm (Mar 1.12-13; Luc 4.1-13)1Eh chi riij i re' xk'amarik reje i Jesús ruum i Santolaj Uxlab'al panchiq yuuq', reh chi ar xpajarik ruum i aj Yahm.2Eh re' Jesús ka'winaq q'iij ka'winaq aq'ab' ma' xub'an ta ruwa' ar. Chi riij i re', xchalik runuhmiik.3Eh re' aj yahm xujil i koq riib' chupajariik i Jesús, eh je' wili i xuq'or reh:
Mi xti korik chi hat Rak'uun i Dios, cha q'or keh ab'aj wili chi kikorjoq chi kaxlanwi'k, inki reh.4Eh re' Jesús je' wili i xuq'or:
Pan santo laj huuj i ruq'or chi ma' xata ruuk' kaxlanwi'k naa ruk'achariik i winaq naa la' wo' ruwihiik ruk'achariik ruuk' i ruq'oral i Dios, i nelik cho panchii' inki.5Chi riij i re', re' aj yahm xuk'am reje i Jesús pan santo laj tinamit Jerusaleem, eh xujosaj johtoq ko chi jurub' i rupaat i QaJaaw,6eh je' wili i xuq'or reh:
Mi xti korik chi hat Rak'uun i Dios, chakut qohoq awiib' wach ak'al,
ruum pan santo laj huuj i ruq'or chi re' Dios naa rutaq'aam chaloq taqe i ruánjel chi naa kaat kicha'jeem reh chi ma' xta neenak'ul.
Eh
naa kaat kich'ihleem ruuk' kiq'ab', reh chi ma' nee ta naq'oj awiib' wataq ab'aj, inki.7Eh re' Jesús je' wili i xuq'or:
I ruq'or wo' pan santo laj huuj chi ma' jino'q naa rupajwiik reh i QaJaaw Dios, inki.8Eh re' aj yahm xuk'am reje i Jesús chinaah i jinaj yuuq' najt naah, eh ar xuk'uhtaaj cho reh chu'nchel i runimaal kiwach i kiholwochiil i nimaq taq tinamit wilkeeb' wach ak'al.9Eh je' wili xuq'or reh i Jesús:
Wila' xaxuk'aa' awiib' chi nulooq'jiik, chu'nchel i nimaq taq tinamit wulu' neenuyeew aweh, inki.10Re' Jesús je' wili i xuq'or:
Hat aj yahm, eleen chi nuwach, ruum pan santo laj huuj i ruq'or chi xa re' wo' QaJaaw Dios naa rulooq'jiik, eh xa re' wo' reh naa rukamanjiik wach, inki.11Chi riij i re', re' i aj yahm, xukanaa' kahnoq i Jesús. Eh re' taqe ánjel xi chalik chutoob'jiik i Jesús. Re' Jesús xutoq'aa' rukamaj ar Galilea (Mar 1.14-15; Luc 4.14-15)12Noq xrib'iraj i Jesús chi prexo chik wilik i Juan aj qasan ha', xooj paruyuq'ul i Galilea.13Xa re' la', ma' xkahnik ta ar Nazaret. Ko Capernaum xooj chi patinik, re' i tinamit wilik chi chii' i k'isa palaw, paruyuq'ul i tinamit Zabulón, eh i tinamit Neftalí.14Je' wili xb'aan, reh chi xooj eloq wach i rutz'ihb'aam chaloq i Isaías jalal ruq'oral i Dios chi je' wili:15Ruyuq'ul i Zabulón, ruyuq'ul i Neftalí, chupaam i b'eeh chi chii' palaw parelb'aal q'iij ree nim ha' Jordán ar Galilea, re' taqe patim wii' ma' re' ta taqe aj judío:16Re' taqe tinamit i wilkeeb' panq'equm xkilow wach jinaj runimaal saqum. Eh re' taqe k'acharik inki a'n paruyohb'alil i kimik, xisihq'jik cho ruum jinaj saqum, inki.17Chupaam taqe i q'iij re' re' xtohq'ik ruq'orom i Jesús chi je' wili: Chayot' taq ak'ux chi riij taq amahk, ruum re' i runimaal i rajaawriik i Dios inyijik chaloq i ruk'uliik, inki. Re' Jesús xuk'am taqe chi riij i kijib' chi aj karineel (Mar 1.16-20; Luc 5.1-11)18Noq k'ahchi' rik'iik i Jesús chi chii' i palaw Galilea, xrilow reje wach i ki'ib' chi winaq, kichaaq' kiib', jinaj i Simón, Pedro i rukab' b'ih, eh re' jinaj, Andres rub'ihnaal. Re' keh, k'ahchi' kikutum pan palaw kiya'l ruum b'anal kar taqe.19Eh je' wili i xq'orarik keh ruum i Jesús:
Taq taq chi wiij. Naa taq kaat nukojom chi re' taq chik aawas achaaq' naa asik'im chi jilow kar, ki uchjik.20Re' keh jumehq'iil xkikanaa' kahnoq i kiya'l, eh xiooj chi riij i Jesús.21Eh k'isiin chik i xb'ehik reje Jesús, ki'ib' wo' chik i winaq xrilow reje kiwach kichaaq' kiib', re' Jacobo re' i Juan, rak'uun taqe i Zebedeo. Eh pan barco wilkeeb' ruuk' i kajaaw, k'ahchi' kik'ojem wach i kiya'l. Eh xiyuq'ub'jik reje ruum i Jesús.22Re' keh xa chupaam wo' jumehq' re' re' xkikanaa' kahnoq i barco je' wo' kajaaw, re' chik i Jesús xkitahqeej reje. Re' Jesús ma' k'isa tinamit i xuk'uhb'alej (Luc 6.17-19)23Re' Jesús xub'ehuj cho paam i ruyuq'ul i Galilea. Eh chupaam taqe paat inlooq'jik wii' Dios xub'an i tijinik. Xuq'or rib'iral i ak' k'uhb'aal re' i runimaal rajaawriik i Dios. Eh xuk'achrisaj taqe i xa reh reh wach kiyab'ilaal.24Eh re' xub'an i Jesús xooj rib'iral panruyuq'ul i Siria. Ruum aj re', xkik'am cho chuwach taqe i wilkeeb' panti' k'axik ruum i xa reh reh wach chi yab'ilaal, chi je' i wilik ma' tob'laj uxlab'al kuuk', chi je' nahool imb'anik keh, taqe i siik, xuk'aachrisaj taqe.25Eh ma' k'isiin i tinamit xi tahqinik reh, chi je' taqe aj Galilea, chi je' taqe aj i Decápolis, chi je' taqe aj Jerusaleem, chi je' taqe aj Judea, chi je' taqe aj parelb'aal q'iij ree nim ha' Jordán. Re' k'uhb'alinik xub'an i Jesús nah yuuq' Re' taqe i atoob' keh (Luc 6.20-23)1Noq xrilow i Jesús i ruk'ihaal tinamit, xjohtik johtoq nah yuuq', ar xutzunaa' cho riib'. Eh re' taqe raj tahqaneel xkijil i koq kiib' ruuk'.2Re' Jesús xtohq'ik taqe ruk'uhb'alem chi je' wili:3Atoob' keh awach inkireq chi riij chi ko wilik i ajwaal wach chi keh ruuk' i kinimaniik ruum re' keh kiehtrik i runimaal i rajaawriik i Dios.4Atoob' keh inkikoj rehtaal chi ntz'irik kiwach, ruum re' Dios naa ruye'wiik rusuqkiil kik'ux.5Atoob' keh i xa ch'ub'ik wach kik'ux, ruum re' keh naakik'ulum chi kiye'aab' i q'orooj cho rib'iral keh ruum i Dios.6Atoob' keh i xankotwaaj chik rub'anariik iraaj i Dios, ruum re' reh naa rutoob'iniik keh chub'anariik.7Atoob' keh inkiketelaaj wach i kas kichaaq', ruum re' Dios naa ruketeliniik kiwach i keh.8Atoob' keh i saq wach i kánima, ruum re' keh naakilom wach i Dios.9Atoob' keh inkichop kik'ux chusik'ariik i wihik pansuqkiil k'uxliis, ruum re' keh naa kikahniik chi rak'uun rixq'uun i Dios taqe.10Atoob' keh inkikuy i ti' k'axik imb'aan keh ruum i rub'anariik iraaj i Dios, ruum re' keh kiehtrik i runimaal i rajaawriik i Dios.11Atoob' taq aweh i hat wila' xakuy taq i b'ajarik, i ti' k'axik neenkian taq aweh, noq neenkitz'aq wach i xa reh reh wach chi chukuj q'orik taq chawiij ruum i nunimjiik i hin.12Eh xti suuqb'oq taq ak'ux ruum naa taq ak'ulum jinaj runimaal kooch ar pan taxaaj. K'oloq taq panak'ux chi je' wo' re' noq x-ixoowjik cho kiwach taqe jalal ruq'oral i Dios xi wihik cho pampeet, inki Jesús. Re' ratz'amil eh re' rusaqumaal i tinamit wach ak'al (Mar 9.50; Luc 14.34-35)13Re' taq i hat, hat taq ratz'amil i tinamit wach ak'al. Chakoj taq rehtaal aatz'aam noq ma' ki'toq'ik ta chik, ma' xta chik inkamanik wii' inq'eb'arik reje, inyeq'eb'ik paam kuum i tinamit.14Eh hat wo' taq rusaqumaal i tinamit wach ak'al. Chakoj taq rehtaal jino'q i tinamit nah yuuq' wilik ma' nee ta rub'an chi nee rukeb'aa' riib'.15Re' i saqumb'al inqoparik pampaat, ma' nee ta rub'an chi neentak'ab'jik naah chi kaxoon, taxaaj la' inye'arik, reh chi neerusihq'eej chu'nchel i wilkeeb' pampaat.16Je'-oq re' noq neensihq'inik taq asaquumaal i hat chikiwach i tinamit. Noq neenkilow chi holohik taq ana'ojb'al, neenkiloq'ej taq aaWaJaaw i wilik cho pan taxaaj, inki Jesús. Re' Jesús xq'orik chi riij i k'uhb'aal ye'ooj ree Moisés17Re' taq i hat maakapaaj taq chi xin chalik chusachariik wach i k'uhb'aal ye'ooj ree Moisés, je' wo' hoq i xkiq'or jalal ruq'oral i Dios, xchalik la' wesaj wach.18Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh: Noq komajaa'-oq insahchik wach i taxaaj i wach ak'al, ma' naa ta rehtesjiik k'isinoq ruuk' i ruq'or i k'uhb'aal, korehtaal la' nooj eloq wach chu'nchel.19Ruum aj re', awach i ma' runimaj i ruq'or jino'q i k'uhb'aal, atoob' ta q'e' k'isiin wach, eh je' re' i ruk'uhtaaj keh i tokoom, ma' naa ta ruye'ariik runimaal wach pa runimaal rajaawriik i Dios. Raaj awach i nimanik reh i ruq'or i k'uhb'aal, eh je' re' i ruk'uhtaaj keh i tokoom, re' re' naa ruye'ariik runimaal wach pa runimaal rajaawriik i Dios.20Ruum aj re', i nuq'or taq aweh i hat, wila' ma' xaq'at taq kiwach i aj fariseo, taqe i kik'uhtanik ree k'uhb'aal, ruuk' i rub'anariik raaj i Dios, ma' jaruuj taq naa awokiik pa runimaal rajaawriik i Dios, inki Jesús. Re' Jesús xq'orik chi riij i josq'iil (Luc 12.57-59)21Re' taq i hat ab'iram taq i q'orooj cho keh i aj najtir q'iij chi je' wili: Maacansaj taq aawas achaaq', ruum awach i rukansaj i ras ruchaaq', naa ruq'atariik q'orik chinaah, ki uchjik.22Re' i hin i nuq'or taq aweh chi xa ruum chi neenchalik rujosq'iil jino'q chinaah i ras ruchaaq', neenq'atarik q'orik chinaah. Eh awach i neerub'aj i ras ruchaaq', neenk'amarik reje chikiwach i q'atal q'orik. Eh awach i nee ruq'or reh i ras ruchaaq' chi ma' xta kamaj, i ruk'ul chi naa rojiik pan q'aaq'.23Ruum aj re', re' hat, wila' xak'am reje amayiij wach artaal, eh ar-oq xk'ulik cho panak'ux chi wilik amahk chuwach aawas achaaq',24cha kanaa' peet amayiij ar. Hiy cho ruuk' aawas achaaq' chak'am taq awiib' panotob'il ruuk', kora'j neetichalik wach artaal re' chuq'ahteesjiik amayiij.25Wila' awach xk'amwik aweh pan q'atb'al q'orik, noq ojik taq i na a'n, cha yejaa' taq wach panotob'il ruuk' taq apeleto. Chi je' re', ma' nee ta tiruq'asaj pan q'ab' i q'atal q'orik. Ruum wi ma' xa a'n chi je' re', re' q'atal q'orik neetiruq'asaj pan q'ab' i polisía, eh re' polisía nee tiruyeew pantz'ilom.26Xti korik i nuq'or aweh chi ma' jaruuj nee ti elik cho pantz'ilom wila' ma' xatoj nik' k'ihaal naa aweliik cho wii', inki Jesús. Re' Jesús xq'orik chi riij i k'oyomal27Re' taq i hat ab'iram taq i q'orooj cho najtir q'iij chi je' wili: Maa ch'uwa'reej wach aakaxáro, inki.28Eh re' hin i nuq'or taq aweh chi awach i nee rilow jino'q ixoq, eh neerotwaaj k'oyomal ruuk', xuch'uwa'reej chik wach irukaxaro paránima ruuk' ixoq re' re'.29Ruum aj re', re' hat, wila' re' i rusak'aaj naq'awach inq'eb'wik aweh pamahk, chawisaj iloq. Chaq'eb' reje wulu', ruum ma' xta reet chi nee naq'eb' jino'q i naq'awach chuwach chi neenooj chu'nchel ati'jolal pan q'aaq'.30Eh wila' re' i rusak'aaj aq'ab' inq'eb'wik aweh pamahk, chayok' iloq. Chaq'eb' reje wulu', ruum ma' xta reet chi nenaq'eb' jino'q aq'ab' chuwach chi nenooj chu'nchel ati'jolal pantojb'al amahk, inki Jesús. Re' Jesús xuq'or chi ma' toob' taj i ch'aqaj iib' (Mat 19.9; Mar 10.11-12; Luc 16.18)31Eh q'orooj wo' chaloq chi je' wili: Awach i naa ruch'aqam irukaxaro ruuk' i rehk'een, inchol ruye'em ruhuuj rehtalil chi xkich'aq chik kiib', inki.32Eh re' hin i nuq'or taq aweh chi re' i winaq i ruch'aq riib' ma' ruum ta chi k'ahchi' chi k'oyomal i rehk'een, xak'ahchi' ruminim chupaam i rehk'een chi naa ruch'uwa'reem wach irukaxaro. Eh awach i neerub'an kaxáro ruuk' ixoq kanamaj, nee ruch'uwa'reej wach irukaxaro, inki Jesús. Re' Jesús xuq'or chi ma' naa ta ruq'orariik i ti wilii i QaJaaw33Re' taq i hat ab'iram taq i q'orooj cho keh i aj najtir q'iij chi je' wili: Wila' xaq'or taq i ti wilii QaJaaw chi naa taq a'nam koruman chi naa taq a'nam, ki uchjik.34Raaj i hin i nuq'or taq aweh chi ma' ruyee ta riib' chi nee taq inaq'or i ti wilii QaJaaw ruuk' i xa chib'ih jariik. Ni xata ruyee riib' chi nee taq inaq'or i b'ih i taxaaj, ruum re' re' ruye'aab' i Dios.35Ni xata neeruyee riib' chi nee taq inaq'or i ti wili wach ak'al, ruum re' re' ye'aab' rooq i Dios noq wilik. Eh ma' nee ta ruyee riib' chi nee taq inaq'or i ti wili i Jerusaleem, ruum re' re' rutinamiit i Reey nim rajaawriik.36Maaq'or wo' taq i ti wili nunaah, ruum ma' nee ta ruyee riib' chi nee taq inayejaa' chi saq oon q'eq jino'q i rismaal taq anaah.37Korik, tiko'q taq, wila' korik taq inaq'or. Eh ma' korik taj tiko'q taq wi ma' korik taq inaq'or, ruum wi xa tiq taq i koq naah, xa ruuk' chik i aj Yahm inchalik, inki Jesús. Re' Jesús xq'orik chi riij i ruq'ajariik wach chib'ih imb'aan reh i ju'jun (Luc 6.29-30)38Re' taq i hat ab'iram taq i q'orooj cho chi je' wili: Awach x-puch'wik reh i naq'awach i hat, chapuch' wo' chik inaq'wach i reh. Eh awach xtohwik reh i wach aweeh i hat, chatoh wo' chik i wareeh i reh, ki uchjik.39Eh re' hin i nuq'or aweh chi maaq'aj wach reh i ma' tiklik ta imb'anik aweh. Wila' xsak'arik i pan wach juntar, chuyeew wo' chik chi sak'arik i juntar.40Wila' awach xooj jalwoq aweh pan q'atb'al q'orik, eh xraaj-oq ruk'amam aakamísa, chayeew wo' reh haa' aachakéta.41Eh wila' awach xminwik aweh chi k'amaj ihq junhiil-oq, chamanaa' ka'hiil i hat.42Eh awach i neerupahqaaj chib'ih jariik aweh, chayeew reh. Eh awach iraaj rukemeel awuuk', maanijisaj awiib' chuwach, inki Jesús. Re' Jesús xq'orik chi riij i kik'axariik i aj ixowaal (Luc 6.27-28,32-36)43Re' taq i hat ab'iram taq i q'orooj cho chi je' wili: Chak'ax taq i kik'axwik aweh. Eh awach i ki-ixowanik taq aweh, cha wixowaaj wo' taq kiwach i hat, inki.44Eh re' hin i nuq'or taq aweh chi chak'ax taq i ki-ixowanik taq awach. Xa suq taq tiq'oroq kuuk' i ma' holohik ta kiq'orik taq chawiij, eh cha a'n taq otob'il keh i ma' suq ta taq tikilow. Eh cha a'n taq atiij chikiij i kib'ajwik taq aweh, i ma' tiklik ta kib'anik taq aweh.45Reh chi hat taq manlik rak'uun rixq'uun i Ajaab'ees wilik cho pan taxaaj. Re' reh i ruyeew chaloq i q'iij chikinaah i holohik kina'ojb'al, chikinaah i ma' holohik ta kina'ojb'al. Eh i ruyeew chaloq i jab' chikinaah i korik wach kik'ux, chikinaah i ma' korik ta wach kik'ux.46Eh wila' xa re' i kik'axwik taq aweh inak'ax, ma' jaruuj taq naa ruye'em akooch i Dios. ¿Mi ma' aweht'al taq re' hat chi je' wo' re' k'axaj kiib' inki a'n i aj pahqan tooj?47Eh wila' xa re' taq awamigo i nayeew taq rusuqkiil kik'ux, ma' rub'ehel ta taq i na a'n. ¿Mi ma' aweht'al taq re' hat chi je' wo' re' inki a'n i ma' kinimanik ta ree Dios?48Re' taq i hat korik-oq taq wach ak'ux, je' rukab' taq aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj korik wach ruk'ux, inki Jesús. Re' Jesús xq'orik chi riij i holohik chi b'anarik1Chab'iraj taq i naa nuq'orom aweh: Mo'-oq xa chikiwach i tinamit taq neena a'n i holohik chi b'anarik xa reh chi nee taq tikilow. Wila' xa a'n taq i je' re', re' taq aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj ma' naa ta taq ruye'em aakooch.2Re' hat noq naa a'nam otob'il keh i neb'aa', maawisaj ruq'orkiil. Maa a'n je' rukab' inki a'n i xak'ul inki a'n kiwach chupaam taqe paat inlooq'jik wii' Dios oon pantaq b'eeh, xa re' inkaaj chi neenye'arik kiloq'il kuum i tinamit. Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi ruuk' inki a'n re' re', xye'arik chik i kikooch.3Raaj noq naa asihim k'isinoq chib'ih keh i neb'aa' i hat, ma' ko ta ruman chi neenak'utjaaj reh i naah awamigo4xa chi q'eeqmaal la' naa asihiniik. Eh re' aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj, i k'ahchi' cho rilwiik reh i na a'n chi q'eeqmaal, re' reh naa ruye'wiik aakooch, inki Jesús. Re' Jesús xuk'uhtaaj nik' wach rub'aan i tiij (Luc 11.2-4)5Noq naa taq a'nam atiij, maa a'n taq je' rukab' inki a'n i xak'ul inki a'n kiwach. Re' keh imponik chikiwach chi pa'alkeeb' noq inki a'n kitiij chupaam taqe paat inlooq'jik wii' Dios, eh pantaq rutz'u'kaal b'eeh xa re' inkaaj chi ki-ilarik kuum i tinamit. Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi xye'arik chik i kikooch.6Raaj i hat, noq naa a'nam atiij, okeen i koq panapaat, chatz'ap chaa puerta, cha a'n atiij chuwach aaWaJaaw, re' aaDios i wilik awuuk' ar pan Uxlab'al. Eh re' aaWaJaaw inilwik reh i na a'n chi q'eeqmaal, re' reh naa ruye'wiik akooch chuwachiil.7Noq naa a'nam atiij, mak'ihpechej taqe q'orik i xama' xta rub'ehel, je' rukab' inki a'n i ma' keht'al ta wach i Dios. Re' keh inkikapaaj chi ruuk' i ma' k'isa q'orik inki a'n ki-ib'irjik ruum i Dios.8Je' re' noq, maa a'n taq aweh i hat je' rukab' inki a'n i keh, ruum re' taq aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj reht'al chik i ajwaal wach taq cha weh noq komajaa' taq i naapahqaaj reh.9Ruum aj re', re' taq i hat, je' wili rub'aan taq atiij naa a'nam:
QaJaaw Dios wilkaat cho pan taxaaj: Loq'imaj ta naq ab'ihnaal.10Chayeew chaloq i runimaal awajaawriik. Eh nee ta naq imb'aan ayu' wach ak'al inawaaj i hat je' rukab' imb'aan ar pan taxaaj.11Eh nee ta naq i nayeew cho qeh yu'naak i qawa' qahaa' ajwaal wach chi qeh rajlaal i q'iij.12Chakuy ta naq i qamahk ruuk' i ma' holohik taj inqa'an, je' rukab' noq xqakuy kimahk i hoj i kib'anik qeh i yiib' wach na'ojb'al.13Mayeew q'ab' chi nee qoh pajarik qoh ako'leej la' chuwach i aj Yahm, ruum xa re' wo' hat i qaDios wilik animaal awajaawriik aloq'il chi juneliik. Je' ta wo' naq re', tiko'q taq.14Ruum wila' xakuy taq kimahk i hat i kib'anik taq aweh i ma' holohik ta laj na'ojb'al, re' taq aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj nee wo' rukuy taq amahk i hat.15Eh wila' ma' xakuy taq kimahk i tokoom i hat, re' taq aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj ma' nee ta wo' rukuy taq amahk i hat, inki Jesús. Re' Jesús xuch'ob' rub'ehel i kuyuj wi'k ha'16Eh noq ma' naa ta a'nam taq awa' ahaa' chulooq'jiik i Dios, mo'-oq intz'irik taq awach je' rukab' inki a'n i k'ul inki a'n kiwach. Re' keh intz'irik kiwach noq ma' nkian ta kiwa' kihaa', xa re' inkaaj chi ki-ilarik kuum i tinamit. Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi kik'ulum chik i kikooch.17Eh re' hat, noq ma' naa ta a'nam awa' ahaa' chulooq'jiik i Dios, chatz'aj awach, eh cha yejaa' awiib' chi korik,18reh chi re' tinamit ma' nee ta nkinab'eej chi ma' a'nam ta awa' ahaa'. Xa re' wo' aaWaJaaw, aaDios wilik awuuk' pan Uxlab'al, naa runab'iniik reh i k'ahchi' kaat, eh re' reh naa ruye'wiik aakooch, inki Jesús. Re' rureqariik i b'ehomal pan taxaaj (Luc 12.32-34)19Maamol taq wach i b'ehomal ayu' wach ak'al, re' insahchik wii' kiwach i xa chib'ih jariik ruum i rumohol, ruum i ruq'uxil, re' kiokik wii' chi i leq' taqe ajileq'.20Chachop la' taq ak'ux chureqariik i b'ehomal wilik cho pan taxaaj, ruum ar ma' nsahchik ta wach ruum i rumohol, ruum i ruq'uxil, ni xata re' i ajileq' kiokik ar chi i leq'.21Je' re' noq, aha' taq naa ruwihiik ab'ehomal, ar wo' taq naa ach'ikaam reje ak'ux, inki Jesús. Re' rusaqumaal i ti'jolal (Luc 11.34-36)22Re' taqe naq'awach rusaqumaal ati'jolal. Wila' re' taqe naq'awach saqum ki-ilwik, iraaj ruq'orom chi chu'nchel ati'jolal neen wihik rusaqumaal.23Raaj wila' re' taqe naq'awach ma' saqum ta ki-ilwik, chu'nchel ati'jolal panq'equm wilik. Eh wila' re' asaquumaal insutinik chi q'equm, yohb'aal naa nchewach q'equmaal inkahnik, inki Jesús. Re' runimjiik i Dios oon re' ruk'axariik wach i b'ehomal (Luc 16.13)24Ma' awach taj i neerub'an chi ki'ib' i rupatroon, ruum noq neerunimaj i jinaj, ma' nee ta runimaj i jinaj xa jinaj i neeruk'ax, eh re' jinaj neerixowaaj wach. Ruum aj re' ma' nee ta rub'an chi neenkamanjik wach i Dios wila' ink'axarik wach i b'ehomal, inki Jesús. Re' Dios rucha'jeej taqe i rak'uun rixq'uun (Luc 12.22-31)25Re' hin i nuq'or taq aweh chi mat qaaj taq kapeew chi riij taq awa' ahaa', eh mat qaaj taq kapeew chi riij taq aso' b'urb'al wach taq ati'jolal, ruum re' taq aak'achariik k'ih tz'aaq chuwach i k'uxumb'al taq aweh, eh k'ih wo' tz'aaq taq ati'jolal chuwach taq aso'.26Chakoj taq rehtaal i kok' chikop kirupinik pan taxaaj. Re' keh ma' xtee inkitik, ma'xtee nkijach, ma' xtaj nkimol parupatil re' la' taq aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj ink'uxlanik keh. Eh re' taq i hat, q'e' taq k'ih atz'aaq chikiwach i kok' chikop re' re'.27Eh ma' jino'q taq awee hat i neerub'an rutiqariik k'isinoq rooq i ruk'achariik, chuchop ta nare' inche ruk'ux chub'aan.28¿Chihreet noq tiqajik taq kapeew chi riij aso' naa akojom? Chakoj taq rehtaal nik' wach noq kik'ihik johtoq i uhtz'ub' wataq yuuq' k'ixkaab'. Re' keh ma' kikamanik taj, eh ni xata nkikem kiso'.29Xti korik la' taq i nuq'or aweh i hin chi ni xata re' i ruholohaq so' xukoj chaloq i reey Salomón xureq chi je' kiholwochiil taqe i uhtz'ub' re' re'.30Eh wila' je' re' kitiq'ib'jiik i rub'an Dios taqe uhtz'ub', i xa re' tii q'iij yu'naak wilkeeb' wataq yuuq' k'ixkaab' eh i iqal neekikutarik pan q'aaq', ra'j naa taq chik re' hat ma' nee taq tutiq'aa' i Dios, re' taq i hat xa q'e' taq k'isiin ak'ux chi nimanik31Je' re' noq, mat qajik taq kapeew, maaq'or taq i je' wili: ¿Aha' naa ruchaliik i qawa' qahaa' aha' naa ruchaliik i qaso'? Matko'q taq,32ruum xa re' wo' taqe i ma' kinimanik ta ree Dios kiqajik kapeew chusik'ariik taqe re'. Re' taq i hat, jinaj taq aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj, re' ineht'alinik reh chi ajwaal wach taq cha weh taqe re'.33Ruum aj re' peet taq naa asik' i runimaal i rajaawriik i Dios ruch'ihil i korik laj na'ojb'al inchalik ruuk' i reh. Chi riij i re', nee wo' taq i ruyeew chaaweh chu'nchel i re'.34Ruum aj re', mat qaaj taq kapeew chi riij i q'iij i iqal ruum tokoom chik i kapeew i ruk'am chaloq i q'iij i iqal Eh re' ju'jun chi q'iij xa reh reh wach i k'axik i ruk'am chaloq, inki Jesús. Maakoj taq kimahk i tokoom (Luc 6.37-38,41-42)1Re' taq i hat, maakoj taq kimahk i tokoom, reh chi ma' nee ta rukoj taq amahk i Dios i hat,2ruum wi xakoj taq kimahk i tokoom i hat, je' wo' re' na' kojaroq taq amahk i hat ruum i Dios. Eh nik' wach i xa a'n taq keh i tokoom i hat, je' wo' chik re' i naa rub'aan taq awee hat.3Raaj i hat, ¿Chib'ih reet noq inakoj rehtaal i k'isa sohk' wilik panaq'wach aawas achaaq' mi ma' nakoj rehtaal re' i qamaam i b'ooj wilik panaq'awach i hat?4Eh wila' ko wilik i qamaam i b'ooj panaq'wach i hat. ¿Mi neerub'an chi neenaq'or reh aawas achaaq' anwisaj i k'isa sohk' wilik panaq'wach?5Re' hat xak'ul i na a'n awach Chawisaj peet i qamaam i b'ooj wilik panaq'awach i hat kora'j neenawesaj re' i k'isa sohk' wilik panaq'wach aawas achaaq', inki Jesús.6Re' taqe q'e' looq' maayeew taq keh i je' kikab' i tz'i' ruum nee-oq inki a'n taq ti' k'axik aweh. Eh re' je' holohaq ab'aj, perla, maayeew wo' taq keh taqe i je' kikab' i ahq, ruum xa nee-oq inkiye'q' pankooq, inki Jesús. Rupahqaljiik chu'nchel k'uxliis aha' wilik i ajwaal wach (Luc 11.9-13; 6.31)7Chapahqaaj taq ree Dios re' reh nee ruyeew taq chaaweh, cha sik' taq, nee taq inareq, chaq'oj taq i koq wach i puerta, nee taq i ruteh chaaweh.8Ruum awach i neerupahqaaj, neenye'arik reh, awach i neerusik', nee rureq, eh awach i neeruq'oj i koq wach i puerta, nee wo' inteharik reh.9¿Mi wilik taq jino'q aweh i hat ab'aj i nee ruyeew chi jilow rukaxlanwi'k i ruha'lak'uun noq neerupahqaaj rukaxlanwi'k?10¿Mi neerub'an chi aaq' i nee ruyeew chi jilow rukaar i ruha'lak'uun noq neerupahqaaj rukaar?11Eh wila' tichol taq ruye'ariik i hat i ajwaal wach chi keh taq awak'uun awixq'uun, eh ma' holohik ta taq ana'ojb'al, ra'j naa chik re' taq aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj ma' nee ruyeew cho keh i ajwaal wach chi keh awach i neenkipahqaaj reh12Eh nik' wach inawaaj taq i hat chi neen kian taq awuuk' aawas achaaq', je' wo' re' i cha a'n taq i hat kuuk' i keh, ruum je' re' i ruq'or i k'uhb'aal, eh je' wo' re' i ruq'or i kitz'ihb'aam chaloq taqe jalal ruq'oral i Dios, inki Jesús. Re' i puerta k'isiin wach (Luc 13.24)13Chachop taq ak'ux chi okik chupaam i k'isiin wach puerta, ruum re' nim wach puerta, i nim wach b'eeh, pantojb'al mahk ink'amwik, eh ma' k'isiin i okik inki a'n ar.14Eh re' i k'isiin wach puerta i k'isiin wach b'eeh, chupaam i juneliik k'acharik ink'amwik, eh xama' k'ih ta wo' hoq i k'ahchi' kireqwiik reh, inki Jesús. Re' chee' re' wach ink'uhtanik reh chib'ih rub'anam (Luc 6.43-44)15Chawik'raaj taq awiib' chikiwach taqe inkikoj kiib' chi jalal ruq'oral i Dios. Re' keh xa je' tii chik maaxo laj tentzun noq kik'uloq taq awuuk', xanaah re' je' taqe josq'laj xojb' pankanima.16Re' keh xa ruuk' i kina'ojb'al naa taq anab'eem chib'ih kianam. Chakoj taq rehtaal chi re' k'iix ma' nee ta ruwachuj i uuva, ni xata re' k'iixmoq'ool neeruwachuj i higo.17Chu'nchel i chee' ma' xta kiyab'ilaal ma' q'aah ta paam inkiwachuj. Eh re' taqe chee' wilik kiyab'ilaal q'aah paam inkiwachuj.18Re' chee' ma' xta ruyab'ilaal ma' nee ta rub'aan chi q'aah paam ineeruwachuj. Eh re' chee' wilik ruyab'ilaal ma' nee ta rub'an chi ma' q'aah ta paam ineeruwachuj.19Chu'nchel i chee' q'aah paam inkiwachuj, kiyok'arik eh kikutarik wach q'aaq'.20Eh ruuk' i kina'ojb'al naa taq anab'eem kiwach taqe chukul q'orik re' re', inki Jesús. Ma' chu'nchel ta naa kokiik pa runimaal rajaawriik i Dios (Luc 13.25-27)21Re' taqe kiq'orik, Jaaw, Jaaw, weh, ma' chu'nchel ta naa kokiik pa runimaal rajaawriik i Dios. Xa re' la' wo' naa kokiik awach i kib'anik reh iraaj i waJaaw wilik cho pan taxaaj.22Eh paruq'ijil i q'ataj q'orik, ma' k'isiin naa kiq'oriik weh chi je' wili: Jaaw, Jaaw, ¿Mi ma' panab'ihnaal xoj q'orik re', mi ma' panab'ihnaal re' xqesaj taqe ma' tob'laj uxlab'al kuuk' i tinamit? ¿Mi ma' panab'ihnaal xqa a'n re' i ma' jank'al ta nilarik? inko'q taqe.23Eh re' hin je' wili i naa nuq'orom keh: Ma' weht'al ta taq awach. Eleen taq chi nuwach hat taq b'anal reh i yiib' wach ana'ojb'al kinko'q keh, inki. Re' jalwaach q'orik chikiij i ki'ib' chi yej-an paat (Mar 1.22; Luc 6.47-49)24Awach i kirib'iraj eh i rub'an aha' wilik i nuq'or, nee nujalwachej ruuk' jino'q i winaq wilik runa'ojb'al, ab'aj i xukoj chi ch'ikaab' reh i rupaat.25Eh noq xchalik runimaal teew jab', xub'an i elal ha', xuq'ojib'eej riib' chuwach i paat re' re'. Eh re' paat ma' xq'ehb'ik taj, ruum panab'aj ch'iklik i raa'.26Eh re' i kirib'iraj wo' naq, eh ma' rub'an taj aha' wilik i nuq'or, nee nujalwachej ruuk' jino'q i winaq ma' xta runa'ojb'al, nah saniib' xuch'ikaa' i rupaat.27Eh noq xchalik runimaal teew jab', xub'an i elal ha', xuq'ojib'eej riib' chuwach i paat re' re', eh yohb'aal wach noq xch'a'lojik, ki uchjik ruum i Jesús.28Noq xukohlaaj ruq'orariik i Jesús taqe wili, re' ruk'ihaal tinamit ma' k'isiin ta noq xsahchik kik'ux ruum i k'uhb'alinik xub'an,29ruum re' reh xti wilik rajaawriik chi k'uhb'alinik ma' je' ta rukab' i k'uhb'alinik inki a'n i kik'uhtanik ree najtir k'uhb'aal. Re' Jesús xuk'achrisaj jinaj i aj rax q'aah (Mar 1.40-45; Luc 5.12-16)1Noq xqajik cho nah yuuq' i Jesús, ma' k'isiin i tinamit xi tahqinik reje reh.2Eh jinaj i winaq aj rax q'aah xujil i koq riib' ruuk' i Jesús, xuxuk'aa' riib' chuwach, je' wili i xuq'or reh:
Jaaw, nee ta nawaaj, nee naq kinak'achrisaj ruuk' i nuyab'ilaal, inki.3Re' Jesús xutz'a'j reje i yowaab', je' wili i xuq'or reh:
Tiwaaj kaat nuk'achrisam. Tik'aachjoq inki.
Eh re' aj rax q'aah, jumehq'iil xk'achjik xelik i rax q'aah chi riij.4Re' Jesús je' wili i xuq'or reh:
Ma' awach eh aq'or i xnub'an aweh. Hiy la', cha k'uhtaaj chaawiib' chuwach i k'amal kib'eeh aj tiij, eh chayeew amayiij ruq'orom chaloq i Moisés, reh chi neenkinab'eej chi xatk'achjik chik, i nuchjik. Re' Jesús xuk'achrisaj i rumoso i k'amal kib'eeh taqe soldado (Luc 7.1-10)5Noq xokik i Jesús pan tinamit Capernaum, jinaj i aj Roma k'amal kib'eeh i soldado, xujil i koq riib' chupahqaljiik otob'il ree Jesús,6je' wili xuq'or reh:
Jaaw, re' numoso yoklik cho pampaat ruum yab'ilaal. Re' reh sikrinaq i ruti'jolal, k'ahchi' rik'iik chi ti' k'axik, inki.7Re' Jesús je' wili i xuq'or reh:
Re' hin nee kinooj chuk'achreesjiik amoso, i nuchjik.8Re' k'amal kib'eeh i soldado je' wili xuq'or:
Jaaw, ma' ruk'ul ta chi weh chi netiooj panupaat. Xa cha taq'aaj la' ruq'orariik reh chi neenk'achjik inumoso.9Neetinimjik, Chawil i hin, atoob' ta wilik kitaaq'anik weh, kinkinimaj wo' taqe nu soldado. Noq neenuq'or reh jino'q chi ohoq, nee wo' nooj. Eh kim ayu', kinko'q reh jino'q, nee wo' nchalik. Eh noq neenutaq'aaj i numoso chi kamanik, nee wo' nooj, inki.10Eh noq xrib'iraj i Jesús chi je' re', xsahchik ruk'ux, je' wili i xuq'or keh i kitahqinik reh:
Xti korik i nuq'or chi ma' jank'al ta nureq jino'q ar Israel xti ruye'em ruk'ux je' rukab' i winaq wili inki.11Re' hin i nuq'or taq aweh chi ma' k'isiin taqe i naa kichaliik parelb'aal q'iij, parookb'aal q'iij, naa kokiik pa runimaal rajaawriik i Dios, eh naa kianam kiwa' ar ruuk' i Abraham, ruuk' i Isaac, ruuk' i Jacob.12Eh re' taqe i ye'ooj naq q'ab' keh chi naa kokiik pa runimaal rajaawriik i Dios naakikutariik cho panq'equm. Ar naa koq'iim, eh naakiqirich'eem naah i keeh, inki.13Eh re' Jesús je' wili xuq'or reh i k'amal kib'eeh soldado:
Hiy panapaat. Neenb'aan aha' wilik i xapahqaaj, ruum chi aye'em ak'ux, inki.
Eh chupaam i jumehq' re' re', xk'achjik i rumoso i winaq re' re'. Re' Jesús xuk'achrisaj i rutuut i rehk'een i Pedro (Mar 1.29-34; Luc 4.38-41)14Noq xooj k'oloq i Jesús parupaat i Pedro, xponik rureq i rutuut i rehk'een i Pedro chi yoklik pan yokaab', ruum k'ahchi' i kaq tz'a' chi riij.15Xrilow chi je' re' i Jesús, xuchop chi q'ab' i yowaab', eh jumehq'iil xik'ik i kaq tz'a' chi riij. Xwuktik johtoq ixoq re' re', eh re' chik i reh xutoq'aa' cho yej-anik kiwa'. Re' Jesús ma' k'isiin taqe i yowaab' xuk'achrisaj16Noq xokik i q'iij, ma' k'isiin wilik ma' tob'laj uxlab'al kuuk' xkik'am cho chuwach i Jesús. Re' reh xa ruuk' i ruq'oral xukaaj taqe reje i ma' tob'laj uxlab'al, eh xuk'achrisaj taqe chu'nchel i yowaab'.17Reh chi xooj eloq wach i ruq'orom chaloq i Isaías jalal ruq'oral i Dios chi je' wili: Re' reh x-eesanik i ruti'kiil qak'ux, eh re' reh xk'amwik i qayab'ilaal, inki. Re' taqe i xkaaj naq rutahqaljiik i Jesús (Luc 9.57-62)18Eh noq xrilow i Jesús chi ma' k'isa tinamit i wilik chi junsuut, xuq'or keh i raj tahqaneel chi kiq'ahxoq reje chi juntar i k'isa palaw.19Eh jinaj ink'uhtanik ree k'uhb'aal xujil i koq riib' ruuk' i Jesús, je' wili i xuq'or reh:
Hat aj Tijoom, re' hin tiwaaj kaat nutahqeem xa aha' pa' netiooj, inki.20Re' Jesús je' wili i xuq'or reh:
Re' taqe yaak wilik kijuul, eh re' taqe chikop kirupinik wilik wo' kisuuq'. Raaj i hin, i xnuyejaa' wiib' chi winaq, ma' xta nupaat nuhi'limb'aal, inki.21Eh jinaj re' ruuk' taqe raj tahqaneel, i Jesús je' wili xuq'or:
Jaaw, chayee pee q'ab' weh chi nenooj numuq'aa' i wajaaw, kora'j nee kinooj chawiij re', inki.22Re' Jesús je' wili xuq'or reh:
Taq la' chi wiij cha kanaa' taqe i kamnaq chi re' keh neekimuq'anik reh i kikamnaaq, i nuchjik. Re' Jesús xupab'aa' i kowlaj teew je' wo' hoq i rub'ohl i palaw (Mar 4.35-41; Luc 8.22-25)23Chi riij i re', re' Jesús xjohtik pan barco ruch'ihil taqe raj tahqaneel.24Eh noq ik'ik chik inki a'n chinaah i k'isa palaw, jinaj i kowlaj teew xchalik. Re' rub'ohl i palaw k'ahchi' naq chik rutz'apam naah i barco. Eh re' Jesús wirik i rub'an.25Eh re' taqe i raj tahqaneel, xooj kuksaj i Jesús je' wili i xkiq'or reh:
Jaaw, Jaaw, wukteen qoh ako'leej k'ahchi' qojiik qohoq ri'si ha' inki taqe.26Re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
¿Chihreet noq ma' k'isiin taq ayo'jiik? Ma' aye'em ta taq ak'ux chi nimanik, inki.
Eh xwuktik johtoq, xupab'aa' i kowlaj teew i rub'ohl i palaw, eh xanoq wo' kitz'iriwanik.27Noq xkilow chi je' re' i wilkeeb' pan barco, xsahchik kik'ux, xkipahqaaj chikiwach chi je' wili:
¿Awach aj wo' winaq wili? Inimjik inche ruum i teew, ruum i palaw, inki taqe. Re' taqe ki'ib' chi winaq wilik ma' tob'laj uxlab'al kuuk' (Mar 5.1-20; Luc 8.26-39)28Eh noq xponik i Jesús chi juntar i k'isa palaw paruyuq'ul i Gadara, ki'ib' i winaq wilik ma' tob'laj uxlab'al kuuk', xi elik chaloq pankijuleel kamnaq, eh xkijil i koq kiib' ruuk' i Jesús. Re' keh xayohb'aal chik wach i kijosq'iil ma' awach taj inik'ik chupaam i b'eeh re' re'.29Eh kow xkiq'or chi je' wili:
Jesús, hat Rak'uun i Dios ¿Chib'ih reet noq inchalik amin awiib' quuk'? ¿Mi xat chalik ayu' re' chub'anariik qeh i ti' k'axik noq komajaa' i rureq i ruq'ijil? inki taqe.30Eh ma' najt ta ar wilkeeb' i ma' k'isa ahq k'uxuj ch'ahn inki a'n31Eh re' taqe ma' tob'laj uxlab'al xkipahqaaj otob'il ree Jesús, chi je' wili:
Wila' nakooj awesam kuuk' winaq wili, chayeew q'ab' qeh chi nee qoh okik chi kipaam taqe ahq wulu', inki taqe.32Hiy taq, ki uchjik ruum i Jesús.
Re' taqe ma' tob'laj uxlab'al xi elik kuuk' i winaq, xi okik chi kipaam taqe ahq.
Re' taqe ma' k'isa ahq re' re' xkikutib'eej kiib' pan b'oqeel, pank'isa palaw xiooj q'ehb'oq, eh ar xijihq'ik.33Re' taqe cha'jen ahq xi elik kajiim ruum kiyo'jiik. Noq xi ponik pan tinamit, xkitoq'aa' ruk'utjiik chu'nchel i re', je' wo' hoq i xb'aan kuuk' taqe winaq wilik naq ma' tob'laj uxlab'al kuuk'.34Noq xkib'iraj taqe tinamit chi je' re', chi kunchelaal xiooj aha' wilik wii' i Jesús. Eh noq xkilow wach, xkipahqaaj otob'il reh chi eloq reje pankiyuq'ul. Re' Jesús xuk'achrisaj jinaj i siik (Mar 2.1-12; Luc 5.17-26)1Chi riij i re', re' Jesús xjohtik reje pan jinaj barco, xq'ahxik juntar k'isa palaw, eh xooj k'oloq parutinamiit.2Eh jinaj i winaq siik yoklik wach ruch'aht noq xkik'am reje chuwach i Jesús.
Xrilow chi kiye'em kik'ux chi nimanik je' wili xuq'or reh i yowaab':
Wak'uun, mantib'ik ak'ux re' taqe amahk kuyuuj chik, inki.3Eh wilik taqe i kik'uhtanik ree k'uhb'aal, je' wili xkikapaaj: Re' winaq wili k'ahchi' ruq'ehtaam i Dios ruuk' taqe ruq'or, inki taqe.4Eh re' Jesús xanoq wo' reht'al chib'ih jariik i k'ahchi' kikapaam. Ruum aj re', xuq'or keh chi je' wili:
¿Chib'ih reet noq q'e' yiib' taq wach akapeew?5¿Aha' wilik i ma' k'axik ta chi q'orarik reh i yowaab' noq inakapaaj taq i hat, mi re' chi neenuq'or reh chi kuyuuj chik taqe amahk, oon re' chi neenuq'or reh chi wukteen johtoq, tib'ehoq reje?6Yu'naak naa taq nuk'uhtaam aweh chi re' hin, i xnuyejaa' wiib' chi winaq wilik wajaawriik ayu' wach ak'al chukuyariik taqe mahk, inki. Je' wili i xuq'or reh i siik: Tipaa' johtoq chak'am ach'aht hiy panapaat, inki reh.7Eh re' siik naq xpa'lojik wo' johtoq, xooj parupaat.8Noq xkilow chi je' re' i tinamit, ma' k'isiin ta noq xiyo'jik, eh xkiloq'ej i Dios, ruum xuk'uhtaaj i rajaawriik kuuk' taqe winaq. Re' Jesús xuyuq'eej chi riij i Mateo (Mar 2.13-17; Luc 5.27-32)9Noq xelik reje ar i Jesús, xrilow wach jinaj i winaq, Mateo rub'ihnaal, tzunlik chupaam i ye'aab' impahqaljik wii' tooj inkamanik ar Roma.
Taq chi wiij, inki reh.
Eh re' Mateo xpa'lojik johtoq, xooj chi riij i Jesús.10Eh re' Jesús noq wi'k chik i rub'an nah mexa parupaat i Mateo ruch'ihil taqe raj tahqaneel, ma' k'isiin taqe i aj pahqan tooj, eh wilik taqe aj mahk xiooj k'oloq, xkian kiwa' ruuk' i Jesús nah méxa.11Noq xkilow chi je' re' i aj fariseo, xkipahqaaj reh taqe raj tahqaneel i Jesús chi je' wili:
¿Chib'ih reet noq i rub'an ruwa' taq awaj tijoom chi kixilak aj pahqan tooj, chi kixilak aj mahk? inki taqe.12Noq xrib'iraj chi je' re' i Jesús, je' wili xuq'or keh:
Re' ma' xta kiyab'ilaal ma' xta kamaj keh i aj iq'omaneel, re' taqe yowaab' ra'j ajwaal wach chi keh re' aj iq'omaneel.13Re' taq i hat, cha tijej taq riij ruq'or taqe i q'orik wili: Re' hin re' ketelinik wachiis inwaaj, ma' nwaaj ta chi chikop taq i nee nayeew chi amayiij, inki. Ruum aj re', re' hin ma' xin chalik ta chi kisik'ariik i korik wach kik'ux. Xinchalik la' chi kisik'ariik i aj mahk, reh chi neenkiyot' i kik'ux, inki. Re' kuyuj wi'k ha' chulooq'jiik i Dios (Mar 2.18-22; Luc 5.33-39)14Re' taqe raj tahqaneel i Juan aj qasan ha' xkijil i koq kiib' ruuk' i Jesús, je' wili xkiq'or reh:
Re' hoj, re' taqe aj fariseo k'ih pech inqakuy qawa' qahaa' chulooq'jiik i Dios. Raaj taqe awaj tahqaneel i hat, ¿Chib'ih reet noq ma' nkikuy ta kiwa' kihaa'? inki taqe.15Eh re' i Jesús je' wili xuq'or keh:
¿Mi neerub'an re' chi neentz'irik kiwach taqe yuuq'imaj haa' chuninq'ijiik i kaxáro noq ko wilik chi kixilak i b'ahiilb'ees? Ko naa ruponiik i q'iij noq naa rehtesjiik chi kixilak i b'ahiilb'ees, kora'j naa kikuyum kiwa' kihaa' re'.16Eh ma' awach ta ineeruk'ojej wach i ru q'aah so' ruuk' i ak' itz'ihy, ruum re' ak'laj k'oojb'al intz'ub'ik eh neeruxih i q'aah itz'ihy ruuk' i re', neenooj chunimaal i ruxihiik.17Ma' nee ta inye'arik i ak' vino chupaam taqe i q'aah koxtaal tz'uhuum, ruum re' taqe i q'aah tz'uhuum neekik'er, eh neenq'ehb'ik i vino ruch'ihil i koxtaal tz'uhuum. Ruum aj re', re' ak'laj vino koruman chi chupaam taqe ak' tz'uhuum neenye'arik. Chi je' re', ma' xta neen kik'ul i ki'ib' re' re', inki Jesús. Re' rixq'uun i Jairo, eh re' ixoq xtz'a'inik reh i ruso' Jesús (Mar 5.21-43; Luc 8.40-56)18Noq kok'ahchi' ruq'orariik keh taqe re' ruum i Jesús, jinaj i winaq k'amal kib'eeh i aj judío xooj k'oloq ruuk' xuxuk'aa' riib' chuwach, je' wili xuq'or reh:
Re' wixq'uun kore' xkimik. Neeta tiooj chi wiij, nee naq i nayeew aq'ab' chinaah, nee naq ink'aach ruka'peech, inki.19Eh re' i Jesús, xooj wo' chi riij i winaq re' re' ruch'ihil taqe i raj tahqaneel.20Noq ojik i rub'an i Jesús, jinaj ixoq kab'laj haab' rokiik pan yab'ilaal, re' i rukik'eel ma' rumay ta elik, xujil i koq riib' chi riij i Jesús, eh xutz'a'j i koq i ruso',21ruum xuq'or paruk'ux chi je' wili: Xa re' mi xnutz'a'j i ruso' i Jesús neekink'achjik, inki.22Eh re' Jesús xusutej riib' chi rilariik ixoq, je' wili xuq'or reh:
Wixq'uun, mantib'ik chik ak'ux. Yu'naak xatk'achjik chik, ruum aye'em ak'ux chi nunimjiik, i nuchjik.
Eh chupaam i jumehq' re' re' xanoq wo' xk'achjik ixoq.23Noq xooj k'oloq i Jesús parupaat i k'amal kib'eeh i aj judío, xrilow taqe i aj q'ooj chi k'ahchi' chik kiyejaam kiib' reh ojik chi muq'anik. Eh xrilow wo' taqe tinamit chi xak'erik chik kichii' chi oq'ik.24Re' Jesús je' wili xuq'or keh i tinamit:
Eleen taq reje ayu', ruum re' xq'un wili ma' kamnaq taj, xa wirik i rub'an, inki, eh re' keh xkikaqse'laaj i xuq'or.25Noq resam chik taqe chaloq rij paat i tinamit i Jesús, xokik i koq i wilik wii' i xq'un, xuchop johtoq chi q'ab', eh re' xq'un xwuktik johtoq xk'aach wo' chik ruka'peech.26Eh re' i ma' ilooj taj xub'an i Jesús ruuk' i xq'un xooj rib'iral chi junsuut i ye'aab' re' re'. Re' Jesús xuk'achrisaj taqe i ki'ib' chi moywach27Noq xelik reje i Jesús chupaam i ye'aab' re' re', ki'ib' i moywach xi tahqinik reje reh, k'erik kichii' chuq'orob'jiik chi je' wili:
Hat riih rumaam i David, chaketelaaj qawach, qoh ak'achrisaj inki taqe reh.28Eh noq xokik i Jesús pan jinaj paat, re' taqe i ki'ib' chi moywach, xkijil i koq kiib' ruuk' i Jesús.
Eh xupahqaaj keh chi je' wili:
¿Mi nanimaj taq i hat chi wilik wajaawriik taq chak'achreesjiik? ki uchjik.
Hoo' Jaaw, inqanimaj, inki taqe.29Eh re' i Jesús xutz'a'j inaq'kiwach, je' wili xuq'or keh:
Ma' xta reet naa taq kaat nuk'achrisam je' rukab' taq inawaaj, ruum aye'em taq ak'ux wuuk', inki.30Eh re' naq' kiwach xteh wo' hoq. Chi riij i re', je' wili i xq'orarik keh ruum i Jesús:
Waaj ta taq awach eh inaq'or chi xatnuk'achrisaj taq, ki uchjik.31Eh re' keh, xa kore' wo' xi elik reje ar, noq xtohq'ik kik'utjaam chupaam i ye'aab' re' re' i ma' ilooj taj xub'an i Jesús kuuk'. Re' Jesús xuk'achrisaj jinaj i meem32Noq xi elik cho ar i ki'ib' chi moywach naq taqe, wilik i xi k'amwik cho ruuk' i Jesús jinaj i winaq meem wilik ma' tob'laj uxlab'al ruuk'.33Eh noq xresaj i ma' tob'laj uxlab'al i Jesús ruuk' i meem, xanoq wo' xutoq'aa' q'orik. Noq xkilow i tinamit chi je' re', ma' k'isiin ta xsahchik kik'ux, je' wili xkiq'or:
Ma' jank'al q'iij inilarik ayu' Israel i xb'aan wili inki taqe.34Eh re' taqe fariseo, je' wili xkiq'or:
Re' winaq wili ruuk' i ruwinqilal i k'amal kib'eeh i ma' tob'laj uxlab'al i resaj taqe i ma' tob'laj uxlab'al kuuk' i tinamit, inki taqe. Re' Jesús xuketelaaj kiwach i tinamit35Re' Jesús xub'ehuj paam taqe tinamit, je' wo' pantaq ab'iix. Eh chupaam taqe paat inlooq'jik wii' Dios xub'an i tijinik xuq'or rib'iral i ak' k'uhb'aal re' i runimaal rajaawriik i Dios xuk'achrisaj taqe i xa reh reh wach kiyab'ilaal, eh xa reh reh wach kiti'kiil.36Noq xrilow kiwach i ma' k'isa tinamit i Jesús, xuketelaaj kiwach, ruum ti' kik'ux, eh ma' nkireq ta chi riij chib'ih naa kianam, xa je' kikab' i tentzun ma' xta cha'jen keh.37Ruum aj re', re' Jesús je' wili xuq'or keh i raj tahqaneel:
Re' taqe i tinamit wili je' kikab' i tik xa jacharik chik iraaj. Xa nkaaj chik kib'iram i k'uhb'aal. Xa re' la', re' taqe aj kamanoom xama' k'ih ta wo' tii taqe.38Je' re' noq re' taq i hat, cha pahqaaj taq reh i Dios chi chutaq'aaj chaloq taqe i q'orol ree ruk'uhb'aal. Reh chi neen q'orarik keh i tinamit wili, inki Jesús. Re' Jesús xuyuq'eej taqe ruuk' i kab'laj chi raj tahqaneel, (Mar 3.13-19; Luc 6.12-16)1Re' Jesús xuyuq'eej taqe ruuk' i kab'laj chi raj tahqaneel, xuyeew kajawriik chi rehtesjiik i ma' tob'laj uxlab'al kuuk' i tinamit, chi kik'achreesjiik i xa reh reh wach i kiyab'ilaal, i xa reh reh wach i kiti'kiil.2Re' taqe kab'laj chi raj tahqaneel, je' wili i kib'ihnaal: Re' peet, Simón eh Pedro i rukab' b'ih, eh re' ruchaaq', Andres i b'ih, re' i ki'ib' chi rak'uun i Zebedeo, Jacobo i b'ih i jinaj, eh re' i jinaj, Juan b'ih,3eh re' Felipe, re' Bartolome, re' Tomas eh re' Mateo, re' naq inpahqanik tooj re' inkamanik ar Roma, eh re' i rak'uun i Alfeo, Santiago i b'ih, re' i Tadeo,4eh re' Simón, i re' ruuk' taqe i aj Canaán, eh re' i Judas Iscariote, re' i xk'ayinik ree Jesús. Re' Jesús xutaq'aaj taqe reje i kab'laj chi raj tahqaneel chi k'uhb'alinik (Mar 6.7-13; Luc 9.1-6)5Re' Jesús xutaq'aaj taqe reje i kab'laj chi raj tahqaneel chi k'uhb'alinik, je' wili kik'uhb'aljiik xub'an reje: Mat'ooj taq pankiyuq'ul i ma' re' ta taqe aj Israel, ni xata pan kitinamitaal i aj Samaria.6Hiy la' taq kuuk' i aj Israel, re' taqe i je' sah cheel tentzun noq wilkeeb'.7Eh aha' taq naa awik'iik ponoq, k'ahchi'-oq taq aq'orom chi re' runimaal rajaawriik i Dios wilik chik ayu' wach ak'al.8Eh naa taq aak'achrisam taqe yowaab', taqe aj rax q'aah, naa taq awesam i ma' tob'laj uxlab'al kuuk' i tinamit naa taq awuksam taqe kamnaq chi k'achlik kiwach. Eh xa chi siih taq xak'ul awajaawriik, xa chi siih wo' chik taq naa aye'em.9Noq naa taq awojiik, ma' naa ta taq ak'amam i oro, ni xata plata, ni xata tumiin re' ruuk' i q'an ch'ihch',10ni xata achiim, ni xata aso' ajalb'aal, ni xata ruka'k'uuhl taq axijab', ni xata aakarote taq i naa ak'amam. Ruum re' kamanoom i ruk'ul chi naa ruye'ariik reh i ajwaal wach chi reh.11Eh noq naa taq aponiik pan jino'q tinamit oon pan jino'q ab'iix, cha sik' taq ar jino'q i winaq xa atoob' wach ruk'ux. Ruuk' taq cha a'n apatal jarub' pa' q'iij taq nee ti wihik ar.12Noq nee taq ti okik panrupaat, chayeew taq rusuqkiil ruk'ux.13Wila' re' ehchan paat xraaj ruk'ulum i rusuqkiil k'uxliis re' re', cha kanaa' taq reh, eh wila' ma' xraaj ruk'ulum, maakanaa' taq reh.14Wila' ma' xatkik'ul taq chaloq, eh wila' ma' xkaaj kib'iram taq i naa aq'orom, ti eloq taq reje chupaam i paat re' re' oon tinamit chapuh taq kahnoq i pooq panawooq.15Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi na' ponoq ruq'ijil i q'ataj q'orik, xti xiik' wo' chik naah ti'kiil i tojb'al kimahk naakik'ulum i tinamit re' re' ma' xata je' rukab' i xuk'ul i tinamit Sodoma i Gomorra, inki Jesús. Re' Jesús xuq'or keh i kab'laj chi raj tahqaneel chi naa rub'aan ti' k'axik keh (Mar 13.9-13; Luc 21.12-19)16Re' hin naa taq kaat nutaq'aam reje chi je' taq hat tentzun chi kixilak taqe xojb'. Xa re' la', q'as-oq taq wach ak'ux je' rukab' i aaq', eh xa hat-oq wo' taq atoob' je' rukab' i paloma.17Eh chawik'raaj taq awiib', ruum re' taqe tinamit naa taq kaat kiq'asam pan kiq'ab' q'atal q'orik, eh naa taq kaat kiq'ojib'eem chupaam taqe paat inlooq'jik wii' Dios.18Eh ruum i nunimjiik, naa taq kaat kiq'asam pan kiq'ab' i wilik kajaawriik, pan kiq'ab' i reey. Chi je' re' naa taq aq'orom wib'iral kee keh, je' wo' keh i ma' re' ta taqe aj Israel.19Eh noq naa taq kaat kiq'asam pan kiq'ab' taqe q'atal q'orik, mat qajik taq kapeew ruuk' chib'ih taq i naa aq'orom oon nik' wach taq naa aq'oriik, ruum re' Dios naa ruye'wiik taq chaq'oral.20Eh chib'ih taq i naa aq'orom, ma' xata panak'ux taq naa ruchaliik re' la' i ruSantolaj Uxlab'al taq aaWaJaaw naa ruye'wiik taq chaq'oral.21Eh re' taqe i aasb'ees naa kiq'asam pankimik i kichaaq'. Eh re' taqe i ajaab'ees naa kiq'asam pankimik i kak'uun. Eh re' taqe i ak'uunb'ees ixq'uunb'ees naakixowaam wach i kajaaw, eh naakiye'em pankimik.22Eh ruum i nunimjiik, naa taq kixowaam awach chu'nchel i tinamit. Eh awach i xukuy ransil ixowaal korehtaal i rukimiik, re' re' naa ruko'ljiik.23Noq nee taq inkixowaaj awach chupaam jino'q i tinamit, hiy taq pan tokoom tinamit. Ruum re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi xakomajaa' wo' taq inakohlaaj rub'ehjiik paam taqe tinamit wilkeeb' Israel noq naa nuk'uliik iloq ruka'peech i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq.24Re' i xa tijen riib' ma' nee ta ruq'at wach i raj tijoom. Eh re' i xa móso ma' nee ta ruq'at wach i rupatroon.25Re' xa tijen riib' manlik-oq reh chi neentijik ruum i raj tijoom. Eh re' móso manlik-oq reh wila' xureq chi riij iraaj i rupatroon. Eh wila' nkikoj chi Beelzebu i ehchan paat, ra'j naa chik re' taqe awach reh ma' holohik ta neekiq'orik chi riij, inki Jesús. Xa re' wo' Dios iraaj yohljik (Luc 12.2-9)26Eh mat yo'jik taq chikiwach i tinamit, ruum ma' xtaj i neenb'aan chi q'eeqmaal chi ma' ta nee nelik wach saqum. Eh ma' xtaj i neenb'aan chi ke'lik chi ma' ta neeneht'aljik.27Eh re' taq i nuq'or aweh i hin panke'lik, chi wachiil taq chik cha q'or i hat. Aha' wilik i nuq'or taq aweh i chi q'eeqmaal, kow taq chik cha q'or chikiwach i tinamit.28Matyo'jik taq chikiwach i nee kikansanik taq reh ati'jolal, eh re' taq awánima ma' nee ta nkikansaj. Re' la' taq i Dios chayohleej, re' i wilik rajaawriik chuye'ariik taq awánima ati'jolal pantojb'al mahk.29Chakoj taq rehtaal chi re' kok' tz'ikin ma' re' ta nkiwii' chi ki'ib' i jinaj sentabo kik'ayjik wii', ma' jino'q keh ineekiqajik wach ak'al chi ma' ta nee ruyeew q'ab' taq aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj.30Eh re' taq i hat, ajlamaj nare' chi ju'junaal chu'nchel i rismaal taq anaah.31Mat yo'jik taq, ruum re' taq i hat xiik' taq naah k'ihaal atz'aaq chikiwach i ruk'ihaal chi kok' tz'ikin, inki Jesús. Re' kiq'orik reh chikiwach i tinamit chi re' Cristo inkinimaj (Luc 12.8-9)32Awach inq'orik reh chikiwach i tinamit chi re' hin kirunimaj, re' hin naa wo' nuq'orom reh i waJaaw wilik cho pan taxaaj chi re' reh korik chi xnimanik.33Raaj awach i naa ruq'orom chikiwach i tinamit chi ma' re' tee hin kirunimaj, re' hin naa wo' nuq'orom reh i waJaaw wilik cho pan taxaaj chi re' reh ma' xnimanik taj, inki. Ruum i runimjiik i Jesús naa rutohq'iik i ch'aqaj iib' (Luc 12.49-53; 14.26-27)34Maacapaaj inche taq i hat chi xin chalik chuye'ariik i suq kiil k'uxliis chi kixilak i tinamit ayu' wach ak'al xin chalik la' chutikariik i peleto.35Ruum i nunimjiik, re' ak'uunb'ees xchalik nukoj panixowaal ruuk' i rajaaw. Eh re' ixq'uunb'ees xchalik nukoj panixowaal ruuk' i rutuut. Eh re' ilib'jeel xchalik nukoj panixowaal ruuk' i rutuut i rub'ahiil.36Eh re' ju'jun re' taqe awach keh wilik pankipaat naa rusutiniik chi ixowan kiwach.37Eh awach i re' chik i rutuut rajaaw q'e' ruk'ax chi nuwach i hin ma' ruk'ul ta chi waj tahqaneel. Eh awach i re' chik i rak'uun rixq'uun q'e' ruk'ax chi nuwach i hin, ma' ruk'ul ta chi waj tahqaneel.38Awach i ma' rukuy ta ruk'amariik i rukuruus, ma' kirutahqeej taj, ma' ruk'ul ta chi waj tahqaneel.39Eh awach i ruko'leej riij i ruk'achariik ayu', naa ruq'eb'em i juneliik k'acharik. Eh awach i ruq'eb' i ruk'achariik ayu' ruum i nunimjiik i hin, re' re' naa rureqem i juneliik k'acharik, inki Jesús. Re' i kooch i ruyeew i Dios (Mar 9.41)40Awach neenk'ulwik taq aweh i hat, re' wo' hin neekiruk'ul ruuk'. Eh awach i neenk'ulwik wee hin, re' wo' xtaaq'anik cho weh i ruk'ul ruuk'.41Awach i nee ruk'ul ruuk' jino'q jalal ruq'oral i Dios ruum chi rutaaq'aniik chaloq i Dios, je' wo' rukab' i rukooch i jalal ruq'oral i Dios naa ruk'ulum. Eh awach i neenk'ulwik reh jino'q korik wach ruk'ux ruum chi korik wach ruk'ux, je' wo' rukab' i rukooch i korik wach ruk'ux naa ruk'ulum.42Xa awach pa' jino'q, atoob' ta xa jinaj kulk chi jot'ik neerusiij reh jino'q keh i nukok'taaq wili ruum chi waj tahqaneel i naa rusihim ruhaa', xti korik i nuq'or taq aweh chi naa ruk'ulum i rukooch chi riij i naa rub'anam, inki Jesús. Re' taqe i xitaq'ab'jik reje ruum i Juan aj qasan ha' (Luc 7.18-35)1Eh noq xukohlaaj kik'uhb'aljiik taqe i kab'laj chi raj tahqaneel i Jesús, xelik reje ar xooj chi tijinik, eh xooj chuq'orariik i k'uhb'aal chupaam tinamit wilkeeb' chupaam i ye'aab' re' re'.2Eh noq pantz'ilom chik wilik i Juan aj qasan ha', xponik rib'iral ruuk' chib'ih i k'ahchi' rub'anam i Cristo. Ruum i re', kiib' i raj tahqaneel xutaq'aaj chaloq chi rupahqaljiik reh i Jesús chi je' wili:3¿Mi re' hat i Cristo, i k'ahchi' ruq'orariik chi naa ruk'uliik iloq, oon ko naa chik quy-eem jino'q tokoom? inki taqe reh.4Chalik i Jesús je' wili kichaq'weesjiik xub'an:
Hiy taq cha q'or reh i Juan i k'ahchi' taq awilom i k'ahchi' taq ab'iram.5Chi re' taqe moywach ki-ilwik chik, re' taqe siik kib'ehik chik, re' taqe aj rax q'aah xik'achjik chik, re' taqe tz'ap xikin ki-ib'irinik chik, re' taqe kamnaq xi wuktik chaloq chi k'achlik kiwach, eh k'ahchi' ruq'orariik keh i neb'aa' i ak' k'uhb'aal reh i ko'lemb'al iib'.6Atoob' reh awach i ma' inyoj ta ruk'ux chi nunimjiik ki uchjik ruum i Jesús.7Noq xi sutinik reje i raj tahqaneel i Juan, re' Jesús xuq'or keh i tinamit wilkeeb' ar chib'ih rub'anam i Juan, je' wili xuq'or:
¿Chib'ih rub'anam i winaq xponik taq awilow chupaam i ye'aab' chiq yuuq'? ¿Mi xa je' kaxlan aaj k'ul inooj ruum teew?8Wila' ma' re' re', ¿chaaj wo' jariik re' i xponik taq awilow wach, jino'q oon winaq xiik' naah holwochiil i ruso'? Re' taq i hat aweht'al taq chi re' taqe i kikojwik holohaq itz'ihy, chupaam taqe paat wilkeeb' wii' reey kiwihik.9¿Chaaj wo' rub'anam re' i xponik taq awilow wach, jalal ruq'oral i Dios oon? Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi re' xponik taq awilow wach re' i Juan aj qasan ha', i q'e' nim rajaawriik chuwach jino'q jalal ruq'oral i Dios.10Eh chi riij i Juan wili tz'ihb'amaj pan santo laj huuj, chi je' wili:
Re' hin naa nutaq'aam awuuk' i waj taqareel, reh chi naa ayejaam awánima chuk'ulariik i QaJaaw, je' rukab' noq inyejeb'jik i rub'eeh i wilik chi ajaab'esil, inki.11Xti korik i nuq'or taq aweh chi ma' jino'q keh i k'achareel ik'inaq taqe chaloq nim rajaawriik chuwach i Juan aj qasan ha'. Xa re' la', re' i q'e' k'isiin wach naa rokiik pa runimaal rajaawriik i Dios, re' reh xti q'e' nim rajaawriik chuwach i Juan.12Xa re' wo' hoq i ruk'uliik chee Juan aj qasan ha' eh xa ko je' wo' yu'naak, re' runimaal rajaawriik i Dios k'ahchi' rik'iik pan k'axik. Eh re' taqe kow inki a'n kiib' inkaaj naq kisacham wach ruuk' kaansil.13Chu'nchel i jalal ruq'oral i Dios, je' wo' najtir k'uhb'aal, xiq'orik cho chi riij i runimaal rajaawriik i Dios, eh kore' xooj eloq wach noq xtohq'ik cho ruq'orom i Juan.14Wila' re' taq i hat inawaaj anab'eem, re' Juan aj qasan ha', re' wo' hoq i jalal ruq'oral i Dios, Elías rub'ihnaal, q'orooj cho rib'iral chi naa ruk'uliik iloq.15Awach inkaaj kib'iram taqe q'orik wili, kib'iraj.16Re' taqe tinamit wilkeeb' yu'naak naa nujalwachem kuuk' i kok' ak'un inkimol kiib' chi k'o'nik pantaq k'aayb'al, eh kow inkiq'or chikiwach chi je' wili:17Re' hoj xqaxulej taq aweh i tz'uuy suq i ruq'or, eh ma' xa a'n ta wo' taq asoon, eh xqatz'uyej taq aweh i tz'uuy intz'irik wach, eh ma' xat oq'ik ta wo' taq, inki taqe.18Re' taq i hat, je' taq akab' taqe re', ruum re' Juan noq xawil taq chi ma' inwi'k i ma' nuk'ik taj je' taq wili xaq'or: Ma' tob'laj uxlab'al i wilik ruuk', tiki taq reh.19Eh noq, xink'ulik i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq xawil taq chi kinwi'k kinuk'ik, q'e' inwi'k q'e' nuk'ik ramigo taqe aj mahk taqe i kipahqanik ree tooj inkamanik ar Roma, tiki taq weh. Xanaah re', re' i runa'ojb'al i Dios ink'utinik wo' naq wach chi korik ruuk' i nub'an, inki Jesús. Re' taqe k'ih seht chi tinamit ma' kinimanik ta ree Dios (Luc 10.13-16)20Eh re' Jesús xutoq'aa' q'ilooj pantaq tinamit i xub'an wii' i ma' k'isiin i ma' ilooj taj, ruum re' taqe tinamit wilkeeb' ar ma' kiyot'om tee kik'ux chi riij i kimahk, eh ma' kinimam tee Dios je' wili xuq'or keh:21Q'e' taq ti' i naa ak'ulum i hat taq aj Corazín, taq i hat aj Betsaida, ruum kuuk' taj i aj Tiro, i aj Sidón xb'aan taqe i ma' ilooj taj xb'aan taq chaxilak i hat, re' keh najtir naq chik inkinimaj i Dios, xkikoj naq chik q'as wach itz'ihy chikiij, xkikoj naq chik chaaj wach kinaah.22Re' hin i nuq'or taq aweh chi na' ponoq i ruq'ijil i q'ataj q'orik, xiik' naah ti'kiil i tojb'al taq amahk naa ak'ulum i hat chuwach i tojb'al kimahk naakik'ulum i aj Tiro i aj Sidón.23Eh re' taq i hat aj Capernaum, panak'ux taq i hat naa taq areqem wach i taxaaj ruum i runimaal taq awach. Pan kiye'aab' la' kamnaq taq naa aye'ariik, ruum pan tinamit Sodoma ta xb'aan taqe i ma' ilooj taj xb'aan taq chaxilak i hat, re' tinamit re' re' komajaa' naq insacharik wach yu'naak.24Eh re' hin i nuq'or taq aweh chi na' ponoq i ruq'ijil i q'ataj q'orik, xiik' naah ti'kiil i tojb'al taq amahk naa ak'ulum i hat chuwach i xkik'ul i aj Sodoma, inki Jesús. Kim taq wuuk' chi je' re' nee taq tihi'lik, inki Jesús (Luc 10.21-22)25Eh chupaam taqe q'iij re' re', je' wili xuq'or i Jesús: Hat waJaaw, ehchan reh i taxaaj, i wach ak'al, re' hin tinuloq'ej, ruum keh i xama' xta tii kina'ojb'al, xayeew cho chi naab'jik i korik, ma' xayeew ta cho keh chi naab'jik i aj na'ojb'al je' wo' keh i q'as wach kik'ux.26Hoo', Jaaw, ma' xta reet i xa a'n chi je' re', ruum je' re' i xponik chawach, inki.27Re' waJaaw ruq'asam panuq'ab' chu'nchel i xa chib'ih jariik i wilik. Re' hin, Ak'uunb'ees Dios, ma' jino'q i naab'inik nuwach chi korik, xa re' wo' hoq Ajaab'ees. Eh re' Ajaab'ees, ma' jino'q naab'inik wach, xa re' wo' hin Ak'uunb'ees, eh naa wo' runaab'jiik wach kuum awach aj eh inwaaj nuye'em chi naab'jik i hin.28Kim taq wuuk' chawunchelaal i hat taq q'uhtinaq ruum akamaj, ruum taq aawihq re' hin nee taq tinuhi'lisaj.29Eh chak'am taq naah i nuk'uhb'aal i nuq'or taq aweh i hin. Eh cha tijej taq aweh i nub'an i hin xa kinloch'ik, xa atoob' wach nuk'ux. Chi je' re', nee taq inareq ruhi'limb'aal awánima.30Re' nuk'uhb'aal ma' k'axik ta chi b'anarik. Re' ihq i nuyeew taq cha naah ma' ahl taj, inki Jesús. Re' taqe raj tahqaneel i Jesús xkisik' i wach i trigo pan hi'limb'al q'iij (Mar 2.23-28; Luc 6.1-5)1Eh chupaam q'iij re' re', re' Jesús pan jinaj hi'limb'al q'iij, noq xik'ik ponoq i tikooj wii' trigo. Eh re' taqe i raj tahqaneel xchalik kinuhmiik, xkisik' i wach i trigo, xkipotz' i riij, eh xkik'ux i koq inaq'wach.2Noq xkilow chi je' re' i aj, fariseo, je' wili xkiq'or reh i Jesús:
Chawilow taqe awaj tahqaneel k'ahchi' kianam i ma' ye'ooj ta q'ab' chi naa rub'aan pan hi'limb'al q'iij, inki taqe.3Re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
¿Mi ma' awilom taq pan santo laj huuj re' i xub'an chaloq i David je' wo' taqe i ruch'ihil pan jinaj q'iij noq ma' kikuy ta chik i kinuhmiik?4Re' reh xokik chupaam i rupaat i Dios. Ar xuk'ux taqe i kaxlanwi'k, mayijimaj chuwach i Dios, re' i ma' ye'ooj ta q'ab' reh chi naa ruk'uxum, ni xata re' taqe i ruch'ihil naa naq kik'uxwik reh xa re' wo' naq taqe i k'amal kib'eeh aj tiij kik'uxwik reh.5¿Mi ma' awilom taq re' i ruq'or i k'uhb'aal, re' i ruq'or wii' chi re' taqe i k'amal kib'eeh aj tiij kikamanik chupaam i rupaat i Dios ma' kihi'lik ta pantaq hi'limb'al q'iij, eh re' inki a'n re' re' ma' mahk taj?6Re' hin i nuq'or taq aweh chi ayu' wilik jinaj q'e' nim rajaawriik chuwach i rupaat i Dios.7Re' taq i hat majaa' taq inareq chi riij i q'orik i ruq'or chi je' wili: Re' hin re' i ketelinik wachiis inwaaj. Ma' nwaaj ta chi chikop taq i nee nayeew chi mayiij, inki. Wi ta nareq taq chi riij chib'ih i ruq'or, ma' nakoj ta naq taq kimahk i ma' xta kimahk.8Eh re' hin, i xnuyejaa' wiib' chi winaq, wilik wajaawriik chinaah i hi'limb'al q'iij, inki i Jesús. Re' i winaq siik i q'ab' juntar (Mar 3.1-6; Luc 6.6-11)9Chi riij i re', xelik reje ar i Jesús, xooj chupaam jinaj i paat inlooq'jik wii' Dios.10Eh jinaj i winaq wilik ar siik i q'ab' juntar. Re' taqe i aj fariseo, xkaaj naq kireqem ru mahk i Jesús, xkipahqaaj reh chi je' wili:
¿Mi ruyeew q'ab' i k'uhb'aal chi neenk'achreesjik i yowaab' pan hi'limb'al q'iij? inki taqe.11Eh re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
¿Awach taq aweh i hat i wilik jino'q rutentzuun, eh neenq'ehb'ik panjul i rutentzuun pan hi'limb'al q'iij, mi ma' nee naq inooj resaj noq inaq'or taq i hat?12Eh re' winaq k'ih tz'aaq chuwach jino'q i tentzun Ruum aj re', i ruyee riib' chi neemb'aan otob'il reh i winaq pan hi'limb'al q'iij, i nuchjik.13Eh re' Jesús je' wili xuq'or ree winaq siik i q'ab' juntar:
Chayub' aq'ab', inki.
Noq xuyub' i q'ab', xanoq wo' xk'achjik, je' chik rukab' i juntar xkahnik.14Noq xkilow chi je' re' taqe i aj fariseo, xi elik reje rij paat, eh xtohq'ik kisik'im chi riij nik' wach rukanteesjiik naa kianam i Jesús. Re' q'orooj cho rib'iral pampeet chi riij i Jesús15Noq xunab'eej i Jesús i k'ahchi' kiyejaam wach, xelik reje ar. Eh ma' k'isiin i tinamit xi tahqinik reje reh. Eh xuk'aachrisaj chu'nchel i wilik kiyab'ilaal.16Eh xuq'or keh chi ma' awach ta eh naa kiq'orom awach i reh.17Re' wili xb'aan, reh chi xooj eloq wach i ruq'orom chaloq i Isaías i jalal ruq'oral i Dios, chi je' wili:18Re' wili i waj kamanoom nusik'im wach, q'e' nuk'ax, insuuqb'ik nuk'ux chi riij. Naa nuye'em Wuxlab'al chinaah, eh naa ruq'orom i rukorkiil wach i nuk'ux keh chu'nchel i tinamit.19Re' reh ma' awach tee naa ruwech'um, ma' naa ta ruk'erem chii', eh ma' naa ta rib'irjiik i ruq'oral pantaq b'eeh.20Re' reh naa rutoob'eem taqe i xa je' taqe paxeel kaxlan aaj, eh je' wo' taqe i je' taqe q'aaq' xa k'isiin intzub'ik rusib'eel. Xti korik la' chi re' reh naa ruk'amwiik chaloq i wihik parub'ehel.21Eh ruuk' i reh, naakich'ikaam kik'ux i tinamit, eh re' i wilkeeb' cho chi chii' palaw k'achi' kuy-eem chi naa rojiik eloq wach i re', inki. Inkiq'or reh i Jesús chi ma' tob'laj uxlab'al i wilik ruuk' (Mar 3.20-30; Luc 11.14-23; 12.10)22Jinaj i winaq xkik'am reje ruuk' i Jesús, moywach, meem, wilik i ma' tob'laj uxlab'al ruuk'. Re' Jesús xuk'achrisaj i winaq re' re', xteh inaq'wach, eh xq'orik wo' hoq.23Eh chu'nchel i tinamit, xsahchik kik'ux, je' wili i xkiq'or: ¿Mi ma' ta wo' re' i wili i riih rumaam i reey David? inki taqe.24Eh noq xkib'iraj chi je' re' i aj fariseo, je' wili xkiq'or: Re' winaq wili ruuk' i ruwinqilal i Beelzebu, re' i k'amal kib'eeh i ma' tob'laj uxlab'al, i resaj taqe ma' tob'laj uxlab'al kuuk' i tinamit, inki taqe.25Re' Jesús reht'al chik i k'ahchi' kikapaam je' wili i xuq'or keh: Wila' k'ih ch'uq elinaq jino'q i nimlaj tinamit jumehq'iil insahchik wach. Eh wila' k'ih ch'uq elinaq jino'q i k'isa tinamit, oon pan jino'q paat, re' taqe re' jumehq'iil insahchik kiwach.26Je' re' noq, wila' re' aj Yahm i rukaaj reje i ruch aj yahm, xa re' wo' reh k'ahchi' rupletoheem riib'. Chi je' re', xama' najt ta wo' neen wihik rajaawriik.27Eh re' taq i hat inaq'or taq chi re' hin ruuk' i rajaawriik i Beelzebu inwesaj i ma' tob'laj uxlab'al kuuk' i tinamit. ¿Raaj taq awaj tahqaneel i hat, aha' inchalik i kajaawriik chi rehtesjiik i ma' tob'laj uxlab'al? Re' wo' keh kik'uhtanik reh chi hat taq chukul q'orik.28Re' hin, ruuk' i ruSantolaj Uxlab'al i Dios inwesaj i ma' tob'laj uxlab'al kuuk' i tinamit. Eh re' re' ink'uhtanik reh chi re' runimaal rajaawriik i Dios wilik taq chik panayejaal panaxilak.29Chakoj taq rehtaal chi re' jino'q i winaq wilik ransil, ma' awach taj i neenokik parupaat chi ruq'uchariik chib'ih reh, chi ma' ta peet neenb'ak'arik wach. Xa re' wo' chi je' re' neenb'aan ruq'uchariik i chib'ih reh.30Awach i ma' imponik ta chuwach i nub'an, i rixowaaj nuwach. Eh awach i ma' re' ta haa' chi wiij chumolariik i wach i nutik, xa q'eb'ooj i rub'an.31Ruum aj re', i nuq'or taq aweh chi re' taqe i tinamit, neenkuyarik chu'nchel i kimahk ruum i Dios, je' wo' chu'nchel i yiib' wach q'orik inkiq'or. Raaj wila' xkib'aj i Santolaj Uxlab'al, ma' jaruuj naa rukuyariik i kimahk.32Eh xa awach pa' ineeb'ajwik wee hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, neenkuyarik i ru mahk. Raaj awach ineenb'ajwik reh i Santolaj Uxlab'al, re' reh ma' naa ta rukuyariik i ru mahk chupaam i k'acharik wili, ni xata chupaam i junch'iht chik chi k'acharik, inki.33Chakoj taq rehtaal chi re' chee' ma' xta ruyab'ilaal, ma' q'aah ta paam i ruwachuj. Eh wila' re' chee' wilik ruyab'ilaal, q'aah paam i ruwachuj. Je' re' noq re' chee', re' wach ink'uhtanik reh chib'ih rub'anam.34Re' taq i hat, je' taq akab' i aaq' ma' holohik ta taq ana'ojb'al Je' re' noq, ma' holohik ta taq ti q'orik, ruum re' i ruq'or ruuk' chii' i ju'jun, paránima wilik chaloq.35Eh re' atoob'laj winaq re' taqe holohik i ruq'or, ruum holohik wilik cho paránima. Eh re' yiib' wach runa'ojb'al re' taqe i yiib' wach i ruq'or, ruum re' yiib' wach wilik cho paránima.36Re' hin i nuq'or taq aweh chi chu'nchel i q'orik xama' xta rutiq wach inkiq'or i tinamit, inkaaj ma' nkaaj naa kiq'asam chuwach i Dios na' chureq ruq'ijil i q'ataj q'orik,37ruum ruuk' i chib'ih xaq'or chib'ih xa a'n, naa ruq'atam i q'orik cha naah i Dios. Eh ruuk' re', naa ruq'orom aweh mi ma' xta amahk oon wilik amahk, inki. Wilik taqe xipahqanik reh chi b'anroq i ma' ilooj taj (Mar 8.12; Luc 11.29-32)38Eh wilik taqe i aj fariseo, je' wo' taqe i kik'uhtanik ree najtir k'uhb'aal, xkiq'or ree Jesús chi je' wili:
Hat aj Tijoom, inqaaj kaatqilom chub'anariik jino'q i ma' ilooj taj, inki taqe.39Re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
Re' tinamit wili yiib' wach kina'ojb'al, ma' korik ta wach kik'ux, xa re' ma' ilooj taj inkipahqaaj. Xa re' la', ma' naa ta chik ruk'uhtjiik keh jino'q i ma' ilooj taj xb'aan cho ruuk' i Jonás jalal ruq'oral i Dios.40Ruum nik' wach i xuk'ul i Jonás noq ixib' q'iij, ixib' aq'ab' xwihik cho chupaam i nimlaj kar, je' wo' re' i naa nuk'ulum i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, ixib' q'iij, ixib' aq'ab' naa numuhqiik panak'al.41Eh paruq'ijil i q'ataj q'orik, re' taqe i aj Nínive naakipa'lojiik chaloq chi q'orariik chi wilik kimahk i tinamit wilkeeb' yu'naak. Ruum re' taqe i aj Nínive xkinimaj i Dios noq xq'orarik keh i k'uhb'aal ruum i Jonás. Re' i wilik ayu' yu'naak, q'e' nim rajaawriik chuwach i Jonás.42Je' wo' ixoq xwihik cho chi reyil pansak'aaj ree reelb'aal Q'iij naa wo' rupa'lojiik chaloq paruq'ijil i q'ataj q'orik naa ruq'orom chi wilik kimahk i tinamit. Ruum re' ixoq re' re' ko chi najt yuuq' xchalik noq xk'ulik rib'iraj i k'uhb'alinik xub'an i reey Salomón. Raaj i wilik ayu' yu'naak, q'e' nim rajaawriik chuwach i Salomón, inki Jesús. Re' i ma' tob'laj uxlab'al insutinik wo' chik chaloq (Luc 11.24-26)43Eh noq i nelik i ma' tob'laj uxlab'al ruuk' i winaq, inooj pantaq chiq yuuq' chusik'ariik i ruye'aab' reh ruhi'lb'aal, eh i rilow chi ma' rureq ta ruye'aab', je' wili ruq'or:44Naa wo' chik wojiik panupaat i xinelik cho wii', inki. Noq imponik wo' chik ruuk' i winaq, imponik rureq i ruye'aab' tehlik paam, mesooj paam, eh xoyimaj paam.45Eh noq insutinik wo' chik reje i ma' tob'laj uxlab'al. Eh wuquub' chik chi ma' tob'laj uxlab'al i ruk'am reje chi riij, xiik' naah yib'kiil kiwach chuwach i reh kiokik chi patinik ruuk' i winaq. Eh re' winaq re' re', xiik' chik naah yib'kiil wach i runa'ojb'al chuwach i pampeet. Je' aj re' i naakik'ulum i tinamit wili yiib' wach i kina'ojb'al, inki Jesús. Re' rutuut eh re' taqe ruchaaq' i Jesús (Mar 3.31-35; Luc 8.19-21)46Eh xa ko k'ahchi'-oq wo' chi q'orik i Jesús kuuk' i tinamit, xooj k'oloq i rutuut ruch'ihil taqe i ruchaaq'. Ar xi kahnik rij paat, eh xa nkaaj naq chik kiq'o'reem i Jesús.47Wilik xq'orik i koq reh i Jesús chi je' wili:
Re' aatuut ruch'ihil taqe achaaq' wilkeeb' cho rij paat, tikaaj naq kaat kiq'o'reem, inki.48Re' Jesús je' wili i xuq'or reh:
¿Awach i nutuut, eh awach taqe nuchaaq' noq inakapaaj i hat? inki reh.49Eh re' Jesús xuk'uhtaaj taqe reje i raj tahqaneel ruuk' q'ab', je' wili xuq'or:
Re' taqe wulu' jilow nutuut, eh jilow nuchaaq' noq wilkeeb',50ruum xa awach pa' neemb'anik reh iraaj i waJaaw wilik cho pan taxaaj, re' reh jilow nuchaaq', jilow wanaab' jilow nutuut noq wilik, inki. Re' jalwaach q'orik chi riij i aj iwaal (Mar 4.1-9; Luc 8.4-8)1Eh chupaam i q'iij re' re', xelik reje i Jesús pampaat, xooj rutzunaa' riib' chi chii' i palaw.2Xrilow i Jesús chi ma' k'isa tinamit i xkimol kiib' chi junsuut, xjohtik pan barco, ar xutzunaa' cho riib'. Eh re' taqe tinamit xi kahnik chi chii' i palaw.3Eh ma' k'isiin taqe i xa chib'ih jariik xuk'uhtaaj keh i tinamit ruuk' i jalwaach q'orik. Je' wili xuq'or keh: Jinaj i winaq xooj iwaal.4Noq xutoq'aa' reje rupalem i rijaa' chupaam i rak'aal, wilik i rijaa' xiqajik pantaq b'eeh. Xi chalik kok' tz'ikin, xkik'ux i ja' re' re'.5Eh wilik i rijaa' xiqajik xilak taq ab'aj ma' piim ta wii' ak'al. Re' i ja' re' re' jumehq'iil xipoq' chaloq, ruum ma' cham ta paam ak'al xiqajik wii'.6Xa re' la', noq xchalik i rutz'a'iil i q'iij chinaah, xi chiqik, ruum ma' xuk'am ta raa' chi korik.7Wilik rijaa' xiqajik xilak taq raa' k'iix. Eh noq xik'ihik johtoq i k'iix, xub'aqrisaj taqe tik re' re'.8Eh wilik i rijaa' xiqajik pan rax paam ak'al, eh xiwachinik chi korik. Wilik i jinaj siento chi naq'wach i xuyeew i ju'jun chi naq'wach i ja' wilik xkiyeew oxk'ahl, wilik xkiyeew lajeeb' ru ka'winaq chi naq'wach.9Awach inkaaj kib'iram taqe wili, kib'iraj inki. Re' rupahqaljiik nik' wach noq wilik i jalwaach q'orik (Mar 4.10-12; Luc 8.9-10)10Eh re' taqe raj tahqaneel i Jesús xkijil i koq kiib' ruuk', xkipahqaaj reh chi je' wili:
¿Chib'ih reet noq panjalwaach q'orik inaq'o'reej taqe tinamit? inki taqe reh.11Re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
Re' taq i hat xuyeew taq chik chaaweh chi naab'jik i Dios i ma' eht'alimaj ta naq chi riij i runimaal rajaawriik i reh. Eh re' tinamit ma' xye'arik ta keh chi naab'jik.12Awach i rureq chi riij i rukorkiil xiik' chik naah i naa ruye'ariik reh chi naab'jik. Eh awach i xa k'isiin i rureq chi riij naa rehtesjiik chuwach nik' nimaal i reht'al.13Ruum aj re' panjalwaach q'orik inuq'o'reej tinamit wili, ruum k'ahchi' wo' naq kilom je' ma' nkilow inki a'n kiib' k'ahchi' wo' naq kib'iram, je' ma' nkib'iraj inki a'n kiib', eh xama' nkireq ta wo' chi riij.14Eh kuuk' i tinamit wili, inooj eloq wach i ruq'orom chaloq i Isaías jalal ruq'oral i Dios, chi je' wili:
Re' keh naa wo' naq kib'iram, xama' naa ta wo' kireqem chi riij, naa wo' naq kilom, xama' naa ta wo' kikojom rehtaal,15ruum re' kánima tinamit wili xiik' naah kowiil, inkitz'ap i kixikin, ruum ma' nkaaj ta kib'iram, inkimutz' inaq'kiwach, ruum ma' nkaaj ta kilom. Je' re' inki a'n ruum ma' nkaaj ta kikojom rehtaal, eh ni xata nkaaj nuniimjiik, reh naq chi nee taqe nuko'leej, inki.16Raaj taq i hat atoob' taq aweh, ruum k'ahchi' taq awilom ruuk' naq'awach, eh k'ahchi' taq ab'iram ruuk' axikin.17Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi ma' k'isiin i jalal ruq'oral i Dios korik wach kik'ux xkaaj naq kilom i k'ahchi' taq awilom i hat, ma' xkilow taj. Eh xkaaj naq kib'iram i k'ahchi' taq ab'iram i hat ma' xkib'iraj taj, inki. Re' Jesús i ruch'ob' rub'ehel i jalwaach q'orik chi riij i aj iwaal (Mar 4.13-20; Luc 8.11-15)18Re' Jesús je' wili xuq'or: Chab'iraj taq chib'ih iraaj ruq'orom i jalwaach q'orik chi riij i aj iwaal:19Re' taqe i ja' xiqajik pantaq b'eeh kijalwaach taqe ki-ib'irinik reh i k'uhb'aal chi riij i runimaal rajaawriik i Dios, eh ma' nkireq ta chi riij chib'ih raaj ruq'orom, inchalik i aj Yahm, i ruq'uch keh i k'uhb'aal i xye'arik naq pan kánima.20Eh re' taqe i ja' xiqajik xilak taq ab'aj kijalwaach taqe i tinamit ki-ib'irinik reh i k'uhb'aal, eh xasuq suq chik kik'ux noq inkik'ul pan kánima.21Eh ruum chi ma' nkimol ta pan kánima chi korik, ma' najt ta nkikuy runimjiik. Noq inchalik i pajarik, eh inchalik i ti' k'axik chikinaah ruum i rub'aan i ruq'or i k'uhb'aal, jumehq'iil inyoj kik'ux chi nimanik.22Eh re' taqe i ja' xiqajik xilak taq k'iix kijalwaach taqe i ki-ib'irinik reh i k'uhb'aal. Xa re' la', chinaah chik i xa chib'ih jariik, chinaah chik i b'ehomal inkich'ikaa' i kik'ux. Re' taqe re' ineesanik reh i k'uhb'aal pan kánima, eh ma' inkamanik ta keh.23Eh re' taqe i ja' xiqajik pan rax paam ak'al kijalwaach taqe i ki-ib'irinik reh i k'uhb'aal eh inkireq chi riij, inkik'am naah. Re' taqe re', je' kikab' i ja' jinaj siento oxk'ahl lajeeb' ru ka'winaq ixkiwachuj i ju'jun chi naq'wach, inki. Re' jalwaach q'orik chi riij i yiib' wach ch'ahn wilik xilak trigo24Re' Jesús jinaj wo' chik i jalwaach q'orik xuq'or keh i raj tahqaneel chi je' wili: Re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' i xub'an jinaj i winaq holohik laj i ja' i xutik parak'aal.25Eh noq xiqajik chi wirik chu'nchel i móso, xokik chaloq i inixowanik wach i, xk'ulik rutik i yeb'ee wach ch'ahn xilak trigo xa re' wo' re' xk'ulik rub'an eh xooj.26Eh noq xk'ihik johtoq i trigo, xponik i q'iij chi xutoq'aa' wachinik ar xk'utinik chi wilik i yeb'ee wach ch'ahn chi xilak.27Noq xkilow chi je' re' i móso, xooj kiq'or reh i ehchan ree trigo chi je' wili: Jaaw, re' i ja' xatik pan awak'aal holohik i ja', eh ¿aha' xchalik yeb'ee wach ch'ahn wilik chi kixilak atrigo? inki taqe.28Re' kipatroon je' wili xuq'or: Jino'q naa aj ixowaal xk'ulik tikwoq reh i yeb'ee wach ch'ahn re' re', inki. Re' taqe móso je' wili xkiq'or: Wila' nawaaj, nenooj qachuq i yeb'ee wach ch'ahn, inki taqe.29Re' kipatroon je' wili xuq'or: Ma' chih taj, ruum paruchuqariik-oq chik inche yeb'ee wach ch'ahn, nee-oq taq inaachuq cho haa' i trigo.30Chakanaa' pee taq chi junk'iih johtoq ruuk' i trigo kore' noq naa ruponiik i ruq'ijil i rusik'ariik i wach i trigo. Kora'j naa nuq'orom keh re' i numoso chi peet naakichuqum i yiib' wach ch'ahn, naakib'ak'am paam chi chuhtaal reh i ruk'atariik. Eh naakimolom i koq inaq'wach i trigo pamolb'al reh, inki, inki Jesús. Re' jalwaach q'orik chi riij i rija'eel i mostása (Mar 4.30-32; Luc 13.18-19)31Re' Jesús jinaj wo' chik i jalwaach q'orik xuq'or keh i raj tahqaneel chi je' wili: Re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' i rub'an rija'eel i mostása i rutik parak'aal i winaq.32Korik noq xa re' wo' mostása q'e' kok' taq naq'wach chuwach i xa chib'ih ija'eel. Xa re' la' noq ink'ihik xiik' naah chamiil, imponik chuwach taqe tik, imponik chi je' nimlaj chee'. Eh re' taqe kok' tz'ikin kirupinik pan taxaaj inkiyejaa' kisuuq' nah taq q'ab', inki. Re' jalwaach q'orik chi riij i ch'amb'esb'al ruq'oril kaxlanwi'k (Luc 13.20-21)33Eh jinaj wo' chik i jalwaach q'orik xq'orarik keh ruum i Jesús chi je' wili: Re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' i rub'an i ch'amb'esb'al ruq'oril kaxlanwi'k noq re' ixoq i ruchop oxpaj-oq chi arina, i ruxilakeej ruuk' i, korehtaal i ruch'amb'isaj chu'nchel i q'oor, inki. Re' ruch'ob'ariik rub'ehel chih kamaj i jalwaach q'orik xuq'or i Jesús (Mar 4.33-34)34Eh chu'nchel i wili panjalwaach q'orik xuq'or i Jesús keh i tinamit ma' xtaj i xuq'or keh chi ma' ta panjalwaach q'orik.35Reh chi xooj eloq wach i ruq'orom chaloq i jalal ruq'oral i Dios chi je' wili:
Re' hin naa nuq'oriik panjalwaach q'orik. Wilik i naa nuq'orom, re' i ma' eht'alimaj taj i rutz'uhkriik i wach ak'al, inki, inki Jesús. Re' Jesús i ruch'ob' rub'ehel i jalwaach q'orik chi riij i yiib' wach ch'ahn36Eh re' Jesús xuch'aq taqe kahnoq i tinamit, xokik i koq pan jinaj paat. Re' taqe raj tahqaneel xkijil i koq kiib' ruuk', eh je' wili i xkiq'or reh:
Inqaaj chi neenaq'or qeh chib'ih raaj ruq'orom i jalwaach q'orik chi riij i yeb'ee wach ch'ahn tikooj chupaam i ye'aab', inki taqe.37Re' Jesús je' wili xuq'or keh:
Re' i xtikwik reh i holohik laj i ja' nujalwaach i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq.38Re' ye'aab' rujalwaach i wach ak'al. Eh re' holohik i ja' kijalwaach i wilkeeb' pa runimaal rajaawriik i Dios. Re' i yeb'ee wach ch'ahn kijalwaach i tinamit ehchalimaj taqe ruum i aj Yahm.39Eh re' aj ixowaal xk'ulik tikwoq reh i yeb'ee wach ch'ahn rujalwaach i aj Yahm. Eh re' i rusik'ariik i wach i tik rujalwaach i rukuxiik wach i wach ak'al wili. Re' taqe móso i kimolwik reh i wach i tik kijalwaach taqe ánjel.40Nik' wach imb'aan reh i yeb'ee wach ch'ahn noq inchuqarik, eh ink'atarik pan q'aaq', je' wo' re' na' sacharoq wach i wach ak'al wili.41Re' hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, naa nutaq'aam taqe i nuánjel chumolariik kiwach, chi kehteesjiik pa runimaal rajaawriik i Dios taqe i kiminwik reh pamahk tokoom, je' wo' i kib'anik reh i yiib' wach na'ojb'al.42Re' taqe re', naakikutariik pa runimaal q'aaq' ar naa koq'iim, naakiqirich'eem naah i keeh.43Eh re' taqe i korik wach kik'ux, xa je' chik rukab' i rusaqumaal i q'iij i kisaqumaal naa rub'anam pa runimaal rajaawriik i Dios re' i kaJaaw. Wila' nawaaj taq ab'iram taqe wili, chab'iraj taq, inki Jesús. Re' jalwaach q'orik chi riij i xiik' naah k'ihaal tz'aaq muq'amaj44Re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' jino'q i xiik' naah k'ihaal tz'aaq muq'amaj pan jino'q ye'aab'. Eh awach neenreqwik reh nee wo' chik i rumuq'aa' ruka'peech. Ruum i rusuqkiil ruk'ux, neenooj ruk'ayej chu'nchel i chib'ih reh re' chik i ye'aab' re' re' neeruloq', inki Jesús. Re' jalwaach q'orik chi riij i perla k'ih tz'aaq45Re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' jino'q i aj yakool sik'ij holohaq ab'aj i rub'an, re' ruuk' i perla inkiq'or reh.46Noq re' aj yakool re' re' nee rureq jino'q i k'ih tz'aaq perla, neenooj ruk'ayej chu'nchel i chib'ih reh re' chik i perla re' re' neeruloq', inki. Re' jalwaach q'orik chi riij i ya'l b'anb'al kar47Re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' i rub'an i ya'l chopb'al kar noq inkutarik qohoq pan palaw, xa chib'ih kariil i rumol cho wach.48Eh noq i nujik i ya'l, re' taqe aj karineel inkiqerej cho chi chii' palaw. Ar inkitzunaa' kiib' chuchihariik wach i kar. Re' taqe kik'uxarik, inkimol pantaq chakach, re' ma' kik'uxarik taj, inkiq'eb' reje.49Je' re' i naa rub'aan kuuk' i tinamit noq naa rusachariik wach i wach ak'al wili: Naa kichaliik taqe ánjel, naa ruk'uliik kichihim i korik wach kik'ux chi kixilak i yiib' wach kina'ojb'al.50Re' taqe yiib' wach kina'ojb'al naakikutariik pa runimaal q'aaq' ar naa koq'iim eh naakiqirich'eem naah i keeh, inki Jesús. Re' ak' k'uhb'aal, eh re' Najtir k'uhb'aal51Re' Jesús xupahqaaj keh i raj tahqaneel chi je' wili:
¿Mi nareq aj wo' taq chi riij chu'nchel i wili? inki.
Hoo', Jaaw, inqareq chi riij, inki taqe.52Re' i Jesús je' wili i xuq'or keh i raj tahqaneel:
Jino'q ink'uhtanik ree k'uhb'aal i rutijej riib' ruuk' i runimaal rajaawriik i Dios, i rureq chi je' rukab' jino'q i ehchan paat inchol rehtesjiik iloq i ak', ik'aal wach chi xilak taqe i chib'ih reh, inki. Re' Jesús xooj wo' chik k'oloq Nazaret (Mar 6.1-6; Luc 4.16-30)53Noq xukohlaaj ruq'orariik taqe jalwaach q'orik wili i Jesús, xelik reje ar,54eh xponik parutinamiit. Ar xutoq'aa' k'uhb'alinik chupaam i paat inlooq'jik wii' Dios. Eh re' taqe tinamit xsahchik kik'ux ruum i k'uhb'alinik xub'an, je' wili i xkiq'or:
¿Aha' xutijej i na'ojb'al reht'al i winaq wili nik' wach noq i ruk'uhtaaj taqe i ma' ilooj taj wili?55Re' winaq wili rak'uun i aj sehk, eh re' rutuut, María rub'ihnaal. Re' i winaq wili, ras i Jacobo, ras i José, ras i Simón eh ras Judas.56Eh re' taqe ranaab' ayu' patim taqe chi qaxilak. Eh ¿Nik' wach noq reht'al chu'nchel i na'ojb'al wili? inki taqe.57Ruum i re', ma' xkaaj ta kinimam i Jesús. Eh je' wili i xq'orarik keh ruum i Jesús:
Xti korik noq re' jino'q i jalal ruq'oral i Dios xa aha' inye'arik ruloq'il, eh parutinamiit parupaat ma' ajwaal ta wach, ki uchjik.58Re' Jesús ma' q'e' ta k'ih i ma' ilooj taj xub'an ar, ruum re' taqe tinamit ma' xkinimaj taj i Jesús. Re' i rukimiik i Juan aj qasan ha' (Mar 6.14-29; Luc 9.7-9)1Chupaam taqe q'iij re' re', re' Herodes, noq wilik chi ajaab'esil Galilea, xrib'iraj rib'iral i rajaawriik i Jesús.2Eh je' wili i xuq'or keh i raj kamanoom: Re' inkiq'or re' re', noq i nuq'or i hin, re' Juan aj qasan ha' xk'aach wo' chik chaloq. Ruum aj re', wilik rajaawriik chub'aan taqe i ma' ilooj taj, inki.3Re' Herodes je' re' xuq'or, ruum pampeet rutaq'aam ruchopariik i Juan, b'ak'lik wach chi karena noq xutaq'aaj pantz'ilom. Re' Herodes je' re' i xub'an, re' xraaj chi xuch'ikaa' ruk'ux i Herodías, i rehk'een naq i Felipe, re' ruchaaq' i Herodes.4Re' Juan ruq'orom wo' cho reh i Herodes chi ma' ruyee ta riib' chi naa ruk'amam chi rixoqil ixoq re' re'.5Ruum aj re', re' Herodes xraaj wo' naq rukansam i Juan pampeet xa re' la', xyo'jik chikiwach i tinamit, ruum chu'nchel kinimanik reh chi re' Juan jalal ruq'oral i Dios.6Eh noq xponik i ruq'ijil i runinq'ijiik i ruhab'ul i Herodes, xutik'aa' soon i rixq'uun i Herodías chikiwach taqe ulaa'. Eh re' Herodes ma' k'isiin ta xponik chuwach i xq'un re' re'.7Eh xuq'or i korik parub'ihnaal i Dios chi naa ruye'em reh i xq'un chib'ih pa' jariik i neerupahqaaj.8Re' i xq'un re' re', noq taqchi'imaj chik ruum i rutuut, je' wili xuq'or: Yu'naak inwaaj chi nee nayeew weh pan jino'q pulato i naah i Juan aj qasan ha', inki.9Re' reey Herodes xtib'ik wo' naq ruk'ux ruum i xpahqaljik reh. Xa ruum chi ruq'orom chik i korik parub'ihnaal i Dios chikiwach ulaa', ruum aj re', xutaq'aaj ruq'orariik chi ye'aroq reh i xq'un i naah i Juan re' i xupahqaaj.10Re' Herodes xutaq'aaj ruyok'ariik i ralaq i Juan pantz'ilom.11Eh jumehq'iil xkik'am reje pan jinaj pulato i naah i Juan, xkiyeew reh i xq'un chalik i reh xuq'asaj ree rutuut.12Chi riij i re', xi ponik taqe i raj taqareel i Juan, xkik'am reje i ruti'jolal, eh xkimuq'aa'. Eh chi riij i re', xooj kiq'or reh i Jesús chib'ih xuk'ul i Juan. Re' Jesús xuket taqe i ho'oob' miil chi winaq (Mar 6.30-44; Luc 9.10-17; Juan 6.1-14)13Noq xunab'eej i Jesús i xuk'ul i Juan, xelik reje ar chi rutkeel xokik reje pam barco, xooj chupaam i ye'aab' chiq yuuq'. Noq xkinab'eej chi je' re' i tinamit, ma' k'isiin i xi elik reje pankok' tinamit, chi kooq xkitahqeej reje i Jesús.14Eh noq xqajik pan barco i Jesús, xrilow chi wilkeeb' ar i ruk'ihaal tinamit, eh xuketelaaj kiwach, xuk'achrisaj taqe i yowaab' xk'amarik reje ruuk'.15Noq xokik i q'iij, re' taqe raj tahqaneel i Jesús xkijil i koq kiib' ruuk', eh je' wili i xkiq'or reh:
Yu'naak xokik chik i q'iij. Chach'aq taqe reje i tinamit, reh chi neenooj kiloq' kiwa' pan tinamit, ruum ayu' ma' xta patineel, inki taqe.16Re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
Ma' ko ta ruman chi nee kiooj chuloq'ariik i kiwa' neerub'an chi nee taq i nayeew kiwa' i hat, inki.17Re' taqe raj tahqaneel i Jesús je' wili i xkiq'or:
Re' hoj xa ho'oob' wo' tii chi kaxlanwi'k, eh xa ki'ib' wo' chi kar i wilik quuk', inki taqe.18Eh re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
Chak'am taq cho weh ayu', inki.19Eh re' Jesús xuq'or keh i ruk'ihaal tinamit chi kitzunaa' qohoq kiib' nah ch'ahn. Eh xuchop i ho'oob' chi kaxlanwi'k, i ki'ib' chi kar, xtz'ehtanik johtoq pan taxaaj, xut'iosej ree Dios, xuch'uy taqe i kaxlanwi'k, taqe kar, xuyeew keh i raj tahqaneel. Re' keh xipuhkanik keh i tinamit.20Chu'nchel i tinamit wilkeeb' ar xkian kiwa' korehtaal xinujik chi korik. Eh ko kab'laj chik chakach ixkinujisaj chi ruxeer kaxlanwi'k chi ruxeer kar.21Re' i xkian kiwa' chupaam i jumehq' re' re' wilkeeb' naa ho'oob'-oq miil chi winaq, chi ma' ajlamaj ta haa' taqe ixoq, ni xata re' taqe i kok' ha'lak'un. Re' Jesús xb'ehik chi rooq nah palaw (Mar 6.45-52; Juan 6.15-21)22Eh chi riij i re', re' Jesús xuq'or keh i raj tahqaneel chi kiokoq reje pan barco, reh chi peet i keh neekiq'ahxik reje chi juntar i k'isa palaw noq komajaa' imponik i reh, ruum re' reh ko xuch'aq taqe kahnoq i tinamit.23Eh ruch'aqam-oq chik taqe kahnoq i tinamit i Jesús, xjohtik chinaah jinaj i yuuq', reh chi ar xub'an rutiij chi rutkeel. Eh noq xjohtik aq'ab', xa ko wilik wo' ar chi rutkeel.24Noq ponik chik i rub'an i barco k'isiin ma' yejal palaw, xakow chik i ruq'oj i koq riib' i rub'ohl i palaw chuwach i barco, ruum re' teew chuwach inchalik.25Eh parusaq'iik, xb'ehik reje chi rooq i Jesús nah palaw, xujil i koq riib' kuuk' i raj tahqaneel ojik inki a'n pan barco.26Eh xkilow taqe raj tahqaneel chi jinaj i b'ehik i rub'an chi rooq nah palaw, xkik'er kichii' ruum kiyo'jiik:
Wulu' yohb'isaneel inki taqe.27Eh chi jumehq'iil xiq'orob'jik reje ruum i Jesús chi je' wili:
Chakowej taq ak'ux mat yo'jik taq. Re' hin taq k'ahchi' awilom nuwach, inki.28Chalik i Pedro je' wili xuq'or ree Jesús:
Jaaw, wila' re' hat, chayee q'ab' wee hin chi nee kimb'ehik reje chi wooq nah palaw, inki.29Ma' xta reet kim, i nuchjik.
Re' Pedro xelik reje pan barco, xutoq'aa' reje b'ehik chi rooq nah palaw, xooj aha' wilik wii' i Jesús.30Eh noq xrik' raaj i rukowiil i teew i Pedro, xchalik ruyo'jiik. Eh xrik'raaj chi k'ahchi' rujutlujiik qohoq pan palaw, xuk'er chii' chuq'orariik chi je' wili:
Jaaw, kink'oloq ako'leej inki.31Re' Jesús jumehq'iil xuchohpaaj qohoq chi q'ab' i Pedro, je' wili i xuq'or reh:
Re' hat, ma' q'e' ta achopom ak'ux chi nimanik ¿Chib'ih reet noq xa kokiib' wo' ak'ux? i nuchjik.32Noq xijohtik pan barco, jumehq'iil xtz'irlojik i kowlaj teew.33Eh xkilow chi je' re' i wilkeeb' chupaam i barco, xkixuk'aa' kiib' chulooq'jiik i Jesús, je' wili i xkiq'or reh:
Xti korik chi re' hat, hat Rak'uun i Dios inki taqe. Re' Jesús xuk'achrisaj taqe yowaab' ar Genesaret (Mar 6.53-56)34Eh noq xi q'ahxik chi juntar i k'isa palaw, xi ponik paruyuq'ul i Genesaret.35Re' tinamit wilkeeb' ar xkinab'eej wach i Jesús. Eh jumehq'iil xkesaj ruq'orkiil chi junsuut i ye'aab' re' re' chi wilik ar i Jesús, eh xkik'am cho chuwach chu'nchel taqe yowaab'.36Eh re' tinamit re' re' xkipahqaaj otob'il ree Jesús chi atoob' ta xa re' neeruyee q'ab' chi neentz'a'jik i rooq i ruso' kuum i wilik kiyab'ilaal. Eh chu'nchel i xitz'a'inik reh i rooq i ruso', xik'achjik. Re' inq'eb'wik reh pamahk i winaq (Mar 7.1-23)1Eh wilik taqe aj fariseo, je' wo' taqe i kik'uhtanik ree k'uhb'aal, xi chalik Jerusaleem, xkijil i koq kiib' ruuk' i Jesús, xkipahqaaj reh chi je' wili:2¿Chib'ih reet taqe awaj tahqaneel noq ma' nkian taj i kiq'orom kahnoq i qamaam qati't? Re' keh ma' nkitz'aj taj i kiq'ab' noq inki a'n kiwa', inki taqe.3Re' reh je' wili xuq'or keh:
Raaj taq i hat, ¿Chib'ih reet noq ma' na a'n taq i ruq'or i ruk'uhb'aal i Dios ruum i rub'anariik taq ana'ojb'al atijem taq chaloq?4Re' Dios je' wili i ruq'orom chaloq: Chak'ax aatuut awajaaw, eh. Awach i neerub'aj i rutuut rajaaw, naa ruye'ariik pan ti'laj kimik, inki.5Eh re' taq i hat inaq'or taq chi nee ruyee riib' chi neeruq'or winaq reh i rutuut rajaaw chi je' wili: Ma' ruyee ta riib' chi neetinutoob'eej, ruum chu'nchel i chib'ih jariik wilik weh nuq'asam chik chi mayiij chuwach i Dios, inko'q.6Eh inaq'or taq chi awach nee nq'orik reh i je' re', ma' ruman ta chik chi nee rutoob'eej i rutuut rajaaw. Ruum i re', ma' na a'n ta taq i ruq'or i ruk'uhb'aal i Dios ruum i rub'anariik taq ana'ojb'al atijem taq chaloq.7Re' taq i hat, xak'ul taq i na a'n awach, xti korik i ruq'orom taq cho chawiij i Isaías i jalal ruq'oral i Dios, chi je' wili:8Re' taqe tinamit wili xa chi kichii' kinkiloq'ej, eh re' kánima najt wilik wuuk'.9Xa ma' xta rutiq chi kinkiloq'ej, ruum re' k'uhb'aal inkik'uhtaaj xa ruk'uhb'aal winaq, inki, inki Jesús.10Re' Jesús xuyuq'eej ruuk' i tinamit, je' wili xuq'or keh:
Chab'iraj taq, chareq taq chi riij i naa nuq'orom:11Ma' re' taj inokik panchii' i winaq inch'uwa'risanik wach i ránima re' la' i nelik cho panchii' inch'uwa'risanik wach i ránima, inki.12Eh re' taqe raj tahqaneel i Jesús xkijil i koq kiib' ruuk', je' wili xkiq'or reh:
¿Mi xanab'eej chi xyoj kik'ux taqe aj fariseo ruum taqe xaq'or? inki taqe. Eh re' Jesús je' wili xuq'or:13Re' keh naakik'ulum keh je' rukab' i naa ruk'ulum na' chuqaroq haa' i raa' i xa chib'ih jariik chi tik ma' re' ta rutikooj i waJaaw wilik cho pan taxaaj.14Chakanaa' taq, ruum re' keh k'amal kib'eeh taqe i kuch moywach Wila' re' i moywach xuk'am rub'eeh i ruch moywach kikab'cheel nee kiooj q'ehb'oq panjul, inki.15Re' Pedro je' wili xuq'or reh i Jesús:
Inqaaj chi nee nach'ob' rub'ehel qeh chib'ih iraaj ruq'orom taqe xaq'or, inki.16Re' Jesús je' wili i chaq'wik xub'an:
¿Mi xakomajaa' wo' taq inareq chi riij re' hat?17¿Mi ma' nareq taq chi riij re' chi chu'nchel inokik pan chi'is, pan pamis inooj qohoq, eh chi riij i re', inooj wo' chik sa'joq?18Eh re' i nelik cho panchii' i winaq, paránima i nelik chaloq, eh re' re' inch'uwarisanik i ránima,19ruum pan ánima i nelik chaloq taqe wili: Ma' holohik ta laj kapeew, kaansanik iib', ch'aqaj wach kaxáro, k'oyomal, i leq', chukuj q'orik, tz'aqaj wach k'utaaj.20Re' taqe re' ra'j korik re', chi re' re' inch'uwarisanik wach i ránima. Eh re' wi'k imb'aan chi ma' tz'ajooj taj i q'ab'iis, ma' ruch'uwa'risaj ta wach i ránima i winaq inki Jesús. Re' ixoq ma' re' ta aj judío xnimanik reh i Jesús (Mar 7.24-30)21Eh re' Jesús xelik reje ar, paruyuq'ul chik i Tiro, paruyuq'ul chik i Sidón xooj.22Chupaam i ye'aab' re' re', patim jinaj ixoq, aj Canaán k'erik chii' je' wili i xuq'or reh i Jesús:
Jaaw, hat riih rumaam i reey David, chaketelaaj nuwach Chak'achrisaj weh i wixq'uun k'ahchi' rik'iik chi ti' ruum i ma' tob'laj uxlab'al wilik ruuk', inki.23Re' Jesús ma' chaq'wik taj. Eh re' taqe i raj tahqaneel xkijil i koq kiib' ruuk', xkipahqaaj otob'il reh i Jesús je' wili i xkiq'or reh:
Chataq'aaj reje ixoq re' re' q'e' ch'i'k i ruq'or cho chiqiij, inki taqe.24Eh re' Jesús je' wili i xuq'or:
Re' hin xirutaq'aaj chaloq i Dios xa kuuk' taqe aj Israel, i je' sah cheel tentzun noq wilkeeb', inki.25Eh re' ixoq toq' toq' xujil i koq riib' ruuk' i Jesús, xuxuk'aa' riib' chuwach, je' wili xuq'or reh:
Jaaw, cha a'n otob'il weh, inki wo' chik reh.26Re' Jesús je' wili i xuq'or:
Ma' ruyee ta riib' chi neenqaq'uch i ki kaxlanwi'k taqe ak'uunb'ees, eh keh ta chik i tz'i' neenye'arik, inki.27Re' ixoq, je' wili i xuq'or ree Jesús:
Jaaw, korik i xaq'or. Re' taqe tz'i' inkik'ux nare' wo' i keh i ruxeer i kaxlanwi'k i ruq'eb' chee kikoo' nah méxa, inki.28Eh re' i Jesús, je' wili xuq'or:
Ixoq, re' hat xti achopom ak'ux chi nunimjiik. Ruum i re', naa nub'anam otob'il aweh je' rukab' inawaaj, inki.
Eh xa chupaam wo' jumehq' re' re' xk'achjik i rixq'uun ixoq. Re' Jesús ma' k'isiin taqe i yowaab' xuk'achrisaj29Eh re' Jesús xelik reje chupaam i ye'aab' re' re', xik'ik ponoq chi chii' i k'isa palaw wilik paruyuq'ul i Galilea. Eh jumehq'iil xjohtik chinaah yuuq' ar xutzunaa' cho riib'.30Ma' k'isiin i tinamit xkimol kiib' ruuk'. Xkik'am reje i kiyowaab'. Wilik taqe moywach, siik, tuproq, tupq'ab', meem. Eh ma' k'isiin taqe i xa reh reh wach kiyab'ilaal xkik'am reje chuwach i Jesús, eh xuk'achrisaj taqe.31Re' i tinamit xsahchik kik'ux noq xkilow chi re' taqe meem kiq'orik chik, re' taqe tuproq tupq'ab' xik'achjik, re' taqe siik kib'ehik chik, eh re' taqe moywach ki ilwik chik. Ruum i re' xkiyeew ruloq'il i Dios, re' i ki Dios i aj Israel. Re' Jesús xuket i kijib' miil chi winaq (Mar 8.1-10)32Re' Jesús xuyuq'eej taqe ruuk' i raj tahqaneel, je' wili xuq'or keh:
Re' hin q'e' nuketelaaj kiwach i tinamit wili, ruum ixib' chik q'iij kokiik wuuk' ayu', eh ma' xta kiwa'. Re' hin ma' nwaaj ta nutaq'aam taqe reje chi ma' kianam ta kiwa', ruum nee-oq kiq'ehb'ik pamb'eeh ruum kinuhmiik, inki.33Eh re' taqe raj tahqaneel je' wili i xkiq'or:
Ayu' ma' xta patineel ma' ha' ta neenqak'am cho kiwa' taqe i ruk'ihaal tinamit wili, inki taqe.34Re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
¿Jarub' taq i kaxlanwi'k wilik awuuk' i hat? inki.
Re' keh je' wili i xkiq'or:
Xa wuquub' wo' tii chi kaxlanwi'k eh kiib' ixib' i kok' kar wilik quuk', inki taqe.35Chi riij i re', re' Jesús xuq'or keh i tinamit chi kitzunaa' qohoq kiib' wach ak'al.36Eh xuchop i wuquub' chi kaxlanwi'k je' wo' kok' kar, xut'iosej johtoq ree Dios. Eh xuch'uy taqe kaxlanwi'k je' wo' taqe kok' kar, xuyeew keh i raj tahqaneel, re' chik i keh xipuhkanik keh i tinamit.37Chu'nchel i tinamit wilkeeb' ar xkian kiwa', korehtaal xinujik chi korik. Eh ko wuquub' chik i chakach xkinujisaj chi ruxeer kaxlanwi'k chi ruxeer kar, re' i xqohxanik.38Re' taqe xkian kiwa' wilkeeb' naa kijib'-oq miil chi winaq, chi ma' ajlamaj ta haa' taqe ixoq ni xata re' taqe kok' ha'lak'un.39Chi riij i re', re' Jesús xuch'aq taqe kahnoq i ruk'ihaal tinamit, xjohtik reje pan barco, xooj paruyuq'ul i Magdala. Re' taqe aj fariseo, taqe aj saduceo xkipahqaaj jinaj i ma' ilooj taj (Mar 8.11-13; Luc 12.54-56)1Re' taqe i aj fariseo, taqe i aj saduceo, xi chalik chupajariik i Jesús, reh naq chi naa ruq'ehb'iik. Ruum aj re', xkipahqaaj reh chi chub'aan jino'q i ma' ilooj taj, k'uhtb'al reh mi korik chi ruuk' i Dios inchalik.2Eh re' Jesús je' wili i xuq'or keh: Re' taq i hat noq inokik i q'iij, Holohik aq'ab' naa rub'anam yu'naak, ruum kaq paam i taxaaj, tiki taq.3Eh wahq'eq, ma' holohik tee q'iij naa rub'anam yu'naak, ruum kaq eh suutz' paam i taxaaj, tiki taq. Wila' aweht'al taq ¿Chib'ih raaj ruq'orom taqe i ruk'uhtaaj riib' pan taxaaj, chib'ih reet noq ma' nareq taq chi riij chib'ih raaj ruq'orom taqe i ma' ilooj taj ink'uhtjik yu'naak?4Re' tinamit wili yiib' wach kina'ojb'al, ma' korik ta wach kik'ux Inkipahqaaj chi naa nub'anam jino'q i ma' ilooj taj. Re' hin korik i nuq'or chi ma' jino'q chik i ma' ilooj taj q'e' nim wach naa ruk'uhtjiik chuwach i xb'aan cho ruuk' i Jonás, inki.
Eh xukanaa' taqe kahnoq. Re' kik'uhb'aal taqe aj fariseo je' rukab' i ch'amb'esb'al ruq'oril kaxlanwi'k (Mar 8.14-21)5Eh noq xi q'ahxik juntar k'isa palaw taqe raj tahqaneel i Jesús, xsahchik pankik'ux ruk'amariik reje kikaxlanwi'k.6Je' wili i xq'orarik keh ruum i Jesús:
Chab'iraj taq, chawik'raaj taq awiib' ruuk' inkikoj chi ch'amb'esb'al ruq'oril kaxlanwi'k taqe i aj fariseo, taqe i aj saduceo, inki.7Re' taqe raj tahqaneel k'ul xkiq'or chikiwach chi je' wili:
Je' re' i ruq'or qeh, ruum ma' xqak'am ta cho qa kaxlanwi'k, inki taqe.8Noq xunab'eej i Jesús i k'ahchi' kiq'orom, je' wili xuq'or keh:
¿Chib'ih reet noq inaq'or taq chi ma' xak'am ta taq chaa kaxlanwi'k? Ma' achopom ta taq ak'ux chi nimanik9¿Mi xakomajaa' wo' taq inareq chi riij re', mi ma' nk'ulik taq panak'ux re' i ma' ilooj taj xnub'an noq xnuch'aq i ho'oob' chi kaxlanwi'k keh i ho'oob' miil chi winaq? Eh ¿Jarub' chakach taq i xanujisaj chi ree ruqox?10Eh ¿mi ma' nk'ulik taq panak'ux re' i wuquub' chi kaxlanwi'k xnuch'aq keh i kijib' miil chi winaq? Eh ¿jarub' i chakach taq xanujisaj chi ree ruqox?11Eh ¿Mi ma' xareq taq chi riij re' chi ma' chi riij ta kaxlanwi'k k'ahchi' xinq'orik, noq xnuq'or taq aweh chi chawik'raaj taq awiib' ruuk' inkikoj chi ch'amb'esb'al ruq'oril kaxlanwi'k taqe aj fariseo, taqe aj saduceo? inki Jesús.12Ruuk' i re', xkireq chi riij taqe raj tahqaneel chi re' Jesús ma' re' ta chi riij ch'amb'esb'al ruq'oril kaxlanwi'k xq'orik, chi riij la' i k'uhb'alinik inki a'n taqe aj fariseo, taqe aj saduceo k'ahchi' chi q'orik. Re' Pedro xuq'or chi re' Jesús re' i Cristo (Mar 8.27-30; Luc 9.18-21)13Noq xponik i Jesús pan tinamit Cesarea, wilik paruyuq'ul i Filipo, xupahqaaj keh raj tahqaneel chi je' wili:
¿Awach aj wo' hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq noq inkiq'or i tinamit? inki.14Eh re' keh je' wili i xkiq'or:
Wilik kiq'orik reh chi re' hat Juan aj qasan ha', eh chi re' hat i Elías, chi re' hat Jeremías, chi re' hat jinaj keh i jalal ruq'oral i Dios xi wihik chaloq najtir, inki taqe.15Eh raaj taq i hat, ¿awach i hin noq inaq'or taq? inki keh i raj tahqaneel.16Re' Simón Pedro je' wili i chaq'wik xub'an:
Re' hat i Cristo, i Rak'uun i k'achlik Dios, inki reh.17Re' Jesús je' wili chaq'wik xub'an:
Atoob' aweh i hat Simón, hat rak'uun i Jonás, ruum re' xaq'or, ma' re' ta jino'q winaq xk'uhtanik aweh re' la' waJaaw wilik cho pan taxaaj xk'uhtanik chaaweh.18Re' hin i nuq'or aweh chi re' hat i Pedro. Eh re' nimlaj ab'aj wili naa nukojom chi kaa' ki'sil chu'nchel i naakinimaniik weh. Re' keh ma' xta naa kuuchjiik ruum i ruwinqilal i kimik.19Re' hin naa nuye'em aweh taqe laweh tehb'al reh i runimaal rajaawriik i Dios. Aha' wilik i naa aye'em q'ab' i hat chi naa rub'aan ayu' wach ak'al, naa wo' rub'aan ar pan taxaaj. Aha' wilik i ma' naa ta aye'em q'ab' i hat chi naa rub'aan ayu' wach ak'al, ma' naa ta wo' rub'aan ar pan taxaaj, i nuchjik.20Chi riij i re', re' Jesús xuq'or keh i raj tahqaneel chi ma' awach ta eh naa kiq'orom chi re' reh i Cristo q'orooj cho rib'iral. Re' Jesús xuq'or rib'iral i rukimiik (Mar 8.31—9.1; Luc 9.22-27)21Eh chupaam i q'iij re' re', re' Jesús xuch'ob' rub'ehel keh i raj tahqaneel chi ajwaal wach chi naa rojiik Jerusaleem. Chi ar naa ruk'ulum i ti' k'axik kuum i nimaq wach kikamaj, kuum kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, kuum i kik'uhtanik reh i k'uhb'aal. Eh chi naa rukanteesjiik chi paroox q'iij naa wo' chik ruk'aach chaloq.22Noq xrib'iraj chi je' re' i Pedro, xresaj reje chi rutkeel i Jesús, eh xtohq'ik ruq'ilim:
Jaaw, ma' ta naq neraaj i Dios chi neenak'ul i ti' k'axik re' re' inki reh.23Eh re' Jesús xusutej riib' chutz'ehtjiik i Pedro, je' wili runaqariik xub'an:
Pedro, eleen chi nuwach je' akab' i aj Yahm, ruum k'ahchi' aq'atam panub'eeh. Re' hat ma' re' taj iraaj i Dios inakapaaj riij re' la' inkaaj i tinamit inakapaaj, i nuchjik.24Chi riij i re', re' Jesús je' wili i xuq'or keh i raj tahqaneel:
Awach iraaj chi neenokik haa' chi waj tahqaneel, marub'an chik runa'ojb'al chi rib'il riib', chuk'am la' rukuruus, eh kirutahqeej.25Awach iraaj ruko'leem riij i ruk'achariik ayu' wach ak'al, naa ruq'eb'em i juneliik k'acharik. Eh awach i nee ruq'eb' i ruk'achariik ayu' wach ak'al ruum i nunimjiik i hin, re' reh naa rureqem i juneliik k'acharik.26¿Chib'ih neerutiq reh jino'q chi nee rehchaaj chu'nchel i wilik wach ak'al eh neeruq'eb' i ránima? ¿Nik' chik wach rutojariik riij i ko'lemb'al ree ránima neerub'an?27Re' hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq naa nuk'uliik iloq ruka'peech ruuk' i ruloq'il i waJaaw, wuch'ihil taqe nuánjel, kora'j naa nuye'em re' i kitojb'aal i ju'jun re' q'oreel chib'ih xkian chib'ih xkiq'or.28Re' hin ak'uunb'ees nuwii' winaq xti korik i nuq'or taq aweh chi wilik i wilkeeb' ayu' ma' naa ta kikimiik chi komajaa' inkilow i nuk'uliik ruuk' i wajaawriik chi reyil, inki. Re' noq xjaljik ruwii' i Jesús (Mar 9.2-13; Luc 9.28-36)1Waqiib'-oq chik q'iij rub'aan taqe re', re' Jesús resaj reje i Pedro ruch'ihil i ki'ib' chi kichaaq' kiib', re' Jacobo, eh re' Juan, xuk'am reje chinaah jinaj i yuuq' najt naah.2Eh ar xjaljik ruwii' i Jesús chikiwach. Re' wach xan reprotik chik je' rukab' i q'iij. Eh re' ruso' xsutinik chi xasaq saq chik, je' rukab' i saqumb'al.3Chupaam i jumehq' re' re', xkilow wach i Moisés, i Elías, k'utaaj inki a'n ruuk' i Jesús.4Eh re' Pedro je' wili xuq'or ree Jesús: Jaaw, ma' xta reet chi wilkooj ayu' i hoj wila' nawaaj, neenuyejaa' ixib'-oq i kok' perpat ayu', jinaj awee hat, jinaj i ree Moisés, eh jinaj i reh i Elías, inki.5Eh re' Pedro noq xuq'or taqe re', jinaj i suutz' xchalik chikinaah xasaqum chik paam xsuutjik kiij ruum i rumuuj. Chupaam i suutz' re' re' xb'aan chaloq jinaj i q'orik, je' wili xuq'or: Re' i wili i Wak'uun q'e' nuk'ax, eh q'e' suq nuk'ux chi riij, eh re' i naa ruq'orom i reh, re' taq chab'iraj, inki.6Noq xkib'iraj i q'orik re' re', ixib' chi raj tahqaneel i Jesús ma' k'isiin xiyo'jik, xkipachaa' qohoq kiib' wach ak'al.7Noq xrilow chi je' re' i Jesús, xujil i koq riib' kuuk', xutz'a'j taqe i koq, je' wili xuq'or keh: Ik'oq taq ayo'jiik wukteen taq johtoq, ki uchjik.8Eh noq xi wuktik johtoq, ma' awach ta chik jino'q tokoom xkilow wach ar, ach wo' re' i Jesús xkilow chi wilik ar.9Noq qajik inki a'n chaloq chinaah i yuuq' re' re', re' Jesús je' wili i xuq'or keh i ixib' chi raj tahqaneel:
Ma' awach taq eh aq'or chib'ih taq i xawilow kore' taq naa aq'orom na' kinwukteesjoq cho chi k'achlik nuwach i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, inki.10Re' taqe i raj tahqaneel xkipahqaaj reh i Jesús chi je' wili:
¿Chaaj wo' reet re' noq inkiq'or taqe i kik'uhtanik ree k'uhb'aal chi peet i Elías naa ruk'uliik iloq chuwach i Cristo? inki taqe.11Eh re' Jesús je' wili kichaq'weesjiik xub'an:
Korik, q'orooj chaloq chi re' Elías peet naa ruk'uliik iloq, eh re' reh naa rutuswiik wach chib'ih taqe i naa rub'anam i Dios.12Eh re' hin i nuq'or taq aweh chi re' Elías xk'ulik chik. Xa re' la', re' keh ma' xkiyeew ta rajaawriik, xkian la' ti' k'axik reh, nik' wach i xkaaj i keh. Je' wo' chik re' i ti' k'axik naa kianam wee hin, i xnuyejaa' wiib' chi winaq, inki.13Ruuk' i xq'orarik keh re' re', re' taqe raj tahqaneel xkinab'eej chi re' Jesús chi riij i Juan aj qasan ha' k'ahchi' chi q'orik. Re' Jesús xuk'achrisaj jinaj ak'un wilik jinaj i ma' tob'laj uxlab'al ruuk' (Mar 9.14-29; Luc 9.37-43)14Eh noq xi ponik i wilkeeb' wii' i tinamit, jinaj i winaq xujil i koq riib' ruuk' i Jesús, xuxuk'aa' riib' chuwach, je' wili xuq'or reh:15Jaaw, chaketelaaj wach i wak'uun. Chak'achrisaj weh, ruum re' reh k'ahchi' rik'iik pa runimaal ti' ruum nahool, inq'ehb'ik wach ak'al, eh k'ih pech inq'ehb'ik pan q'aaq', je' wo' panha'.16Re' hin xnuk'am chaloq i wak'uun chikiwach awaj tahqaneel, xa re' la' xama' nkian ta wo' ruk'achreesjiik, inki.17Re' Jesús je' wili chaq'wik xub'an:
Hat taq tinamit ma' tinimanik ta taq, yiib' taq wach ana'ojb'al ¿Xti nik' aj wo' najtiil naa nub'anam taq awuuk'? Eh ¿nik' najtiil naa nukuyum taq ayiib' wach na'ojb'al? Chak'am taq cho weh re' aak'un re' re' inki.18Eh re' reh xuq'il i ma' tob'laj uxlab'al, xresaj ruuk' aak'un. Eh chupaam i jumehq' re' re' xanoq wo' xk'achjik aak'un.19Chi riij i re', re' taqe raj tahqaneel i Jesús xkiq'o'reej chi rutkeel i je' wili xkiq'or reh:
¿Chib'ih reet noq ma' xqa a'n ta rehtesjiik i hoj i ma' tob'laj uxlab'al ruuk' ak'un re' re'? inki taqe.20Re' Jesús je' wili xuq'or keh:
Ma' xa a'n ta taq, ruum ma' achopom ta taq ak'ux. Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh, chi aye'em ta taq ak'ux xa je' ta naq nimaal naq'wach mostása, noq nee naq taq inaq'or reh i yuuq' wili, eleen ayu', re' yuuq' nee wo' naq i rujal ruye'aab', ma' xta naq i k'axik taq chawach.21Re' ma' tob'laj uxlab'al wili, ma' nee ta nelik xa chi je' wili ko ruuk' la' tiij chi ma' b'anooj ta wi'k ha' neenelik, inki. Re' Jesús xuq'or rib'iral ruka'peech i rukimiik (Mar 9.30-32; Luc 9.43-45)22Noq ruch'ihil taqe i raj tahqaneel i Jesús chi b'ehik ar paruyuq'ul i Galilea, je' wili i xuq'or keh: Re' hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq naa kinkiq'asam pan kiq'ab' i tinamit.23Eh naa kiin kikansam, eh paroox q'iij naa wo' chik wukteesjiik chaloq chi k'achlik nuwach, inki.
Noq xkib'iraj chi je' re' taqe raj tahqaneel, ma' k'isiin ta noq xtib'ik kik'ux. Re' i tooj inkamanik parupaat i Dios24Noq xponik i Jesús ruch'ihil taqe raj tahqaneel Capernaum, re' taqe i kipahqanik ree tooj inkamanik parupaat i Dios xiooj chi rilariik i Pedro, eh xkipahqaaj reh chi je' wili:
Raaj awaj tijoom i hat, ¿mi ruyeew i tooj inkamanik parupaat i Dios? inki taqe.25Hoo', i rutoj, inki i Pedro.
Noq xokik pampaat i Pedro i wilik wii' i Jesús, peet i reh xq'orob'jik, je' wili i xq'orarik reh:
Raaj i hat Simón, ¿chib'ih inakapaaj i hat? ¿Awach eh inkipahqaaj i tooj i reey ayu' wach ak'al, je' wo' hoq i q'asanik tumiin? ¿Mi xa reh taqe kitinamitaal, oon inkipahqaaj wo' reh taqe tokoom tinamit? inki.26Re' Pedro je' wili chaq'wik xub'an:
Noq i nukapaaj i hin, xa keh i tokoom tinamit inkipahqaaj, inki.
Re' Jesús je' wili xuq'or:
Re' kitinamitaal i reey ma' xta tooj naa kianam.27Reh chi ma' awach taj ineenqayoj ruk'ux, hiy chi chii' i k'isa palaw, chakut qohoq i chopb'al kar. Eh re' peet kar neenawesaj, neenareq panchii' jinaj i tumiin. Ruuk' i re' neenooj aq'asaj i nutooj i hin, eh nee wo' nooj aq'asaj aatooj i hat, inki. Awach i q'e' naa ruye'ariik runimaal wach (Mar 9.33-37; Luc 9.46-48)1Chupaam i q'iij re' re', xkijil i koq kiib' i raj tahqaneel ruuk' i Jesús, je' wili xkiq'or reh:
¿Awach i q'e' naa ruye'ariik runimaal wach pa runimaal rajaawriik i Dios? inki taqe.2Chalik i Jesús xuyuq'eej ruuk' jinaj i k'isaak'un, xuyeew pankiyejaal,3je' wili i xuq'or:
Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh, wila' ma' xajal taq wach ana'ojb'al, wi ma' xa a'n taq chi je' rukab' i k'isa k'un wili, ma' jaruuj taq naa awokiik pa runimaal rajaawriik i Dios.4Re' i q'e' naa ruye'ariik runimaal wach pa runimaal rajaawriik i Dios, re' i naa ruloch'om riib', eh neerub'an chi je' rukab' i k'isa k'un wili.5Eh awach i ruk'ul ruuk' panub'ihnaal jino'q i k'isa k'un je' rukab' i wili, re' wo' hin kiruk'ul ruuk', inki. Re' ruyohb'alil i q'ehb'ik pamahk (Mar 9.42-48; Luc 17.1-2)6Xa awach i neenq'eb'wik reh pamahk jino'q i nukok'taaq kinimanik weh i ruk'ul naq chi neenb'ak'arik chi ralaq jino'q qamaam ab'aj ke'b'al, eh neenkutarik paruchamiil i palaw.7Eh q'e' ti' chi reh i tinamit wach ak'al chi neenq'ehb'ik pamahk. Re' xa chib'ih jariik inq'eb'wik pamahk, xanaa wo' ruwihiik xa re' la', xiik' naah ti'kiil i naa ruk'ulum awach inq'eb'wik keh pamahk i tokoom.8Ruum aj re', wila' re' jino'q aawooq oon jino'q aq'ab' inq'eb'wik aweh pamahk, chayok' iloq, chaq'eb' reje wulu' ruum ma' xta reet chi xa jinaj aawooq xa jinaj aq'ab' noq netiokik chupaam i juneliik k'acharik chuwach chi wilik kab'chel aawooq kab'chel aq'ab' noq nee tikutarik pan q'aaq' chi juneliik.9Eh wila' re' jino'q i naq'awach inq'eb'wik aweh pamahk, chawesaj iloq, chaq'eb' reje wulu' ruum ma' xta reet chi xa jinaj i naq'awach noq nee ti okik chupaam i juneliik k'acharik chuwach chi wilik kab'chel i naq'awach noq nee tikutarik pan q'aaq', inki. Re' jalwaach q'orik chi riij isah cheel tentzun (Luc 15.3-7)10Maawixowaaj taq kiwach i nukok'taaq wili, ruum re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi re' i ki ánjel incha'jinik keh juneliik wilkeeb' i koq chuwach i waJaaw wilik cho pan taxaaj.11Re' hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq xin chalik chi kiko'ljiik taqe q'ehb'inaq pankimahk.12¿Chib'ih taq inaq'or i hat chi riij i wili? Qaq'or chi re' jino'q winaq wilik jino'q siento rutentzuun, eh neensahchik jino'q chuwach. ¿Mi ma' nee naq i rukanaa' kahnoq panch'ahn i ach jinaj ma' siento eh nenooj chusik'ariik i rutentzuun jinaj?13Eh wila' xureq chaloq i jinaj chi tentzun re' re', re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi ma' k'isiin ta neensuuqb'ik ruk'ux chi riij i jinaj re' re' chikiwach taqe i ach jinaj ma' siento ma' sahchinaq ta taqe.14Je' wo' re' i rub'an taq aaWaJaaw i hat wilik cho pan taxaaj ma' raaj ta chi neensahchik jino'q keh i nukok'taaq wili, inki. Nik' wach rukuyariik ru mahk i hermano naa rub'aan (Luc 17.3)15Wila' xmahkunik chawach aahermano, cha a'n ak'utaaj ruuk' chi rutkeel, cha q'or reh chib'ih xmahkunik wii'. Eh wi xatrunimaj, iraaj ruq'orom chi xak'am wo' taq chik awiib' pansuqkiil k'uxliis ruuk'.16Eh wila' ma' xatrunimaj cha wutkeel, chayuq'eej chawiij jino'q oon ki'ib'-oq i hermano, reh chi ruuk' i kiq'oral i ki'ib' oon ixib', neen korjik chib'ih taq i k'ahchi' ayejaam wach.17Eh wila' ma' xunimaj taqe re', cha q'or keh i komoon aj nimaneel. Eh wila' ma' xunimaj wo' taqe re', inchol akojom chi je' rukab' i ma' nimanik ta ree Dios, oon je' rukab' i aj pahqan tooj.18Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi re' i naa taq aye'em q'ab' i hat chi naa rub'aan ayu' wach ak'al, naa wo' rub'aan pan taxaaj. Eh re' i ma' naa ta taq aye'em q'ab' i hat chi naa rub'aan ayu' wach ak'al, ma' naa ta wo' rub'aan pan taxaaj.19Eh i nuq'or taq aweh i wili: Wila' wilik taq kiib'-oq aweh i hat ayu' wach ak'al i neenkian jinaj wach kik'ux chupahqaljiik pan kitiij i xa chib'ih jariik inkaaj kipahqaam, re' QaJaaw wilik cho pan taxaaj nee wo' ruyeew cho keh.20Ruum xa aha' pa' kimolom kiib' panub'ihnaal ki'ib' oon ixib'-oq, re' hin wilkiin pankiyejaal pan kixilak, inki Jesús.21Eh re' Pedro xooj rupahqaaj ree Jesús chi je' wili:
Jaaw, ¿jarpech aj wo' naa nukuyum ru mahk i nuhermano wila' xmahkunik chi nuwach? ¿Mi manlik ruuk' i wuquub' pech neenukuy ru mahk? inki.22Eh re' Jesús je' wili chaq'wik xub'an:
Re' hin i nuq'or aweh chi ma' xata wuquub' pech lajeeb' la' rukajwinaq pech chi wuquub' pech naa akuyum ru mahk aahermano, i nuchjik. Re' jalwaach q'orik chi riij i móso ma' xraaj ta kuyuj mahk23Ruum aj re', re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' i xub'an jinaj i reey, xraaj naq rub'irim riij i kik'aas taqe rumoso.24Eh noq k'ahchi' naq rutoq'aam rub'irariik riij i kik'aas taqe rumoso, jinaj i xooj kipab'aa' chuwach, xiik' naah k'ihaal i ruk'aas ruuk'.25Ruum chi ma' xta rutumiin i móso re' re' tojb'al ree ruk'aas, re' reey xutaq'aaj ruq'orariik chi k'ayjoq pankowlaj kamanik i aj k'aas, je' wo' rehk'een, taqe i rak'uun rixq'uun, chi k'ayjoq i chib'ih reh, reh chi nee rutoj i ruk'aas.26Xrib'iraj chi je' re' i móso wilik ruk'aas, xuxuk'aa' riib' chuwach i reey, xupahqaaj rukuyb'al reh, je' wili xuq'or: Jaaw, cha kuy pee chik k'isinoq numahk. Re' hin xanaa wo' nutojom aweh chu'nchel i nuk'aas, inki.27Eh re' reey xuketelaaj wo' wach i aj k'aas, eh rukuyum-oq chik ru mahk ruuk' i ruk'aas, xroq'taaj reje.28Eh noq x-oq'teesjik reje i móso re' re', xuk'ul jinaj i ruch móso wilik k'isiin ruk'aas ruuk' xuchop chi ralaq, xtohq'ik rub'iyim, je' wili xuq'or reh: Chatoj weh aak'aas, inki.29Eh re' ruch móso xuxuk'aa' riib' chuwach, xupahqaaj rukuyb'al reh, je' wili xuq'or: Chakuy pee chik k'isinoq numahk. Re' hin xanaa wo' nutojom aweh chu'nchel i nuk'aas i nuchjik.30Eh re' reh ma' xukuy ta k'isinoq ru mahk i ruch móso xutaq'aaj la' pantz'ilom, re' xraaj i reh chi korehtaal intojarik reh i k'aas.31Re' xub'an reh i ruch móso i winaq re' re', q'e' ti' xkik'raaj i móso junch'uq. Ruum i re', xooj kiq'or reh i reey chu'nchel chib'ih i xk'ularik.32Eh re' reey xutaq'aaj ruk'amariik i ma' xkuywik ta mahk re' re', je' wili xuq'or reh: Re' hat yiib' wach ana'ojb'al. Re' hin xnukuy amahk ruuk' chu'nchel aak'aas wilik naq wuuk', ruum xapahqaaj kuyb'al amahk weh.33Je' wo' naq re' i xa a'n i hat, xaketelaaj wo' naq wach awuch móso je' rukab' noq xnuketelaaj awach i hin, i nuchjik.34Eh re' reey ma' k'isiin ta xchalik ruk'aah chinaah, xuq'or chi b'anroq ti' k'axik reh korehtaal neerutoj chu'nchel i ruk'aas.35Je' wo' re' i naa rub'anam taq awuuk' i hat i waJaaw wilik cho pan taxaaj wila' ma' nakuy taq ru mahk chu'nchel ak'ux aahermano cha ju'junaal, inki Jesús. Re' Jesús xq'orik chi riij i ch'aqaj iib' noq b'anooj chik kaxáro (Mar 10.1-12; Luc 16.18)1Eh noq xukohlaaj ruq'orariik taqe re' i Jesús, xelik reje Galilea, xooj paruyuq'ul i Judea, re' wilik parelb'aal q'iij ree nim ha' Jordán.2Eh re' Jesús, ma' k'isiin i tinamit xtahqinik reje reh, eh xuk'achrisaj taqe i yowaab'.3Eh re' taqe aj fariseo, xkijil i koq kiib' ruuk' i Jesús. Xa re' naq inkaaj, chi xmahkunik ta chikiwach xkipahqaaj reh chi je' wili:
¿Mi ruyeew q'ab' i k'uhb'aal chi neeruch'aq riib' i winaq ruuk' i rehk'een ruum i xa chib'ih jariik? inki taqe.4Re' Jesús je' wili kichaq'weesjiik xub'an:
¿Mi ma' awilom taq re' pan santo laj huuj chi re' i Dios xyej-anik cho keh pampeet jinaj i winaq, jinaj ixoq xuyejaa' chaloq?5Eh i ruq'or wo' chi je' wili: Re' winaq koruman chi nareliik nah q'ab' i rutuut rajaaw, ruuk' chik i rehk'een naakik'ulaam wach i kik'achariik. Eh re' taqe ki'ib' re' re' naa kikahniik chi xa jinaj chik taqe, inki.6Je' re' noq, ma' ki'ib' ta chik taqe xa jinaj la' chik taqe. Ruum aj re', ma' jino'q naa ruch'aqwiik kiwach i ruk'ulaam wach i Dios, inki.7Eh re' taqe aj fariseo, je' wili xkiq'or:
¿Chib'aaj wo' reet re' noq xuyeew q'ab' i k'uhb'aal ye'ooj ree Moisés chi re' winaq neerub'an chi nee ruyeew i huuj ch'aqb'al reh i rehk'een? inki taqe.8Re' Jesús je' wili xuq'or keh:
Re' k'uhb'aal re' re' xuyeew taq q'ab' aweh chi naa taq ach'aqam awiib' ruuk' awehk'een, ruum q'e' taq kow anaah. Eh noq xtohq'ik chaloq i k'acharik, ma' je' ta re'.9Re' hin i nuq'or taq aweh chi awach i xuch'aq riib' ruuk' i rehk'een chi ma' ruum ta chi xk'atarik rooq, eh nee wo' chik i rub'an kaxáro ruuk' i tokoom ixoq, xuch'uwa'risaj wach irukaxaro. Eh awach i neerub'an kaxáro ruuk' ixoq ch'aqooj ruum i rub'ahiil, re' winaq re' re' nee wo' ruch'uwa'reej wach irukaxaro, inki.10Noq xkib'iraj chi je' re' i raj tahqaneel i Jesús, je' wili xkiq'or reh:
Wila' je' re' i k'acharik naa rub'anam i winaq ruuk' i rehk'een, xama' xta nkih chi neenb'aan kaxáro, inki taqe.11Re' Jesús je' wili i chaq'wik xub'an:
Ma' chu'nchel ta kireqwiik chi riij i k'ahchi' nuq'orom wili, xa re' wo' naakireqwiik chi riij awach taqe aj eh ruye'em chi naab'jik i Dios.12Re' taqe winaq k'ih b'uhr wach imb'anik keh chi kapuun taqe: Wilik taqe i xa chi kaasb'al chi kapuun taqe, eh wilik taqe i xamb'aan keh chi kapuun taqe, eh wilik taqe, i xa nkaaj chi kikahnik chi kapuun taqe reh chi naa kianam chi korik i rukamaj i Dios. Awach iraaj runimam i wili, chunimaj, inki Jesús. Re' Jesús xukuxisaj taqe kok' ha'lak'un (Mar 10.13-16; Luc 18.15-17)13Eh wilik taqe i kok' ha'lak'un xkik'am chaloq chuwach i Jesús, reh chi naa ruye'em kab'chel i q'ab' chikinaah, eh naa rub'anam rutiij chikinaah. Eh re' taqe raj tahqaneel kiq'il taqe i kik'amwik cho keh i kok' ha'lak'un.14Eh re' i Jesús, je' wili xuq'or keh i raj tahqaneel:
Maaq'il taq i kik'amwik cho keh i kok' ha'lak'un. Kik'am pee chaloq wuuk', ruum re' i runimaal rajaawriik i Dios keh taqe awach je' kikab' i kok' ha'lak'un wili, inki.15Eh xuyeew wo' kab'chel i q'ab' chikinaah i kok' ha'lak'un. Eh xelik reje chupaam i ye'aab' re' re'. Jinaj i k'ijool q'e' b'ehoom xq'orinik reh i Jesús (Mar 10.17-31; Luc 18.18-30)16Jinaj i k'ijool q'e' b'ehoom xooj ruuk' i Jesús, je' wili xuq'or reh:
Hat atoob'laj aj Tijineel, ¿Chib'ih i holohik laj na'ojb'al naa nub'anam, reh chi neenwehchaaj i juneliik k'acharik? inki.17Re' Jesús je' wili xuq'or:
¿Chib'ih reet noq inaq'or chi hin atoob'? Ma' awach ta chik jino'q atoob' xa re' wo' hoq i jinaj chi Dios atoob'. Wila' nawaaj chi neenawehchaaj i juneliik k'acharik, cha nimaj taqe ruk'uhb'aal i Dios, i nuchjik.18¿Aha' aj wo' wilik taqe re' i k'uhb'aal re' re'? inki noq xchaq'wik i k'ijool.
Re' Jesús je' wili xuq'or:
Re' chi ma' naa taa a kansam aawas achaaq'.
Ma' naa taa ch'uwarisam wach aakaxáro. Ma' naa ta welq'aniik. Eh ma' naa ta a'nam i chukuj q'orik.19Eh naa aye'em ruloq'il atuut awajaaw. Naa ak'axam aawas achaaq' je' rukab' noq inak'ax awiib' i hat, i nuchjik.20Eh re' k'ijool je' wili chaq'wik xub'an:
Chu'nchel k'uhb'aal re' re' xa nub'an wo' cho runimjiik. ¿Chib'ih chik jariik i komajaa' nub'an runimjiik chi riij taqe re'? inki.21Re' Jesús je' wili ruchaq'weesjiik xub'an:
Wila' nawaaj chi korik wach ak'ux, hiy chak'ayej chu'nchel i chib'ih aweh, eh re' tz'aaq nee nach'aq keh i neb'aa'. Chi je' re' neen wihik ab'ehomal pan taxaaj, eh netiooj chi wiij, i nuchjik.22Noq xrib'iraj i k'ijool chi naa ruk'ayem i chib'ih reh, ma' k'isiin ta ntz'irik wach noq xooj, ruum q'e' b'ehoom.23Xrilow chi je' re' i Jesús, je' wili xuq'or keh i raj tahqaneel:
Re' hin xti korik taq i nuq'or aweh chi q'e' k'axik chi reh b'ehoom chi neenokik pa runimaal rajaawriik i Dios.24Inuka'pechej wo' chik ruq'orariik taq aweh chi ma' k'axik ta chi reh jino'q i nimlaj chikop cameyo chi neenik'ik paruhopil kúxa chuwach chi neenokik i b'ehoom pa runimaal rajaawriik i Dios, inki.25Eh noq xkib'iraj chi je' re' taqe raj tahqaneel, ma' k'isiin ta xsahchik kik'ux, je' wili i xkiq'or:
¿Awach aj wo' re' i naa ruko'ljiik chi je' re'? inki taqe.26Xrib'iraj chi je' re' i Jesús, xutz'ehtaaj panaq' kiwach, je' wili i xuq'or keh:
Re' wili k'axik rub'aan chi keh i winaq. Raaj chi reh i Dios ma' k'axik ta k'isinoq chi b'anarik, ki uchjik.27Chalik i Pedro je' wili xuq'or:
Re' hoj xqakanaa' chaloq chu'nchel i chib'ih jariik wilik qeh, eh re' chik i hat xatqatahqeej. ¿Chib'ih i naa qak'ulum chi jilow? inki.28Eh re' Jesús je' wili kichaq'weesjiik xub'an:
Re' hin xti korik taq i nuq'or aweh chi na' jalaroq wach chu'nchel, re' noq naa nutzuhniik pan nuloq'laj ye'aab' i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq re' taq i hat, i hat taq kab'laj chi waj tahqaneel, naa wo' taq atzuhniik chupaam i kab'laj chi tzunaab', reh chi naa taq awokiik haa' chi q'ataj q'orik chikinaah i kab'laj ch'uq chi tinamit Israel.29Chu'nchel taqe i xkikanaa' chaloq kipaat, kas kichaaq' winaq, eh kanaab', kituut kajaaw, kak'uun kixq'uun, oon kak'aal ruum i nunimjiik i hin, jinaj chik siento chi je' re' i jilow naakik'ulum, eh naa wo' kik'ulum chi kikooch i juneliik k'acharik.30Xa re' la', ma' k'isiin taqe i peet b'eeh yu'naak, re' taqe re' naa kikahniik chi xam b'eeh. Eh ma' k'isiin taqe xam b'eeh yu'naak, re' taqe re' naa kikahniik chi peet b'eeh, inki. Re' jalwaach q'orik chikiij taqe aj kamanoom1Re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' i xub'an jinaj i winaq ehchan asiénto: Ko wahq'eq xooj chusik'ariik taqe rumoso, reh chi naa kojiik kamanoom i rutikim wii' i ru uuva.2Noq xureq taqe rumoso, xuq'or keh chi naa rutojom keh i tz'aaq i jinaj q'iij chi kamanik. Eh xutaq'aaj taqe reje chi kamanik i rutikim wii' i ru uuva.3Eh xelik wo' chik chusik'ariik rumoso je' naa b'elejeeb'ora rujohtiik i q'iij. Wilik taqe xponik rureq pank'ayb'al chi ma' xta kikamaj.4Je' wili xuq'or keh: Re' taq i hat neerub'an chi nee taq tiooj chi kamanik nutikim wii' i nu uuva nee wo' taq tinutoj chi manlik, inki. Eh re' taqe i winaq xiooj wo' kamanoom.5Eh re' ehchan asiénto xelik wo' chik reje chusik'ariik ruman rumoso kab'lajora i q'iij. Noq xponik ixib'ora ruqajiik i q'iij, xelik wo' chik reje chusik'ariik ruman rumoso.6Eh je' chik hoob'ora i ruqajiik i q'iij, xooj wo' chik chusik'ariik ruman rumoso. Eh wilik taqe i xponik xureq pan k'aayb'al chi ma' xta kikamaj, je' wili i xuq'or keh: ¿Chib'ih reet noq xat ik'ik taq q'iij ayu' chi ma' xta taq akamaj? inki keh.7Re' keh je' wili i xkiq'or: Ruum chi ma' awach ta nq'orik qakamaj, inki taqe. Eh re' i ehchan asiénto, je' wili xuq'or keh: Nee wo' rub'an chi nee taq tiooj i hat chi kamanik i nutikim wii' i nu uuva, nee wo' taq tinutoj chi korik inki.8Noq xokik i q'iij, re' ehchan ree asiénto je' wili xuq'or reh inilwik ree rukamaj: Chayuq'eej taqe reje i móso, peet taqe neenatoj i xam xkitoq'aa' kamanik. Eh re' taqe peet xkitoq'aa' kamanik, xam taqe neenatoj, inki.9Eh peet wo' xiooj k'oloq taqe i k'isiin ma' hoob'ora ruqajiik i q'iij xkitoq'aa' kamanik, eh manlik wo' wach i tz'aaq i jinaj q'iij chi kamanik i xkik'ul chi kiju'junaal.10Eh noq xiooj k'oloq taqe i peet xi okik chi kamanik, xkikapaaj i keh chi naa ruye'ariik naah i kitojb'aal. Xanaah re', xa re' wo' manlik i tz'aaq i jinaj q'iij chi kamanik i kitojb'aal xkik'ul chi kiju'junaal.11Eh noq xkilow chi je' re' k'ihaal i kitojb'aal xkik'ul, xtohq'ik i koq kichoqem i ehchan ree asiénto,12je' wili xkiq'or reh: Re' taqe wili ko xam xik'u'loq, xa jinaj wo' ora xi kamanik. Eh re' hat eliik wach k'ihaal i qatojb'aal xayeew kuuk'. Xanaah re', re' hoj xqakuy i jinaj q'iij chi kamanik, eh xqakuy wo' rutz'a'iil i q'iij, inki taqe.13Re' ehchan ree asiénto je' wili ruchaq'weesjiik xub'an i jinaj keh i kamanoom re' re': Wamigo, re' hin ma' xtee ma' rub'ehel k'ahchi' kiin awuuk', ruum xqayejaa' awuuk' chi xa re' wo' manlik i tz'aaq i jinaj q'iij chi kamanik naa kaat nutojom.14Chak'ul la' atojb'aal i hat eh hiy. Re' hin je' k'ihaal atojb'aal i hat inwaaj nuye'em reh i koq'uun xokik chi kamanik.15Je' re' naa nub'anam, ruum re' hin wilkiin chinaah i nutumiin chib'ih pa' inwaaj, neenub'an ruuk'. ¿Inawilow oon i hat chi xa hin atoob'? inki ehchan ree asiénto.16Re' reh je' re' xub'an kojb'al rehtaal chi re' taqe xam b'eeh, re' taqe re' naa kikahniik chi peet b'eeh eh re' taqe peet b'eeh, re' taqe re' naa kikahniik chi xam b'eeh, inki Jesús. Re' Jesús xuq'or rib'iral roxpeech i rukimiik (Mar 10.32-34; Luc 18.31-34)17Eh noq johtik chik i rub'an i Jesús Jerusaleem, xuk'am taqe reje chi kutkeel i kab'laj chi raj tahqaneel, je' wili xuq'or keh:18Yu'naak johtik inqa a'n Jerusaleem. Ar naa nuq'ahteesjiik i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq pan kiq'ab' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, eh pan kiq'ab' taqe i kik'uhtanik ree k'uhb'aal. Ar naakiq'atam q'orik chi nunaah, reh i nukanteesjiik.19Eh naa kinkiq'asam pan kiq'ab' taqe ma' re' ta aj Israel, naa kinkikaqse'laam, naa kiin kiq'ojib'eem, naa kiin kiye'em wach kuruus. Xa re' la', paroox q'iij naa wo' chik nuk'aach chaloq, inki. Re' naq i xupahqaaj i rutuut i Santiago eh rutuut wo' hoq i Juan (Mar 10.35-45)20Chi riij i re', re' rehk'een i Zebedeo, ruch'ihil taqe i ki'ib' chi rak'uun, xujil i koq riib' ruuk' i Jesús xuxuk'aa' riib' chuwach chupahqaljiik reh jinaj otob'il.21Eh re' Jesús je' wili i xuq'or ree ixoq:
¿Chib'ih i otob'il inawaaj? inki reh.
Re' ixoq je' wili i xuq'or:
Inwaaj chi re' wak'uun kab'chel neenak'ul taqe awuuk', jinaj i neentzuhnik panasak'aaj, jinaj neentzuhnik panatz'eet, inki.22Eh re' i Jesús, je' wili i xuq'or keh:
Re' taq i hat ma' aweht'al ta taq i k'ahchi' apahqaam. ¿Mi nee taq i nakuy ruuk'jiik re' i jinaj kulk chi k'ah laj ha' naakiye'em weh chi uuk'jik i hin, rujalwaach i ti' k'axik naa nuk'ulum? ¿Mi nee taq inakuy raansil re' i qasanik ha' naa kianam wee hin? inki.
Hoo', neenqakuy raansil, inki taqe.23Re' Jesús je' wili xuq'or keh:
Korik, naa taq akuyum ruuk'jiik i je' jinaj kulk chi k'ahlaj ha' i naa kiye'em weh chi uuk'jik, re' i rujalwaach i ti' k'axik naa nuk'ulum. Xa re' la', ma' weh ta ruye'ariik q'ab' taq aweh chi jinaj i neentzuhnik panusak'aaj, jinaj i neentzuhnik panutz'eet, keh la' naa ruye'ariik awach aj eh noq ruyejaam cho wach i waJaaw, inki.24Noq xkib'iraj chi je' re' i lajeeb' chi raj tahqaneel i Jesús, xchalik kik'aah chikinaah i ki'ib' chi kik'uliil, re' kichaaq' kiib'.25Eh re' Jesús xuyuq'eej taqe reje i raj tahqaneel, je' wili xuq'or keh:
Re' taq i hat aweht'al taq chi chi kixilak aj mahk, kow kitaaq'anik i k'amal kib'eeh, eh re' taqe nimaq kiwach xti kow inki a'n i taaq'anik chikinaah i tinamit.26Eh chaxilak taq i hat, ma' ruk'ul ta chi je' re' i neenb'aan. Awach la' iraaj chi neen wihik rajaawriik taq chaxilak, peet inchol rub'anam otob'il keh i tokoom.27Awach iraaj k'amaj b'eeh taq chaxilak, inchol chi peet taq i hat neetirutob'eej.28Je' rukab' i hin, i xnuyejaa' wiib' chi winaq, ma' xin chalik taj chi re' hin naa kiin kitoob'eem i tinamit. Re' la' hin xin chalik chi kitoob'jiik i keh, ruum naa nuye'em i nuk'achariik chi ko'lemb'al kiib' i chu'nchel, inki. Re' Jesús ki'ib' i moywach xuk'achrisaj (Mar 10.46-52; Luc 18.35-43)29Noq xelik reje pan tinamit Jericó, ma' k'isiin i tinamit xi tahqinik reje reh i Jesús.30Eh ki'ib' i moywach tzunulkeeb' chii' b'eeh. Eh noq xkib'iraj chi ik'ik i rub'an i Jesús, xkik'er reje kichii' chuq'orob'jiik chi je' wili:
Jaaw, hat riih rumaam i reey David, chaketelaaj qawach inki taqe.31Eh re' tinamit, xtohq'ik kiq'ilim taqe moywach. Eh re' keh q'e' chik kow xkik'er reje kichii' chuq'orob'jiik i Jesús chi je' wili:
Jaaw, hat riih rumaam i David, chaketelaaj qawach inki wo' chik taqe.32Eh re' i Jesús, xpa'lojik, xuyuq'eej taqe reje i ki'ib' chi moywach, xupahqaaj keh chi je' wili:
¿Chib'ih taq inawaaj chi neenub'an aweh? ki uchjik.33Re' keh je' wili chaq'wik xkian:
Jaaw, inqaaj naq i hoj chi nee nateh qeh inaq'qawach, inki taqe.34Noq xrib'iraj i Jesús chi je' re', xuketelaaj kiwach, xutz'a'j inaq' kiwach. Eh chupaam i jumehq' re' re', xteh inaq'kiwach, eh xiooj chi riij i Jesús. Re' noq xokik i Jesús Jerusaleem (Mar 11.1-11; Luc 19.28-40; Juan 12.12-19)1Noq ach k'isiin ma' mponik Jerusaleem i Jesús ruch'ihil taqe raj tahqaneel, xi ponik Betfagé, re' wilik chucheel i yuuq', olivo. Noq ar chik wilkeeb' xutaq'aaj taqe reje ki'ib' keh i raj tahqaneel.2Je' wili xuq'or keh: Hiy taq panab'iix wilkeeb' wii' patineel, wilik reje chi qawach. Ar taq neenareq chi b'ak'lik jinaj ati't b'uurux ruch'ihil k'isa rak'uun. Chachej taq chaloq, eh kab'chel taq nee nak'am cho weh.3Eh wila' awach xpahqanik taq aweh chi chib'ih kamaj taq aweh i reh i QaJaaw naa rukamaniik kab'chel, eh naa wo' chik rutaq'aam chaaweh, tiko'q taq reh, inki Jesús.4Re' wili xb'aan, reh chi xooj eloq wach i ruq'orom chaloq i jalal ruq'oral i Dios, chi je' wili:5Chaq'or keh i rutinamiit wilkeeb' Sión chi je' wili: Re' taq aaReey chalik reh taq awuuk', xa ch'ub'ik wach ruk'ux ihqamaj ruum i k'isa b'uurux, rak'uun jinaj ati't b'uurux aj ihqoom, inki.6Re' ki'ib' chi raj tahqaneel i Jesús xiooj wo' hoq, xponik kian i xq'orarik reje keh ruum i Jesús,7xkik'am wo' chaloq ati't b'uurux ruch'ihil i k'isa rak'uun. Eh xkikoj i kib'urb'aal chi jurub' i k'isa b'uurux, eh xjohtik i Jesús chi riij.8Eh ma' k'isa tinamit i wilkeeb' ar. Wilik xkihe' wach i kib'urb'aal pamb'eeh i xik'ik wii' i Jesús. Eh wilik wo' i xkiyok' i xaq chee', eh xkiyeew pamb'eeh.9Re' i tinamit peet chuwach i Jesús, taqe xam chi riij, k'erik kichii' chuq'orariik chi je' wili: Xti wilik ruloq'il i riih rumaam i reey David wilik runimaal wach i xk'u'loq parub'ihnaal i QaJaaw Chu'nchel ta naq neen ye'wik ruloq'il i Dios wilik cho pan taxaaj, inki taqe.10Noq xokik i Jesús ar Jerusaleem, chu'nchel i tinamit wilkeeb' ar xkitukej kiib', eh wilik i xkipahqaaj chikiwach chi je' wili:
¿Awach aj wo' wili? inki taqe.11Eh re' tinamit je' wili chaq'wik xkian:
Re' wili, re' i jalal ruq'oral i Dios, Jesús rub'ihnaal, aj Nazaret i wilik paruyuq'ul i Galilea, inki taqe. Re' Jesús xresaj taqe chaloq i aj k'aay chi chii' i rupaat i QaJaaw (Mar 11.15-19; Luc 19.45-48; Juan 2.13-22)12Noq xokik i Jesús chi chii' i rupaat i QaJaaw, xresaj taqe cho riij paat i aj k'aay je' wo' taqe i loq'ool. Eh xuk'ahwaaj taqe reje wulu' i kiméxa i kich'aqwik wach tumiin. Xuk'ahwaaj wo' reje wulu' i kixiila taqe i aj k'aay paloma.13Eh je' wili xuq'or keh:
Pan santo laj huuj i tz'ihb'amaj chaloq chi je' wili xuq'or i Dios: Re' nupaat b'amb'al tiij naa rukahniik wii', inki. Eh re' taq i hat akojom taq chi ke'emb'al kiib' ajileq', inki.14Noq wilik i Jesús parupaat i QaJaaw, re' taqe moywach, re' taqe siik xkijil i koq kiib' ruuk', eh xuk'achrisaj taqe.15Eh re' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe i kik'uhtanik ree k'uhb'aal xchalik kik'aah noq xkilow taqe i ma' ilooj taj xub'an i Jesús. Eh xchalik kik'aah noq xkib'iraj chi re' taqe i kok' ha'lak'un k'erik kichii' parupaat i QaJaaw chuq'orariik chi je' wili: Xti wilik ruloq'il i riih rumaam i reey David inki taqe.16Eh re' keh je' wili i xkiq'or ree Jesús:
¿Mi nab'iraj inkiq'or taqe re'? inki taqe.
Hoo', imb'iraj inki. ¿Mi ma' awilom taq panhuuj re' hat i ruq'orom chaloq i Dios, chi je' wili?
Ruuk' i kitz'uuy i komanaan, eh ruuk' i kitz'uuy ko ch'uuch' kipaam, naa rutz'uyjiik nuwach, inki, inki Jesús.17Eh xikanab'jik kahnoq ruum i Jesús, xelik reje Jerusaleem. Ar chik xooj Betania, re' i xponik rik'saj wii' jinaj aq'ab'. Re' Jesús xuchiqsaj i ruche'el i higo ma' xta wach (Mar 11.12-14,20-26)18Noq xk'u'loq wo' chik i Jesús ko wahq'eq ar Jerusaleem, xchalik runuhmiik.19Eh xrilow reje wach chii' b'eeh jinaj i ruche'el i higo. Xooj naq rusik' i wach xanaah re', ma' jino'q i wach xureq, xa xaq wilik. Xrilow chi je' re' i Jesús, je' wili xuq'or reh i ruche'el i higo:
Yu'naak ma' jaruuj chik naa aawachiniik inki reh, eh re' ruche'el i higo xchiqik.20Noq xkilow chi je' re' taqe raj tahqaneel i Jesús, ma' k'isiin ta xsahchik kik'ux, xkipahqaaj reh chi je' wili:
¿Nik' wach noq wilik i re' chi xchiqik i ruche'el i higo? inki taqe.21Re' Jesús je' wili i xuq'or:
Re' hin xti korik taq i nuq'or aweh, wila' achopom taq ak'ux chi nimanik, wila' ch'iklik taq ak'ux, ma' xata je' rukab' i xnub'an i hin reh i higo nee taq i na a'n i hat. Nee la' taq inaq'or ree yuuq' wili chi chukut riib' pan palaw, nee wo' i rukut riib' pan palaw.22Eh chu'nchel i nee taq inapahqaaj reh i Dios panatiij, nee wo' inye'arik taq chaaweh, inki. Re' i rajaawriik i Jesús (Mar 11.27-33; Luc 20.1-8)23Eh re' Jesús noq xokik parupaat i QaJaaw chi k'uhb'alinik, re' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe i nimaq wach i kikamaj chi kixilak i aj judío, xkipahqaaj reh chi je' wili:
¿Aha' xchalik awajaawriik i hat chub'aan taqe re'? ¿Awach xye'wik aweh awajaawriik? inki taqe reh.24Re' Jesús je' wili xuq'or ke:
Re' hin jinaj wo' q'orik naa nupech'um taq aweh i hat. Wila' xaq'or taq weh, re' hin nee wo' taq i nuq'or aweh aha' inchalik i wajaawriik chub'anariik taqe wili.25Chaq'or aj taq weh re' i hat: ¿Awach xtaaq'anik cho ree Juan chi qasanik ha', re' Dios oon xa winaq taqe? ki uchjik.
Xkib'iraj chi je' re', xtohq'ik kiwech'um riij chikiwach:
Wila' xqaq'or reh chi re' Dios xtaaq'anik cho reh, ¿Chib'aaj reet noq ma' xanimaj taq re'? inko'q qeh.26Eh wila' xqaq'or reh chi xa winaq taqe xtaaq'anik cho reh, yohb'aal ma' chih qoh kuchej i tinamit, ruum chu'nchel kinimanik reh chi re' Juan jalal ruq'oral i Dios, inki taqe.27Eh je' wili ruchaq'weesjiik i Jesús xkian:
Ma' qeht'al taj awach xtaaq'anik cho reh, inki taqe.
Re' i Jesús, je' wili xuq'or:
Je' wo' hin ma' nee ta wo' i nuq'or taq aweh aha' inchalik i wajaawriik chub'anariik taqe wili, inki. Re' jalwaach q'orik chikiij i ki'ib' chi ak'uunb'ees28Re' Jesús xupech'uj keh chi je' wili: ¿Chib'ih taq inakapaaj i hat chi riij i wili? Jinaj i winaq xwihik chaloq ki'ib' i rak'uun. Eh jinaj keh i rak'uun je' wili xuq'or reh: Wak'uun, re' hat naa awojiik kamanoom chupaam nu uuva, inki.29Eh re' rak'uun, ma' nwaaj ta ojik inki noq xchaq'wik. Chi riij i re', xujal wach i rukapeew, xooj wo' kamanoom.30Eh xutaq'aaj wo' chi kamanik i rak'uun jinaj. Re' rak'uun je' wili chaq'wik xub'an: ma' xta reet, Jaaw, nee kinooj, inki xanaah re', ma' xooj ta wo' kamanoom.31¿Awach keh i ki'ib' re' re' xub'an aha' wilik i xraaj i rajaaw noq inakapaaj taq i hat? ki uchjik.
Re' i xunimaj i rukamaj i rajaaw, inki taqe.
Re' Jesús je' wili xuq'or keh:
Xti korik i nuq'or taq aweh chi peet naa kokiik taq chawach pa runimaal rajaawriik i Dios taqe i kipahqanik ree tooj inkamanik ar Roma, taqe i k'oyoom laj ixoq,32ruum re' Juan aj qasan ha' xk'ulik wo' naq ruk'uhtaaj taq aweh i korik laj k'acharik, eh xama' xanimaj ta wo' taq. Atoob' ta xawilow wo' naq taq chu'nchel i wili, xama' xayot' ta wo' taq ak'ux chi riij taq amahk. Raaj taqe i kipahqanik tooj, taqe i k'oyoom laj ixoq, re' keh xkinimaj, ki uchjik ruum i Jesús. Re' jalwaach q'orik chikiij i kemelen ye'aab' yiib' wach i kina'ojb'al (Mar 12.1-12; Luc 20.9-19)33Re' Jesús je' wili i xuq'or keh taqe re': Chab'iraj wo' taq chik i jalwaach q'orik wili: Jinaj i ehchan asiénto xutik i uuva paruye'aab', eh xukoj pan koraal. Ar xuyejaa' i yitz'b'al reh i ru-uuva. Eh jinaj inajt naah paat xuyejaa' cha'jalb'al reh i rutik. Eh xuyeew chi kemeel i ruye'aab' keh i junch'uq chi aj kamanoom, eh xooj panb'iyajo.34Eh noq xponik i ruq'ijil i rusik'ariik i wach i ru-uuva, wilik taqe i rumoso xutaq'aaj cho kuuk' i xikemelinik reh i ruye'aab' chupahqaljiik i wach i ru-uuva i naa naq rukahniik ree reh.35Eh re' taqe i aj kemelen ye'aab' xkichop taqe i móso xi chalik chi taqarik wilik taqe xkiq'ojib'eej, wilik taqe i xkikansaj, eh wilik taqe i xkikutib'eej chi ab'aj.36Eh re' i ehchan ye'aab' tikooj wii' uuva, k'ih chik i rumoso xutaq'aaj chaloq chuwach i pampeet, eh re' taqe aj kemelen ye'aab' eliik wach i xkian reh chu'nchel i móso.37Eh noq xooj kuxoq, re' chik i rak'uun xutaq'aaj chaloq, ruum xukapaaj i reh chi naa naq runimjiik i rak'uun.38Noq xkilow taqe aj kemelen ye'aab' chi re' chik ak'uunb'ees wilik ar, je' wili i xkiq'or chikiwach: Reh i wili naa rukahniik i ye'aab' i ruk'ul chi neenqakansaj. Chi je' re', neenkahnik qee hoj i ruye'aab' naa naq ruye'ariik reh, inki taqe.39Je' re' noq, xkichop ak'uunb'ees, xkesaj chaloq aha' tikooj wii' i uuva, eh xkikansaj.40Raaj na' k'oloq i xti ehchan ree ye'aab' tikooj wii' i uuva, ¿chib'ih i naa rub'anam kuuk' i kamanoom re' re' noq i nakapaaj taq i hat? ki uchjik.41Re' keh je' wili i xkiq'or:
Ma' naa ta ruketelaam kiwach, naa taqe rukansam i yiib' wach kina'ojb'al re' re'. Eh tokoom chik aj eh naa ruye'em chi kemeel i ruye'aab' rutikim wii' i uuva, reh chi naa ruye'ariik reh paruq'ijil i wach i ru-uuva naa rehchaam i reh, inki taqe.42Eh je' wili i xq'orarik keh ruum i Jesús:
¿Mi ma' awilom taq re' i hat pan santo laj huuj? chi je' wili:
Re' ab'aj ma' xponik ta panaq' kiwach i aj yej-an paat, re' i re' xkahnik chi rukowiil i rooq i paat. Re' wili xub'an i QaJaaw, eh xiik' naah nimaal wach chi qee hoj yu'naak, inki.43Ruum aj re', re' hin i nuq'or taq aweh chi ma' naa ta taq awehtriik i runimaal rajaawriik i Dios. Re' chik i tokoom tinamit naakehtriik, re' naa kib'aniik reh imponik chuwach i Dios.44Eh wila' awach ixq'ehb'ik chinaah ab'aj re' re', kok' xeer neenkahnik, eh wila' awach aj chinaah xq'ehb'ik, neerupuch'ib'eej, xa je' chik pooq nee rukanaa', ki uchjik ruum i Jesús.45Eh re' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe i aj fariseo, noq xkib'iraj i jalwaach q'orik xuq'or i Jesús, xkireq chi riij chi re' keh k'ahchi' kiq'orariik.46Ruum i re' xkikapaaj naq ruchopariik i Jesús xa re' la' xiyo'jik wo' chik, ruum re' taqe tinamit inkinimaj chi re' Jesús jalal ruq'oral i Dios. Re' i jalwaach q'orik chi riij i runinq'ijiik i kaxáro (Luc 14.15-24)1Re' Jesús xutoq'aa' wo' chik ruq'o'reem taqe tinamit panjalwaach q'orik, je' wili xuq'or keh:2Re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' i xub'an i jinaj i reey xub'an jinaj i ninq'iij noq xub'an kaxáro i rak'uun.3Re' reh xutaq'aaj taqe reje i rumoso chi kik'amariik taqe i yuuq'imaj haa' chuninq'ijiik i kaxáro xa re' la', re' keh ma' xkaaj ta chalik.4Eh re' reey, tokoom chik taqe i rumoso xutaq'aaj reje, je' wili i xuq'or keh: Chaq'or keh taqe yuuq'imaj haa' chuninq'ijiik i kaxáro chi xnuyejaa' chik i kiwa'. Eh xnutaq'aaj chik rukanteesjiik taqe nuwakax taqe i nu chikoop xiik' naah kiq'ina'iil, chu'nchel chik korjinaq, kichaloq chuninq'ijiik i kaxáro, inki.5Eh re' taqe i yuuq'imaj haa' xama' xkinimaj ta wo' hoq kiyuq'ub'jiik xb'aan. Wilik i xiooj chi rilariik i kak'aal, eh wilik i xiooj chub'anariik taqe i kiyak.6Re' taqe junch'uq xkichop taqe rumoso i reey xutaq'aaj taqe reje, xkiq'ojib'eej korehtaal xkikansaj.7Eh noq xrib'iraj chi je' re' i reey, xchalik ruk'aah xutaq'aaj taqe reje i ru soldado chi kikanteesjiik taqe i aj kaansoom re' re', eh xutaq'aaj wo' ruk'atariik i kitinamiit.8Re' reey jumehq'iil xuq'or keh i rumoso chi je' wili: Chu'nchel chik korjinaq reh i runinq'ijiik i kaxáro xa re' la', re' taqe i yuuq'imaj naq taqe haa' ma' ruk'ul ta wo' chi keh chi xi chalik haa'.9Yu'naak hiy taq chupaam taqe b'eeh wilkeeb' panyejaal tinamit, xajarub' pa' chi tinamit i nee taq inareq cho ar, chayuq'eej taq cho ha' chuninq'ijiik i kaxáro, inki.10Eh re' taqe i rumoso i reey xi elik wo' reje pantaq b'eeh chusik'ariik i tinamit. Eh nik' nimaal i xkireq, jumolariik wach xkian chaloq chi je' yiib' wach kina'ojb'al chi je' holohik kina'ojb'al. Ruuk' i re', xnujik i paat i xb'aan wii i kaxáro.11Eh noq xokik i koq i reey chi kilariik taqe i xiyuq'ub'jik cho ha' chuninq'ijiik i kaxáro, xukoj rehtaal chi jinaj i winaq wilik chi kixilak ma' rukojom taj i ruso' reh i runinq'ijiik kaxáro.12Je' wili i xq'orarik reh ruum i reey: Raaj i hat wamigo, ¿nik' wach noq xat okik cho haa' ayu' chi ma' akojom taj aso' reh i runinq'ijiik kaxáro? inki. Eh re' reh ma' xchaq'wik taj.13Eh re' reey je' wili xuq'or keh i puhkanik wi'k inki a'n: Chab'ak' taq wach i rooq, i q'ab', chakut taq reje rij paat pa runimaal q'equm, ar naa roq'iim, naa ruqirich'eem naah i reh, inki.14Je' re' i naa ruk'ulariik, ruum ma' k'isiin taqe i yuuq'imaj eh xama' k'ih ta wo' taqe i sik'ooj kiwach, inki Jesús. Re' rupahqaljiik mi ruyee riib' chi naa rub'aan i tooj ruuk' ajaab'ees (Mar 12.13-17; Luc 20.19-26)15Eh re' taqe i aj fariseo, xkian jinaj wach kik'ux chi naa naq kiminim chupaam i Jesús chi naa ruq'orom jino'q i q'orik ma' holohik taj xa kojb'al naq ru mahk pankik'ux.16Eh re' taqe i aj fariseo wilik i kuch'ihil, eh wilik taqe i kuch'ihil i Herodes, xkitaq'aaj chaloq chuq'orariik ree Jesús chi je' wili:
Hat aj Tijoom, re' hoj qeht'al chi naq'or i korik, eh inaq'or rub'ehel nik' wach i k'acharik iraaj i Dios, eh ma' nanimaj taj inkiq'or i tinamit, ruum ma' awach taj i tokoom rilariik i na a'n.17Re' hoj inqaaj chi neenaq'or qeh chib'ih nakapaaj chi riij i wili: ¿Mi ma' xta reet chi neenqa a'n i tooj ruuk' i ajaab'ees aj Roma oon ma' ruyee ta riib'? inki taqe reh.18Eh re' Jesús noq xukoj rehtaal chi ma' holohik taj inkikapaaj chi riij, je' wili i xuq'or keh:
Xak'ul taq i na a'n awach, ¿chib'ih reet noq kinawaaj taq kiin apajam?19Chak'am taq cho jino'q weh i tumiin intojarik wii' i tooj, inki.
Eh xkik'am cho reh jinaj i tumiin re' ruuk' i saq wach.20Eh xpahqaljik keh ruum i Jesús chi je' wili:
¿Awach eh i wachiis wilik chuwach i tumiin wili, eh awach aj b'ihnaal i tz'ihb'amaj chuwach? ki uchjik.21Re' keh je' wili i xkiq'or:
Re' wach i ajaab'ees aj Roma, re' rub'ihnaal wilik chuwach, inki taqe.
Re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
Chatoj taq riij reh ajaab'ees i reh ajaab'ees. Chatoj taq riij ree Dios i reh i Dios, inki.22Noq xkib'iraj chi je' re' i xq'orarik keh, ma' k'isiin ta xsahchik kik'ux, xkikanaa' kahnoq i Jesús xi elik reje ar. Re' rupahqaljiik kiwuktiik chee kamnaq (Mar 12.18-27; Luc 20.27-40)23Eh chupaam q'iij re' re', re' taqe i aj saduceo xiooj ruuk' i Jesús. (Re' keh inkiq'or chi ma' kiwuktiik ta chik chee kamnaq) Ruum aj re', xkipahqaaj ree Jesús nik' wach noq wilik i re'.24Je' wili i xkiq'or reh:
Aj Tijineel, re' k'uhb'aal ye'ooj ree Moisés i ruq'or chi wila' xkimik i winaq chi ma' xwihik ta rak'uun rixq'uun ruuk' i rehk'een, i ruk'ul chi re' chaq'b'ees ak'un neerub'an kaxáro ruuk' i kahnel ixoq, reh chi neen wihik rak'uun rixq'uun ruuk' parub'ihnaal i kamnaq.25Ayu' chi qaxilak i hoj xwihik b'ila' chaloq wuquub' chi winaq kas kichaaq' kiib'. Re' aasb'ees xub'an kaxáro, eh xkimik reje, chi ma' xwihik ta rak'uun rixq'uun ruuk' i rehk'een, eh re' chik i rukab' ak'un xub'an kaxáro ruuk' i rehk'een.26Re' rukab' ak'un, je' wo' chik re' i xuk'ul. Eh re' roox ak'un xub'an wo' chik kaxáro ruuk' i kahnel ixoq. Eh je' wo' chik re' i xuk'ul, korehtaal xkian kaxáro ruuk' i kahnel ixoq re' re' kiwuqcheel.27Eh kamnaq-oq chik taqe winaq re' re', xkimik wo' hoq i kahnel ixoq.28Eh na' kiwuktoq chee kamnaq chi k'achlik kiwach, ¿awach keh i wuquub' re' re' naa rukahniik chi rub'ahiil ixoq re' re', ruum kiwuqcheel xkian kaxáro ruuk'? inki taqe reh i Jesús.29Eh re' Jesús je' wili kichaq'weesjiik xub'an:
Re' taq i hat, hat taq sachalkaat, ruum ma' nareq ta taq chi riij chib'ih ruq'or pan santo laj huuj, ni xata re' i rajaawriik i Dios taq inareq chi riij.30Noq naakiwuktiik chee kamnaq chi k'achlik kiwach, re' taqe winaq, taqe ixoq ma' naa ta chik kia'nam kaxáro naa la' kikahniik chi je' kikab' taqe ánjel wilkeeb' cho pan taxaaj.31Re' kiwuktiik chaloq i kamnaq chi k'achlik kiwach, re' taq i hat awilom taq chik pan santo laj huuj, re' i ruq'orom chaloq i Dios chi je' wili:32Re' hin i ruDios i Abraham, i ruDios Isaac, i ruDios i Jacob, inki. Ruuk' i re' inkan chi riij chi re' taqe kamnaq ma' kamnaq ta taqe chuwach i Dios, k'achalkeeb' la', ki uchjik ruum i Jesús.33Noq xkib'iraj i tinamit chi je' re' i xuq'or i Jesús, ma' k'isiin ta xsahchik kik'ux ruum i tijinik i rub'an. Re' k'uhb'aal xti wilik rajaawriik (Mar 12.28-34)34Re' taqe aj fariseo xkimol kiib' noq xkinab'eej chi xtz'ahpik i kichii' taqe aj saduceo ruum i xuq'or i Jesús.35Eh jinaj i wilik chi kixilak re' ruuk' i kik'uhtanik ree k'uhb'aal xraaj naq rukojom ru mahk i Jesús, xupahqaaj reh chi je' wili:36Hat aj Tijoom, inwaaj i hin chi nee naq'or weh aha' wilik i k'uhb'aal xti wilik rajaawriik chi xilak i k'uhb'aal inki ree Jesús.37Re' Jesús je' wili i xuq'or reh:
Re' chi naa ak'axam aaWaJaaw aaDios chu'nchel ak'ux, chu'nchel awánima, chu'nchel akapeb'aal.38Re' aj i wili xti wilik rajaawriik, eh re' i peet k'uhb'aal chi kixilak taqe i k'uhb'aal.39Eh re' rukab' k'uhb'aal eliik wach ruuk' i peet, je' wili ruq'or: Chak'ax aawas achaaq' je' rukab' noq inak'ax awiib' i hat, inki.40Re' taqe ki'ib' chi k'uhb'aal wili raa' ri'sil taqe i k'uhb'aal ye'ooj cho reh i Moisés, je' wo' k'uhb'aal xkiq'or chaloq taqe jalal ruq'oral i Dios, inki Jesús. ¿Awach aj iih maam i Cristo? (Mar 12.35-37; Luc 20.41-44)41Eh xa ko kimolom-oq wo' kiib' taqe i aj, fariseo,42xpahqaljik keh ruum i Jesús chi je' wili:
¿Chib'ih taq inakapaaj chi riij i Cristo? ¿Awach aj iih maam i noq inaq'or taq i hat? ki uchjik.
Re' keh je' wili chaq'wik xkian:
Riih rumaam i reey David, inki taqe.43Eh je' wili i xq'orarik keh ruum i Jesús:
Nik' wach noq wilik chi re' reey David ruuk' Ruxlab'al i Dios xuq'or Jaaw ree Cristo, noq xuq'or parutz'uuy chi je' wili:44Re' QaJaaw Dios xuq'or reh i waJaaw chi je' wili: Ti tzuun panusak'aaj, korehtaal i nuyeew taqe panawooq i ki-ixowanik awach, inki.45Eh ¿nik' wach noq wilik chi riih rumaam i reey David i Cristo, eh inq'orarik Jaaw reh ruum i David? ki uchjik ruum i Jesús.46Eh ma' awach ta jino'q inchol ruchaq'weesjiik i Jesús ruuk' q'orik. Eh chupaam i q'iij re' re', ma' awach ta chik i xuchop ruk'ux chi rupeech'jiik i Jesús. Re' Jesús xq'orik chi riij i kiyiib' wach na'ojb'al i aj fariseo, i kik'uhtanik reh i k'uhb'aal (Mar 12.38-40; Luc 11.37-54; 20.45-47)1Chi riij i re', re' Jesús je' wili xuq'or keh i raj tahqaneel ruch'ihil taqe tinamit:2Re' taqe i kik'uhtanik ree k'uhb'aal, taqe i aj, fariseo, wilik kajaawriik chuch'ob'ariik rub'ehel i k'uhb'aal ye'ooj ree Moisés.3Je' re' noq, tinimanoq taq chikiwach cha a'n taq chu'nchel inkiq'or xa re' la', maak'am taq naah i na'ojb'al inki a'n ruum re' keh tokoom inkiq'or, tokoom inki a'n4Re' keh je' naa taqe ahl laj ihq ma' nkuyjik taj inkib'ak' paam eh inkiyeew chinaah i tokoom xanaah re', re' keh xata nkaaj kich'ihleem k'isinoq.5Chu'nchel inki a'n xa re' inkaaj chi ki-ilarik kuum i tinamit. Eh inkikoj yejal kiwach, wataq kitileb' junch'ob'-oq i ruq'oral i Dios kitz'ihb'aam chuwach i junrahp chi tz'uhuum, eh wilik risinchii' rooq i kiso' inkikoj.6Re' keh chupaam i sik'oj wach ye'aab' sik'oj wach tzunaab' inkaaj wihik noq inki a'n kiwa' kihaa' pantaq ninq'ijinik chupaam taqe paat inlooq'jik wii' Dios.7Eh inkaaj chi ruuk' loch'ik neenye'arik rusuqkiil kik'ux pantaq b'eeh kuum i tinamit. Inkaaj chi neen q'orarik keh chi aj tijoom taqe.8Raaj taq i hat, maayeew taq q'ab' keh i tinamit chi nee taq tikiq'or chi hat taq aj tijoom, ruum chawunchelaal taq i hat aahermano taq chik awiib', eh xa jinaj taq awaj Tijoom.9Eh ma' jino'q taq i naa aq'orom chi aaWaJaaw ayu' wach ak'al, ruum xa jinaj wo' taq aaWaJaaw, xa re' wo' hoq i wilik cho pan taxaaj.10Mayeew wo' taq q'ab' chi nee taq tikiq'or chi hat taq k'amal b'eeh, ruum xa re' wo' hin jinaj chi Cristo, hin taq K'amal ab'eeh.11Awach i nim wach taq chaxilak, inchol rutoob'eem i tokoom,12ruum xa awach i nim wach i rub'an riib', naa rehtesjiik i runimaal awach, eh awach i ma' nim ta wach i rub'an riib', naa ruye'ariik runimaal wach.13Re' taq i hat i tik'uhtanik ree k'uhb'aal, taq i hat aj fariseo, xak'ul taq i na a'n awach. Q'e' taq ti' i naa ak'ulum, ruum ma' nayeew ta taq q'ab' okik pa runimaal rajaawriik i Dios. Ni xata re' taq i hat ti okik, ni xata nayeew taq q'ab' keh awach naq inkaaj okik.14Re' taq i hat i tik'uhtanik ree k'uhb'aal, taq i hat aj fariseo, xak'ul taq i na a'n awach. Q'e' taq ti' i naa ak'ulum, ruum inaq'uch taq i kipaat ixoq kamnaq kib'ahiil. Eh xa re' taq inawaaj chi ma' nkan ta taq chawiij, xanajt chik rooq taq atiij i na a'n. Ruum i re', xiik' naah ti'kiil taq i naa ak'ulum.15Re' taq i hat i tik'uhtanik ree k'uhb'aal, taq i hat aj fariseo, xak'ul taq i na a'n awach. Q'e' taq ti' i naa ak'ulum, ruum tiooj taq chi najt yuuq', ti ik'ik taq nah taq palaw chusik'ariik taq awuch'ihil. Eh noq areqem taq chik inamin taq chub'anariik i na a'n taq hat, ruum i re', xiik' naah ti'kiil i tojb'al ru mahk naa ruk'ulum i reh je' rukab' taq i naa ak'ulum i hat.16Re' taq i hat k'amal b'eeh, taq hat moywach ti' taq i naa ak'ulum ruum je' taq wili inaq'or: Awach i ruq'or i korik parub'ihnaal i rupaat QaJaaw re' re' ma' ko ta ruman chi neerub'an i ruq'or. Raaj wila' i ruq'or i korik parub'ihnaal oro wilik parupaat i QaJaaw, re' re' koruman chi naa rub'anam i ruq'or, tiki taq.17Ma' xta taq ana'ojb'al, je' taq i hat moywach ¿Aha' wilik i q'e' nim rajaawriik noq inakapaaj taq i hat, mi re' oro oon re' i rupaat i QaJaaw re' inkuxeesjik wii' i oro?18Eh inaq'or taq i hat: Awach i ruq'or i korik parub'ihnaal artaal, re' re' ma' ko ta ruman chi neerub'an i ruq'or. Raaj awach inq'orik i korik parub'ihnaal mayiij wilik wach artaal, re' re' koruman chi naa rub'anam i ruq'or, tiki taq.19Je' taq hat moywach ¿Aha' wilik i q'e' nim rajaawriik noq inakapaaj taq i hat, mi re' i mayiij oon re' artaal inkuxeesjik wii' i mayiij?20Awach inq'orik i korik parub'ihnaal i artaal re' reh ma' xata re' artaal k'ahchi' ruq'orom b'ih k'ahchi' la' wo' ruq'orom haa' i b'ih chu'nchel i wilkeeb' chinaah i artaal.21Eh awach inq'orik i korik parub'ihnaal i rupaat i QaJaaw, ma' xata re' i rupaat i QaJaaw ruq'or b'ih ruq'or la' wo' haa' i b'ih i Dios, re' i patim chupaam i rupaat.22Eh awach inq'orik i korik parub'ihnaal taxaaj, i ruq'or wo' haa' b'ih ruye'aab' i Dios, i ruq'or wo' haa' i b'ih i Dios wilik cho chupaam i ye'aab' re' re'.23Re' taq i hat i tik'uhtanik ree k'uhb'aal, taq i hat aj fariseo, xak'ul taq i na a'n awach. Q'e' taq ti' i naa ak'ulum, ruum xa re' taq i ru lajeeb' sentabohiil i tz'aaq i sik'ijn, i tz'aaq aniix, i tz'aaq i samat, i nayeew taq ree Dios. Eh re' i q'e' ajwaal wach i ruq'or i k'uhb'aal ma' na a'n ta taq, re' taqe wili: Re' korik laj na'ojb'al, ketelinik wachiis, chopoj k'uxliis. Eh ma' nee ta wo' taq inakanaa' ruye'ariik i taqe re'.24Hat taq k'amal b'eeh, taq hat moywach je' naa natz'ir taq iloq i kok' utz' chinaah taq ahaa', eh je' naa naawuk'ej taq xilak ahaa' i nimlaj chikop cameyo.25Re' taq i hat i tik'uhtanik ree k'uhb'aal, taq i hat aj fariseo, xak'ul taq i na a'n awach. Q'e' taq ti' i naa ak'ulum, ruum xa re' taq i riij akulk, xa re' riij taq apulato inatz'aj, eh nujinaq chaloq i paam ruuk' taq areqem ruuk' i leq', areqem taq ruuk' i ruk'axariik wach i xa chib'ih jariik.26Re' taq i hat aj fariseo, je' taq hat moywach Peet taq chatz'aj i paam taq akulk, taq aplato chi je' re' neenkahnik chi saq i riij.27Re' taq i hat i tik'uhtanik reh i k'uhb'aal, taq i hat aj fariseo, xak'ul taq i na a'n awach. Q'e' taq ti' i naa ak'ulum, ruum xa je' taq akab' i tz'aq kimuhqik wii' i kamnaq, xasaq potz'ik chik, xa holohik chik i riij xanaah re' i paam nujinaq chaloq chi rub'aqil kamnaq, eh xiik' naah ch'uwa'iil wach taqe i wilkeeb' chupaam.28Ruum re' taq i hat je' tii chik holohik taq ana'ojb'al i na a'n taq awiib' chikiwach i tinamit xanaah re' panawánima taq nujinaq chaloq i k'ul b'anaj wachiis, nujinaq chaloq i yiib' wach na'ojb'al.29Re' taq i hat i tik'uhtanik reh i k'uhb'aal, taq i hat aj fariseo, xak'ul taq i na a'n awach. Q'e' taq ti' i naa ak'ulum, ruum inayejaa' tii chik taq i tz'aq chinaah i muqulkeeb' wii' taqe jalal ruq'oral i Dios, eh inaxoyej taq naah muqulkeeb' wii' i korik wach kik'ux.30Eh chi riij i re', je' wili taq inaq'or: Wilkooj ta chaloq i hoj noq xi k'acharik taqe i qamaam qati't, ma' xqatow ta naq taqe chi kikanteesjiik taqe i jalal ruq'oral i Dios, tiki taq.31Ruuk' taq inaq'or re' re', xateh taq wach chi hat taq chaloq kiih kimaam taqe i xikansanik cho keh taqe jalal ruq'oral i Dios.32Chakohlaaj wo' pee taq wach re' i yiib' wach na'ojb'al kitik'aam cho ruuk' taq aamaam awati't.33Re' taq i hat yiib' taq wach ana'ojb'al, je' taq akab' i aaq' ¿Nik' wach noq naa rik'iik taq chawiij i runimaal tojb'al mahk pan q'aaq' chi je' re'?34Re' hin naa nutaq'aam taqe reje chaxilak i jalal ruq'oral i Dios, taqe wilik kina'ojb'al, taqe aj tijoom. Xa re' la', re' taq i hat wilik taq naa akansam, eh wilik taq i naa aye'em wach kuruus. Wilik taq i naa aq'ojib'eem chupaam taqe paat inlooq'jik wii' Dios, eh naa taq awixowaam kiwach chupaam taqe i tinamit naakik'iik wii'.35Eh re' taq i hat naa ak'ulwiik reh i ti' k'axik chi riij i kikimiik chu'nchel i korik wach kik'ux kansamaj taqe chaloq xa re' wo' rutohq'iik cho ruuk' i Abel, i korik wach ruk'ux, eh korehtaal i rukimiik i Zacarías, i rak'uun Berequías, re' i xakansaj taq i panyejaal i rupaat i Dios ma' najt ta ruuk' i artaal.36Re' hin xti korik taq i nuq'or aweh chi re' taqe tinamit wilkeeb' yu'naak naa kik'ulwiik i ti' k'axik chi riij i xb'aan cho keh re' re', inki Jesús. Re' Jesús xroq'ej kiwach i tinamit wilkeeb' Jerusaleem (Luc 13.34-35)37Hat taq aj Jerusaleem, hat taq aj Jerusaleem, xakok'ahchi' wo' taq akansam taqe jalal ruq'oral i Dios, eh i nayeew taq chi ab'aj taqe raj tahqaneel i rutaq'aaj taq cho chaxilak. Re' hin xata wo' jarpech naq xwaaj taq numolom awach, je' rukab' i rub'an ati't kixlaan noq i rumol kiwach i kok' rak'uun chi ri'sil ruxiik' Eh re' taq i hat ma' xawaaj ta taq. Je' rukab' i rub'an ati't kixlaan noq i rumol kiwach i kok' rak'uun chi ri'sil ruxiik'.38Ruum i re' re' taq aatinamiit naa rukahniik chi ma' xta chik naa ruwihiik chupaam.39Re' hin i nuq'or taq aweh chi yu'naak johtoq, chi qawach ma' naa ta taq chik awilom nuwach, kore' taq chik naa awilom nuwach na' cha q'or taq chi je' wili: Wilik ruloq'il i xk'u'loq parub'ihnaal i QaJaaw, tiko'q taq, inki Jesús. Re' Jesús xuq'or rib'iral chi naa ruyojib'iik i rupaat i QaJaaw (Mar 13.1-2; Luc 21.5-6)1Re' Jesús xelik chaloq chupaam i rupaat i QaJaaw, ojik naq chik i rub'an. Eh re' taqe raj tahqaneel xkijil i koq kiib' ruuk', kipahqaaj reh mi ma' xta reet rukorb'eesjiik b'anooj i rupaat i QaJaaw.2Eh re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
¿Mi nakoj taq rehtaal nik' wach rub'aan i re'? Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi ma' jino'q ab'aj naa rukahniik chi tuslik wach paruye'aab' naa la' ruyojib'iik chu'nchel, inki. Re' i rehtalil noq komajaa' insahchik wach i wach ak'al (Mar 13.3-23; Luc 21.7-24)3Eh re' Jesús xooj chinaah i yuuq' olivo, ar xutzunaa' riib'. Eh re' taqe raj tahqaneel xkijil i koq kiib' ruuk', xkipahqaaj reh chi rutkeel chi je' wili:
Chaq'or qeh ¿jaruuj ink'ularik taqe re', eh chib'ih i rehtalil naa ruwihiik ak'uliik iloq ruka'peech, i rusahchiik wach i wach ak'al? inki taqe.4Eh re' reh je' wili xuq'or keh:
Chawik'raaj taq awiib' ma' awach taq ayeew q'ab' reh chi nee taq tirujot',5ruum ma' k'isiin i naa kik'uliik iloq chi jot'ooj, naa tii chik kikojom kiib' chi re' hin. Re' hin i Cristo, inko'q taqe, eh ma' k'isiin taqe i naakijot'om.6Re' taq i hat naa taq ab'iram rib'iral chi xa aha' yuuq' naa rub'aan i q'aq'inik mat yo'jik taq, ruum xa je' wo' re' i naa ruk'ulariik. Xa re' la', komajaa' ta wo' re' re' i rusahchiik wach i wach ak'al.7Eh re' taqe i nimaq taq tinamit k'ul naa kitoq'aam peleto chikiwach, eh re' i ju'jun seht chi tinamit k'ul naa kitoq'aam q'aq'inik chikiwach. Naa ruwihiik i wi'jaleel. Naa ruwihiik yihk chupaam taqe ye'aab' xa aha' yuuq'.8Xa re' la', chu'nchel i re' xa toq'omb'al pee i koq ruuk' i runimaal ti' k'axik naa ruk'ulariik.9Chi riij i re', re' taq i hat naa taq aye'ariik panti' k'axik, naa taq akanteesjiik, eh chu'nchel i tinamit naa taq kixowaam awach ruum i nunimjiik.10Chupaam taqe q'iij re' re', ma' k'isiin taqe i naa ruyojiik kik'ux chi nimanik, eh naa rutohq'iik kixowaam kiwach, k'ul naa rutohq'iik kikojom kimahk chikiwach.11Eh ma' k'isiin taqe i naa kik'uliik iloq, naa kikojom kiib' chi jalal ruq'oral i Dios, eh ma' k'isiin taqe i naakijot'om.12Je' re' noq, ma' k'isiin i yiib' wach na'ojb'al naa rub'aan. Eh ruum i re', ma' k'isiin taqe inaakikanaam ruk'axariik taqe i tokoom.13Raaj awach i ma' xyoj ta ruk'ux chi nimanik korehtaal i rukimiik, re' re' naa ruko'ljiik.14Eh re' ak' k'uhb'aal wili chi riij i runimaal rajaawriik i Dios naa ruq'orariik chi junsuut i wach ak'al, reh chi chu'nchel naakinab'iniik reh, kora'j naa rusachariik wach re' chu'nchel i wach ak'al.15Re' Daniel jalal ruq'oral i Dios, rutz'ihb'aam chaloq chi naa rub'aan i yiib' wach na'ojb'al, re' imb'anik sachooj. (Awach inchol ilij wach huuj, inchol rureqem chi riij chib'ih raaj ruq'orom)16Eh noq naa taq awilom i hat chi k'ahchi' i yiib' wach na'ojb'al re' re' chupaam Santolaj Ye'aab', re' taqe i wilkeeb' Judea inchol chi nee kiooj chi elik pantaq rax chee'.17Eh awach i wilik ponoq kochinaah i rupaat manqajik chaloq chi rehtesjiik i chib'ih wilik reh parupaat.18Eh awach i wilik ponoq parab'iix mansutinik chik chaloq chuk'amariik i ruso'.19Chupaam i q'iij re' re', q'e' ti' elik naakilom wach taqe ixoq wilkeeb' wach k'acharik, oon wilik kikok' ha'lak'un ko aj ch'uuch' taqe.20Re' taq i hat, inchol taq apahqaam ree Dios panatiij chi ma' ta naq paruq'ijil k'uxik, ma' ta naq pan hi'limb'al q'iij neenb'aan i elik re' re',21ruum chupaam i q'iij re' re', jinaj i runimaal ti' k'axik naa rilariik ma' jank'al ta nilarik chaloq i rutz'uhkriik chee wach ak'al, eh ma' jaruuj wo' chik q'iij naa rilariik.22Eh wi ta re' Dios ma' neerutoq rooq jarub' q'iij naa rub'an i ti' k'axik re' re', ma' jino'q naq i neeruko'leej riib'. Naa la' rutoqom rooq i Dios jarub' q'iij naa rub'aan i re', k'axb'al keh i rusik'im cho kiwach.23Eh wila' awach taq xq'orik aweh chi je' wili: Chawil taq ayu' wilik i Cristo, wulu' wilik i Cristo, inko'q taq aweh, manimaj taq reh,24ruum wilik i naa kik'uliik iloq naa kikojom kiib' chi Cristo, wilik naa kikojom kiib' chi jalal ruq'oral i Dios. Ma' k'isiin i ma' ilooj taj naa kia'nam jot'b'al keh i tinamit, eh wilik wo' i rusik'im kiwach i Dios naakijot'om.25Re' hin, noq taq k'ahchi' nuq'orom aweh, chi je' re' i naa ruk'ulariik.26Eh wila' xkiq'or taq aweh chi je' wili: Chawil taq ar wilik i Cristo chupaam i ye'aab' chiq yuuq', tiuchjoq taq, mat'ooj taq chi rilariik. Eh ayu' rukeb'aam riib', tiuchjoq taq, manimaj taq keh,27ruum re' na' kink'oloq i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq xan saqumanik chik i naa nub'anam, je' rukab' i rub'an i rusaqumaal i ruch'aab' i kahoq noq insihq'inik cho parelb'aal q'iij, eh imponik i rusaqumaal ko parookb'aal q'iij.28Eh chakoj taq rehtaal chi aha' wilik i ruti'jolal jino'q i kamnaq, ar wo' inkimol kiib' i k'uch, inki Jesús. Re' i ruk'uliik ruka'peech i Jesucristo (Mar 13.24-37; Luc 17.26-30,34-36; 21.25-33)29Eh ik'inaq-oq chik i runimaal ti' k'axik re' re', re' q'iij naa ruq'equumriik wach. Re' poh ma' naa ta chik ruye'em i rusaqumaal. Eh re' taqe i ch'umiil naakiq'ehb'iik chaloq pan taxaaj. Eh re' taxaaj ruch'ihil taqe i wilkeeb' chupaam naakik'uyu'jiik.30Chi riij i re', naa ruk'utiniik cho pan taxaaj i rehtalil i nuk'uliik i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq. Chu'nchel i tinamit sut i wach ak'al naa kiyo'jiik naa koq'iim na' kilow nuwach i hin, chi k'ulik i nub'an iloq nah suutz' pan taxaaj ruuk' i runimaal i wajaawriik, i nuloq'il.31Re' hin naa nutaq'aam taqe reje i nuánjel, reh chi kow naakixulem chaloq i kituun molb'al kiwach taqe i nusik'im cho kiwach, reh chi sut i raa' taxaaj naa kichaliik.32Re' taq i hat, inchol taq atijem awiib' ruuk' i ruche'el i higo noq ha'lak'un i q'ab', eh intoxlinik johtoq i xaq, ar taq naa akojom rehtaal chi ilook' i rutik'aa' i siq'jil.33Eh noq naa taq awilom chi xb'aan taqe i kore' xnuq'or chaloq, chanab'eej taq chi re' hin, Ak'uunb'ees Dios, xailook' chik kink'u'loq ruka'peech.34Re' hin xti korik taq i nuq'or aweh chi chu'nchel i re' naa rub'aan noq komajaa' kikimik taqe i tinamit wilkeeb' yu'naak.35Re' taxaaj i wach ak'al naa rik'iik kiwach. Eh re' i nuq'oral i hin ma' naa ta rik'iik wach korehtaal inooj eloq wach aha' wilik i ruq'or.36Xa re' la', re' ruq'ijil, re' ru orahiil i nuk'uliik, ma' awach ta neht'alinik reh, ni xata re' taqe ánjel wilkeeb' pan taxaaj, ni xata re' hin, Ak'uunb'ees Dios, xa re' wo' hoq Ajaab'ees Dios ineht'alinik reh.37Nik' wach i xk'ularik chaloq paruq'ijil i Noé, je' wo' re' i naa ruk'ulariik na' kink'oloq ruka'peech i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq.38Chupaam taqe q'iij re' re', noq komajaa' i nujik i ha' chinaah i wach ak'al, wilik i wi'k inki a'n wilik uk'ik inki a'n wilik i kaxáro inki a'n korehtaal xokik chupaam i kanowa paat i Noé.39Re' taqe tinamit ma' k'ahchi' ta kikapaam, noq xnujik i ha' chinaah i wach ak'al korehtaal xi kanteesjik chi kunchelaal. Je' wo' re' na' kink'oloq ruka'peech i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, chi ma' eht'alimaj naa nuk'uliik.40Eh chupaam i jumehq' re' re', ki'ib' winaq naa kiwihiik panab'iix chi laq'alkeeb' jinaj i naa ruk'amariik johtoq, jinaj naa rukanab'jiik kahnoq.41Eh ki'ib' ixoq jinaj naa kiwihiik wii' chi ke'k jinaj i naa ruk'amariik johtoq, jinaj naa rukanab'jiik kahnoq.42Je' re' noq re' taq i hat, xa eliik-oq na'lik taq aweh, ruum ma' aweht'al ta taq nik' i ora naa nuk'uliik iloq i hin, i hin taq aaWaJaaw.43Re' hin korik i nuq'or taq aweh: Qaq'or chi nee ta reht'aliij i ehchan paat nik' i ru orahiil aq'ab' neemponik i ajileq' parupaat. Re' reh na'lik naq reh neenik'ik aq'ab', ma' nee ta naq i nee ruyeew q'ab' reh i ajileq' chi neenokik parupaat.44Ruum aj re', re' taq i hat, inchol taq ayejaam awiib', ruum ma' k'ahchi' ta taq akapaam noq naa nuk'uliik iloq i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, inki Jesús. Re' i móso korik wach ruk'ux, eh re' i móso ma' korik ta wach ruk'ux (Luc 12.41-48)45Awach i móso korik wach ruk'ux, wilik runa'ojb'al, neenkanab'jik chi kilariik i awach reh i rupatroon, reh chi re' chik i móso re' re' neen ye'wik kiwa' kihaa' paruorahiil.46Je' re' noq, atoob' reh i móso wila' k'ahchi' rub'anam chi korik i rukamaj q'orooj kahnoq reh noq nenooj k'uloq i rupatroon.47Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi re' i patroon nee rukanaa' i rumoso re' re' chucha'jaljiik chu'nchel i chib'ih i wilik reh.48Raaj wila' re' i móso re' re' ma' holohik taj i runa'ojb'al nee ruq'or paruk'ux chi je' wili: Re' nupatroon komajaa' k'ulik iloq reh, inko'q49nee rutoq'aa' ruq'ojib'eem taqe i ruch móso junch'uq, eh nenooj chi wi'k, chi uk'ik chi kixilak taqe i xohk'reel50re' móso re' re', naa rojiik k'oloq i rupatroon chinaah chupaam i q'iij noq ma' k'ahchi' ta rukapaam, eh ni xata naa runab'eem i ora nik' naa ruponiik i rupatroon.51Naa ruye'ariik pa runimaal ti' k'axik ruum i rupatroon ar naa roq'iim, naa ruqirich'eem naah i reeh. Naa ruk'ulum reh je' rukab' i naakik'ulum i xak'ul inki a'n kiwach, inki Jesús. Re' jalwaach q'orik chikiij i lajeeb' chi q'ahxoq ma' keht'al ta awach q'orinik winaq1Re' ookik pa runimaal rajaawriik i Dios naa ruk'ulariik je' rukab' i xkik'ul i lajeeb' chi q'ahxoq ma' keht'al ta wach q'orik winaq noq xb'aan jinaj i kaxáro, xkik'am reje i kisaqumb'aal, xiooj chi ruk'ulariik i b'ahiilb'ees.2Eh ho'oob' keh i q'ahxoq re' re' wilik kina'ojb'al, ho'oob' i ma' xta kina'ojb'al.3Re' i ma' xta kina'ojb'al xkik'am wo' naq reje i kisaqumb'aal xa re' la', ma' xkik'am ta reje ruman i kaseite.4Eh re' i wilik kina'ojb'al, ma' xata re' i kisaqumb'aal xkik'am reje xkik'am la' wo' reje ju'jun lemeta ruman kaseite.5Ruum chi ma' xponik ta chi jumehq'iil i b'ahiilb'ees, xchalik kitahka'y kilajeeb' chel, eh xqajik i kiwiriik.6Eh je' naa chik k'isiin ma' yejal aq'ab', jinaj i kowlaj q'orik x-ib'irjik, chi je' wili: Xk'u'loq chik i b'ahiilb'ees Hiy taq chak'ul ki uchjik chaloq.7Xkib'iraj chi je' re' taqe kok' q'ahxoq, xi wuktik johtoq chi kunchelaal eh xtohq'ik kiyejaam i kisaqumb'aal.8Eh re' taqe i ho'oob' ma' xta kina'ojb'al je' wili xkiq'or reh ho'oob' wilik kina'ojb'al: Chayeew tii taq k'isinoq qeh aawaseite, ruum re' i qasaqumb'aal i hoj ma' xta chik paam, k'ahchi' ruchuhpiik, inki taqe.9Eh re' wilik kina'ojb'al je' wili i xkiq'or: Ma' nee ta ruyee riib' chi nee taq tiqunej i qaseite, ruum ma' nee ta manlojik qeh i hoj ma' nee ta wo' manlojik taq aweh i hat. Ruum aj re', hiy taq kuuk' i aj k'aay chaloq' taq cha weh i hat, inki taqe.10Eh noq wilkeeb' ponoq chi loq'oj kaseite i ho'oob' chi kok' q'ahxoq ma' xta kina'ojb'al, manlik xponik i b'ahiilb'ees. Re' taqe kok' q'ahxoq wilik kina'ojb'al xi okik i koq ruuk' i b'ahiilb'ees aha' xub'an wii' kaxáro, eh xtz'aparik chaloq i puerta.11Chi riij i re', xi ponik wo' chik taqe i ho'oob' chi kok' q'ahxoq ma' xta kina'ojb'al, je' wili xkiq'or: Jaaw, Jaaw, cha kuy cha teh tii qeh i puerta inki taqe.12Eh re' i b'ahiilb'ees je' wili i xuq'or: Xti korik taq i nuq'or aweh chi ma' weht'al ta taq awach, inki.13Ruum aj re' xa eliik-oq na'lik taq aweh i hat, ruum ma' aweht'al ta taq i ruq'ijil i ru orahiil i nuk'uliik iloq i hin, inki Jesús. Re' i jalwaach q'orik chi riij i tumiin14Re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' i xub'an jinaj i winaq ach ojik reh chi b'iyajo chi najt. Xuyuq'eej taqe ruuk' i rumoso, xuq'or keh chi naa kicholiik yak ruuk' i rutumiin.15Eh jinaj i rumoso xuyeew reh i ho'oob' miil chi tumiin, jinaj i xuyeew reh i kiib' miil, eh jinaj i xuyeew reh jinaj miil. Xuyeew keh chi kiju'junaal re' q'oreel nik' k'ihaal i neenkikuy rutz'a'jiik, eh xooj pan b'iyajo.16Eh re' i móso xuk'ul ho'oob' miil chi tumiin xutoq'aa' yak ruuk', eh ho'oob' miil wo' chik i xrak'uneej chuwach.17Je' wo' re' i xub'an i xye'arik kiib' miil chi tumiin reh, kiib' wo' chik miil xrak'uneej chuwach.18Eh re' i xuk'ul i jinaj miil chi tumiin xooj ruk'ot jinaj i jul, ar xukeb'aa' i rutumiin i rupatroon.19Najtir-oq chik inooj i kipatroon taqe móso re' re', xsutinik wo' chik chaloq, eh xtohq'ik rub'irim riij kuuk' i rutumiin ruye'em kahnoq keh.20Peet xponik i ruk'ulum i ho'oob' miil chi tumiin, xuq'asaj reh i rupatroon i ho'oob' miil chi tumiin, je' wili xuq'or reh: Jaaw, re' hat xa ho'oob' miil i xayeew weh eh ho'oob' miil chik i naah aa-tumiin wili, re' i xrak'uneej chi nuwach, inki.21Re' patroon je' wili xuq'or reh: ma' xta reet re' hat q'e' hat chihooj laj móso, korik wach ak'ux. Ruum chi xayeew ak'ux chi x-ak'unanik chawach i k'isiin, k'ih chik inanuye'em aweh chi jilow, okeen wuuk', suuqb'oq ak'ux, i nuchjik.22Chi riij i re', xooj k'oloq i móso ruk'ulum i kiib' miil chi tumiin je' wili xuq'or reh i rupatroon: Jaaw, re' hat xakiib' miil chi tumiin i xayeew weh eh kiib' chik miil i naah atumiin wili, re' xrak'uneej chi nuwach, inki.23Re' patroon je' wili i xuq'or reh: ma' xta reet re' hat q'e' hat chihooj laj móso, korik wach ak'ux. Ruum chi xayeew ak'ux chi x-ak'unanik chawach i k'isiin, k'ih chik i naa nuye'em aweh chi jolow, okeen wuuk', suuqb'oq ak'ux, i nuchjik.24Eh noq xponik i móso ruk'ulum i jinaj miil chi tumiin, je' wili xuq'or reh i rupatroon: Jaaw, re' hin weht'al chi re' hat, hat josq'laj winaq, eh inajach aha' ma' atikim ta wii', eh inamol i xa chib'ih jariik aha' ma' natilej ta wii'.25Ruum aj re', xinyo'jik, xooj nukeb'aa' atumiin panak'al. Xa re' la', mat kapeb'ik chi riij wili wo' hoq atumiin xayeew kahnoq weh, aweh wo' hoq, inki.26Eh je' wili i xq'orarik reh ruum i rupatroon: Re' hat, hat jinaj sikiil laj móso yiib' wach ana'ojb'al, aweht'al chi nujach aha' ma' nutikim ta wii', eh inumol i xa chib'ih jariik aha' ma' nupalem ta wii'.27Chib'ih naq i xa a'n, xak'am naq reje i nutumiin aha' i molarik wii' i tumiin. Chi je' re', xnuk'ul naq i nutumiin, eh xnuk'ul wo' naq i tojb'al riij, i nuchjik.28Je' wili i xuq'or i rupatroon keh taqe i wilkeeb' ar: Chaq'uch taq reh i jinaj miil chi tumiin, chayeew taq reh awach i wilik i lajeeb' miil chi tumiin ruuk'.29Ruum awach i wilik chib'ih reh, naa ruye'ariik ruman reh, eh naa ruqohxaniik chuwach. Raaj i ma' xta chib'ih reh, ma' xta naa ruye'ariik reh naa la' ruq'uchariik reh wila' wilik k'isinoq chib'ih reh.30Re' i móso wili ma' xta xutiq wach, chakut taq reje rij paat pa runimaal q'equm re' inaroq'iim wii' eh naa ruqirich'eem naah i reeh, inki, inki Jesús. Re' na' q'ataroq q'orik chikinaah i tinamit wach ak'al31Noq naa nuk'uliik ruka'peech ruuk' i runimaal nuloq'il i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, wuch'ihil taqe i nuánjel, naa nutzuhniik chupaam i nuloq'laj ye'aab'.32Eh re' taqe tinamit wilkeeb' sut i wach ak'al naakimolom kiib' chi nuwach. Eh re' hin naa taqe nu ch'aqam, je' rukab' i rub'an i cha'jen tentzun noq i resaj taqe iloq i kaprax chi kixilak i rutentzuun.33Re' taqe i je' tentzun, panusak'aaj taqe naa nuye'em. Eh re' taqe i je' kaprax, panutz'eet taqe naa nuye'em.34Re' hin i Reey je' wili i naa nuq'orom keh i naa kiwihiik panusak'aaj: Kim taq i hat i ruye'em i rotob'il i waJaaw taq cha naah. Okeen taq chupaam i runimaal i rajaawriik i Dios re' ruyejaam taq chaaweh noq xutz'uhkrisaj chaloq i wach ak'al.35Naa taq awehchaam aaye'aab' re' re', ruum nik' xnukuy nuwa', xayeew taq nuwa', nik' xnukuy nuhaa' xayeew taq nuhaa', eh xinwihik chi xa hin ik'al b'eeh, xayeew taq nupatal.36Eh nik' xub'an chi ma' xta nuso', xayeew taq nuso' nik' xinyowab'jik, ximponik taq awilow nik' xinwihik pantz'ilom, ximponik taq aq'o'reej, kinko'q keh.37Eh re' taqe korik wach kik'ux naakipech'um weh chi je' wili: Jaaw, ¿jank'al xatqilow chi k'ahchi' akuyum awa', eh xqayeew awa'? Eh ¿jank'al xatqilow chi k'ahchi' akuyum ahaa', eh xqayeew ahaa'?38Eh ¿jank'al xatqilow chi hat ik'al b'eeh, eh xqayeew apatal? ¿Jank'al xatqilow chi ma' xta aso', eh xqayeew aso'?39¿Jank'al xatqilow chi hat yowaab' oon chi wilkaat pantz'ilom, eh xoj ponik cha wilariik? inko'q taqe weh.40Eh re' hin i Reey je' wili kichaq'weesjiik naa nub'anam: Xti korik taq i nuq'or aweh chi nik' nimaal otob'il xa a'n taq keh i nukok' chaaq' xama' nimaq ta kiwach, weh hin wo' taq xa a'n otob'il re' re', kinko'q keh.41Eh re' hin i Reey, je' wili i naa nuq'orom keh i naa kiwihiik panutz'eet: Eleen taq chi nuwach q'orooj chik chi naa taq aye'ariik panti' k'axik. Hiy taq pan q'aaq' chi juneliik, re' i q'aaq' yej-amaj chaloq chi tojb'al ru mahk i aj Yahm ruch'ihil taqe i ruánjel.42Ar taq naa awojiik, ruum nik' xnukuy nuwa', ma' xayeew ta taq nuwa' nik' xnukuy nuhaa', ma' xayeew ta taq nuhaa'.43Eh nik' xinwihik chi xa hin ik'al b'eeh ma' xayeew ta taq nupatal, nik' xub'an chi ma' xta nuso', ma' xayeew ta taq nuso', eh nik' taq xawil chi hin yowaab' oon noq wilkiin pantz'ilom, ma' ximponik ta taq awilow, kinko'q keh.44Eh re' keh naakipech'um weh chi je' wili: Jaaw, ¿jank'al xatqilow chi xakuy awa', chi xakuy ahaa', chi xa hat ik'al b'eeh, chi ma' xta aso', chi hat yowaab', chi wilkaat pantz'ilom, eh ma' xqa a'n ta otob'il aweh? inko'q taqe weh.45Eh re' hin i Reey, je' wili kichaq'weesjiik naa nub'anam: Xti korik taq i nuq'or aweh chi ma' xa a'n ta taq otob'il keh aawas achaaq', i xama' q'e' ta nim kiwach, iraaj ruq'orom chi ma' xa a'n ta wo' taq otob'il weh i hin, kinko'q keh.46Re' taqe re' naa kojiik pantojb'al mahk chi juneliik. Eh re' taqe korik wach kik'ux naa kojiik pan juneliik k'acharik, inki Jesús. Re' ruyejeb'jiik wach i ruchopariik i Jesús (Mar 14.1-2; Luc 22.1-2; Juan 11.45-53)1Ruq'orom-oq chik chu'nchel i re' i Jesús, je' wili i xuq'or keh i raj tahqaneel:2Re' taq i hat aweht'al taq chi pan kiib' q'iij intohq'ik i runinq'ijiik i elik chaloq Egipto. Ar naa kiin kiye'em wach kuruus i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, inki.3Eh chupaam i q'iij re' re', re' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe nimaq wach kikamaj chi kixilak i aj judío, xkimol kiib' chupaam i paat intaaq'anik wii' Caifas, re' i kajaaw taqe i k'amal kib'eeh aj tiij.4Ar xkiyejaa' wach chi ruuk' jot'ooj naa kichopom i Jesús, eh naa kikansam.5Eh je' wili xkiq'or: Xa re' la', ma' nee ta nqachop noq kok'ahchi' i ninq'iij, reh chi ma' nee ta nkimol kiib' i tinamit chi qapletohjik, inki taqe. Jinaj ixoq xujalk'iij ink'ohnik laj iq'oom wach naah i Jesús (Mar 14.3-9; Juan 12.1-8)6Re' Jesús noq xwihik cho pan tinamit Betania ar parupaat i Simón, re' i aj rax q'aah inkiq'or reh,7jinaj ixoq xujil i koq riib' ruuk' i Jesús, ruyohq'eem jinaj i lemeta ink'ohnik laj iq'oom re' ruuk' i q'e' k'ih tz'aaq. Eh noq wilik nah mexa i Jesús, re' ixoq xujalk'iij ink'ohnik laj iq'oom wach naah i Jesús.8Noq xkilow i raj tahqaneel i Jesús chi je' re' i xub'an ixoq, xikaqrik, je' wili i xkiq'or:
¿Chib'ih reet noq inye'arik chi re' chi ma' re' iq'oom re' re'?9Re' iq'oom re' re', xub'an naq chi xk'ayjik, eh k'ih naq xtojarik, re' tz'aaq xkamanik naq chi toob'al keh i neb'aa', inki taqe.10Re' Jesús xrib'iraj i xkiq'or i raj tahqaneel, je' wili i xuq'or keh:
¿Chib'ih reet noq ti wech'ik taq ruuk' ixoq wili? Re' xub'an weh jinaj na'ojb'al ma' xta reet chi b'anarik.11Re' taqe neb'aa' juneliik naa kiwihiik taq chaxilak, raj i hin ma' juneliik ta naa nuwihiik taq chaxilak.12Re' xub'an weh ixoq wili noq xujalk'iij ink'ohnik laj iq'oom wach nunaah, korb'eesb'al reh i nuti'jolal reh i numuhqiik.13Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi xa aha' pa' yuuq' chi junsuut i wach ak'al naa ruq'orariik i ak' k'uhb'aal wili reh ko'lemb'al iib', naa wo' ruq'orariik ar i xub'an ixoq wili, eh naa ruk'uliik pank'uxliis, inki Jesús. Re' Judas Iscariote xutoq'aa' ruk'ayem i Jesús chi ma' eht'alimaj (Mar 14.10-11; Luc 22.3-6)14Eh jinaj keh i kab'laj chi raj tahqaneel i Jesús, re' i Judas Iscariote rub'ihnaal, xooj kuuk' i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij,15je' wili i xuq'or keh:
Re' hin nee nuq'asaj taq aweh i Jesús. ¿Jarub' taq chi tumiin i nee nayeew weh chi riij? inki. Re' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij xkik'uhtaaj reh i lajeeb' ru ka'winaq chi tumiin re' ruuk' i saq wach.16Eh chupaam i q'iij re' re', xtohq'ik rusik'im chi riij i Judas nik' naa ruye'em riib' chuwach chi naa ruq'asam i Jesús pan kiq'ab'. Re' Santolaj wi'k xub'an i QaJaaw Jesús ree xq'eq (Mar 14.12-25; Luc 22.7-23; Juan 13.21-30; 1 Kor 11.23-26)17Pampeet q'iij ree ninq'iij noq ink'uxarik i kaxlanwi'k ma' kojooj ta ch'amb'esb'al reh, re' taqe raj tahqaneel i Jesús je' wili i xkiq'or reh:
¿Aha' inawaaj chi neenqayejaa' awa' ahaa' i naa ak'uxum ree xq'eq reh i runinq'ijiik i elik chaloq Egipto? inki taqe.18Re' Jesús je' wili xuq'or keh:
Hiy taq pan tinamit. Ar taq neenareq i jinaj winaq, je' taq wili i neenaq'or reh: Re' qaj Tijineel je' wili i xuq'or: Re' hin ach k'isiin ma' kinkimik. Ruum aj re', naa wojiik parupaat chi runinq'ijiik i elik chaloq Egipto wuch'ihil taqe waj tahqaneel, inki, tiko'q taq reh.19Eh re' taqe raj tahqaneel i Jesús xkian wo' hoq i xuq'or keh xkiyejaa' wo' hoq i wi'k ha' ree xq'eq i reh i runinq'ijiik i elik chaloq Egipto.20Noq okinaq chik i q'iij, re' Jesús xooj wih-oq nah mexa ruch'ihil taqe i kab'laj chi raj tahqaneel. Noq wi'k chik inki a'n ar,21je' wili i xuq'or keh:
Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi jinaj taq i wilik chaxilak i hat naa ruk'ayiniik weh chi ma' weht'al, inki.22Eh noq xkib'iraj i chi je' re', ma' k'isiin ta xchalik ruti'kiil kik'ux, xariij chik riib' noq kipahqaam reh chi je' wili:
Jaaw, ¿re'-oq pe' nchee hin kinaq'or? inki taqe chi kiju'junaal.23Eh re' Jesús je' wili kichaq'weesjiik xub'an:
Awach i hoj junwaa' ruuk' chupaam i jinaj chi pulato, re' re' naa ruk'ayiniik weh.24Re' hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, xanaa wo' nuk'ulum i ti' k'axik je' rukab' i ruq'or i tz'ihb'amaj cho pan santo laj huuj. Xa re' la', xiik' naah ti'kiil i naa ruk'ulum i naa ruk'ayiniik weh, q'e' naq chihooj chi reh chi ma' ta aasjik, inki.25Eh re' Judas k'ahchi' ruk'ayiniik reh je' wili i xuq'or:
Jaaw, ¿re'-oq pe' nchee hin naa nuk'ayiniik aweh noq inaq'or? inki.
Re' Jesús je' wili xuq'or reh:
Korik, re' hat, eh xa xaq'or awiib', i nuchjik.26Eh noq k'ahchi' chik keeb' chi wi'k, re' Jesús xuchop chaloq i kaxlanwi'k, xut'iosej johtoq ree Dios. Xuch'uy xuyeew keh i raj tahqaneel, je' wili i xuq'or keh:
Yu'naak chak'ux taq i kaxlanwi'k wili re' i rujalwaach i nuti'jolal, inki.27Eh xuchop chaloq, i kulk xut'iosej johtoq ree Dios, xrik'saj reje keh i raj tahqaneel, je' wili xuq'or keh:
Chawuk'ej taq aweh i hat i wilik chupaam i kulk wili,28ruum re' wilik chupaam i rujalwaach i nukik'eel, re' i naa ruchihkiik chi k'axb'al keh i ruk'ihaal tinamit, kuyb'al reh taqe kimahk reh chi naa rojiik eloq wach i ruyejaam cho wach i Dios.29Xa re' la', re' hin i nuq'or taq aweh chi komajaa' pee chik naawuk'em i riis uuva wili kore' chik na' chureq i ruq'ijil na' anwuk'ej i ak' riis uuva taq awuuk' pa runimaal rajaawriik i waJaaw pan taxaaj, inki Jesús. Re' Pedro naa ruq'orom chi ma' reht'al ta nuwach, inki Jesús (Mar 14.26-31; Luc 22.31-34; Juan 13.36-38)30Eh kitz'uyem-oq chik i tz'uuy loq'oomb'al ree Dios i Jesús ruch'ihil taqe i raj tahqaneel, xiooj chinaah i yuuq', olivo.31Eh re' Jesús je' wili i xuq'or keh i raj tahqaneel ar:
Chawunchelaal taq i hat naa ruyojiik taq ak'ux wuuk' chupaam aq'ab' yu'naak, ruum je' wili i ruq'orom chaloq i Dios, pan santo laj huuj: Naakikansam i cha'jen tentzun, eh re' taqe i tentzun naa kitukem kiib', inki.32Raaj na' kinwukteesjoq chaloq ruka'peech chi k'achlik nuwach i hin, peet naa wojiik paruyuq'ul i Galilea chawach taq i hat, inki Jesús.33Re' Pedro je' wili ruchaq'weesjiik i Jesús xub'an:
Atoob' ta chu'nchel neenyoj kik'ux awuuk', re' hin ma' jaruuj neenyoj nuk'ux, inki.34Eh je' wili i xq'orarik reh ruum i Jesús:
Xti korik i nuq'or aweh chi chupaam aq'ab' yu'naak, noq komajaa' inoq'ik imaas, re' hat oxpech naa aq'orom chi ma' aweht'al ta nuwach, i nuchjik.35Re' Pedro xti xuq'or i korik chi je' wili:
Atoob' ta hin junkimiik awuuk', re' hin ma' jaruuj neenuq'or chi ma' weht'al taa wach, inki.
Eh chu'nchel i raj tahqaneel i Jesús je' wo' re' i xkiq'or. Re' noq xub'an rutiij i Jesús ar Getsemaní (Mar 14.32-42; Luc 22.39-46)36Chi riij i re', re' Jesús, ruch'ihil taqe i raj tahqaneel, noq xooj chupaam i ye'aab', Getsemaní rub'ihnaal. Je' wili xuq'or keh:
Titzuun pee taq kahnoq ayu' anb'an pee cho nutiij wulu' i hin, inki.37Noq xooj rub'an rutiij, xuk'am reje chi riij ixib' chi raj tahqaneel, re' Pedro, re' taqe i ki'ib' chi rak'uun i Zebedeo. Noq wilik chik ar, q'e' xchalik rutz'irkiil wach, xchalik ruyot'kiil i ránima.38Eh je' wili i xuq'or keh:
Re' hin yohb'aal wach tz'irkiil inwik'raaj pan wánima, je' nche xanaa chik nukimiik noq inwik'raaj, tikaan pee taq ayu' xa re' la', mat wirik taq, reh chi nee taq kinawuhch'ihleej, inki.39Re' Jesús k'isiin chik xb'ehik reje, ar xuk'utzaa' qohoq i naah wach aak'al, eh xub'an rutiij, je' wili xuq'or: Hat waJaaw, wila' neeruyee riib' chawach, maayeew q'ab' chi nee nuk'ul i ti' k'axik wili. Xa re' la', ma' ta naq neemb'aan inwaaj i hin re' ta la' naq neemb'aan inawaaj i hat, inki.40Eh xsutinik wo' chik chaloq kuuk' i ixib' chi raj tahqaneel, eh suq kiwiriik noq xk'ulik taqe rureq. Eh xruksaj taqe, je' wili i xuq'or ree Pedro:
Re' taq i hat ni xata xakuy taq junk'aam-oq chi na'lik taq aweh chi wuch'ihljiik.41Ma a'n taq chik i wirik cha a'n taq atiij, reh chi ma' nee ta taq ti q'ehb'ik pamahk. Korik, re' taq i hat chu'nchel taq awánima chi nunimjiik xa re' la', re' taq ati'jolal ma' xta rukowiil, ki uchjik.42Eh xooj wo' chik rub'an rutiij ruka'peech i Jesús, je' wili xuq'or: Hat waJaaw, wila' ma' neeruyee riib' chi neenik'ik chi wiij i pajarik, i ti' k'axik wili, cha a'n wuuk' inawaaj i hat, inki.43Eh noq xsutinik wo' chik chaloq i Jesús, suq wo' chik kiwiriik ixib' chi raj tahqaneel noq xk'ulik taqe rureq, ruum xa xmutz'lujik chik inaq' kiwach ruum i kiwiriik.44Eh xukanaa' wo' chik taqe kahnoq, xooj wo' chik rub'an rutiij roxpeech. Eh re' wo' chik xuq'or parutiij i xuq'or pampeet.45Eh xsutinik wo' chik chaloq kuuk' ixib' chi raj tahqaneel, je' wili i xuq'or keh:
¿Mi xa ko wirik, mi xa ko hi'lik wo' taq i na a'n re' hat? Eh re' hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, xponik chik i ru oorahiil chi naa kinkiq'asam pan kiq'ab' taqe aj mahk.46Na'lojoq taq aweh taq taq. Re' i naa ruk'ayiniik weh chi ma' eht'alimaj xk'ulik chik chaloq, inki Jesús. Re' noq xkichop i Jesús (Mar 14.43-50; Luc 22.47-53; Juan 18.2-11)47Eh xa ko k'ahchi'-oq wo' chi q'orik i Jesús, xooj k'oloq i Judas, re' jinaj keh i kab'laj chi raj tahqaneel, ruch'ihil i ma' k'isa tinamit yoq'ooq' kich'ihch', yoq'ooq' kichee'. Re' taqe re', kitaaq'anik reje i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe i nimaq wach kikamaj chi kixilak i aj judío.48Eh re' Judas, i xk'ayinik ree Jesús ruye'em naq chik rehtalil keh i chopool, je' wili i xuq'or keh: Awach pa' i neenutz'ub' taq neenawilow, ra'j re' re' i Jesús, eh re' taq i re' neenachop, inki.49Eh chupaam aq'ab' re' re', xujil i koq riib' i Judas ruuk' i Jesús, je' wili xuq'or reh:
K'aleen, Jaaw, hat waj Tijineel, inki reh, eh xutz'ub' i koq i wach.50Re' Jesús je' wili xuq'or reh:
Wamigo, aha' wilik i xchalik a a'n, cha a'n wo' hoq, inki reh.
Xkib'iraj chi je' re' taqe chopool, xkijil i koq kiib' ruuk' i Jesús, eh xkichop.51Eh jinaj chi kixilak i wilkeeb' ruuk' i Jesús xuqerej chaloq i ruch'ihch' parupaat, xuyok' juntar i xikin i jinaj keh i rumoso i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij.52Eh je' wili i xq'orarik reh ruum i Jesús:
Chamol qohoq ach'ihch' parupaat, ruum chu'nchel i kikansanik ruuk' ch'ihch', ruuk' wo' chik ch'ihch' naa kikanteesjiik i keh.53¿Mi ma' aweht'al re' hat chi re' waJaaw wilik cho pan taxaaj ma' xata naq kajlaj ch'uq chi ánjel ineerutaq'aaj cho chi nuko'ljiik chupaam i jumehq' wili, nee ta nupahqaaj reh?54Eh nee ta nub'an i je' re', ma' jaruuj naq nenooj eloq wach i tz'ihb'amaj chaloq pan santo laj huuj, re' inq'orik cho chi riij, chi je' re' i naa ruk'ulariik, i nuchjik ruum i Jesús.55Eh re' Jesús xupahqaaj keh i tinamit chi je' wili:
¿Chib'ih reet noq ruuk' ch'ihch' ruuk' chee' taq xat chalik chi nuchopariik i hat? Je' cho kinchoparik ajileq' taq i na a'n, chu'nchel wo' naq q'iij xinwihik taq chaawuuk' parupaat i Dios chi k'uhb'alinik, eh ma' nik' ta taq xinachop chaloq.56Eh chu'nchel i wili k'ahchi' ruk'ulariik, reh chi naa rojiik eloq wach i kitz'ihb'aam chaloq pan santo laj huuj taqe i jalal ruq'oral i Dios, inki Jesús.
Chupaam i jumehq' re' re', chu'nchel i raj tahqaneel xkimol chi elik, xkikanaa' chi rutkeel. Re' noq xk'amarik reje i Jesús chikiwach i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij (Mar 14.53-65; Luc 22.54-55,63-71; Juan 18.12-13,19-24)57Re' taqe i xichopwik ree Jesús xkik'am reje parupaat i Caifas, re' i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij. Ar xkimol kiib' ruuk' i Caifas taqe i kik'uhtanik ree k'uhb'aal, taqe nimaq wach kikamaj chi kixilak i aj judío.58Eh re' Pedro najt xam reje chi riij i Jesús korehtaal xponik chi chii' i rupaat i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, ar xutzunaa' riib' kuuk' taqe i kicha'jinik reh i rupaat i Dios, i chi rilariik chib'ih naa rojiik kuxoq wii' i k'ahchi' keeb' ree Jesús.59Re' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe i kimolom kiib' ar, kisik' naq chi riij nik' wach noq naa kikojom ru mahk i Jesús, re' inkaaj chi naa ruq'atariik i q'orik chinaah, reh chi neenkanteesjik.60Eh ma' jaruuj wo' naq inkireq ru mahk i Jesús, atoob' ta ma' k'isiin wo' naq i tinamit xi ponik chi chukariik ru mahk. Eh noq xooj kuxoq, kiib' wo' chik i xi ponik chi chukariik ru mahk,61je' wili xkiq'or:
Re' winaq wili je' wili i ruq'or: Re' hin naa nuyojom i rupaat i Dios, eh xa ruuk' wo' chik ixib' q'iij neenwuksaj johtoq, inki, inki taqe i koq.62Eh re' i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, xupab'aa' johtoq riib', xupahqaaj ree Jesús chi je' wili:
¿Chib'ih reet noq ma' tichaq'wik taj? ¿Chib'ih inaq'or chi riij amahk k'ahchi' kikojom? inki reh.63Eh re' Jesús xama' xchaq'wik ta wo' hoq. Eh re' i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij je' wili i xuq'or ree Jesús:
Parub'ihnaal i k'achlik Dios, i nuq'or aweh chi cha q'or qeh i mi re' hat i Cristo, i Rak'uun i Dios, inki.64Re' Jesús je' wili i xuq'or:
Hoo', korik i xaq'or chi re' hin i Cristo. Re' hin i nuq'or taq aweh chi korehtaal naa taq kiin awilom i hin, chi tzunulkiin cho parusak'aaj i Dios nim rajaawriik, eh na' kink'oloq iloq nah suutz' pan taxaaj, inki.65Eh re' i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, xuweq i ruso' chi riij ruum ruk'aah, je' wili xuq'or:
Re' winaq wili k'ahchi' rub'ajam i Dios ruuk' taqe q'orik i rub'an. Ma' kota chik ruman chi awach nee nq'orik chi wilik ru mahk. Re' taq i hat xab'iraj taq chik rub'ajariik i Dios xub'an66¿Chib'ih taq inaq'or chi riij i re' i hat? ki uchjik.
Re' keh je' wili xkiq'or:
Korik wo' chi wilik ru mahk inchol chi neenkanteesjik, inki taqe.67Chi riij i re', xkichuhb'aaj i koq panaq'wach i Jesús, eh xkiq'ojib'eej. Wilik taqe i re' i panaq'wach xkiyeew i koq chi q'ab'iis,68je' wili xkiq'or reh:
Re' hat xaq'or awiib' chi re' hat i Cristo. Chaq'ijej aj yu'naak re' awach i xsak'wik aweh inki taqe reh i Jesús. Re' Pedro xuq'or chi ma' reht'al ta wach i Jesús (Mar 14.66-72; Luc 22.55-62; Juan 18.15-18,25-27)69Eh re' Pedro, noq tzunlik reje chi chii' paat, jinaj ixoq aj poh xujil i koq riib' ruuk', je' wili i xq'orarik reh:
Re' hat awuch'ihil wo' naq i Jesús inchalik Galilea maje', i nuchjik.70Eh re' Pedro xuchuk i q'orik chikiwach i wilkeeb' ar, je' wili xuq'or:
Ma' weht'al taj chib'ih naq'or, inki.71Re' Pedro, noq ponik chik i rub'an chii' puerta, jinaj wo' chik ixoq xnab'inik wach, je' wili xuq'or keh i wilkeeb' ar:
Re' winaq wili ruch'ihil wo' naq i Jesús inchalik Nazaret, inki.72Re' Pedro xuchuk wo' chik i q'orik ruk'a'peech, je' wili xuq'or:
Xti korik i nuq'or chi ma' weht'al ta wach i winaq re' re', inki.73Eh k'isa junk'aam-oq chik, re' taqe wilkeeb' ar xkijil i koq kiib' ruuk' i Pedro, je' wili xkiq'or reh:
Re' hat korik chi hat wo' naq haa' chi kixilak taqe re' xa ruuk' aq'oral inak'uhtaaj chi akomoon taqe, inki taqe reh.74Eh re' i Pedro, je' wili i xuq'or:
Re' hin xti korik i nuq'or chi ma' weht'al ta wach i winaq re' re'. Re' Dios neen ye'wik weh pantojb'al mahk wila' ma' korik i nuq'or, inki.
Eh chupaam i jumehq' re' re', xoq'ik imaas.75Re' Pedro xk'ulik cho paruk'ux i q'orooj cho reh ruum i Jesús chi je' wili: Noq komajaa'-oq inoq'ik imaas, re' hat oxpech naa aq'orom chi ma' aweht'al ta nuwach, i nuchjik. Eh ruum i ruti'kiil ruk'ux i Pedro, xasuq suq chik inoq'ik noq xelik reje ar. Re' Jesús xq'ahteesjik pan q'ab' i Pilato (Mar 15.1; Luc 23.1-2; Juan 18.28-32)1Eh noq xsaq'ik, chu'nchel i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe nimaq wach kikamaj chi kixilak i aj judío, xkian jinaj wach kik'ux xkiyejaa' wach chi naakikansam i Jesús.2Re' keh b'ak'lik wach i Jesús noq xkiq'asaj pan q'ab' i Pilato, re' q'atal q'orik aj Roma. Re' rukimiik i Judas3Re' Judas i xk'ayinik ree Jesús noq xrilow chi xq'atarik i q'orik chinaah i Jesús ree rukanteesjiik, xchalik rutib'iik ruk'ux. Eh xusutej naq i lajeeb' ru ka'winaq chi tumiin i saq wach keh i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, keh nimaq wach kikamaj chi kixilak i aj judío.4Eh je' wili xuq'or keh:
Re' hin nimlaj mahk i xnub'an, ruum xnuq'asaj pankimik jinaj i winaq ma' xta ru mahk, inki.
Eh re' keh je' wili chaq'wik xkian:
Re' re' ma' xta chik inqaaj ree hoj xa panak'ux chib'ih xa a'n inki taqe.5Xrib'iraj chi je' re' i Judas, xukut reje je' wulu' i tumiin chupaam i rupaat i Dios, xelik reje ar eh xooj rujihk'aaj riib'.6Re' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij xkimol i tumiin re' re', je' wili i xkiq'or chikiwach:
Re' tumiin wili kik' ixloq'arik chi reh. Ruum aj re', ma' nee ta rub'aan chi neenqayeew chupaam i kaxoon i molarik wii' i lemóxna, inki taqe.7Eh xkian jinaj wach kik'ux, chi ruuk' i tumiin re' re' xkiloq' i junseht chi ak'al, re' i ye'aab' tz'aqb'al ak'al xun rub'ihnaal. Reh chi ar naakimuhqiik taqe i aj pan tokoom tinamit.8Ruum aj re', re' ak'al re' re' ye'aab' rukik'eel kamnaq rub'ihnaal xkahnik chi jumpech.9Je' re' noq xooj eloq wach i ruq'orom chaloq i Jeremías i jalal ruq'oral i Dios chi je' wili: Xkichop chaloq i lajeeb' ru ka'winaq chi tumiin re' ruuk' i plata, ruum je' re' k'ihaal tz'aaq kikojom i aj Israel jino'q ink'ayjik pankowlaj kamanik.10Ruuk' i tumiin re' re' xkiloq' i Ye'aab' tz'aqb'al ak'al xun, xkian wo' hoq i ruq'orom cho weh i QaJaaw, inki. Re' noq wilik i koq i Jesús chuwach i Pilato, re' q'atal q'orik aj Roma (Mar 15.2-5; Luc 23.3-5; Juan 18.33-38)11Re' Jesús xk'amarik reje chuwach i q'atal q'orik, eh xpahqaljik reh ruum chi je' wili:
¿Mi korik chi re' hat i kiReey i aj judío? i nuchjik.
Hoo', korik i xaq'or chi re' hin, inki.12Eh noq k'ahchi' rukojariik i koq ru mahk i Jesús kuum i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, kuch'ihil taqe i nimaq wach kikamaj chi kixilak i aj judío, ma' jino'q chi q'orik xchaq'wik.13Ruum aj re', re' Pilato xuq'or ree Jesús chi je' wili:
¿Mi ma' nab'iraj chu'nchel amahk k'ahchi' kikojom? i nuchjik.14Eh re' Jesús ma' jino'q chi q'orik xchaq'wik. Ruum aj re', re' q'atal q'orik ma' k'isiin ta noq xsahchik ruk'ux. Re' noq xq'atarik i q'orik chinaah i Jesús reh i rukanteesjiik (Mar 15.6-20; Luc 23.13-25; Juan 18.38—19.16)15Noq i ninq'ijik i elik chaloq Egipto, re' q'atal q'orik okrinaq chi roq'taaj ju'jun i wilkeeb' chi prexohjik, re' q'oreel awach inkisik' wach i tinamit.16Eh chupaam i ninq'iij re' re', jinaj i winaq wilik prexo, Barrabás rub'ihnaal. Re' reh wilik rib'iral chi yiib' wach i runa'ojb'al.17Eh noq kimolom kiib' i tinamit, re' Pilato xupahqaaj keh chi je' wili:
¿Awach taq inawaaj i hat chi neenwoq'taaj reje, re' Barrabás oon re' i Jesús, i Cristo inkiq'or reh? inki.18Je' re' i xuq'or i Pilato, ruum xunab'eej chi xa ruum ixowaal xq'ahteesjik i Jesús pan q'ab'.19Re' Pilato, ko tzunlik wo' chupaam i q'atb'al q'orik, noq xtaq'ab'jik ruq'orariik reh ruum i rehk'een chi je' wili: Re' hat maamin awiib' haa' ruuk' i k'ahchi' keeb' reh i winaq re' re' korik wach ruk'ux, ruum chaq'ab' matunaak jinaj i xiik' naah yib'kiil wach xnuxohk'reej ruum i re', inki.20Eh re' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe i nimaq wach kikamaj chi kixilak i aj judío, xkitaqchi'ij i ruk'ihaal tinamit chi kipahqaaj chi re' Barrabás neenoq'teesjik, eh chi kanteesjoq i Jesús.21Re' q'atal q'orik xupahqaaj keh ruka'peech i tinamit chi je' wili:
¿Awach aj wo' keh i ki'ib' wili inawaaj taq chi neenwoq'taaj reje? inki.
Re' keh je' wili i xkiq'or:
Re' Barrabás chawoq'taaj qeh inki taqe.22Re' Pilato xupahqaaj keh chi je' wili:
¿Chib'aaj wo' re' i naa nub'anam ruuk' i Jesús, re' Cristo inkiq'or? ki uchjik.
Eh chi kunchelaal je' wili i xkiq'or:
Chakoj wach kuruus inki taqe.23Je' wo' chik wili i xq'orarik keh ruum i Pilato:
Xti ¿chib'aaj wo' jariik i yiib' wach na'ojb'al xub'an? ki uchjik.
Eh re' keh kow xkik'er kichii' chuq'orariik chi je' wili:
Chakoj la' wach kuruus inki taqe.24Eh noq xrilow i Pilato chi ma' nkorjik ta wach i ruq'or, uhtik chik wach i rub'an i choqik inki a'n i tinamit, re' reh xutaq'aaj ruk'amariik i jot'ik. Ruuk' i re', xutz'aj i q'ab' chikiwach i tinamit, eh je' wili xuq'or:
Re' hin ma' xta nunaah ruuk' i rukimiik i winaq wili pananaah taq i hat naa rukahniik i rukimiik, ki uchjik.25Eh chu'nchel i tinamit je' wili chaq'wik xkian:
Ma' xta q'orik reh pan qanaah i hoj, pankinaah i qak'uun qixq'uun kahnoq i rukanteesjiik naa rub'aan, inki taqe.26Eh re' Pilato xresaj reje prexo i Barrabás. Eh xuq'or chi ye'aroq chi tz'uhuum i Jesús, eh xuq'asaj pan kiq'ab' soldado reh chi naa kikojom wach kuruus.27Eh re' taqe soldado xkik'am reje i Jesús parupaat i q'atal q'orik. Eh ar xkikoralej riij i Jesús i ruk'ihaal soldado.28Eh xkesaj chi riij i ruso' rukojom, eh xkikoj chi riij jinaj i kaq itz'ihy.29Eh xkikoj wach naah jinaj i corona jitz'ooj k'iix ruyej-aal. Eh xkiyeew jinaj rukaxlan aaj parusak'aaj q'ab'. Eh xata wo' jarpech xkixuk'aa' i koq kiib' chuwach, xkikaqse'laaj, je' wili i xkiq'or reh:
Q'e' looq' i kiReey i aj judío maje' inki taqe i koq reh.30Eh xata wo' jarpech xkichuhb'aaj i koq panaq'wach i Jesús, xkit'ix-lom paam i naah ruuk' i rukaxlan aaj ruyohq'eem.31Eh kikohlaam-oq chik rukaqse'ljiik i Jesús, xkesaj wo' chik chi riij i kaq itz'ihy, xkikoj wo' chik chi riij i xti ruso' i reh. Chi riij i re', xkik'am reje, reh i rukojariik wach kuruus. Re' rukojariik wach kuruus i Jesús (Mar 15.21-41; Luc 23.26-49; Juan 19.17-30)32Noq xkesaj reje Jesús chupaam i ye'aab' re' re', jinaj i winaq xkik'ul, aj Cirene, Simón rub'ihnaal, xkimin reje chuk'amariik i rukuruus i Jesús.33Eh noq xi ponik chupaam i ye'aab', Gólgota rub'ihnaal (iraaj ruq'orom chi re' Ye'aab' ruB'aqil Naah Camnaq)34Ar xkiyeew reh i Jesús chi uuk'jik i vino xilakimaj ruuk' k'ahlaj ha'. Eh noq runik'eem chik i ha' i reh, ma' xraaj ta chik ruk'em.35Noq kikojom chik wach kuruus i Jesús, re' taqe soldado xkiq'ijej riij taqe i ruso' naab'al reh aha' wilik neenkahnik keh chi kiju'junaal. Je' aj re' noq xooj eloq wach i ruq'orom chaloq chi je' wili i jalal ruq'oral i Dios: Re' nuso' xkich'aqib'eej chikiwach xkiq'ijej riij, inki.36Eh re' taqe soldado xkitzunaa' i koq kiib' ar chucha'jaljiik i Jesús.37Eh wach kuruus ma' najt ta johtoq chinaah i Jesús, tz'ihb'amaj ru mahk chib'ih reet noq xq'atarik i q'orik chinaah, je' wili ruq'or: Re' wili i Jesús, kiReey i aj judío, inki.38Eh noq xkikoj wach kuruus i Jesús, ki'ib' wo' ajileq' xkikoj wach kuruus jinaj xkiyeew parusak'aaj, jinaj xkiyeew parutz'eet.39Jarub' ki-ik'ik ar, inkib'aj i koq i Jesús, inkik'uyu'saj i kinaah, je' wili inkiq'or i koq reh:40Re' hat xaq'or chi naa ayojom i rupaat i Dios, eh xaq'or chi xa ruuk' ixib' q'iij naa wo' chik awuksam johtoq. Chako'leej aj awiib' yu'naak re' hat. Eh wila' xti korik chi hat Rak'uun i Dios, chawesaj chaawiib' wach kuruus inki taqe i koq reh.41Je' wo' re' rukaqse'ljiik i Jesús inki a'n i koq taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe i kik'uhtanik reh i k'uhb'aal, taqe i nimaq wach kikamaj chi kixilak i aj judío. Je' wili inkiq'or chikiwach:42Xuko'leej taqe tokoom, eh re' reh ma' ruko'leej ta riib' chi rib'il riib'. Wila' korik chi re' reh kiReey i aj Israel, chesaj cho riib' wach kuruus yu'naak. Chi je' re' neenqanimaj chi re' reh i Cristo.43Re' reh ruye'em ruk'ux ruuk' i Dios, eh ruuk' chii' ruq'orom qeh chi Rak'uun i Dios. Ko'ljoq aj ruum re' Dios yu'naak mi xti korik chi nk'axarik ruum inki taqe.44Ma' xata re' taqe keh xib'ajwik i koq reh i Jesús xb'ajarik kuum i ki'ib' chi ajileq' wilkeeb' wach kuruus pantaq rucheel. Re' rukimiik i Jesús (Mar 15.33-41; Luc 23.44-49; Juan 19.28-30)45Eh kab'lajora i q'iij xq'equmrik chu'nchel i wach ak'al, kore' chik ixib'ora i ruqajiik i q'iij xsaquumb'ik.46Chupaam i ora re' re', re' Jesús kow xuq'or chi je' wili: Elí, Elí, ¿lama sabactani? inki. (Iraaj ruq'orom: Hat nuDios, hat nuDios, ¿chib'ih reet noq xi nakanaa' chi wutkeel?)47Eh wilik taqe i wilkeeb' i koq ar xi ib'irinik reh i xuq'or i Jesús je' wili xkiq'or:
Re' Elías wihinaq chaloq ruyuq'eej ruuk', inki taqe.48Eh jinaj keh taqe re' rajiim xooj chusik'ariik i potz potz paam. Xuk'am chaloq, xumuhaa' chupaam i ch'amlaj vino, xub'ak' ju' kaxlan aaj, xuyeew johtoq chi chii' i Jesús, reh chi naa naq ruyob'em ruhaa'.49Eh re' taqe junch'uq je' wili xkiq'or:
Chakanaa' qilow peet mi nee pa' ink'ulik ko'ljoq ruum i Elías inki taqe.50Eh re' Jesús xuk'er chii' chi q'orik ruka'peech kora'j xkimik re'.51Eh xweq panyejaal itz'ihy q'atb'al paam i rupaat i Dios, ko taxaaj xutik'aa' chaloq i ruweqiik, xponik ko chi chii' panyuuq'. Yohb'aal wach noq xk'uyu'jik ak'al ruum i yihk, eh xipaxib'ik taqe ab'aj.52Eh re' taqe rujuleel kamnaq xitehib'ik. Eh ma' k'isiin i raj kamanoom i Dios xi wuktik chaloq chi k'achlik kiwach, re' taqe i kamnaq chaloq noq xub'an.53Re' keh xi elik cho pan kijuul noq wuktinaq-oq chik chaloq i Jesús chi k'achlik wach, eh xi okik pan santo laj tinamit Jerusaleem. Eh ma' k'isiin i tinamit x-ilwik kiwach ar.54Re' i k'amal kib'eeh taqe soldado, taqe ruch'ihil chucha'jaljiik i koq i Jesús, noq xkilow chi xub'an i yihk je' wo' taqe i xk'ularik, ma' k'isiin ta xiyo'jik, je' wili xkiq'or: Re' winaq wili xti korik wo' naq chi Rak'uun i Dios, inki taqe.55Ma' k'isiin wo' ixoq wilkeeb' ar k'ahchi' reje kilom chi najt chib'ih i xuk'ul i Jesús. Re' taqe ixoq re' re', re' taqe i xi tahqinik cho ree Jesús ko Galilea, re' i xitoob'inik cho reh.56Eh chi kixilak ixoq re' re' wilik i María aj Magdala, re' haa' i María rutuut i Santiago, rutuut i José, re' haa' i rutuut taqe rak'uun i Zebedeo. Re' rumuhqiik i Jesús (Mar 15.42-47; Luc 23.50-56; Juan 19.38-42)57Eh noq okik chik i rub'an i q'iij, jinaj i winaq xponik ar, xiik' naah b'ehomal, José i rub'ihnaal aj pan tinamit Arimatea eh xwihik chaloq chi raj tahqaneel i Jesús.58Re' José xponik ruuk' i Pilato chupahqaljiik i ruti'jolal i Jesús chi naa ruk'amam. Re' Pilato xuyeew q'ab' chi xye'arik reh i José i ruti'jolal i Jesús chi kamnaq chik.59Eh re' José xuk'am wo' chaloq i ruti'jolal i Jesús, xub'ot cho chupaam jinaj itz'ihy saq wach,60eh xumuq'aa' chupaam jinaj ak' muq'umb'al k'otooj panab'aj, reh naq i José noq k'otooj chaloq. Eh noq rutz'apam chik i koq chii' i muq'umb'al chi qamaam ab'aj i José, xelik reje ar.61Eh re' María aj Magdala, i María jinaj chik, xi kahnik chi tzunulkeeb' i koq chi chii' i muq'umb'al. Re' taqe i xicha'jinik reh i xmuhqik wii' i Jesús62Eh chi junwaar-oq chik, (iraaj ruq'orom chi pan hi'limb'al q'iij) re' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, kuch'ihil i aj fariseo, xiooj ruuk' i Pilato,63eh je' wili i xkiq'or reh:
Jaaw, re' hoj xk'ulik cho panqak'ux chi re' i chukul q'orik re' re', noq ko k'achlik, xuq'or qeh chi naa wo' chik ruk'aach cho ruka'peech noq ixib' chik q'iij rumuhqiik.64Ruum aj re', re' hat cha taq'aaj rutz'apariik chii' chi korik i xmuhqik wii' korehtaal imponik ixib' q'iij, ruum re' taqe raj tahqaneel nee-oq inkik'ulik kelq'aaj i ruti'jolal, eh nee-oq inkiq'or reh i tinamit chi xwuktik chaloq chi k'achlik wach. Re' chukuj q'orik neenb'aan ruka'peech xiik' chik naah yib'kiil wach chuwach i pampeet, inki taqe.65Re' Pilato je' wili i xuq'or:
Re' re' taqe wilkeeb' i soldado. Chak'am taq reje chawiij. Xti chatz'ap taq cho chii' chi korik i xmuhqik wii' inki.66Re' keh xiooj wo' chutz'apariik chii' chi korik i jul xmuhqik wii' i Jesús xkikoj jinaj i rehtalil ab'aj tz'apb'al chii'. Eh xkikanaa' taqe cho ar i soldado chi cha'jinik. Re' i ruwuktiik chaloq i Jesús chi k'achlik wach (Mar 16.1-8; Luc 24.1-12; Juan 20.1-10)1Eh eew-oq chik inik'ik i hi'limb'al q'iij, noq xsaq'ik pampeet q'iij ree xamano, re' María aj Magdala, ruch'ihil i María jinaj chik xiooj chi rilariik i xmuhqik wii' i Jesús.2Eh xub'an jinaj i kowlaj yihk, ruum jinaj i ruánjel i QaJaaw xqajik cho pan taxaaj. Xujil i koq riib' i xmuhqik wii' i Jesús, xresaj eloq i ab'aj tz'aplik i koq wii' i chii' i jul, xutzunaa' riib' chinaah.3Eh re' i ruwii' i ánjel xan reprotik chik xa je' chik rukab' i rusaqumaal i ruch'aab' i kahoq. Eh re' ruso' xasaq tz'unik chik, xa je' chik rukab' i saq laj suutz'.4Noq xkilow chi je' re' taqe i soldado aj cha'joom, ma' k'isiin ta xiyo'jik, xakib'arb'otik chik, eh xa je' chik kamnaq xi kahnik.5Eh re' ánjel je' wili xuq'or keh ixoq: Matyo'jik taq. Re' hin weht'al chi re' i ruti'jolal i Jesús k'ahchi' taq asik'im, re' i xkojarik wach kuruus.6Re' reh ma' xta chik ayu' xwuktik wo' chik chi k'achlik wach, je' rukab' i ruq'orom chaloq. K'oloq aj taq awil re' i ye'aab' xkimuq'aa' wii'.7Hiy taq chi jumehq'iil, chuq'orariik keh i raj tahqaneel chi re' Jesús xwuktik wo' chik chi k'achlik wach. Re' reh peet naa ruponiik Galilea taq chawach i hat, ar taq naa awilom wach, tiko'q taq keh. Re' i wili xchalik nuq'or taq aweh, inki i ánjel.8Eh re' taqe ixoq re' re' jumehq'iil xkikanaa' kahnoq xmuhqik wii' i Jesús, yo'jik inki a'n xa re' la', q'e' wo' suq kik'ux. Eh xiooj wo' lom chuq'orariik keh i raj tahqaneel i Jesús i xq'orarik reje keh.9Eh noq ojik inki a'n ixoq, xuk'uhtaaj riib' i Jesús chikiwach, xuyeew rusuqkiil kik'ux.
Re' keh xkijil i koq kiib' ruuk' i Jesús chulooq'jiik, xkiq'ahcheej i koq i rooq.10Re' Jesús je' wili i xuq'or keh ixoq:
Matyo'jik taq, hiy taq cha q'or keh i nuchaaq' noq wilkeeb' chi ki-ohoq Galilea, ar naakilom nuwach, inki. Re' i xponik kik'utjaaj taqe soldado11Noq ojik inki a'n ixoq, wilik taqe i soldado xicha'jinik reh xmuhqik wii' i Jesús, xi ponik pan tinamit, xponik kik'utjaaj keh taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij chu'nchel i xk'ularik.12Eh kian kik'utaaj kuuk' i nimaq wach kikamaj chi kixilak i aj judío, reh chi xkian jinaj wach kik'ux chi k'ih i tumiin naakiye'em reh taqe soldado.13Eh je' wili i xkiq'or reh taqe soldado: Re' taq i hat cha q'or taq chi suq taq awiriik chaq'ab' noq xi k'ulik i raj tahqaneel i Jesús, xk'ulik kelq'aaj i ruti'jolal i Jesús.14Wila' xunab'eej i q'atal q'orik aj Roma i k'ahchi' qayejaam wach, re' hoj neenqaq'unej wach, reh chi ma' xta taq neetiruchej i hat, inki taqe.15Re' taqe soldado kicha'jinik reh i muq'umb'al xkik'ul i tumiin, eh xkian wo' hoq i xq'orarik keh. Eh xa ko je' wo' re' inq'orarik yu'naak chi kixilak i aj judío. Re' Jesús xuq'or keh i raj tahqaneel chib'ih i naa rojiik kianam (Mar 16.14-18; Luc 24.36-49; Juan 20.19-23)16Re' taqe junlaj chi raj tahqaneel i Jesús xiooj ar Galilea chinaah jinaj i yuuq', re' wo' q'orooj wii' keh ruum i Jesús.17Eh noq xkilow wach i Jesús i raj tahqaneel, xkiloq'ej, ro'q ta wilik wo' taqe i ma' kinimaj taj chi re' reh i Jesús.18Eh re' Jesús xujil i koq riib' kuuk' i raj tahqaneel, je' wili i xuq'or keh: Re' hin xuyeew wajaawriik i Dios chikinaah i wilkeeb' pan taxaaj, chikinaah i wilkeeb' wach ak'al.19Je' re' noq, hiy taq cha q'or i nuk'uhb'aal keh chu'nchel i tinamit sut i wach ak'al, eh chaqasaj taq kihaa' parub'ihnaal Ajaab'ees Dios, panub'ihnaal i hin, Ak'uunb'ees Dios, parub'ihnaal i Santolaj Uxlab'al.20Eh cha k'uhtaaj taq keh nik' wach runimjiik naa kianam i xnuq'or taq aweh i hat chi naa taq a'nam. Eh re' hin naa nuwihiik taq awuuk' chi juneliik, korehtaal inkuxik wach i wach ak'al, je' ta naq re', inki Jesús.
Re' reh riih rumaam i reey David, eh riih rumaam i Abraham.2Re' Abraham rajaaw i Isaac. Re' Isaac rajaaw i Jacob. Re' Jacob rajaaw i Judá ruch'ihil taqe chee ruchaaq'.3Re' Judá rajaaw i Fares ruch'ihil i Zara, eh re' kituut Tamar rub'ihnaal. Re' Fares rajaaw i Esrom. Eh re' Esrom rajaaw i Aram.4Re' Aram rajaaw i Aminadab. Re' Aminadab rajaaw i Naasón. Eh re' Naasón rajaaw i Salmón.5Re' Salmón ruch'ihil i Rahab, rutuut rajaaw i Booz. Re' Booz ruch'ihil i Rut, rutuut rajaaw i Obed. Re' Obed rajaaw Isaí.6Re' Isaí rajaaw i reey David.
Re' reey David rajaaw i Salomón, rak'uun ruuk' ixoq xwihik cho chi rehk'een i Urías.7Eh re' Salomón rajaaw i Roboam. Re' Roboam rajaaw i Abías. Eh re' Abías rajaaw i Asa.8Re' Asa rajaaw i Josafat. Re' Josafat rajaaw i Joram. Eh re' Joram rajaaw i Uzías.9Re' Uzías rajaaw i Jotam. Re' Jotam rajaaw i Acaz. Eh re' Acaz rajaaw i Ezequías.10Re' Ezequías rajaaw i Manasés. Re' Manasés rajaaw i Amón. Eh re' Amón rajaaw i Josías.11Re' Josías rajaaw i Jeconías je' wo' taqe ruchaaq', chupaam taqe q'iij re' re' xichoparik, eh xi k'amarik reje aj Israel pan tinamit Babilonia.12Eh noq k'amooj chik taqe reje Babilonia i aj Israel, re' Jeconías xwihik jinaj rak'uun, Salatiel rub'ihnaal. Eh re' Salatiel rajaaw i Zorobabel.13Re' Zorobabel rajaaw i Abiud. Re' Abiud rajaaw i Eliaquim. Eh re' Eliaquim rajaaw i Azor.14Re' Azor rajaaw i Sadoc. Re' Sadoc rajaaw i Aquim. Eh re' Aquim rajaaw i Eliud.15Re' Eliud rajaaw i Eleazar. Re' Eleazar rajaaw i Matán. Eh re' Matán rajaaw i Jacob.16Re' Jacob rajaaw i José, re' i rub'ahiil i María, re' i rutuut i Jesús, re' i Cristo inkiq'or reh.17Noq xwihik chaloq i Abraham kajlaj ch'iht chi k'acharik i xb'aan noq x-aasjik i David. Chi riij i re' kajlaj ch'iht wo' chik chi k'acharik i xb'aan, noq xi k'amarik reje Babilonia. Chi riij i re', kajlaj ch'iht wo' chik chi k'acharik i xb'aan noq x-aasjik i Cristo. Re' i raasjiik i Jesucristo (Luc 2.1-7)18Re' Jesucristo je' wili noq x-aasjik: Re' María, i rutuut, ruye'em chik wach i q'orik reh i José. Eh noq xakomajaa' wo' inkik'am kiib', re' i María xkahnik wach k'acharik ruum i rajaawriik i Santolaj Uxlab'al.19Re' José korik wach ruk'ux. Ruum aj re' ma' xraaj ta ruk'uhtaam ruk'ixb'ilaal i María, xa chi ma' eht'alimaj naq xraaj rukanaam.20Re' José noq kapeew i rub'an chi riij wili, jinaj i ruánjel i QaJaaw xuk'uhtaaj riib' reh paruwiriik je' wili i xq'orarik reh: José, hat riih rumaam i David, maayoj ak'ux chuk'amariik i María chi awehk'een, ruum re' reh re' i Santolaj Uxlab'al xkananik reh wach k'acharik21Re' María jinaj i rak'uun naa raasjiik, Jesús i rub'ihnaal naa akojom, ruum re' reh naa ruko'liniik reh i rutinamiit ruuk' i kimahk, i nuchjik.22Chu'nchel i wili xb'aan, reh chi xooj eloq wach i ruq'orom cho pampeet i QaJaaw Dios, ruuk' chii' i jalal ruq'oral chi je' wili:23Eh jinaj q'ahxoq ma' reht'al ta wach q'o'rinik winaq, naa raasjiik jinaj k'isa rak'uun, Emanuel i rub'ihnaal naa rukojom, inki, (re' iraaj ruq'orom chi Re' Dios wilik quuk')24Noq xrik'raaj riib' i José paruwiriik, xub'an wo' hoq i xq'orarik reh ruum i ruánjel i QaJaaw, xuk'am wo' chi rehk'een i María.25Xa re' la', xama' xwirik ta wo' ruuk' i María, kore' xwirik ruuk' noq aasjinaq chik i k'isa rak'uun, eh Jesús i rub'ihnaal xkojarik ruum i José. Re' rula'jiik i Jesús kian taqe aj na'ojb'al1Re' Jesús ar x-aasjik pan tinamit Belén paruyuq'ul i Judea, re' noq wilik chi reyil i Herodes ar. Wilik taqe winaq aj na'ojb'al, xi chalik parelb'aal q'iij, xiooj k'oloq Jerusaleem.2Eh xkipech'uj chi je' wili:
¿Aha' wilik i k'isa k'un ko x-aasjik, re' i naa rokiik chi kireey i aj judío? Re' hoj xqilow cho wach i ruch'uminal parelb'aal q'ij. Ruum aj re', xoj chalik chulooq'jiik, inki taqe.3Eh noq xrib'iraj i reey Herodes chi je' re' xutoq'aa' intukik wach ruk'ux, je' wo' chu'nchel i aj Jerusaleem.4Eh re' i reey xumol kiwach i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe i kik'uhtanik ree k'uhb'aal, eh xupahqaaj keh chi je' wili: ¿Mi aweht'al taq i hat aha' naa raasjiik i Cristo? inki.5Re' keh je' wili chaq'wik xkian:
Ar pan tinamit Belén paruyuq'ul i Judea naa raasjiik, ruum re' jalal ruq'oral i Dios je' wili rutz'ihb'aam chaloq:6Hat tinamit Belén, wilkaat paruyuq'ul i Judá, ma' re' ta nkiwii' chi q'e' hat k'isiin chikiwach i tinamit wilkeeb' paruyuq'ul Judá, awuuk' la' hat naa reliik chaloq jinaj aj K'amal b'eeh, naa rucha'jiniik reh i nutinamiit Israel, inki, inki taqe.7Eh re' Herodes xumol kiwach chi q'eeqmaal taqe i winaq aj na'ojb'al. Eh xupech'uj keh chi korik chih q'ijil kilom cho wach i ch'umiil re' re'.8Eh xutaq'aaj taqe reje Belén, je' wili xuq'or keh:
Hiy taq ar cha sik' taq cho chi riij chi korik chih rub'anam i k'isaak'un re' re'. Eh noq nee taq inareq, i k'oq taq aq'or weh aha' wilik, reh chi nee wo' kinooj i hin chulooq'jiik, inki.9Eh noq xkib'iraj chi je' re' taqe winaq aj na'ojb'al xiooj wo' hoq, eh peet reje chikiwach i ch'umiil i kilom cho wach parelb'aal q'iij, korehtaal xooj pa'lojoq chinaah i ye'aab' wilik wii' i k'isa k'un.10Eh noq xkilow chi xpa'lojik i ch'umiil taqe winaq aj na'ojb'al, ma' k'isiin ta xsuuqb'ik kik'ux.11Eh noq xi okik i koq pan jinaj paat, ar xkireq i k'isa k'un ruch'ihil i María, re' rutuut, xkixuk'aa' koq kiib' chulooq'jiik i k'isa k'un. Eh xkiteh i kikaxoon, xkisiij ree oro, insensia, i mirra.12Eh xq'orarik keh pan kiwiriik chi maa kisutinik chik reje i wilik wii' i reey Herodes. Je' re' noq tokoom chik i b'eeh xkik'am reje noq xi sutinik pan kitinamiit. Re' noq xk'amarik reje i Jesús Egipto13Ojinaq-oq chik taqe winaq aj na'ojb'al, jinaj i ruánjel i QaJaaw xrilow wach i José paruwiriik, je' wili xq'orarik reh: Na'lojoq aweh chak'am reje i k'isa k'un ruch'ihil i rutuut, hiy ar i Egipto. Konaa chik nuq'orom aweh jaruuj ti sutinik chaloq, ruum re' reey Herodes naa rusik'im i k'isa k'un ree rukanteesjiik, i nuchjik.14Je' re' noq chupaam i aq'ab' re' re', xna'lojik re' José xuk'am reje i k'isa k'un ruch'ihil i rutuut, xooj reje Egipto.15Re' keh ar xi patinik korehtaal xkimik i Herodes. Re' wili xb'aan, reh chi xooj eloq wach i ruq'orom cho pampeet i QaJaaw Dios, ruuk' chii' i jalal ruq'oral chi je' wili: Re' hin xnuyuq'eej reje wak'uun Egipto, inki. Re' reey Herodes xutaq'aaj kikanteesjiik i kok' ak'un16Noq xunab'eej i Herodes chi xchukarik ree q'orik kuum i aj na'ojb'al, xchalik ruk'aah. Xutaq'aaj kikanteesjiik i kok' ak'un kore' xi-aasjik eh xponik kuuk' aj ka'kab' haab', wilkeeb' Belén, eh i wilkeeb' chi junsuut i ye'aab' re' re', ruum re' re' i ruq'ijil i raasjiik i Jesús xkiq'or taqe winaq re' re'.17Je' re' noq xooj eloq wach i rutz'ihb'aam i Jeremías jalal ruq'oral i Dios, je' wili xuq'or:18Jinaj i q'orik x-ib'irjik xb'aan chaloq Ramá, kowlaj oq'ik, jinaj runimaal ti'kiil k'uxliis. Re' po'nchel i Raquel oq'ik i rub'an chi riij taqe rak'uun, ma' xata chik q'uunjik wach xraaj, ruum xukapaaj i reh chi kamnaq chik taqe i rak'uun, inki.19Eh noq kamnaq chik i Herodes, jinaj i ruánjel i QaJaaw xuk'uhtaaj riib' ree José paruwiriik ar Egipto, je' wili i xq'orarik reh:20Na'lojoq aweh chak'am reje i k'isa k'un ruch'ihil i rutuut. Tisutinoq wo' chik reje paruyuq'ul i Israel, ruum xkimik chik i xraaj naq rukanteesjiik i k'isa k'un, i nuchjik.21Re' José xwuktik, wo' hoq xuk'am reje paruyuq'ul i Israel i k'isaak'un ruch'ihil i rutuut.22Noq xrib'iraj i José chi re' chik i Arquelao xokik chi ajaab'ees ar Judea chi jilow i rajaaw re' i Herodes, xchalik ruyo'jiik chi ojik ar. Ko xq'orarik chik reh paruwiriik ruum i Dios, noq xooj paruyuq'ul i Galilea.23Eh noq xponik ar xooj patineel pank'isa tinamit Nazaret. Re' wili xb'aan, reh chi xooj eloq wach i kiq'orom taqe jalal ruq'oral i Dios chi re' Jesús aj Nazaret i naa rubíhnaam. Re' k'uhb'alinik xub'an i Juan aj qasan ha' (Mar 1.1-8; Luc 3.1-9,15-17; Juan 1.19-28)1Chupaam taqe i q'iij re' re', re' Juan aj qasan ha' xooj chupaam i ye'aab' chiq yuuq' paruyuq'ul i Judea. Ar xutoq'aa' k'uhb'alinik,2eh je' wili i xuq'or: Chayot' taq ak'ux chi riij taq amahk, ruum re' i runimaal i rajaawriik i Dios inyijik chaloq i ruk'uliik inki.3Chi riij i Juan wili xq'orik chaloq i Isaías jalal ruq'oral i Dios, noq xuq'or chi je' wili:
Jinaj i k'erik chii' chuq'orariik chi je' wili chupaam i ye'aab' chiq yuuq': Chayejaa' taq chi korik awánima chuk'ulariik i QaJaaw Dios. Chayejaa' taq chi korik i rub'eeh je' rukab' noq inyejeb'jik rub'eeh i wilik chi ajaab'esil, inki.4Eh re' Juan rismaal riij cameyo ruyej-aal i ruso' i rukoj, eh re' b'ak'b'al paam tz'uhuum. Re' ruk'uxlaaj wii' riib' xa chili'l, eh xa riis panch'ahn winaq kaab'.5Eh re' i ruq'or i Juan, kik'ulik chi rib'irjiik i wilkeeb' Jerusaleem, i wilkeeb' paruyuq'ul i Judea, i wilkeeb' ma' najt ta chi chii' nim ha' Jordán.6Eh noq inkipahqaaj kuyb'al kimahk, inqahteesjik kihaa' ruum i Juan panim ha' Jordán.7Eh noq xrilow i Juan chi ma' k'isiin i aj fariseo, i aj saduceo, xiooj k'oloq ruuk' chuqahteesjiik naq kihaa', je' wili xuq'or keh: Re' taq i hat, je' taq akab' i aaq' ¿Awach taq inq'orik aweh chi naa taq ako'leem awiib' chuwach i rujosq'iil i Dios chalik reh?8Cha k'uhtaaj la' pee taq chi ayot'om taq chik ak'ux chi riij taq amahk.9Eh maakapaaj taq i hat chi nee taq inik'ik chawiij i rujosq'iil i Dios xa ruum i chi nee taq inaq'or chi hat taq riih rumaam i Abraham. Re' hin korik i nuq'or taq aweh chi re' Dios ma' k'axik ta noq neeruyejaa' chi riih rumaam i Abraham taqe ab'aj wili.10Re' i ti' k'axik naa taq ak'ulum korjinaq chik wach. Je' rukab' ikej noq wilik chik i koq waraa' i chee'. Eh chu'nchel chee' ma' holohik taj inkiwachuj naa ruyok'ariik ko paraa', eh ink'atarik wach q'aaq'.11Korik, re' hin inuqasaj taq ahaa' xa ruuk' ha', xa rehtalil chi ayot'om taq chik ak'ux chi riij taq amahk. Raaj i k'ulik iloq reh chi wiij, ruuk' i Santolaj Uxlab'al, ruuk' q'aaq' naa ruqasam taq ahaa'. Re' reh q'e' nim rajaawriik chi nuwach i hin ni xata ruk'ul chi weh chi hin t'uhyen reh i ruxijab'.12Re' reh wilik chik cho pan q'ab' i chahchb'al wach i trigo, ehteesb'al iloq reh inaq'wach chi xilak i rusohk'iil. Naa rumolom inaq'wach pan i ye'aab' reh. Eh re' rusohk'iil, naa ruk'atam pan q'aaq' ma' jaruuj naa ruchuhpiik, inki Juan. Re' ruqahteesjiik ruhaa' i Jesús (Mar 1.9-11; Luc 3.21-22)13Eh re' Jesús Galilea xchalik noq xooj k'oloq chi chii' nim ha' Jordán, i wilik wii' Juan, reh chi ar naa ruqahteesjiik ruhaa' ruum i Juan.14Re' Juan ma' xraaj ta naq, je' wili xuq'or reh i Jesús:
¿Chib'ih reet noq k'ahchi' kiin asik'im chi re' hin naa nuqasaniik ahaa'? Re' la' naq i hat i ruk'ul chi neenaqasaj nuhaa', inki.15Re' Jesús je' wili i xuq'or:
Chakanaa' pee chi je' re', yu'naak chaqasaj la' nuhaa', ruum ajwaal wach chi naaqa'nam iraaj i Dios, inki.
Re' Juan xub'an wo' hoq i xq'orarik reh.16Qajinaq-oq chik ruhaa' i Jesús, xelik cho panha'. Eh chi jumehq'iil, xrilow johtoq chi xteh chii' i taxaaj, xrilow wo' hoq chi xqajik cho chinaah i Santolaj Uxlab'al chi je' paloma.17Eh x-ib'irjik jinaj i q'orik xb'aan cho pan taxaaj, je' wili i xuq'or: Re' wili i Wak'uun q'e' nuk'ax, re' wo' reh inupab'aam, inki. Re' rupajariik i Jesús xb'aan ruum i aj Yahm (Mar 1.12-13; Luc 4.1-13)1Eh chi riij i re' xk'amarik reje i Jesús ruum i Santolaj Uxlab'al panchiq yuuq', reh chi ar xpajarik ruum i aj Yahm.2Eh re' Jesús ka'winaq q'iij ka'winaq aq'ab' ma' xub'an ta ruwa' ar. Chi riij i re', xchalik runuhmiik.3Eh re' aj yahm xujil i koq riib' chupajariik i Jesús, eh je' wili i xuq'or reh:
Mi xti korik chi hat Rak'uun i Dios, cha q'or keh ab'aj wili chi kikorjoq chi kaxlanwi'k, inki reh.4Eh re' Jesús je' wili i xuq'or:
Pan santo laj huuj i ruq'or chi ma' xata ruuk' kaxlanwi'k naa ruk'achariik i winaq naa la' wo' ruwihiik ruk'achariik ruuk' i ruq'oral i Dios, i nelik cho panchii' inki.5Chi riij i re', re' aj yahm xuk'am reje i Jesús pan santo laj tinamit Jerusaleem, eh xujosaj johtoq ko chi jurub' i rupaat i QaJaaw,6eh je' wili i xuq'or reh:
Mi xti korik chi hat Rak'uun i Dios, chakut qohoq awiib' wach ak'al,
ruum pan santo laj huuj i ruq'or chi re' Dios naa rutaq'aam chaloq taqe i ruánjel chi naa kaat kicha'jeem reh chi ma' xta neenak'ul.
Eh
naa kaat kich'ihleem ruuk' kiq'ab', reh chi ma' nee ta naq'oj awiib' wataq ab'aj, inki.7Eh re' Jesús je' wili i xuq'or:
I ruq'or wo' pan santo laj huuj chi ma' jino'q naa rupajwiik reh i QaJaaw Dios, inki.8Eh re' aj yahm xuk'am reje i Jesús chinaah i jinaj yuuq' najt naah, eh ar xuk'uhtaaj cho reh chu'nchel i runimaal kiwach i kiholwochiil i nimaq taq tinamit wilkeeb' wach ak'al.9Eh je' wili xuq'or reh i Jesús:
Wila' xaxuk'aa' awiib' chi nulooq'jiik, chu'nchel i nimaq taq tinamit wulu' neenuyeew aweh, inki.10Re' Jesús je' wili i xuq'or:
Hat aj yahm, eleen chi nuwach, ruum pan santo laj huuj i ruq'or chi xa re' wo' QaJaaw Dios naa rulooq'jiik, eh xa re' wo' reh naa rukamanjiik wach, inki.11Chi riij i re', re' i aj yahm, xukanaa' kahnoq i Jesús. Eh re' taqe ánjel xi chalik chutoob'jiik i Jesús. Re' Jesús xutoq'aa' rukamaj ar Galilea (Mar 1.14-15; Luc 4.14-15)12Noq xrib'iraj i Jesús chi prexo chik wilik i Juan aj qasan ha', xooj paruyuq'ul i Galilea.13Xa re' la', ma' xkahnik ta ar Nazaret. Ko Capernaum xooj chi patinik, re' i tinamit wilik chi chii' i k'isa palaw, paruyuq'ul i tinamit Zabulón, eh i tinamit Neftalí.14Je' wili xb'aan, reh chi xooj eloq wach i rutz'ihb'aam chaloq i Isaías jalal ruq'oral i Dios chi je' wili:15Ruyuq'ul i Zabulón, ruyuq'ul i Neftalí, chupaam i b'eeh chi chii' palaw parelb'aal q'iij ree nim ha' Jordán ar Galilea, re' taqe patim wii' ma' re' ta taqe aj judío:16Re' taqe tinamit i wilkeeb' panq'equm xkilow wach jinaj runimaal saqum. Eh re' taqe k'acharik inki a'n paruyohb'alil i kimik, xisihq'jik cho ruum jinaj saqum, inki.17Chupaam taqe i q'iij re' re' xtohq'ik ruq'orom i Jesús chi je' wili: Chayot' taq ak'ux chi riij taq amahk, ruum re' i runimaal i rajaawriik i Dios inyijik chaloq i ruk'uliik, inki. Re' Jesús xuk'am taqe chi riij i kijib' chi aj karineel (Mar 1.16-20; Luc 5.1-11)18Noq k'ahchi' rik'iik i Jesús chi chii' i palaw Galilea, xrilow reje wach i ki'ib' chi winaq, kichaaq' kiib', jinaj i Simón, Pedro i rukab' b'ih, eh re' jinaj, Andres rub'ihnaal. Re' keh, k'ahchi' kikutum pan palaw kiya'l ruum b'anal kar taqe.19Eh je' wili i xq'orarik keh ruum i Jesús:
Taq taq chi wiij. Naa taq kaat nukojom chi re' taq chik aawas achaaq' naa asik'im chi jilow kar, ki uchjik.20Re' keh jumehq'iil xkikanaa' kahnoq i kiya'l, eh xiooj chi riij i Jesús.21Eh k'isiin chik i xb'ehik reje Jesús, ki'ib' wo' chik i winaq xrilow reje kiwach kichaaq' kiib', re' Jacobo re' i Juan, rak'uun taqe i Zebedeo. Eh pan barco wilkeeb' ruuk' i kajaaw, k'ahchi' kik'ojem wach i kiya'l. Eh xiyuq'ub'jik reje ruum i Jesús.22Re' keh xa chupaam wo' jumehq' re' re' xkikanaa' kahnoq i barco je' wo' kajaaw, re' chik i Jesús xkitahqeej reje. Re' Jesús ma' k'isa tinamit i xuk'uhb'alej (Luc 6.17-19)23Re' Jesús xub'ehuj cho paam i ruyuq'ul i Galilea. Eh chupaam taqe paat inlooq'jik wii' Dios xub'an i tijinik. Xuq'or rib'iral i ak' k'uhb'aal re' i runimaal rajaawriik i Dios. Eh xuk'achrisaj taqe i xa reh reh wach kiyab'ilaal.24Eh re' xub'an i Jesús xooj rib'iral panruyuq'ul i Siria. Ruum aj re', xkik'am cho chuwach taqe i wilkeeb' panti' k'axik ruum i xa reh reh wach chi yab'ilaal, chi je' i wilik ma' tob'laj uxlab'al kuuk', chi je' nahool imb'anik keh, taqe i siik, xuk'aachrisaj taqe.25Eh ma' k'isiin i tinamit xi tahqinik reh, chi je' taqe aj Galilea, chi je' taqe aj i Decápolis, chi je' taqe aj Jerusaleem, chi je' taqe aj Judea, chi je' taqe aj parelb'aal q'iij ree nim ha' Jordán. Re' k'uhb'alinik xub'an i Jesús nah yuuq' Re' taqe i atoob' keh (Luc 6.20-23)1Noq xrilow i Jesús i ruk'ihaal tinamit, xjohtik johtoq nah yuuq', ar xutzunaa' cho riib'. Eh re' taqe raj tahqaneel xkijil i koq kiib' ruuk'.2Re' Jesús xtohq'ik taqe ruk'uhb'alem chi je' wili:3Atoob' keh awach inkireq chi riij chi ko wilik i ajwaal wach chi keh ruuk' i kinimaniik ruum re' keh kiehtrik i runimaal i rajaawriik i Dios.4Atoob' keh inkikoj rehtaal chi ntz'irik kiwach, ruum re' Dios naa ruye'wiik rusuqkiil kik'ux.5Atoob' keh i xa ch'ub'ik wach kik'ux, ruum re' keh naakik'ulum chi kiye'aab' i q'orooj cho rib'iral keh ruum i Dios.6Atoob' keh i xankotwaaj chik rub'anariik iraaj i Dios, ruum re' reh naa rutoob'iniik keh chub'anariik.7Atoob' keh inkiketelaaj wach i kas kichaaq', ruum re' Dios naa ruketeliniik kiwach i keh.8Atoob' keh i saq wach i kánima, ruum re' keh naakilom wach i Dios.9Atoob' keh inkichop kik'ux chusik'ariik i wihik pansuqkiil k'uxliis, ruum re' keh naa kikahniik chi rak'uun rixq'uun i Dios taqe.10Atoob' keh inkikuy i ti' k'axik imb'aan keh ruum i rub'anariik iraaj i Dios, ruum re' keh kiehtrik i runimaal i rajaawriik i Dios.11Atoob' taq aweh i hat wila' xakuy taq i b'ajarik, i ti' k'axik neenkian taq aweh, noq neenkitz'aq wach i xa reh reh wach chi chukuj q'orik taq chawiij ruum i nunimjiik i hin.12Eh xti suuqb'oq taq ak'ux ruum naa taq ak'ulum jinaj runimaal kooch ar pan taxaaj. K'oloq taq panak'ux chi je' wo' re' noq x-ixoowjik cho kiwach taqe jalal ruq'oral i Dios xi wihik cho pampeet, inki Jesús. Re' ratz'amil eh re' rusaqumaal i tinamit wach ak'al (Mar 9.50; Luc 14.34-35)13Re' taq i hat, hat taq ratz'amil i tinamit wach ak'al. Chakoj taq rehtaal aatz'aam noq ma' ki'toq'ik ta chik, ma' xta chik inkamanik wii' inq'eb'arik reje, inyeq'eb'ik paam kuum i tinamit.14Eh hat wo' taq rusaqumaal i tinamit wach ak'al. Chakoj taq rehtaal jino'q i tinamit nah yuuq' wilik ma' nee ta rub'an chi nee rukeb'aa' riib'.15Re' i saqumb'al inqoparik pampaat, ma' nee ta rub'an chi neentak'ab'jik naah chi kaxoon, taxaaj la' inye'arik, reh chi neerusihq'eej chu'nchel i wilkeeb' pampaat.16Je'-oq re' noq neensihq'inik taq asaquumaal i hat chikiwach i tinamit. Noq neenkilow chi holohik taq ana'ojb'al, neenkiloq'ej taq aaWaJaaw i wilik cho pan taxaaj, inki Jesús. Re' Jesús xq'orik chi riij i k'uhb'aal ye'ooj ree Moisés17Re' taq i hat maakapaaj taq chi xin chalik chusachariik wach i k'uhb'aal ye'ooj ree Moisés, je' wo' hoq i xkiq'or jalal ruq'oral i Dios, xchalik la' wesaj wach.18Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh: Noq komajaa'-oq insahchik wach i taxaaj i wach ak'al, ma' naa ta rehtesjiik k'isinoq ruuk' i ruq'or i k'uhb'aal, korehtaal la' nooj eloq wach chu'nchel.19Ruum aj re', awach i ma' runimaj i ruq'or jino'q i k'uhb'aal, atoob' ta q'e' k'isiin wach, eh je' re' i ruk'uhtaaj keh i tokoom, ma' naa ta ruye'ariik runimaal wach pa runimaal rajaawriik i Dios. Raaj awach i nimanik reh i ruq'or i k'uhb'aal, eh je' re' i ruk'uhtaaj keh i tokoom, re' re' naa ruye'ariik runimaal wach pa runimaal rajaawriik i Dios.20Ruum aj re', i nuq'or taq aweh i hat, wila' ma' xaq'at taq kiwach i aj fariseo, taqe i kik'uhtanik ree k'uhb'aal, ruuk' i rub'anariik raaj i Dios, ma' jaruuj taq naa awokiik pa runimaal rajaawriik i Dios, inki Jesús. Re' Jesús xq'orik chi riij i josq'iil (Luc 12.57-59)21Re' taq i hat ab'iram taq i q'orooj cho keh i aj najtir q'iij chi je' wili: Maacansaj taq aawas achaaq', ruum awach i rukansaj i ras ruchaaq', naa ruq'atariik q'orik chinaah, ki uchjik.22Re' i hin i nuq'or taq aweh chi xa ruum chi neenchalik rujosq'iil jino'q chinaah i ras ruchaaq', neenq'atarik q'orik chinaah. Eh awach i neerub'aj i ras ruchaaq', neenk'amarik reje chikiwach i q'atal q'orik. Eh awach i nee ruq'or reh i ras ruchaaq' chi ma' xta kamaj, i ruk'ul chi naa rojiik pan q'aaq'.23Ruum aj re', re' hat, wila' xak'am reje amayiij wach artaal, eh ar-oq xk'ulik cho panak'ux chi wilik amahk chuwach aawas achaaq',24cha kanaa' peet amayiij ar. Hiy cho ruuk' aawas achaaq' chak'am taq awiib' panotob'il ruuk', kora'j neetichalik wach artaal re' chuq'ahteesjiik amayiij.25Wila' awach xk'amwik aweh pan q'atb'al q'orik, noq ojik taq i na a'n, cha yejaa' taq wach panotob'il ruuk' taq apeleto. Chi je' re', ma' nee ta tiruq'asaj pan q'ab' i q'atal q'orik. Ruum wi ma' xa a'n chi je' re', re' q'atal q'orik neetiruq'asaj pan q'ab' i polisía, eh re' polisía nee tiruyeew pantz'ilom.26Xti korik i nuq'or aweh chi ma' jaruuj nee ti elik cho pantz'ilom wila' ma' xatoj nik' k'ihaal naa aweliik cho wii', inki Jesús. Re' Jesús xq'orik chi riij i k'oyomal27Re' taq i hat ab'iram taq i q'orooj cho najtir q'iij chi je' wili: Maa ch'uwa'reej wach aakaxáro, inki.28Eh re' hin i nuq'or taq aweh chi awach i nee rilow jino'q ixoq, eh neerotwaaj k'oyomal ruuk', xuch'uwa'reej chik wach irukaxaro paránima ruuk' ixoq re' re'.29Ruum aj re', re' hat, wila' re' i rusak'aaj naq'awach inq'eb'wik aweh pamahk, chawisaj iloq. Chaq'eb' reje wulu', ruum ma' xta reet chi nee naq'eb' jino'q i naq'awach chuwach chi neenooj chu'nchel ati'jolal pan q'aaq'.30Eh wila' re' i rusak'aaj aq'ab' inq'eb'wik aweh pamahk, chayok' iloq. Chaq'eb' reje wulu', ruum ma' xta reet chi nenaq'eb' jino'q aq'ab' chuwach chi nenooj chu'nchel ati'jolal pantojb'al amahk, inki Jesús. Re' Jesús xuq'or chi ma' toob' taj i ch'aqaj iib' (Mat 19.9; Mar 10.11-12; Luc 16.18)31Eh q'orooj wo' chaloq chi je' wili: Awach i naa ruch'aqam irukaxaro ruuk' i rehk'een, inchol ruye'em ruhuuj rehtalil chi xkich'aq chik kiib', inki.32Eh re' hin i nuq'or taq aweh chi re' i winaq i ruch'aq riib' ma' ruum ta chi k'ahchi' chi k'oyomal i rehk'een, xak'ahchi' ruminim chupaam i rehk'een chi naa ruch'uwa'reem wach irukaxaro. Eh awach i neerub'an kaxáro ruuk' ixoq kanamaj, nee ruch'uwa'reej wach irukaxaro, inki Jesús. Re' Jesús xuq'or chi ma' naa ta ruq'orariik i ti wilii i QaJaaw33Re' taq i hat ab'iram taq i q'orooj cho keh i aj najtir q'iij chi je' wili: Wila' xaq'or taq i ti wilii QaJaaw chi naa taq a'nam koruman chi naa taq a'nam, ki uchjik.34Raaj i hin i nuq'or taq aweh chi ma' ruyee ta riib' chi nee taq inaq'or i ti wilii QaJaaw ruuk' i xa chib'ih jariik. Ni xata ruyee riib' chi nee taq inaq'or i b'ih i taxaaj, ruum re' re' ruye'aab' i Dios.35Ni xata neeruyee riib' chi nee taq inaq'or i ti wili wach ak'al, ruum re' re' ye'aab' rooq i Dios noq wilik. Eh ma' nee ta ruyee riib' chi nee taq inaq'or i ti wili i Jerusaleem, ruum re' re' rutinamiit i Reey nim rajaawriik.36Maaq'or wo' taq i ti wili nunaah, ruum ma' nee ta ruyee riib' chi nee taq inayejaa' chi saq oon q'eq jino'q i rismaal taq anaah.37Korik, tiko'q taq, wila' korik taq inaq'or. Eh ma' korik taj tiko'q taq wi ma' korik taq inaq'or, ruum wi xa tiq taq i koq naah, xa ruuk' chik i aj Yahm inchalik, inki Jesús. Re' Jesús xq'orik chi riij i ruq'ajariik wach chib'ih imb'aan reh i ju'jun (Luc 6.29-30)38Re' taq i hat ab'iram taq i q'orooj cho chi je' wili: Awach x-puch'wik reh i naq'awach i hat, chapuch' wo' chik inaq'wach i reh. Eh awach xtohwik reh i wach aweeh i hat, chatoh wo' chik i wareeh i reh, ki uchjik.39Eh re' hin i nuq'or aweh chi maaq'aj wach reh i ma' tiklik ta imb'anik aweh. Wila' xsak'arik i pan wach juntar, chuyeew wo' chik chi sak'arik i juntar.40Wila' awach xooj jalwoq aweh pan q'atb'al q'orik, eh xraaj-oq ruk'amam aakamísa, chayeew wo' reh haa' aachakéta.41Eh wila' awach xminwik aweh chi k'amaj ihq junhiil-oq, chamanaa' ka'hiil i hat.42Eh awach i neerupahqaaj chib'ih jariik aweh, chayeew reh. Eh awach iraaj rukemeel awuuk', maanijisaj awiib' chuwach, inki Jesús. Re' Jesús xq'orik chi riij i kik'axariik i aj ixowaal (Luc 6.27-28,32-36)43Re' taq i hat ab'iram taq i q'orooj cho chi je' wili: Chak'ax taq i kik'axwik aweh. Eh awach i ki-ixowanik taq aweh, cha wixowaaj wo' taq kiwach i hat, inki.44Eh re' hin i nuq'or taq aweh chi chak'ax taq i ki-ixowanik taq awach. Xa suq taq tiq'oroq kuuk' i ma' holohik ta kiq'orik taq chawiij, eh cha a'n taq otob'il keh i ma' suq ta taq tikilow. Eh cha a'n taq atiij chikiij i kib'ajwik taq aweh, i ma' tiklik ta kib'anik taq aweh.45Reh chi hat taq manlik rak'uun rixq'uun i Ajaab'ees wilik cho pan taxaaj. Re' reh i ruyeew chaloq i q'iij chikinaah i holohik kina'ojb'al, chikinaah i ma' holohik ta kina'ojb'al. Eh i ruyeew chaloq i jab' chikinaah i korik wach kik'ux, chikinaah i ma' korik ta wach kik'ux.46Eh wila' xa re' i kik'axwik taq aweh inak'ax, ma' jaruuj taq naa ruye'em akooch i Dios. ¿Mi ma' aweht'al taq re' hat chi je' wo' re' k'axaj kiib' inki a'n i aj pahqan tooj?47Eh wila' xa re' taq awamigo i nayeew taq rusuqkiil kik'ux, ma' rub'ehel ta taq i na a'n. ¿Mi ma' aweht'al taq re' hat chi je' wo' re' inki a'n i ma' kinimanik ta ree Dios?48Re' taq i hat korik-oq taq wach ak'ux, je' rukab' taq aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj korik wach ruk'ux, inki Jesús. Re' Jesús xq'orik chi riij i holohik chi b'anarik1Chab'iraj taq i naa nuq'orom aweh: Mo'-oq xa chikiwach i tinamit taq neena a'n i holohik chi b'anarik xa reh chi nee taq tikilow. Wila' xa a'n taq i je' re', re' taq aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj ma' naa ta taq ruye'em aakooch.2Re' hat noq naa a'nam otob'il keh i neb'aa', maawisaj ruq'orkiil. Maa a'n je' rukab' inki a'n i xak'ul inki a'n kiwach chupaam taqe paat inlooq'jik wii' Dios oon pantaq b'eeh, xa re' inkaaj chi neenye'arik kiloq'il kuum i tinamit. Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi ruuk' inki a'n re' re', xye'arik chik i kikooch.3Raaj noq naa asihim k'isinoq chib'ih keh i neb'aa' i hat, ma' ko ta ruman chi neenak'utjaaj reh i naah awamigo4xa chi q'eeqmaal la' naa asihiniik. Eh re' aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj, i k'ahchi' cho rilwiik reh i na a'n chi q'eeqmaal, re' reh naa ruye'wiik aakooch, inki Jesús. Re' Jesús xuk'uhtaaj nik' wach rub'aan i tiij (Luc 11.2-4)5Noq naa taq a'nam atiij, maa a'n taq je' rukab' inki a'n i xak'ul inki a'n kiwach. Re' keh imponik chikiwach chi pa'alkeeb' noq inki a'n kitiij chupaam taqe paat inlooq'jik wii' Dios, eh pantaq rutz'u'kaal b'eeh xa re' inkaaj chi ki-ilarik kuum i tinamit. Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi xye'arik chik i kikooch.6Raaj i hat, noq naa a'nam atiij, okeen i koq panapaat, chatz'ap chaa puerta, cha a'n atiij chuwach aaWaJaaw, re' aaDios i wilik awuuk' ar pan Uxlab'al. Eh re' aaWaJaaw inilwik reh i na a'n chi q'eeqmaal, re' reh naa ruye'wiik akooch chuwachiil.7Noq naa a'nam atiij, mak'ihpechej taqe q'orik i xama' xta rub'ehel, je' rukab' inki a'n i ma' keht'al ta wach i Dios. Re' keh inkikapaaj chi ruuk' i ma' k'isa q'orik inki a'n ki-ib'irjik ruum i Dios.8Je' re' noq, maa a'n taq aweh i hat je' rukab' inki a'n i keh, ruum re' taq aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj reht'al chik i ajwaal wach taq cha weh noq komajaa' taq i naapahqaaj reh.9Ruum aj re', re' taq i hat, je' wili rub'aan taq atiij naa a'nam:
QaJaaw Dios wilkaat cho pan taxaaj: Loq'imaj ta naq ab'ihnaal.10Chayeew chaloq i runimaal awajaawriik. Eh nee ta naq imb'aan ayu' wach ak'al inawaaj i hat je' rukab' imb'aan ar pan taxaaj.11Eh nee ta naq i nayeew cho qeh yu'naak i qawa' qahaa' ajwaal wach chi qeh rajlaal i q'iij.12Chakuy ta naq i qamahk ruuk' i ma' holohik taj inqa'an, je' rukab' noq xqakuy kimahk i hoj i kib'anik qeh i yiib' wach na'ojb'al.13Mayeew q'ab' chi nee qoh pajarik qoh ako'leej la' chuwach i aj Yahm, ruum xa re' wo' hat i qaDios wilik animaal awajaawriik aloq'il chi juneliik. Je' ta wo' naq re', tiko'q taq.14Ruum wila' xakuy taq kimahk i hat i kib'anik taq aweh i ma' holohik ta laj na'ojb'al, re' taq aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj nee wo' rukuy taq amahk i hat.15Eh wila' ma' xakuy taq kimahk i tokoom i hat, re' taq aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj ma' nee ta wo' rukuy taq amahk i hat, inki Jesús. Re' Jesús xuch'ob' rub'ehel i kuyuj wi'k ha'16Eh noq ma' naa ta a'nam taq awa' ahaa' chulooq'jiik i Dios, mo'-oq intz'irik taq awach je' rukab' inki a'n i k'ul inki a'n kiwach. Re' keh intz'irik kiwach noq ma' nkian ta kiwa' kihaa', xa re' inkaaj chi ki-ilarik kuum i tinamit. Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi kik'ulum chik i kikooch.17Eh re' hat, noq ma' naa ta a'nam awa' ahaa' chulooq'jiik i Dios, chatz'aj awach, eh cha yejaa' awiib' chi korik,18reh chi re' tinamit ma' nee ta nkinab'eej chi ma' a'nam ta awa' ahaa'. Xa re' wo' aaWaJaaw, aaDios wilik awuuk' pan Uxlab'al, naa runab'iniik reh i k'ahchi' kaat, eh re' reh naa ruye'wiik aakooch, inki Jesús. Re' rureqariik i b'ehomal pan taxaaj (Luc 12.32-34)19Maamol taq wach i b'ehomal ayu' wach ak'al, re' insahchik wii' kiwach i xa chib'ih jariik ruum i rumohol, ruum i ruq'uxil, re' kiokik wii' chi i leq' taqe ajileq'.20Chachop la' taq ak'ux chureqariik i b'ehomal wilik cho pan taxaaj, ruum ar ma' nsahchik ta wach ruum i rumohol, ruum i ruq'uxil, ni xata re' i ajileq' kiokik ar chi i leq'.21Je' re' noq, aha' taq naa ruwihiik ab'ehomal, ar wo' taq naa ach'ikaam reje ak'ux, inki Jesús. Re' rusaqumaal i ti'jolal (Luc 11.34-36)22Re' taqe naq'awach rusaqumaal ati'jolal. Wila' re' taqe naq'awach saqum ki-ilwik, iraaj ruq'orom chi chu'nchel ati'jolal neen wihik rusaqumaal.23Raaj wila' re' taqe naq'awach ma' saqum ta ki-ilwik, chu'nchel ati'jolal panq'equm wilik. Eh wila' re' asaquumaal insutinik chi q'equm, yohb'aal naa nchewach q'equmaal inkahnik, inki Jesús. Re' runimjiik i Dios oon re' ruk'axariik wach i b'ehomal (Luc 16.13)24Ma' awach taj i neerub'an chi ki'ib' i rupatroon, ruum noq neerunimaj i jinaj, ma' nee ta runimaj i jinaj xa jinaj i neeruk'ax, eh re' jinaj neerixowaaj wach. Ruum aj re' ma' nee ta rub'an chi neenkamanjik wach i Dios wila' ink'axarik wach i b'ehomal, inki Jesús. Re' Dios rucha'jeej taqe i rak'uun rixq'uun (Luc 12.22-31)25Re' hin i nuq'or taq aweh chi mat qaaj taq kapeew chi riij taq awa' ahaa', eh mat qaaj taq kapeew chi riij taq aso' b'urb'al wach taq ati'jolal, ruum re' taq aak'achariik k'ih tz'aaq chuwach i k'uxumb'al taq aweh, eh k'ih wo' tz'aaq taq ati'jolal chuwach taq aso'.26Chakoj taq rehtaal i kok' chikop kirupinik pan taxaaj. Re' keh ma' xtee inkitik, ma'xtee nkijach, ma' xtaj nkimol parupatil re' la' taq aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj ink'uxlanik keh. Eh re' taq i hat, q'e' taq k'ih atz'aaq chikiwach i kok' chikop re' re'.27Eh ma' jino'q taq awee hat i neerub'an rutiqariik k'isinoq rooq i ruk'achariik, chuchop ta nare' inche ruk'ux chub'aan.28¿Chihreet noq tiqajik taq kapeew chi riij aso' naa akojom? Chakoj taq rehtaal nik' wach noq kik'ihik johtoq i uhtz'ub' wataq yuuq' k'ixkaab'. Re' keh ma' kikamanik taj, eh ni xata nkikem kiso'.29Xti korik la' taq i nuq'or aweh i hin chi ni xata re' i ruholohaq so' xukoj chaloq i reey Salomón xureq chi je' kiholwochiil taqe i uhtz'ub' re' re'.30Eh wila' je' re' kitiq'ib'jiik i rub'an Dios taqe uhtz'ub', i xa re' tii q'iij yu'naak wilkeeb' wataq yuuq' k'ixkaab' eh i iqal neekikutarik pan q'aaq', ra'j naa taq chik re' hat ma' nee taq tutiq'aa' i Dios, re' taq i hat xa q'e' taq k'isiin ak'ux chi nimanik31Je' re' noq, mat qajik taq kapeew, maaq'or taq i je' wili: ¿Aha' naa ruchaliik i qawa' qahaa' aha' naa ruchaliik i qaso'? Matko'q taq,32ruum xa re' wo' taqe i ma' kinimanik ta ree Dios kiqajik kapeew chusik'ariik taqe re'. Re' taq i hat, jinaj taq aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj, re' ineht'alinik reh chi ajwaal wach taq cha weh taqe re'.33Ruum aj re' peet taq naa asik' i runimaal i rajaawriik i Dios ruch'ihil i korik laj na'ojb'al inchalik ruuk' i reh. Chi riij i re', nee wo' taq i ruyeew chaaweh chu'nchel i re'.34Ruum aj re', mat qaaj taq kapeew chi riij i q'iij i iqal ruum tokoom chik i kapeew i ruk'am chaloq i q'iij i iqal Eh re' ju'jun chi q'iij xa reh reh wach i k'axik i ruk'am chaloq, inki Jesús. Maakoj taq kimahk i tokoom (Luc 6.37-38,41-42)1Re' taq i hat, maakoj taq kimahk i tokoom, reh chi ma' nee ta rukoj taq amahk i Dios i hat,2ruum wi xakoj taq kimahk i tokoom i hat, je' wo' re' na' kojaroq taq amahk i hat ruum i Dios. Eh nik' wach i xa a'n taq keh i tokoom i hat, je' wo' chik re' i naa rub'aan taq awee hat.3Raaj i hat, ¿Chib'ih reet noq inakoj rehtaal i k'isa sohk' wilik panaq'wach aawas achaaq' mi ma' nakoj rehtaal re' i qamaam i b'ooj wilik panaq'awach i hat?4Eh wila' ko wilik i qamaam i b'ooj panaq'wach i hat. ¿Mi neerub'an chi neenaq'or reh aawas achaaq' anwisaj i k'isa sohk' wilik panaq'wach?5Re' hat xak'ul i na a'n awach Chawisaj peet i qamaam i b'ooj wilik panaq'awach i hat kora'j neenawesaj re' i k'isa sohk' wilik panaq'wach aawas achaaq', inki Jesús.6Re' taqe q'e' looq' maayeew taq keh i je' kikab' i tz'i' ruum nee-oq inki a'n taq ti' k'axik aweh. Eh re' je' holohaq ab'aj, perla, maayeew wo' taq keh taqe i je' kikab' i ahq, ruum xa nee-oq inkiye'q' pankooq, inki Jesús. Rupahqaljiik chu'nchel k'uxliis aha' wilik i ajwaal wach (Luc 11.9-13; 6.31)7Chapahqaaj taq ree Dios re' reh nee ruyeew taq chaaweh, cha sik' taq, nee taq inareq, chaq'oj taq i koq wach i puerta, nee taq i ruteh chaaweh.8Ruum awach i neerupahqaaj, neenye'arik reh, awach i neerusik', nee rureq, eh awach i neeruq'oj i koq wach i puerta, nee wo' inteharik reh.9¿Mi wilik taq jino'q aweh i hat ab'aj i nee ruyeew chi jilow rukaxlanwi'k i ruha'lak'uun noq neerupahqaaj rukaxlanwi'k?10¿Mi neerub'an chi aaq' i nee ruyeew chi jilow rukaar i ruha'lak'uun noq neerupahqaaj rukaar?11Eh wila' tichol taq ruye'ariik i hat i ajwaal wach chi keh taq awak'uun awixq'uun, eh ma' holohik ta taq ana'ojb'al, ra'j naa chik re' taq aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj ma' nee ruyeew cho keh i ajwaal wach chi keh awach i neenkipahqaaj reh12Eh nik' wach inawaaj taq i hat chi neen kian taq awuuk' aawas achaaq', je' wo' re' i cha a'n taq i hat kuuk' i keh, ruum je' re' i ruq'or i k'uhb'aal, eh je' wo' re' i ruq'or i kitz'ihb'aam chaloq taqe jalal ruq'oral i Dios, inki Jesús. Re' i puerta k'isiin wach (Luc 13.24)13Chachop taq ak'ux chi okik chupaam i k'isiin wach puerta, ruum re' nim wach puerta, i nim wach b'eeh, pantojb'al mahk ink'amwik, eh ma' k'isiin i okik inki a'n ar.14Eh re' i k'isiin wach puerta i k'isiin wach b'eeh, chupaam i juneliik k'acharik ink'amwik, eh xama' k'ih ta wo' hoq i k'ahchi' kireqwiik reh, inki Jesús. Re' chee' re' wach ink'uhtanik reh chib'ih rub'anam (Luc 6.43-44)15Chawik'raaj taq awiib' chikiwach taqe inkikoj kiib' chi jalal ruq'oral i Dios. Re' keh xa je' tii chik maaxo laj tentzun noq kik'uloq taq awuuk', xanaah re' je' taqe josq'laj xojb' pankanima.16Re' keh xa ruuk' i kina'ojb'al naa taq anab'eem chib'ih kianam. Chakoj taq rehtaal chi re' k'iix ma' nee ta ruwachuj i uuva, ni xata re' k'iixmoq'ool neeruwachuj i higo.17Chu'nchel i chee' ma' xta kiyab'ilaal ma' q'aah ta paam inkiwachuj. Eh re' taqe chee' wilik kiyab'ilaal q'aah paam inkiwachuj.18Re' chee' ma' xta ruyab'ilaal ma' nee ta rub'aan chi q'aah paam ineeruwachuj. Eh re' chee' wilik ruyab'ilaal ma' nee ta rub'an chi ma' q'aah ta paam ineeruwachuj.19Chu'nchel i chee' q'aah paam inkiwachuj, kiyok'arik eh kikutarik wach q'aaq'.20Eh ruuk' i kina'ojb'al naa taq anab'eem kiwach taqe chukul q'orik re' re', inki Jesús. Ma' chu'nchel ta naa kokiik pa runimaal rajaawriik i Dios (Luc 13.25-27)21Re' taqe kiq'orik, Jaaw, Jaaw, weh, ma' chu'nchel ta naa kokiik pa runimaal rajaawriik i Dios. Xa re' la' wo' naa kokiik awach i kib'anik reh iraaj i waJaaw wilik cho pan taxaaj.22Eh paruq'ijil i q'ataj q'orik, ma' k'isiin naa kiq'oriik weh chi je' wili: Jaaw, Jaaw, ¿Mi ma' panab'ihnaal xoj q'orik re', mi ma' panab'ihnaal re' xqesaj taqe ma' tob'laj uxlab'al kuuk' i tinamit? ¿Mi ma' panab'ihnaal xqa a'n re' i ma' jank'al ta nilarik? inko'q taqe.23Eh re' hin je' wili i naa nuq'orom keh: Ma' weht'al ta taq awach. Eleen taq chi nuwach hat taq b'anal reh i yiib' wach ana'ojb'al kinko'q keh, inki. Re' jalwaach q'orik chikiij i ki'ib' chi yej-an paat (Mar 1.22; Luc 6.47-49)24Awach i kirib'iraj eh i rub'an aha' wilik i nuq'or, nee nujalwachej ruuk' jino'q i winaq wilik runa'ojb'al, ab'aj i xukoj chi ch'ikaab' reh i rupaat.25Eh noq xchalik runimaal teew jab', xub'an i elal ha', xuq'ojib'eej riib' chuwach i paat re' re'. Eh re' paat ma' xq'ehb'ik taj, ruum panab'aj ch'iklik i raa'.26Eh re' i kirib'iraj wo' naq, eh ma' rub'an taj aha' wilik i nuq'or, nee nujalwachej ruuk' jino'q i winaq ma' xta runa'ojb'al, nah saniib' xuch'ikaa' i rupaat.27Eh noq xchalik runimaal teew jab', xub'an i elal ha', xuq'ojib'eej riib' chuwach i paat re' re', eh yohb'aal wach noq xch'a'lojik, ki uchjik ruum i Jesús.28Noq xukohlaaj ruq'orariik i Jesús taqe wili, re' ruk'ihaal tinamit ma' k'isiin ta noq xsahchik kik'ux ruum i k'uhb'alinik xub'an,29ruum re' reh xti wilik rajaawriik chi k'uhb'alinik ma' je' ta rukab' i k'uhb'alinik inki a'n i kik'uhtanik ree najtir k'uhb'aal. Re' Jesús xuk'achrisaj jinaj i aj rax q'aah (Mar 1.40-45; Luc 5.12-16)1Noq xqajik cho nah yuuq' i Jesús, ma' k'isiin i tinamit xi tahqinik reje reh.2Eh jinaj i winaq aj rax q'aah xujil i koq riib' ruuk' i Jesús, xuxuk'aa' riib' chuwach, je' wili i xuq'or reh:
Jaaw, nee ta nawaaj, nee naq kinak'achrisaj ruuk' i nuyab'ilaal, inki.3Re' Jesús xutz'a'j reje i yowaab', je' wili i xuq'or reh:
Tiwaaj kaat nuk'achrisam. Tik'aachjoq inki.
Eh re' aj rax q'aah, jumehq'iil xk'achjik xelik i rax q'aah chi riij.4Re' Jesús je' wili i xuq'or reh:
Ma' awach eh aq'or i xnub'an aweh. Hiy la', cha k'uhtaaj chaawiib' chuwach i k'amal kib'eeh aj tiij, eh chayeew amayiij ruq'orom chaloq i Moisés, reh chi neenkinab'eej chi xatk'achjik chik, i nuchjik. Re' Jesús xuk'achrisaj i rumoso i k'amal kib'eeh taqe soldado (Luc 7.1-10)5Noq xokik i Jesús pan tinamit Capernaum, jinaj i aj Roma k'amal kib'eeh i soldado, xujil i koq riib' chupahqaljiik otob'il ree Jesús,6je' wili xuq'or reh:
Jaaw, re' numoso yoklik cho pampaat ruum yab'ilaal. Re' reh sikrinaq i ruti'jolal, k'ahchi' rik'iik chi ti' k'axik, inki.7Re' Jesús je' wili i xuq'or reh:
Re' hin nee kinooj chuk'achreesjiik amoso, i nuchjik.8Re' k'amal kib'eeh i soldado je' wili xuq'or:
Jaaw, ma' ruk'ul ta chi weh chi netiooj panupaat. Xa cha taq'aaj la' ruq'orariik reh chi neenk'achjik inumoso.9Neetinimjik, Chawil i hin, atoob' ta wilik kitaaq'anik weh, kinkinimaj wo' taqe nu soldado. Noq neenuq'or reh jino'q chi ohoq, nee wo' nooj. Eh kim ayu', kinko'q reh jino'q, nee wo' nchalik. Eh noq neenutaq'aaj i numoso chi kamanik, nee wo' nooj, inki.10Eh noq xrib'iraj i Jesús chi je' re', xsahchik ruk'ux, je' wili i xuq'or keh i kitahqinik reh:
Xti korik i nuq'or chi ma' jank'al ta nureq jino'q ar Israel xti ruye'em ruk'ux je' rukab' i winaq wili inki.11Re' hin i nuq'or taq aweh chi ma' k'isiin taqe i naa kichaliik parelb'aal q'iij, parookb'aal q'iij, naa kokiik pa runimaal rajaawriik i Dios, eh naa kianam kiwa' ar ruuk' i Abraham, ruuk' i Isaac, ruuk' i Jacob.12Eh re' taqe i ye'ooj naq q'ab' keh chi naa kokiik pa runimaal rajaawriik i Dios naakikutariik cho panq'equm. Ar naa koq'iim, eh naakiqirich'eem naah i keeh, inki.13Eh re' Jesús je' wili xuq'or reh i k'amal kib'eeh soldado:
Hiy panapaat. Neenb'aan aha' wilik i xapahqaaj, ruum chi aye'em ak'ux, inki.
Eh chupaam i jumehq' re' re', xk'achjik i rumoso i winaq re' re'. Re' Jesús xuk'achrisaj i rutuut i rehk'een i Pedro (Mar 1.29-34; Luc 4.38-41)14Noq xooj k'oloq i Jesús parupaat i Pedro, xponik rureq i rutuut i rehk'een i Pedro chi yoklik pan yokaab', ruum k'ahchi' i kaq tz'a' chi riij.15Xrilow chi je' re' i Jesús, xuchop chi q'ab' i yowaab', eh jumehq'iil xik'ik i kaq tz'a' chi riij. Xwuktik johtoq ixoq re' re', eh re' chik i reh xutoq'aa' cho yej-anik kiwa'. Re' Jesús ma' k'isiin taqe i yowaab' xuk'achrisaj16Noq xokik i q'iij, ma' k'isiin wilik ma' tob'laj uxlab'al kuuk' xkik'am cho chuwach i Jesús. Re' reh xa ruuk' i ruq'oral xukaaj taqe reje i ma' tob'laj uxlab'al, eh xuk'achrisaj taqe chu'nchel i yowaab'.17Reh chi xooj eloq wach i ruq'orom chaloq i Isaías jalal ruq'oral i Dios chi je' wili: Re' reh x-eesanik i ruti'kiil qak'ux, eh re' reh xk'amwik i qayab'ilaal, inki. Re' taqe i xkaaj naq rutahqaljiik i Jesús (Luc 9.57-62)18Eh noq xrilow i Jesús chi ma' k'isa tinamit i wilik chi junsuut, xuq'or keh i raj tahqaneel chi kiq'ahxoq reje chi juntar i k'isa palaw.19Eh jinaj ink'uhtanik ree k'uhb'aal xujil i koq riib' ruuk' i Jesús, je' wili i xuq'or reh:
Hat aj Tijoom, re' hin tiwaaj kaat nutahqeem xa aha' pa' netiooj, inki.20Re' Jesús je' wili i xuq'or reh:
Re' taqe yaak wilik kijuul, eh re' taqe chikop kirupinik wilik wo' kisuuq'. Raaj i hin, i xnuyejaa' wiib' chi winaq, ma' xta nupaat nuhi'limb'aal, inki.21Eh jinaj re' ruuk' taqe raj tahqaneel, i Jesús je' wili xuq'or:
Jaaw, chayee pee q'ab' weh chi nenooj numuq'aa' i wajaaw, kora'j nee kinooj chawiij re', inki.22Re' Jesús je' wili xuq'or reh:
Taq la' chi wiij cha kanaa' taqe i kamnaq chi re' keh neekimuq'anik reh i kikamnaaq, i nuchjik. Re' Jesús xupab'aa' i kowlaj teew je' wo' hoq i rub'ohl i palaw (Mar 4.35-41; Luc 8.22-25)23Chi riij i re', re' Jesús xjohtik pan barco ruch'ihil taqe raj tahqaneel.24Eh noq ik'ik chik inki a'n chinaah i k'isa palaw, jinaj i kowlaj teew xchalik. Re' rub'ohl i palaw k'ahchi' naq chik rutz'apam naah i barco. Eh re' Jesús wirik i rub'an.25Eh re' taqe i raj tahqaneel, xooj kuksaj i Jesús je' wili i xkiq'or reh:
Jaaw, Jaaw, wukteen qoh ako'leej k'ahchi' qojiik qohoq ri'si ha' inki taqe.26Re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
¿Chihreet noq ma' k'isiin taq ayo'jiik? Ma' aye'em ta taq ak'ux chi nimanik, inki.
Eh xwuktik johtoq, xupab'aa' i kowlaj teew i rub'ohl i palaw, eh xanoq wo' kitz'iriwanik.27Noq xkilow chi je' re' i wilkeeb' pan barco, xsahchik kik'ux, xkipahqaaj chikiwach chi je' wili:
¿Awach aj wo' winaq wili? Inimjik inche ruum i teew, ruum i palaw, inki taqe. Re' taqe ki'ib' chi winaq wilik ma' tob'laj uxlab'al kuuk' (Mar 5.1-20; Luc 8.26-39)28Eh noq xponik i Jesús chi juntar i k'isa palaw paruyuq'ul i Gadara, ki'ib' i winaq wilik ma' tob'laj uxlab'al kuuk', xi elik chaloq pankijuleel kamnaq, eh xkijil i koq kiib' ruuk' i Jesús. Re' keh xayohb'aal chik wach i kijosq'iil ma' awach taj inik'ik chupaam i b'eeh re' re'.29Eh kow xkiq'or chi je' wili:
Jesús, hat Rak'uun i Dios ¿Chib'ih reet noq inchalik amin awiib' quuk'? ¿Mi xat chalik ayu' re' chub'anariik qeh i ti' k'axik noq komajaa' i rureq i ruq'ijil? inki taqe.30Eh ma' najt ta ar wilkeeb' i ma' k'isa ahq k'uxuj ch'ahn inki a'n31Eh re' taqe ma' tob'laj uxlab'al xkipahqaaj otob'il ree Jesús, chi je' wili:
Wila' nakooj awesam kuuk' winaq wili, chayeew q'ab' qeh chi nee qoh okik chi kipaam taqe ahq wulu', inki taqe.32Hiy taq, ki uchjik ruum i Jesús.
Re' taqe ma' tob'laj uxlab'al xi elik kuuk' i winaq, xi okik chi kipaam taqe ahq.
Re' taqe ma' k'isa ahq re' re' xkikutib'eej kiib' pan b'oqeel, pank'isa palaw xiooj q'ehb'oq, eh ar xijihq'ik.33Re' taqe cha'jen ahq xi elik kajiim ruum kiyo'jiik. Noq xi ponik pan tinamit, xkitoq'aa' ruk'utjiik chu'nchel i re', je' wo' hoq i xb'aan kuuk' taqe winaq wilik naq ma' tob'laj uxlab'al kuuk'.34Noq xkib'iraj taqe tinamit chi je' re', chi kunchelaal xiooj aha' wilik wii' i Jesús. Eh noq xkilow wach, xkipahqaaj otob'il reh chi eloq reje pankiyuq'ul. Re' Jesús xuk'achrisaj jinaj i siik (Mar 2.1-12; Luc 5.17-26)1Chi riij i re', re' Jesús xjohtik reje pan jinaj barco, xq'ahxik juntar k'isa palaw, eh xooj k'oloq parutinamiit.2Eh jinaj i winaq siik yoklik wach ruch'aht noq xkik'am reje chuwach i Jesús.
Xrilow chi kiye'em kik'ux chi nimanik je' wili xuq'or reh i yowaab':
Wak'uun, mantib'ik ak'ux re' taqe amahk kuyuuj chik, inki.3Eh wilik taqe i kik'uhtanik ree k'uhb'aal, je' wili xkikapaaj: Re' winaq wili k'ahchi' ruq'ehtaam i Dios ruuk' taqe ruq'or, inki taqe.4Eh re' Jesús xanoq wo' reht'al chib'ih jariik i k'ahchi' kikapaam. Ruum aj re', xuq'or keh chi je' wili:
¿Chib'ih reet noq q'e' yiib' taq wach akapeew?5¿Aha' wilik i ma' k'axik ta chi q'orarik reh i yowaab' noq inakapaaj taq i hat, mi re' chi neenuq'or reh chi kuyuuj chik taqe amahk, oon re' chi neenuq'or reh chi wukteen johtoq, tib'ehoq reje?6Yu'naak naa taq nuk'uhtaam aweh chi re' hin, i xnuyejaa' wiib' chi winaq wilik wajaawriik ayu' wach ak'al chukuyariik taqe mahk, inki. Je' wili i xuq'or reh i siik: Tipaa' johtoq chak'am ach'aht hiy panapaat, inki reh.7Eh re' siik naq xpa'lojik wo' johtoq, xooj parupaat.8Noq xkilow chi je' re' i tinamit, ma' k'isiin ta noq xiyo'jik, eh xkiloq'ej i Dios, ruum xuk'uhtaaj i rajaawriik kuuk' taqe winaq. Re' Jesús xuyuq'eej chi riij i Mateo (Mar 2.13-17; Luc 5.27-32)9Noq xelik reje ar i Jesús, xrilow wach jinaj i winaq, Mateo rub'ihnaal, tzunlik chupaam i ye'aab' impahqaljik wii' tooj inkamanik ar Roma.
Taq chi wiij, inki reh.
Eh re' Mateo xpa'lojik johtoq, xooj chi riij i Jesús.10Eh re' Jesús noq wi'k chik i rub'an nah mexa parupaat i Mateo ruch'ihil taqe raj tahqaneel, ma' k'isiin taqe i aj pahqan tooj, eh wilik taqe aj mahk xiooj k'oloq, xkian kiwa' ruuk' i Jesús nah méxa.11Noq xkilow chi je' re' i aj fariseo, xkipahqaaj reh taqe raj tahqaneel i Jesús chi je' wili:
¿Chib'ih reet noq i rub'an ruwa' taq awaj tijoom chi kixilak aj pahqan tooj, chi kixilak aj mahk? inki taqe.12Noq xrib'iraj chi je' re' i Jesús, je' wili xuq'or keh:
Re' ma' xta kiyab'ilaal ma' xta kamaj keh i aj iq'omaneel, re' taqe yowaab' ra'j ajwaal wach chi keh re' aj iq'omaneel.13Re' taq i hat, cha tijej taq riij ruq'or taqe i q'orik wili: Re' hin re' ketelinik wachiis inwaaj, ma' nwaaj ta chi chikop taq i nee nayeew chi amayiij, inki. Ruum aj re', re' hin ma' xin chalik ta chi kisik'ariik i korik wach kik'ux. Xinchalik la' chi kisik'ariik i aj mahk, reh chi neenkiyot' i kik'ux, inki. Re' kuyuj wi'k ha' chulooq'jiik i Dios (Mar 2.18-22; Luc 5.33-39)14Re' taqe raj tahqaneel i Juan aj qasan ha' xkijil i koq kiib' ruuk' i Jesús, je' wili xkiq'or reh:
Re' hoj, re' taqe aj fariseo k'ih pech inqakuy qawa' qahaa' chulooq'jiik i Dios. Raaj taqe awaj tahqaneel i hat, ¿Chib'ih reet noq ma' nkikuy ta kiwa' kihaa'? inki taqe.15Eh re' i Jesús je' wili xuq'or keh:
¿Mi neerub'an re' chi neentz'irik kiwach taqe yuuq'imaj haa' chuninq'ijiik i kaxáro noq ko wilik chi kixilak i b'ahiilb'ees? Ko naa ruponiik i q'iij noq naa rehtesjiik chi kixilak i b'ahiilb'ees, kora'j naa kikuyum kiwa' kihaa' re'.16Eh ma' awach ta ineeruk'ojej wach i ru q'aah so' ruuk' i ak' itz'ihy, ruum re' ak'laj k'oojb'al intz'ub'ik eh neeruxih i q'aah itz'ihy ruuk' i re', neenooj chunimaal i ruxihiik.17Ma' nee ta inye'arik i ak' vino chupaam taqe i q'aah koxtaal tz'uhuum, ruum re' taqe i q'aah tz'uhuum neekik'er, eh neenq'ehb'ik i vino ruch'ihil i koxtaal tz'uhuum. Ruum aj re', re' ak'laj vino koruman chi chupaam taqe ak' tz'uhuum neenye'arik. Chi je' re', ma' xta neen kik'ul i ki'ib' re' re', inki Jesús. Re' rixq'uun i Jairo, eh re' ixoq xtz'a'inik reh i ruso' Jesús (Mar 5.21-43; Luc 8.40-56)18Noq kok'ahchi' ruq'orariik keh taqe re' ruum i Jesús, jinaj i winaq k'amal kib'eeh i aj judío xooj k'oloq ruuk' xuxuk'aa' riib' chuwach, je' wili xuq'or reh:
Re' wixq'uun kore' xkimik. Neeta tiooj chi wiij, nee naq i nayeew aq'ab' chinaah, nee naq ink'aach ruka'peech, inki.19Eh re' i Jesús, xooj wo' chi riij i winaq re' re' ruch'ihil taqe i raj tahqaneel.20Noq ojik i rub'an i Jesús, jinaj ixoq kab'laj haab' rokiik pan yab'ilaal, re' i rukik'eel ma' rumay ta elik, xujil i koq riib' chi riij i Jesús, eh xutz'a'j i koq i ruso',21ruum xuq'or paruk'ux chi je' wili: Xa re' mi xnutz'a'j i ruso' i Jesús neekink'achjik, inki.22Eh re' Jesús xusutej riib' chi rilariik ixoq, je' wili xuq'or reh:
Wixq'uun, mantib'ik chik ak'ux. Yu'naak xatk'achjik chik, ruum aye'em ak'ux chi nunimjiik, i nuchjik.
Eh chupaam i jumehq' re' re' xanoq wo' xk'achjik ixoq.23Noq xooj k'oloq i Jesús parupaat i k'amal kib'eeh i aj judío, xrilow taqe i aj q'ooj chi k'ahchi' chik kiyejaam kiib' reh ojik chi muq'anik. Eh xrilow wo' taqe tinamit chi xak'erik chik kichii' chi oq'ik.24Re' Jesús je' wili xuq'or keh i tinamit:
Eleen taq reje ayu', ruum re' xq'un wili ma' kamnaq taj, xa wirik i rub'an, inki, eh re' keh xkikaqse'laaj i xuq'or.25Noq resam chik taqe chaloq rij paat i tinamit i Jesús, xokik i koq i wilik wii' i xq'un, xuchop johtoq chi q'ab', eh re' xq'un xwuktik johtoq xk'aach wo' chik ruka'peech.26Eh re' i ma' ilooj taj xub'an i Jesús ruuk' i xq'un xooj rib'iral chi junsuut i ye'aab' re' re'. Re' Jesús xuk'achrisaj taqe i ki'ib' chi moywach27Noq xelik reje i Jesús chupaam i ye'aab' re' re', ki'ib' i moywach xi tahqinik reje reh, k'erik kichii' chuq'orob'jiik chi je' wili:
Hat riih rumaam i David, chaketelaaj qawach, qoh ak'achrisaj inki taqe reh.28Eh noq xokik i Jesús pan jinaj paat, re' taqe i ki'ib' chi moywach, xkijil i koq kiib' ruuk' i Jesús.
Eh xupahqaaj keh chi je' wili:
¿Mi nanimaj taq i hat chi wilik wajaawriik taq chak'achreesjiik? ki uchjik.
Hoo' Jaaw, inqanimaj, inki taqe.29Eh re' i Jesús xutz'a'j inaq'kiwach, je' wili xuq'or keh:
Ma' xta reet naa taq kaat nuk'achrisam je' rukab' taq inawaaj, ruum aye'em taq ak'ux wuuk', inki.30Eh re' naq' kiwach xteh wo' hoq. Chi riij i re', je' wili i xq'orarik keh ruum i Jesús:
Waaj ta taq awach eh inaq'or chi xatnuk'achrisaj taq, ki uchjik.31Eh re' keh, xa kore' wo' xi elik reje ar, noq xtohq'ik kik'utjaam chupaam i ye'aab' re' re' i ma' ilooj taj xub'an i Jesús kuuk'. Re' Jesús xuk'achrisaj jinaj i meem32Noq xi elik cho ar i ki'ib' chi moywach naq taqe, wilik i xi k'amwik cho ruuk' i Jesús jinaj i winaq meem wilik ma' tob'laj uxlab'al ruuk'.33Eh noq xresaj i ma' tob'laj uxlab'al i Jesús ruuk' i meem, xanoq wo' xutoq'aa' q'orik. Noq xkilow i tinamit chi je' re', ma' k'isiin ta xsahchik kik'ux, je' wili xkiq'or:
Ma' jank'al q'iij inilarik ayu' Israel i xb'aan wili inki taqe.34Eh re' taqe fariseo, je' wili xkiq'or:
Re' winaq wili ruuk' i ruwinqilal i k'amal kib'eeh i ma' tob'laj uxlab'al i resaj taqe i ma' tob'laj uxlab'al kuuk' i tinamit, inki taqe. Re' Jesús xuketelaaj kiwach i tinamit35Re' Jesús xub'ehuj paam taqe tinamit, je' wo' pantaq ab'iix. Eh chupaam taqe paat inlooq'jik wii' Dios xub'an i tijinik xuq'or rib'iral i ak' k'uhb'aal re' i runimaal rajaawriik i Dios xuk'achrisaj taqe i xa reh reh wach kiyab'ilaal, eh xa reh reh wach kiti'kiil.36Noq xrilow kiwach i ma' k'isa tinamit i Jesús, xuketelaaj kiwach, ruum ti' kik'ux, eh ma' nkireq ta chi riij chib'ih naa kianam, xa je' kikab' i tentzun ma' xta cha'jen keh.37Ruum aj re', re' Jesús je' wili xuq'or keh i raj tahqaneel:
Re' taqe i tinamit wili je' kikab' i tik xa jacharik chik iraaj. Xa nkaaj chik kib'iram i k'uhb'aal. Xa re' la', re' taqe aj kamanoom xama' k'ih ta wo' tii taqe.38Je' re' noq re' taq i hat, cha pahqaaj taq reh i Dios chi chutaq'aaj chaloq taqe i q'orol ree ruk'uhb'aal. Reh chi neen q'orarik keh i tinamit wili, inki Jesús. Re' Jesús xuyuq'eej taqe ruuk' i kab'laj chi raj tahqaneel, (Mar 3.13-19; Luc 6.12-16)1Re' Jesús xuyuq'eej taqe ruuk' i kab'laj chi raj tahqaneel, xuyeew kajawriik chi rehtesjiik i ma' tob'laj uxlab'al kuuk' i tinamit, chi kik'achreesjiik i xa reh reh wach i kiyab'ilaal, i xa reh reh wach i kiti'kiil.2Re' taqe kab'laj chi raj tahqaneel, je' wili i kib'ihnaal: Re' peet, Simón eh Pedro i rukab' b'ih, eh re' ruchaaq', Andres i b'ih, re' i ki'ib' chi rak'uun i Zebedeo, Jacobo i b'ih i jinaj, eh re' i jinaj, Juan b'ih,3eh re' Felipe, re' Bartolome, re' Tomas eh re' Mateo, re' naq inpahqanik tooj re' inkamanik ar Roma, eh re' i rak'uun i Alfeo, Santiago i b'ih, re' i Tadeo,4eh re' Simón, i re' ruuk' taqe i aj Canaán, eh re' i Judas Iscariote, re' i xk'ayinik ree Jesús. Re' Jesús xutaq'aaj taqe reje i kab'laj chi raj tahqaneel chi k'uhb'alinik (Mar 6.7-13; Luc 9.1-6)5Re' Jesús xutaq'aaj taqe reje i kab'laj chi raj tahqaneel chi k'uhb'alinik, je' wili kik'uhb'aljiik xub'an reje: Mat'ooj taq pankiyuq'ul i ma' re' ta taqe aj Israel, ni xata pan kitinamitaal i aj Samaria.6Hiy la' taq kuuk' i aj Israel, re' taqe i je' sah cheel tentzun noq wilkeeb'.7Eh aha' taq naa awik'iik ponoq, k'ahchi'-oq taq aq'orom chi re' runimaal rajaawriik i Dios wilik chik ayu' wach ak'al.8Eh naa taq aak'achrisam taqe yowaab', taqe aj rax q'aah, naa taq awesam i ma' tob'laj uxlab'al kuuk' i tinamit naa taq awuksam taqe kamnaq chi k'achlik kiwach. Eh xa chi siih taq xak'ul awajaawriik, xa chi siih wo' chik taq naa aye'em.9Noq naa taq awojiik, ma' naa ta taq ak'amam i oro, ni xata plata, ni xata tumiin re' ruuk' i q'an ch'ihch',10ni xata achiim, ni xata aso' ajalb'aal, ni xata ruka'k'uuhl taq axijab', ni xata aakarote taq i naa ak'amam. Ruum re' kamanoom i ruk'ul chi naa ruye'ariik reh i ajwaal wach chi reh.11Eh noq naa taq aponiik pan jino'q tinamit oon pan jino'q ab'iix, cha sik' taq ar jino'q i winaq xa atoob' wach ruk'ux. Ruuk' taq cha a'n apatal jarub' pa' q'iij taq nee ti wihik ar.12Noq nee taq ti okik panrupaat, chayeew taq rusuqkiil ruk'ux.13Wila' re' ehchan paat xraaj ruk'ulum i rusuqkiil k'uxliis re' re', cha kanaa' taq reh, eh wila' ma' xraaj ruk'ulum, maakanaa' taq reh.14Wila' ma' xatkik'ul taq chaloq, eh wila' ma' xkaaj kib'iram taq i naa aq'orom, ti eloq taq reje chupaam i paat re' re' oon tinamit chapuh taq kahnoq i pooq panawooq.15Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi na' ponoq ruq'ijil i q'ataj q'orik, xti xiik' wo' chik naah ti'kiil i tojb'al kimahk naakik'ulum i tinamit re' re' ma' xata je' rukab' i xuk'ul i tinamit Sodoma i Gomorra, inki Jesús. Re' Jesús xuq'or keh i kab'laj chi raj tahqaneel chi naa rub'aan ti' k'axik keh (Mar 13.9-13; Luc 21.12-19)16Re' hin naa taq kaat nutaq'aam reje chi je' taq hat tentzun chi kixilak taqe xojb'. Xa re' la', q'as-oq taq wach ak'ux je' rukab' i aaq', eh xa hat-oq wo' taq atoob' je' rukab' i paloma.17Eh chawik'raaj taq awiib', ruum re' taqe tinamit naa taq kaat kiq'asam pan kiq'ab' q'atal q'orik, eh naa taq kaat kiq'ojib'eem chupaam taqe paat inlooq'jik wii' Dios.18Eh ruum i nunimjiik, naa taq kaat kiq'asam pan kiq'ab' i wilik kajaawriik, pan kiq'ab' i reey. Chi je' re' naa taq aq'orom wib'iral kee keh, je' wo' keh i ma' re' ta taqe aj Israel.19Eh noq naa taq kaat kiq'asam pan kiq'ab' taqe q'atal q'orik, mat qajik taq kapeew ruuk' chib'ih taq i naa aq'orom oon nik' wach taq naa aq'oriik, ruum re' Dios naa ruye'wiik taq chaq'oral.20Eh chib'ih taq i naa aq'orom, ma' xata panak'ux taq naa ruchaliik re' la' i ruSantolaj Uxlab'al taq aaWaJaaw naa ruye'wiik taq chaq'oral.21Eh re' taqe i aasb'ees naa kiq'asam pankimik i kichaaq'. Eh re' taqe i ajaab'ees naa kiq'asam pankimik i kak'uun. Eh re' taqe i ak'uunb'ees ixq'uunb'ees naakixowaam wach i kajaaw, eh naakiye'em pankimik.22Eh ruum i nunimjiik, naa taq kixowaam awach chu'nchel i tinamit. Eh awach i xukuy ransil ixowaal korehtaal i rukimiik, re' re' naa ruko'ljiik.23Noq nee taq inkixowaaj awach chupaam jino'q i tinamit, hiy taq pan tokoom tinamit. Ruum re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi xakomajaa' wo' taq inakohlaaj rub'ehjiik paam taqe tinamit wilkeeb' Israel noq naa nuk'uliik iloq ruka'peech i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq.24Re' i xa tijen riib' ma' nee ta ruq'at wach i raj tijoom. Eh re' i xa móso ma' nee ta ruq'at wach i rupatroon.25Re' xa tijen riib' manlik-oq reh chi neentijik ruum i raj tijoom. Eh re' móso manlik-oq reh wila' xureq chi riij iraaj i rupatroon. Eh wila' nkikoj chi Beelzebu i ehchan paat, ra'j naa chik re' taqe awach reh ma' holohik ta neekiq'orik chi riij, inki Jesús. Xa re' wo' Dios iraaj yohljik (Luc 12.2-9)26Eh mat yo'jik taq chikiwach i tinamit, ruum ma' xtaj i neenb'aan chi q'eeqmaal chi ma' ta nee nelik wach saqum. Eh ma' xtaj i neenb'aan chi ke'lik chi ma' ta neeneht'aljik.27Eh re' taq i nuq'or aweh i hin panke'lik, chi wachiil taq chik cha q'or i hat. Aha' wilik i nuq'or taq aweh i chi q'eeqmaal, kow taq chik cha q'or chikiwach i tinamit.28Matyo'jik taq chikiwach i nee kikansanik taq reh ati'jolal, eh re' taq awánima ma' nee ta nkikansaj. Re' la' taq i Dios chayohleej, re' i wilik rajaawriik chuye'ariik taq awánima ati'jolal pantojb'al mahk.29Chakoj taq rehtaal chi re' kok' tz'ikin ma' re' ta nkiwii' chi ki'ib' i jinaj sentabo kik'ayjik wii', ma' jino'q keh ineekiqajik wach ak'al chi ma' ta nee ruyeew q'ab' taq aaWaJaaw wilik cho pan taxaaj.30Eh re' taq i hat, ajlamaj nare' chi ju'junaal chu'nchel i rismaal taq anaah.31Mat yo'jik taq, ruum re' taq i hat xiik' taq naah k'ihaal atz'aaq chikiwach i ruk'ihaal chi kok' tz'ikin, inki Jesús. Re' kiq'orik reh chikiwach i tinamit chi re' Cristo inkinimaj (Luc 12.8-9)32Awach inq'orik reh chikiwach i tinamit chi re' hin kirunimaj, re' hin naa wo' nuq'orom reh i waJaaw wilik cho pan taxaaj chi re' reh korik chi xnimanik.33Raaj awach i naa ruq'orom chikiwach i tinamit chi ma' re' tee hin kirunimaj, re' hin naa wo' nuq'orom reh i waJaaw wilik cho pan taxaaj chi re' reh ma' xnimanik taj, inki. Ruum i runimjiik i Jesús naa rutohq'iik i ch'aqaj iib' (Luc 12.49-53; 14.26-27)34Maacapaaj inche taq i hat chi xin chalik chuye'ariik i suq kiil k'uxliis chi kixilak i tinamit ayu' wach ak'al xin chalik la' chutikariik i peleto.35Ruum i nunimjiik, re' ak'uunb'ees xchalik nukoj panixowaal ruuk' i rajaaw. Eh re' ixq'uunb'ees xchalik nukoj panixowaal ruuk' i rutuut. Eh re' ilib'jeel xchalik nukoj panixowaal ruuk' i rutuut i rub'ahiil.36Eh re' ju'jun re' taqe awach keh wilik pankipaat naa rusutiniik chi ixowan kiwach.37Eh awach i re' chik i rutuut rajaaw q'e' ruk'ax chi nuwach i hin ma' ruk'ul ta chi waj tahqaneel. Eh awach i re' chik i rak'uun rixq'uun q'e' ruk'ax chi nuwach i hin, ma' ruk'ul ta chi waj tahqaneel.38Awach i ma' rukuy ta ruk'amariik i rukuruus, ma' kirutahqeej taj, ma' ruk'ul ta chi waj tahqaneel.39Eh awach i ruko'leej riij i ruk'achariik ayu', naa ruq'eb'em i juneliik k'acharik. Eh awach i ruq'eb' i ruk'achariik ayu' ruum i nunimjiik i hin, re' re' naa rureqem i juneliik k'acharik, inki Jesús. Re' i kooch i ruyeew i Dios (Mar 9.41)40Awach neenk'ulwik taq aweh i hat, re' wo' hin neekiruk'ul ruuk'. Eh awach i neenk'ulwik wee hin, re' wo' xtaaq'anik cho weh i ruk'ul ruuk'.41Awach i nee ruk'ul ruuk' jino'q jalal ruq'oral i Dios ruum chi rutaaq'aniik chaloq i Dios, je' wo' rukab' i rukooch i jalal ruq'oral i Dios naa ruk'ulum. Eh awach i neenk'ulwik reh jino'q korik wach ruk'ux ruum chi korik wach ruk'ux, je' wo' rukab' i rukooch i korik wach ruk'ux naa ruk'ulum.42Xa awach pa' jino'q, atoob' ta xa jinaj kulk chi jot'ik neerusiij reh jino'q keh i nukok'taaq wili ruum chi waj tahqaneel i naa rusihim ruhaa', xti korik i nuq'or taq aweh chi naa ruk'ulum i rukooch chi riij i naa rub'anam, inki Jesús. Re' taqe i xitaq'ab'jik reje ruum i Juan aj qasan ha' (Luc 7.18-35)1Eh noq xukohlaaj kik'uhb'aljiik taqe i kab'laj chi raj tahqaneel i Jesús, xelik reje ar xooj chi tijinik, eh xooj chuq'orariik i k'uhb'aal chupaam tinamit wilkeeb' chupaam i ye'aab' re' re'.2Eh noq pantz'ilom chik wilik i Juan aj qasan ha', xponik rib'iral ruuk' chib'ih i k'ahchi' rub'anam i Cristo. Ruum i re', kiib' i raj tahqaneel xutaq'aaj chaloq chi rupahqaljiik reh i Jesús chi je' wili:3¿Mi re' hat i Cristo, i k'ahchi' ruq'orariik chi naa ruk'uliik iloq, oon ko naa chik quy-eem jino'q tokoom? inki taqe reh.4Chalik i Jesús je' wili kichaq'weesjiik xub'an:
Hiy taq cha q'or reh i Juan i k'ahchi' taq awilom i k'ahchi' taq ab'iram.5Chi re' taqe moywach ki-ilwik chik, re' taqe siik kib'ehik chik, re' taqe aj rax q'aah xik'achjik chik, re' taqe tz'ap xikin ki-ib'irinik chik, re' taqe kamnaq xi wuktik chaloq chi k'achlik kiwach, eh k'ahchi' ruq'orariik keh i neb'aa' i ak' k'uhb'aal reh i ko'lemb'al iib'.6Atoob' reh awach i ma' inyoj ta ruk'ux chi nunimjiik ki uchjik ruum i Jesús.7Noq xi sutinik reje i raj tahqaneel i Juan, re' Jesús xuq'or keh i tinamit wilkeeb' ar chib'ih rub'anam i Juan, je' wili xuq'or:
¿Chib'ih rub'anam i winaq xponik taq awilow chupaam i ye'aab' chiq yuuq'? ¿Mi xa je' kaxlan aaj k'ul inooj ruum teew?8Wila' ma' re' re', ¿chaaj wo' jariik re' i xponik taq awilow wach, jino'q oon winaq xiik' naah holwochiil i ruso'? Re' taq i hat aweht'al taq chi re' taqe i kikojwik holohaq itz'ihy, chupaam taqe paat wilkeeb' wii' reey kiwihik.9¿Chaaj wo' rub'anam re' i xponik taq awilow wach, jalal ruq'oral i Dios oon? Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi re' xponik taq awilow wach re' i Juan aj qasan ha', i q'e' nim rajaawriik chuwach jino'q jalal ruq'oral i Dios.10Eh chi riij i Juan wili tz'ihb'amaj pan santo laj huuj, chi je' wili:
Re' hin naa nutaq'aam awuuk' i waj taqareel, reh chi naa ayejaam awánima chuk'ulariik i QaJaaw, je' rukab' noq inyejeb'jik i rub'eeh i wilik chi ajaab'esil, inki.11Xti korik i nuq'or taq aweh chi ma' jino'q keh i k'achareel ik'inaq taqe chaloq nim rajaawriik chuwach i Juan aj qasan ha'. Xa re' la', re' i q'e' k'isiin wach naa rokiik pa runimaal rajaawriik i Dios, re' reh xti q'e' nim rajaawriik chuwach i Juan.12Xa re' wo' hoq i ruk'uliik chee Juan aj qasan ha' eh xa ko je' wo' yu'naak, re' runimaal rajaawriik i Dios k'ahchi' rik'iik pan k'axik. Eh re' taqe kow inki a'n kiib' inkaaj naq kisacham wach ruuk' kaansil.13Chu'nchel i jalal ruq'oral i Dios, je' wo' najtir k'uhb'aal, xiq'orik cho chi riij i runimaal rajaawriik i Dios, eh kore' xooj eloq wach noq xtohq'ik cho ruq'orom i Juan.14Wila' re' taq i hat inawaaj anab'eem, re' Juan aj qasan ha', re' wo' hoq i jalal ruq'oral i Dios, Elías rub'ihnaal, q'orooj cho rib'iral chi naa ruk'uliik iloq.15Awach inkaaj kib'iram taqe q'orik wili, kib'iraj.16Re' taqe tinamit wilkeeb' yu'naak naa nujalwachem kuuk' i kok' ak'un inkimol kiib' chi k'o'nik pantaq k'aayb'al, eh kow inkiq'or chikiwach chi je' wili:17Re' hoj xqaxulej taq aweh i tz'uuy suq i ruq'or, eh ma' xa a'n ta wo' taq asoon, eh xqatz'uyej taq aweh i tz'uuy intz'irik wach, eh ma' xat oq'ik ta wo' taq, inki taqe.18Re' taq i hat, je' taq akab' taqe re', ruum re' Juan noq xawil taq chi ma' inwi'k i ma' nuk'ik taj je' taq wili xaq'or: Ma' tob'laj uxlab'al i wilik ruuk', tiki taq reh.19Eh noq, xink'ulik i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq xawil taq chi kinwi'k kinuk'ik, q'e' inwi'k q'e' nuk'ik ramigo taqe aj mahk taqe i kipahqanik ree tooj inkamanik ar Roma, tiki taq weh. Xanaah re', re' i runa'ojb'al i Dios ink'utinik wo' naq wach chi korik ruuk' i nub'an, inki Jesús. Re' taqe k'ih seht chi tinamit ma' kinimanik ta ree Dios (Luc 10.13-16)20Eh re' Jesús xutoq'aa' q'ilooj pantaq tinamit i xub'an wii' i ma' k'isiin i ma' ilooj taj, ruum re' taqe tinamit wilkeeb' ar ma' kiyot'om tee kik'ux chi riij i kimahk, eh ma' kinimam tee Dios je' wili xuq'or keh:21Q'e' taq ti' i naa ak'ulum i hat taq aj Corazín, taq i hat aj Betsaida, ruum kuuk' taj i aj Tiro, i aj Sidón xb'aan taqe i ma' ilooj taj xb'aan taq chaxilak i hat, re' keh najtir naq chik inkinimaj i Dios, xkikoj naq chik q'as wach itz'ihy chikiij, xkikoj naq chik chaaj wach kinaah.22Re' hin i nuq'or taq aweh chi na' ponoq i ruq'ijil i q'ataj q'orik, xiik' naah ti'kiil i tojb'al taq amahk naa ak'ulum i hat chuwach i tojb'al kimahk naakik'ulum i aj Tiro i aj Sidón.23Eh re' taq i hat aj Capernaum, panak'ux taq i hat naa taq areqem wach i taxaaj ruum i runimaal taq awach. Pan kiye'aab' la' kamnaq taq naa aye'ariik, ruum pan tinamit Sodoma ta xb'aan taqe i ma' ilooj taj xb'aan taq chaxilak i hat, re' tinamit re' re' komajaa' naq insacharik wach yu'naak.24Eh re' hin i nuq'or taq aweh chi na' ponoq i ruq'ijil i q'ataj q'orik, xiik' naah ti'kiil i tojb'al taq amahk naa ak'ulum i hat chuwach i xkik'ul i aj Sodoma, inki Jesús. Kim taq wuuk' chi je' re' nee taq tihi'lik, inki Jesús (Luc 10.21-22)25Eh chupaam taqe q'iij re' re', je' wili xuq'or i Jesús: Hat waJaaw, ehchan reh i taxaaj, i wach ak'al, re' hin tinuloq'ej, ruum keh i xama' xta tii kina'ojb'al, xayeew cho chi naab'jik i korik, ma' xayeew ta cho keh chi naab'jik i aj na'ojb'al je' wo' keh i q'as wach kik'ux.26Hoo', Jaaw, ma' xta reet i xa a'n chi je' re', ruum je' re' i xponik chawach, inki.27Re' waJaaw ruq'asam panuq'ab' chu'nchel i xa chib'ih jariik i wilik. Re' hin, Ak'uunb'ees Dios, ma' jino'q i naab'inik nuwach chi korik, xa re' wo' hoq Ajaab'ees. Eh re' Ajaab'ees, ma' jino'q naab'inik wach, xa re' wo' hin Ak'uunb'ees, eh naa wo' runaab'jiik wach kuum awach aj eh inwaaj nuye'em chi naab'jik i hin.28Kim taq wuuk' chawunchelaal i hat taq q'uhtinaq ruum akamaj, ruum taq aawihq re' hin nee taq tinuhi'lisaj.29Eh chak'am taq naah i nuk'uhb'aal i nuq'or taq aweh i hin. Eh cha tijej taq aweh i nub'an i hin xa kinloch'ik, xa atoob' wach nuk'ux. Chi je' re', nee taq inareq ruhi'limb'aal awánima.30Re' nuk'uhb'aal ma' k'axik ta chi b'anarik. Re' ihq i nuyeew taq cha naah ma' ahl taj, inki Jesús. Re' taqe raj tahqaneel i Jesús xkisik' i wach i trigo pan hi'limb'al q'iij (Mar 2.23-28; Luc 6.1-5)1Eh chupaam q'iij re' re', re' Jesús pan jinaj hi'limb'al q'iij, noq xik'ik ponoq i tikooj wii' trigo. Eh re' taqe i raj tahqaneel xchalik kinuhmiik, xkisik' i wach i trigo, xkipotz' i riij, eh xkik'ux i koq inaq'wach.2Noq xkilow chi je' re' i aj, fariseo, je' wili xkiq'or reh i Jesús:
Chawilow taqe awaj tahqaneel k'ahchi' kianam i ma' ye'ooj ta q'ab' chi naa rub'aan pan hi'limb'al q'iij, inki taqe.3Re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
¿Mi ma' awilom taq pan santo laj huuj re' i xub'an chaloq i David je' wo' taqe i ruch'ihil pan jinaj q'iij noq ma' kikuy ta chik i kinuhmiik?4Re' reh xokik chupaam i rupaat i Dios. Ar xuk'ux taqe i kaxlanwi'k, mayijimaj chuwach i Dios, re' i ma' ye'ooj ta q'ab' reh chi naa ruk'uxum, ni xata re' taqe i ruch'ihil naa naq kik'uxwik reh xa re' wo' naq taqe i k'amal kib'eeh aj tiij kik'uxwik reh.5¿Mi ma' awilom taq re' i ruq'or i k'uhb'aal, re' i ruq'or wii' chi re' taqe i k'amal kib'eeh aj tiij kikamanik chupaam i rupaat i Dios ma' kihi'lik ta pantaq hi'limb'al q'iij, eh re' inki a'n re' re' ma' mahk taj?6Re' hin i nuq'or taq aweh chi ayu' wilik jinaj q'e' nim rajaawriik chuwach i rupaat i Dios.7Re' taq i hat majaa' taq inareq chi riij i q'orik i ruq'or chi je' wili: Re' hin re' i ketelinik wachiis inwaaj. Ma' nwaaj ta chi chikop taq i nee nayeew chi mayiij, inki. Wi ta nareq taq chi riij chib'ih i ruq'or, ma' nakoj ta naq taq kimahk i ma' xta kimahk.8Eh re' hin, i xnuyejaa' wiib' chi winaq, wilik wajaawriik chinaah i hi'limb'al q'iij, inki i Jesús. Re' i winaq siik i q'ab' juntar (Mar 3.1-6; Luc 6.6-11)9Chi riij i re', xelik reje ar i Jesús, xooj chupaam jinaj i paat inlooq'jik wii' Dios.10Eh jinaj i winaq wilik ar siik i q'ab' juntar. Re' taqe i aj fariseo, xkaaj naq kireqem ru mahk i Jesús, xkipahqaaj reh chi je' wili:
¿Mi ruyeew q'ab' i k'uhb'aal chi neenk'achreesjik i yowaab' pan hi'limb'al q'iij? inki taqe.11Eh re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
¿Awach taq aweh i hat i wilik jino'q rutentzuun, eh neenq'ehb'ik panjul i rutentzuun pan hi'limb'al q'iij, mi ma' nee naq inooj resaj noq inaq'or taq i hat?12Eh re' winaq k'ih tz'aaq chuwach jino'q i tentzun Ruum aj re', i ruyee riib' chi neemb'aan otob'il reh i winaq pan hi'limb'al q'iij, i nuchjik.13Eh re' Jesús je' wili xuq'or ree winaq siik i q'ab' juntar:
Chayub' aq'ab', inki.
Noq xuyub' i q'ab', xanoq wo' xk'achjik, je' chik rukab' i juntar xkahnik.14Noq xkilow chi je' re' taqe i aj fariseo, xi elik reje rij paat, eh xtohq'ik kisik'im chi riij nik' wach rukanteesjiik naa kianam i Jesús. Re' q'orooj cho rib'iral pampeet chi riij i Jesús15Noq xunab'eej i Jesús i k'ahchi' kiyejaam wach, xelik reje ar. Eh ma' k'isiin i tinamit xi tahqinik reje reh. Eh xuk'aachrisaj chu'nchel i wilik kiyab'ilaal.16Eh xuq'or keh chi ma' awach ta eh naa kiq'orom awach i reh.17Re' wili xb'aan, reh chi xooj eloq wach i ruq'orom chaloq i Isaías i jalal ruq'oral i Dios, chi je' wili:18Re' wili i waj kamanoom nusik'im wach, q'e' nuk'ax, insuuqb'ik nuk'ux chi riij. Naa nuye'em Wuxlab'al chinaah, eh naa ruq'orom i rukorkiil wach i nuk'ux keh chu'nchel i tinamit.19Re' reh ma' awach tee naa ruwech'um, ma' naa ta ruk'erem chii', eh ma' naa ta rib'irjiik i ruq'oral pantaq b'eeh.20Re' reh naa rutoob'eem taqe i xa je' taqe paxeel kaxlan aaj, eh je' wo' taqe i je' taqe q'aaq' xa k'isiin intzub'ik rusib'eel. Xti korik la' chi re' reh naa ruk'amwiik chaloq i wihik parub'ehel.21Eh ruuk' i reh, naakich'ikaam kik'ux i tinamit, eh re' i wilkeeb' cho chi chii' palaw k'achi' kuy-eem chi naa rojiik eloq wach i re', inki. Inkiq'or reh i Jesús chi ma' tob'laj uxlab'al i wilik ruuk' (Mar 3.20-30; Luc 11.14-23; 12.10)22Jinaj i winaq xkik'am reje ruuk' i Jesús, moywach, meem, wilik i ma' tob'laj uxlab'al ruuk'. Re' Jesús xuk'achrisaj i winaq re' re', xteh inaq'wach, eh xq'orik wo' hoq.23Eh chu'nchel i tinamit, xsahchik kik'ux, je' wili i xkiq'or: ¿Mi ma' ta wo' re' i wili i riih rumaam i reey David? inki taqe.24Eh noq xkib'iraj chi je' re' i aj fariseo, je' wili xkiq'or: Re' winaq wili ruuk' i ruwinqilal i Beelzebu, re' i k'amal kib'eeh i ma' tob'laj uxlab'al, i resaj taqe ma' tob'laj uxlab'al kuuk' i tinamit, inki taqe.25Re' Jesús reht'al chik i k'ahchi' kikapaam je' wili i xuq'or keh: Wila' k'ih ch'uq elinaq jino'q i nimlaj tinamit jumehq'iil insahchik wach. Eh wila' k'ih ch'uq elinaq jino'q i k'isa tinamit, oon pan jino'q paat, re' taqe re' jumehq'iil insahchik kiwach.26Je' re' noq, wila' re' aj Yahm i rukaaj reje i ruch aj yahm, xa re' wo' reh k'ahchi' rupletoheem riib'. Chi je' re', xama' najt ta wo' neen wihik rajaawriik.27Eh re' taq i hat inaq'or taq chi re' hin ruuk' i rajaawriik i Beelzebu inwesaj i ma' tob'laj uxlab'al kuuk' i tinamit. ¿Raaj taq awaj tahqaneel i hat, aha' inchalik i kajaawriik chi rehtesjiik i ma' tob'laj uxlab'al? Re' wo' keh kik'uhtanik reh chi hat taq chukul q'orik.28Re' hin, ruuk' i ruSantolaj Uxlab'al i Dios inwesaj i ma' tob'laj uxlab'al kuuk' i tinamit. Eh re' re' ink'uhtanik reh chi re' runimaal rajaawriik i Dios wilik taq chik panayejaal panaxilak.29Chakoj taq rehtaal chi re' jino'q i winaq wilik ransil, ma' awach taj i neenokik parupaat chi ruq'uchariik chib'ih reh, chi ma' ta peet neenb'ak'arik wach. Xa re' wo' chi je' re' neenb'aan ruq'uchariik i chib'ih reh.30Awach i ma' imponik ta chuwach i nub'an, i rixowaaj nuwach. Eh awach i ma' re' ta haa' chi wiij chumolariik i wach i nutik, xa q'eb'ooj i rub'an.31Ruum aj re', i nuq'or taq aweh chi re' taqe i tinamit, neenkuyarik chu'nchel i kimahk ruum i Dios, je' wo' chu'nchel i yiib' wach q'orik inkiq'or. Raaj wila' xkib'aj i Santolaj Uxlab'al, ma' jaruuj naa rukuyariik i kimahk.32Eh xa awach pa' ineeb'ajwik wee hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, neenkuyarik i ru mahk. Raaj awach ineenb'ajwik reh i Santolaj Uxlab'al, re' reh ma' naa ta rukuyariik i ru mahk chupaam i k'acharik wili, ni xata chupaam i junch'iht chik chi k'acharik, inki.33Chakoj taq rehtaal chi re' chee' ma' xta ruyab'ilaal, ma' q'aah ta paam i ruwachuj. Eh wila' re' chee' wilik ruyab'ilaal, q'aah paam i ruwachuj. Je' re' noq re' chee', re' wach ink'uhtanik reh chib'ih rub'anam.34Re' taq i hat, je' taq akab' i aaq' ma' holohik ta taq ana'ojb'al Je' re' noq, ma' holohik ta taq ti q'orik, ruum re' i ruq'or ruuk' chii' i ju'jun, paránima wilik chaloq.35Eh re' atoob'laj winaq re' taqe holohik i ruq'or, ruum holohik wilik cho paránima. Eh re' yiib' wach runa'ojb'al re' taqe i yiib' wach i ruq'or, ruum re' yiib' wach wilik cho paránima.36Re' hin i nuq'or taq aweh chi chu'nchel i q'orik xama' xta rutiq wach inkiq'or i tinamit, inkaaj ma' nkaaj naa kiq'asam chuwach i Dios na' chureq ruq'ijil i q'ataj q'orik,37ruum ruuk' i chib'ih xaq'or chib'ih xa a'n, naa ruq'atam i q'orik cha naah i Dios. Eh ruuk' re', naa ruq'orom aweh mi ma' xta amahk oon wilik amahk, inki. Wilik taqe xipahqanik reh chi b'anroq i ma' ilooj taj (Mar 8.12; Luc 11.29-32)38Eh wilik taqe i aj fariseo, je' wo' taqe i kik'uhtanik ree najtir k'uhb'aal, xkiq'or ree Jesús chi je' wili:
Hat aj Tijoom, inqaaj kaatqilom chub'anariik jino'q i ma' ilooj taj, inki taqe.39Re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
Re' tinamit wili yiib' wach kina'ojb'al, ma' korik ta wach kik'ux, xa re' ma' ilooj taj inkipahqaaj. Xa re' la', ma' naa ta chik ruk'uhtjiik keh jino'q i ma' ilooj taj xb'aan cho ruuk' i Jonás jalal ruq'oral i Dios.40Ruum nik' wach i xuk'ul i Jonás noq ixib' q'iij, ixib' aq'ab' xwihik cho chupaam i nimlaj kar, je' wo' re' i naa nuk'ulum i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, ixib' q'iij, ixib' aq'ab' naa numuhqiik panak'al.41Eh paruq'ijil i q'ataj q'orik, re' taqe i aj Nínive naakipa'lojiik chaloq chi q'orariik chi wilik kimahk i tinamit wilkeeb' yu'naak. Ruum re' taqe i aj Nínive xkinimaj i Dios noq xq'orarik keh i k'uhb'aal ruum i Jonás. Re' i wilik ayu' yu'naak, q'e' nim rajaawriik chuwach i Jonás.42Je' wo' ixoq xwihik cho chi reyil pansak'aaj ree reelb'aal Q'iij naa wo' rupa'lojiik chaloq paruq'ijil i q'ataj q'orik naa ruq'orom chi wilik kimahk i tinamit. Ruum re' ixoq re' re' ko chi najt yuuq' xchalik noq xk'ulik rib'iraj i k'uhb'alinik xub'an i reey Salomón. Raaj i wilik ayu' yu'naak, q'e' nim rajaawriik chuwach i Salomón, inki Jesús. Re' i ma' tob'laj uxlab'al insutinik wo' chik chaloq (Luc 11.24-26)43Eh noq i nelik i ma' tob'laj uxlab'al ruuk' i winaq, inooj pantaq chiq yuuq' chusik'ariik i ruye'aab' reh ruhi'lb'aal, eh i rilow chi ma' rureq ta ruye'aab', je' wili ruq'or:44Naa wo' chik wojiik panupaat i xinelik cho wii', inki. Noq imponik wo' chik ruuk' i winaq, imponik rureq i ruye'aab' tehlik paam, mesooj paam, eh xoyimaj paam.45Eh noq insutinik wo' chik reje i ma' tob'laj uxlab'al. Eh wuquub' chik chi ma' tob'laj uxlab'al i ruk'am reje chi riij, xiik' naah yib'kiil kiwach chuwach i reh kiokik chi patinik ruuk' i winaq. Eh re' winaq re' re', xiik' chik naah yib'kiil wach i runa'ojb'al chuwach i pampeet. Je' aj re' i naakik'ulum i tinamit wili yiib' wach i kina'ojb'al, inki Jesús. Re' rutuut eh re' taqe ruchaaq' i Jesús (Mar 3.31-35; Luc 8.19-21)46Eh xa ko k'ahchi'-oq wo' chi q'orik i Jesús kuuk' i tinamit, xooj k'oloq i rutuut ruch'ihil taqe i ruchaaq'. Ar xi kahnik rij paat, eh xa nkaaj naq chik kiq'o'reem i Jesús.47Wilik xq'orik i koq reh i Jesús chi je' wili:
Re' aatuut ruch'ihil taqe achaaq' wilkeeb' cho rij paat, tikaaj naq kaat kiq'o'reem, inki.48Re' Jesús je' wili i xuq'or reh:
¿Awach i nutuut, eh awach taqe nuchaaq' noq inakapaaj i hat? inki reh.49Eh re' Jesús xuk'uhtaaj taqe reje i raj tahqaneel ruuk' q'ab', je' wili xuq'or:
Re' taqe wulu' jilow nutuut, eh jilow nuchaaq' noq wilkeeb',50ruum xa awach pa' neemb'anik reh iraaj i waJaaw wilik cho pan taxaaj, re' reh jilow nuchaaq', jilow wanaab' jilow nutuut noq wilik, inki. Re' jalwaach q'orik chi riij i aj iwaal (Mar 4.1-9; Luc 8.4-8)1Eh chupaam i q'iij re' re', xelik reje i Jesús pampaat, xooj rutzunaa' riib' chi chii' i palaw.2Xrilow i Jesús chi ma' k'isa tinamit i xkimol kiib' chi junsuut, xjohtik pan barco, ar xutzunaa' cho riib'. Eh re' taqe tinamit xi kahnik chi chii' i palaw.3Eh ma' k'isiin taqe i xa chib'ih jariik xuk'uhtaaj keh i tinamit ruuk' i jalwaach q'orik. Je' wili xuq'or keh: Jinaj i winaq xooj iwaal.4Noq xutoq'aa' reje rupalem i rijaa' chupaam i rak'aal, wilik i rijaa' xiqajik pantaq b'eeh. Xi chalik kok' tz'ikin, xkik'ux i ja' re' re'.5Eh wilik i rijaa' xiqajik xilak taq ab'aj ma' piim ta wii' ak'al. Re' i ja' re' re' jumehq'iil xipoq' chaloq, ruum ma' cham ta paam ak'al xiqajik wii'.6Xa re' la', noq xchalik i rutz'a'iil i q'iij chinaah, xi chiqik, ruum ma' xuk'am ta raa' chi korik.7Wilik rijaa' xiqajik xilak taq raa' k'iix. Eh noq xik'ihik johtoq i k'iix, xub'aqrisaj taqe tik re' re'.8Eh wilik i rijaa' xiqajik pan rax paam ak'al, eh xiwachinik chi korik. Wilik i jinaj siento chi naq'wach i xuyeew i ju'jun chi naq'wach i ja' wilik xkiyeew oxk'ahl, wilik xkiyeew lajeeb' ru ka'winaq chi naq'wach.9Awach inkaaj kib'iram taqe wili, kib'iraj inki. Re' rupahqaljiik nik' wach noq wilik i jalwaach q'orik (Mar 4.10-12; Luc 8.9-10)10Eh re' taqe raj tahqaneel i Jesús xkijil i koq kiib' ruuk', xkipahqaaj reh chi je' wili:
¿Chib'ih reet noq panjalwaach q'orik inaq'o'reej taqe tinamit? inki taqe reh.11Re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
Re' taq i hat xuyeew taq chik chaaweh chi naab'jik i Dios i ma' eht'alimaj ta naq chi riij i runimaal rajaawriik i reh. Eh re' tinamit ma' xye'arik ta keh chi naab'jik.12Awach i rureq chi riij i rukorkiil xiik' chik naah i naa ruye'ariik reh chi naab'jik. Eh awach i xa k'isiin i rureq chi riij naa rehtesjiik chuwach nik' nimaal i reht'al.13Ruum aj re' panjalwaach q'orik inuq'o'reej tinamit wili, ruum k'ahchi' wo' naq kilom je' ma' nkilow inki a'n kiib' k'ahchi' wo' naq kib'iram, je' ma' nkib'iraj inki a'n kiib', eh xama' nkireq ta wo' chi riij.14Eh kuuk' i tinamit wili, inooj eloq wach i ruq'orom chaloq i Isaías jalal ruq'oral i Dios, chi je' wili:
Re' keh naa wo' naq kib'iram, xama' naa ta wo' kireqem chi riij, naa wo' naq kilom, xama' naa ta wo' kikojom rehtaal,15ruum re' kánima tinamit wili xiik' naah kowiil, inkitz'ap i kixikin, ruum ma' nkaaj ta kib'iram, inkimutz' inaq'kiwach, ruum ma' nkaaj ta kilom. Je' re' inki a'n ruum ma' nkaaj ta kikojom rehtaal, eh ni xata nkaaj nuniimjiik, reh naq chi nee taqe nuko'leej, inki.16Raaj taq i hat atoob' taq aweh, ruum k'ahchi' taq awilom ruuk' naq'awach, eh k'ahchi' taq ab'iram ruuk' axikin.17Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi ma' k'isiin i jalal ruq'oral i Dios korik wach kik'ux xkaaj naq kilom i k'ahchi' taq awilom i hat, ma' xkilow taj. Eh xkaaj naq kib'iram i k'ahchi' taq ab'iram i hat ma' xkib'iraj taj, inki. Re' Jesús i ruch'ob' rub'ehel i jalwaach q'orik chi riij i aj iwaal (Mar 4.13-20; Luc 8.11-15)18Re' Jesús je' wili xuq'or: Chab'iraj taq chib'ih iraaj ruq'orom i jalwaach q'orik chi riij i aj iwaal:19Re' taqe i ja' xiqajik pantaq b'eeh kijalwaach taqe ki-ib'irinik reh i k'uhb'aal chi riij i runimaal rajaawriik i Dios, eh ma' nkireq ta chi riij chib'ih raaj ruq'orom, inchalik i aj Yahm, i ruq'uch keh i k'uhb'aal i xye'arik naq pan kánima.20Eh re' taqe i ja' xiqajik xilak taq ab'aj kijalwaach taqe i tinamit ki-ib'irinik reh i k'uhb'aal, eh xasuq suq chik kik'ux noq inkik'ul pan kánima.21Eh ruum chi ma' nkimol ta pan kánima chi korik, ma' najt ta nkikuy runimjiik. Noq inchalik i pajarik, eh inchalik i ti' k'axik chikinaah ruum i rub'aan i ruq'or i k'uhb'aal, jumehq'iil inyoj kik'ux chi nimanik.22Eh re' taqe i ja' xiqajik xilak taq k'iix kijalwaach taqe i ki-ib'irinik reh i k'uhb'aal. Xa re' la', chinaah chik i xa chib'ih jariik, chinaah chik i b'ehomal inkich'ikaa' i kik'ux. Re' taqe re' ineesanik reh i k'uhb'aal pan kánima, eh ma' inkamanik ta keh.23Eh re' taqe i ja' xiqajik pan rax paam ak'al kijalwaach taqe i ki-ib'irinik reh i k'uhb'aal eh inkireq chi riij, inkik'am naah. Re' taqe re', je' kikab' i ja' jinaj siento oxk'ahl lajeeb' ru ka'winaq ixkiwachuj i ju'jun chi naq'wach, inki. Re' jalwaach q'orik chi riij i yiib' wach ch'ahn wilik xilak trigo24Re' Jesús jinaj wo' chik i jalwaach q'orik xuq'or keh i raj tahqaneel chi je' wili: Re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' i xub'an jinaj i winaq holohik laj i ja' i xutik parak'aal.25Eh noq xiqajik chi wirik chu'nchel i móso, xokik chaloq i inixowanik wach i, xk'ulik rutik i yeb'ee wach ch'ahn xilak trigo xa re' wo' re' xk'ulik rub'an eh xooj.26Eh noq xk'ihik johtoq i trigo, xponik i q'iij chi xutoq'aa' wachinik ar xk'utinik chi wilik i yeb'ee wach ch'ahn chi xilak.27Noq xkilow chi je' re' i móso, xooj kiq'or reh i ehchan ree trigo chi je' wili: Jaaw, re' i ja' xatik pan awak'aal holohik i ja', eh ¿aha' xchalik yeb'ee wach ch'ahn wilik chi kixilak atrigo? inki taqe.28Re' kipatroon je' wili xuq'or: Jino'q naa aj ixowaal xk'ulik tikwoq reh i yeb'ee wach ch'ahn re' re', inki. Re' taqe móso je' wili xkiq'or: Wila' nawaaj, nenooj qachuq i yeb'ee wach ch'ahn, inki taqe.29Re' kipatroon je' wili xuq'or: Ma' chih taj, ruum paruchuqariik-oq chik inche yeb'ee wach ch'ahn, nee-oq taq inaachuq cho haa' i trigo.30Chakanaa' pee taq chi junk'iih johtoq ruuk' i trigo kore' noq naa ruponiik i ruq'ijil i rusik'ariik i wach i trigo. Kora'j naa nuq'orom keh re' i numoso chi peet naakichuqum i yiib' wach ch'ahn, naakib'ak'am paam chi chuhtaal reh i ruk'atariik. Eh naakimolom i koq inaq'wach i trigo pamolb'al reh, inki, inki Jesús. Re' jalwaach q'orik chi riij i rija'eel i mostása (Mar 4.30-32; Luc 13.18-19)31Re' Jesús jinaj wo' chik i jalwaach q'orik xuq'or keh i raj tahqaneel chi je' wili: Re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' i rub'an rija'eel i mostása i rutik parak'aal i winaq.32Korik noq xa re' wo' mostása q'e' kok' taq naq'wach chuwach i xa chib'ih ija'eel. Xa re' la' noq ink'ihik xiik' naah chamiil, imponik chuwach taqe tik, imponik chi je' nimlaj chee'. Eh re' taqe kok' tz'ikin kirupinik pan taxaaj inkiyejaa' kisuuq' nah taq q'ab', inki. Re' jalwaach q'orik chi riij i ch'amb'esb'al ruq'oril kaxlanwi'k (Luc 13.20-21)33Eh jinaj wo' chik i jalwaach q'orik xq'orarik keh ruum i Jesús chi je' wili: Re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' i rub'an i ch'amb'esb'al ruq'oril kaxlanwi'k noq re' ixoq i ruchop oxpaj-oq chi arina, i ruxilakeej ruuk' i, korehtaal i ruch'amb'isaj chu'nchel i q'oor, inki. Re' ruch'ob'ariik rub'ehel chih kamaj i jalwaach q'orik xuq'or i Jesús (Mar 4.33-34)34Eh chu'nchel i wili panjalwaach q'orik xuq'or i Jesús keh i tinamit ma' xtaj i xuq'or keh chi ma' ta panjalwaach q'orik.35Reh chi xooj eloq wach i ruq'orom chaloq i jalal ruq'oral i Dios chi je' wili:
Re' hin naa nuq'oriik panjalwaach q'orik. Wilik i naa nuq'orom, re' i ma' eht'alimaj taj i rutz'uhkriik i wach ak'al, inki, inki Jesús. Re' Jesús i ruch'ob' rub'ehel i jalwaach q'orik chi riij i yiib' wach ch'ahn36Eh re' Jesús xuch'aq taqe kahnoq i tinamit, xokik i koq pan jinaj paat. Re' taqe raj tahqaneel xkijil i koq kiib' ruuk', eh je' wili i xkiq'or reh:
Inqaaj chi neenaq'or qeh chib'ih raaj ruq'orom i jalwaach q'orik chi riij i yeb'ee wach ch'ahn tikooj chupaam i ye'aab', inki taqe.37Re' Jesús je' wili xuq'or keh:
Re' i xtikwik reh i holohik laj i ja' nujalwaach i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq.38Re' ye'aab' rujalwaach i wach ak'al. Eh re' holohik i ja' kijalwaach i wilkeeb' pa runimaal rajaawriik i Dios. Re' i yeb'ee wach ch'ahn kijalwaach i tinamit ehchalimaj taqe ruum i aj Yahm.39Eh re' aj ixowaal xk'ulik tikwoq reh i yeb'ee wach ch'ahn rujalwaach i aj Yahm. Eh re' i rusik'ariik i wach i tik rujalwaach i rukuxiik wach i wach ak'al wili. Re' taqe móso i kimolwik reh i wach i tik kijalwaach taqe ánjel.40Nik' wach imb'aan reh i yeb'ee wach ch'ahn noq inchuqarik, eh ink'atarik pan q'aaq', je' wo' re' na' sacharoq wach i wach ak'al wili.41Re' hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, naa nutaq'aam taqe i nuánjel chumolariik kiwach, chi kehteesjiik pa runimaal rajaawriik i Dios taqe i kiminwik reh pamahk tokoom, je' wo' i kib'anik reh i yiib' wach na'ojb'al.42Re' taqe re', naakikutariik pa runimaal q'aaq' ar naa koq'iim, naakiqirich'eem naah i keeh.43Eh re' taqe i korik wach kik'ux, xa je' chik rukab' i rusaqumaal i q'iij i kisaqumaal naa rub'anam pa runimaal rajaawriik i Dios re' i kaJaaw. Wila' nawaaj taq ab'iram taqe wili, chab'iraj taq, inki Jesús. Re' jalwaach q'orik chi riij i xiik' naah k'ihaal tz'aaq muq'amaj44Re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' jino'q i xiik' naah k'ihaal tz'aaq muq'amaj pan jino'q ye'aab'. Eh awach neenreqwik reh nee wo' chik i rumuq'aa' ruka'peech. Ruum i rusuqkiil ruk'ux, neenooj ruk'ayej chu'nchel i chib'ih reh re' chik i ye'aab' re' re' neeruloq', inki Jesús. Re' jalwaach q'orik chi riij i perla k'ih tz'aaq45Re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' jino'q i aj yakool sik'ij holohaq ab'aj i rub'an, re' ruuk' i perla inkiq'or reh.46Noq re' aj yakool re' re' nee rureq jino'q i k'ih tz'aaq perla, neenooj ruk'ayej chu'nchel i chib'ih reh re' chik i perla re' re' neeruloq', inki. Re' jalwaach q'orik chi riij i ya'l b'anb'al kar47Re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' i rub'an i ya'l chopb'al kar noq inkutarik qohoq pan palaw, xa chib'ih kariil i rumol cho wach.48Eh noq i nujik i ya'l, re' taqe aj karineel inkiqerej cho chi chii' palaw. Ar inkitzunaa' kiib' chuchihariik wach i kar. Re' taqe kik'uxarik, inkimol pantaq chakach, re' ma' kik'uxarik taj, inkiq'eb' reje.49Je' re' i naa rub'aan kuuk' i tinamit noq naa rusachariik wach i wach ak'al wili: Naa kichaliik taqe ánjel, naa ruk'uliik kichihim i korik wach kik'ux chi kixilak i yiib' wach kina'ojb'al.50Re' taqe yiib' wach kina'ojb'al naakikutariik pa runimaal q'aaq' ar naa koq'iim eh naakiqirich'eem naah i keeh, inki Jesús. Re' ak' k'uhb'aal, eh re' Najtir k'uhb'aal51Re' Jesús xupahqaaj keh i raj tahqaneel chi je' wili:
¿Mi nareq aj wo' taq chi riij chu'nchel i wili? inki.
Hoo', Jaaw, inqareq chi riij, inki taqe.52Re' i Jesús je' wili i xuq'or keh i raj tahqaneel:
Jino'q ink'uhtanik ree k'uhb'aal i rutijej riib' ruuk' i runimaal rajaawriik i Dios, i rureq chi je' rukab' jino'q i ehchan paat inchol rehtesjiik iloq i ak', ik'aal wach chi xilak taqe i chib'ih reh, inki. Re' Jesús xooj wo' chik k'oloq Nazaret (Mar 6.1-6; Luc 4.16-30)53Noq xukohlaaj ruq'orariik taqe jalwaach q'orik wili i Jesús, xelik reje ar,54eh xponik parutinamiit. Ar xutoq'aa' k'uhb'alinik chupaam i paat inlooq'jik wii' Dios. Eh re' taqe tinamit xsahchik kik'ux ruum i k'uhb'alinik xub'an, je' wili i xkiq'or:
¿Aha' xutijej i na'ojb'al reht'al i winaq wili nik' wach noq i ruk'uhtaaj taqe i ma' ilooj taj wili?55Re' winaq wili rak'uun i aj sehk, eh re' rutuut, María rub'ihnaal. Re' i winaq wili, ras i Jacobo, ras i José, ras i Simón eh ras Judas.56Eh re' taqe ranaab' ayu' patim taqe chi qaxilak. Eh ¿Nik' wach noq reht'al chu'nchel i na'ojb'al wili? inki taqe.57Ruum i re', ma' xkaaj ta kinimam i Jesús. Eh je' wili i xq'orarik keh ruum i Jesús:
Xti korik noq re' jino'q i jalal ruq'oral i Dios xa aha' inye'arik ruloq'il, eh parutinamiit parupaat ma' ajwaal ta wach, ki uchjik.58Re' Jesús ma' q'e' ta k'ih i ma' ilooj taj xub'an ar, ruum re' taqe tinamit ma' xkinimaj taj i Jesús. Re' i rukimiik i Juan aj qasan ha' (Mar 6.14-29; Luc 9.7-9)1Chupaam taqe q'iij re' re', re' Herodes, noq wilik chi ajaab'esil Galilea, xrib'iraj rib'iral i rajaawriik i Jesús.2Eh je' wili i xuq'or keh i raj kamanoom: Re' inkiq'or re' re', noq i nuq'or i hin, re' Juan aj qasan ha' xk'aach wo' chik chaloq. Ruum aj re', wilik rajaawriik chub'aan taqe i ma' ilooj taj, inki.3Re' Herodes je' re' xuq'or, ruum pampeet rutaq'aam ruchopariik i Juan, b'ak'lik wach chi karena noq xutaq'aaj pantz'ilom. Re' Herodes je' re' i xub'an, re' xraaj chi xuch'ikaa' ruk'ux i Herodías, i rehk'een naq i Felipe, re' ruchaaq' i Herodes.4Re' Juan ruq'orom wo' cho reh i Herodes chi ma' ruyee ta riib' chi naa ruk'amam chi rixoqil ixoq re' re'.5Ruum aj re', re' Herodes xraaj wo' naq rukansam i Juan pampeet xa re' la', xyo'jik chikiwach i tinamit, ruum chu'nchel kinimanik reh chi re' Juan jalal ruq'oral i Dios.6Eh noq xponik i ruq'ijil i runinq'ijiik i ruhab'ul i Herodes, xutik'aa' soon i rixq'uun i Herodías chikiwach taqe ulaa'. Eh re' Herodes ma' k'isiin ta xponik chuwach i xq'un re' re'.7Eh xuq'or i korik parub'ihnaal i Dios chi naa ruye'em reh i xq'un chib'ih pa' jariik i neerupahqaaj.8Re' i xq'un re' re', noq taqchi'imaj chik ruum i rutuut, je' wili xuq'or: Yu'naak inwaaj chi nee nayeew weh pan jino'q pulato i naah i Juan aj qasan ha', inki.9Re' reey Herodes xtib'ik wo' naq ruk'ux ruum i xpahqaljik reh. Xa ruum chi ruq'orom chik i korik parub'ihnaal i Dios chikiwach ulaa', ruum aj re', xutaq'aaj ruq'orariik chi ye'aroq reh i xq'un i naah i Juan re' i xupahqaaj.10Re' Herodes xutaq'aaj ruyok'ariik i ralaq i Juan pantz'ilom.11Eh jumehq'iil xkik'am reje pan jinaj pulato i naah i Juan, xkiyeew reh i xq'un chalik i reh xuq'asaj ree rutuut.12Chi riij i re', xi ponik taqe i raj taqareel i Juan, xkik'am reje i ruti'jolal, eh xkimuq'aa'. Eh chi riij i re', xooj kiq'or reh i Jesús chib'ih xuk'ul i Juan. Re' Jesús xuket taqe i ho'oob' miil chi winaq (Mar 6.30-44; Luc 9.10-17; Juan 6.1-14)13Noq xunab'eej i Jesús i xuk'ul i Juan, xelik reje ar chi rutkeel xokik reje pam barco, xooj chupaam i ye'aab' chiq yuuq'. Noq xkinab'eej chi je' re' i tinamit, ma' k'isiin i xi elik reje pankok' tinamit, chi kooq xkitahqeej reje i Jesús.14Eh noq xqajik pan barco i Jesús, xrilow chi wilkeeb' ar i ruk'ihaal tinamit, eh xuketelaaj kiwach, xuk'achrisaj taqe i yowaab' xk'amarik reje ruuk'.15Noq xokik i q'iij, re' taqe raj tahqaneel i Jesús xkijil i koq kiib' ruuk', eh je' wili i xkiq'or reh:
Yu'naak xokik chik i q'iij. Chach'aq taqe reje i tinamit, reh chi neenooj kiloq' kiwa' pan tinamit, ruum ayu' ma' xta patineel, inki taqe.16Re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
Ma' ko ta ruman chi nee kiooj chuloq'ariik i kiwa' neerub'an chi nee taq i nayeew kiwa' i hat, inki.17Re' taqe raj tahqaneel i Jesús je' wili i xkiq'or:
Re' hoj xa ho'oob' wo' tii chi kaxlanwi'k, eh xa ki'ib' wo' chi kar i wilik quuk', inki taqe.18Eh re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
Chak'am taq cho weh ayu', inki.19Eh re' Jesús xuq'or keh i ruk'ihaal tinamit chi kitzunaa' qohoq kiib' nah ch'ahn. Eh xuchop i ho'oob' chi kaxlanwi'k, i ki'ib' chi kar, xtz'ehtanik johtoq pan taxaaj, xut'iosej ree Dios, xuch'uy taqe i kaxlanwi'k, taqe kar, xuyeew keh i raj tahqaneel. Re' keh xipuhkanik keh i tinamit.20Chu'nchel i tinamit wilkeeb' ar xkian kiwa' korehtaal xinujik chi korik. Eh ko kab'laj chik chakach ixkinujisaj chi ruxeer kaxlanwi'k chi ruxeer kar.21Re' i xkian kiwa' chupaam i jumehq' re' re' wilkeeb' naa ho'oob'-oq miil chi winaq, chi ma' ajlamaj ta haa' taqe ixoq, ni xata re' taqe i kok' ha'lak'un. Re' Jesús xb'ehik chi rooq nah palaw (Mar 6.45-52; Juan 6.15-21)22Eh chi riij i re', re' Jesús xuq'or keh i raj tahqaneel chi kiokoq reje pan barco, reh chi peet i keh neekiq'ahxik reje chi juntar i k'isa palaw noq komajaa' imponik i reh, ruum re' reh ko xuch'aq taqe kahnoq i tinamit.23Eh ruch'aqam-oq chik taqe kahnoq i tinamit i Jesús, xjohtik chinaah jinaj i yuuq', reh chi ar xub'an rutiij chi rutkeel. Eh noq xjohtik aq'ab', xa ko wilik wo' ar chi rutkeel.24Noq ponik chik i rub'an i barco k'isiin ma' yejal palaw, xakow chik i ruq'oj i koq riib' i rub'ohl i palaw chuwach i barco, ruum re' teew chuwach inchalik.25Eh parusaq'iik, xb'ehik reje chi rooq i Jesús nah palaw, xujil i koq riib' kuuk' i raj tahqaneel ojik inki a'n pan barco.26Eh xkilow taqe raj tahqaneel chi jinaj i b'ehik i rub'an chi rooq nah palaw, xkik'er kichii' ruum kiyo'jiik:
Wulu' yohb'isaneel inki taqe.27Eh chi jumehq'iil xiq'orob'jik reje ruum i Jesús chi je' wili:
Chakowej taq ak'ux mat yo'jik taq. Re' hin taq k'ahchi' awilom nuwach, inki.28Chalik i Pedro je' wili xuq'or ree Jesús:
Jaaw, wila' re' hat, chayee q'ab' wee hin chi nee kimb'ehik reje chi wooq nah palaw, inki.29Ma' xta reet kim, i nuchjik.
Re' Pedro xelik reje pan barco, xutoq'aa' reje b'ehik chi rooq nah palaw, xooj aha' wilik wii' i Jesús.30Eh noq xrik' raaj i rukowiil i teew i Pedro, xchalik ruyo'jiik. Eh xrik'raaj chi k'ahchi' rujutlujiik qohoq pan palaw, xuk'er chii' chuq'orariik chi je' wili:
Jaaw, kink'oloq ako'leej inki.31Re' Jesús jumehq'iil xuchohpaaj qohoq chi q'ab' i Pedro, je' wili i xuq'or reh:
Re' hat, ma' q'e' ta achopom ak'ux chi nimanik ¿Chib'ih reet noq xa kokiib' wo' ak'ux? i nuchjik.32Noq xijohtik pan barco, jumehq'iil xtz'irlojik i kowlaj teew.33Eh xkilow chi je' re' i wilkeeb' chupaam i barco, xkixuk'aa' kiib' chulooq'jiik i Jesús, je' wili i xkiq'or reh:
Xti korik chi re' hat, hat Rak'uun i Dios inki taqe. Re' Jesús xuk'achrisaj taqe yowaab' ar Genesaret (Mar 6.53-56)34Eh noq xi q'ahxik chi juntar i k'isa palaw, xi ponik paruyuq'ul i Genesaret.35Re' tinamit wilkeeb' ar xkinab'eej wach i Jesús. Eh jumehq'iil xkesaj ruq'orkiil chi junsuut i ye'aab' re' re' chi wilik ar i Jesús, eh xkik'am cho chuwach chu'nchel taqe yowaab'.36Eh re' tinamit re' re' xkipahqaaj otob'il ree Jesús chi atoob' ta xa re' neeruyee q'ab' chi neentz'a'jik i rooq i ruso' kuum i wilik kiyab'ilaal. Eh chu'nchel i xitz'a'inik reh i rooq i ruso', xik'achjik. Re' inq'eb'wik reh pamahk i winaq (Mar 7.1-23)1Eh wilik taqe aj fariseo, je' wo' taqe i kik'uhtanik ree k'uhb'aal, xi chalik Jerusaleem, xkijil i koq kiib' ruuk' i Jesús, xkipahqaaj reh chi je' wili:2¿Chib'ih reet taqe awaj tahqaneel noq ma' nkian taj i kiq'orom kahnoq i qamaam qati't? Re' keh ma' nkitz'aj taj i kiq'ab' noq inki a'n kiwa', inki taqe.3Re' reh je' wili xuq'or keh:
Raaj taq i hat, ¿Chib'ih reet noq ma' na a'n taq i ruq'or i ruk'uhb'aal i Dios ruum i rub'anariik taq ana'ojb'al atijem taq chaloq?4Re' Dios je' wili i ruq'orom chaloq: Chak'ax aatuut awajaaw, eh. Awach i neerub'aj i rutuut rajaaw, naa ruye'ariik pan ti'laj kimik, inki.5Eh re' taq i hat inaq'or taq chi nee ruyee riib' chi neeruq'or winaq reh i rutuut rajaaw chi je' wili: Ma' ruyee ta riib' chi neetinutoob'eej, ruum chu'nchel i chib'ih jariik wilik weh nuq'asam chik chi mayiij chuwach i Dios, inko'q.6Eh inaq'or taq chi awach nee nq'orik reh i je' re', ma' ruman ta chik chi nee rutoob'eej i rutuut rajaaw. Ruum i re', ma' na a'n ta taq i ruq'or i ruk'uhb'aal i Dios ruum i rub'anariik taq ana'ojb'al atijem taq chaloq.7Re' taq i hat, xak'ul taq i na a'n awach, xti korik i ruq'orom taq cho chawiij i Isaías i jalal ruq'oral i Dios, chi je' wili:8Re' taqe tinamit wili xa chi kichii' kinkiloq'ej, eh re' kánima najt wilik wuuk'.9Xa ma' xta rutiq chi kinkiloq'ej, ruum re' k'uhb'aal inkik'uhtaaj xa ruk'uhb'aal winaq, inki, inki Jesús.10Re' Jesús xuyuq'eej ruuk' i tinamit, je' wili xuq'or keh:
Chab'iraj taq, chareq taq chi riij i naa nuq'orom:11Ma' re' taj inokik panchii' i winaq inch'uwa'risanik wach i ránima re' la' i nelik cho panchii' inch'uwa'risanik wach i ránima, inki.12Eh re' taqe raj tahqaneel i Jesús xkijil i koq kiib' ruuk', je' wili xkiq'or reh:
¿Mi xanab'eej chi xyoj kik'ux taqe aj fariseo ruum taqe xaq'or? inki taqe. Eh re' Jesús je' wili xuq'or:13Re' keh naakik'ulum keh je' rukab' i naa ruk'ulum na' chuqaroq haa' i raa' i xa chib'ih jariik chi tik ma' re' ta rutikooj i waJaaw wilik cho pan taxaaj.14Chakanaa' taq, ruum re' keh k'amal kib'eeh taqe i kuch moywach Wila' re' i moywach xuk'am rub'eeh i ruch moywach kikab'cheel nee kiooj q'ehb'oq panjul, inki.15Re' Pedro je' wili xuq'or reh i Jesús:
Inqaaj chi nee nach'ob' rub'ehel qeh chib'ih iraaj ruq'orom taqe xaq'or, inki.16Re' Jesús je' wili i chaq'wik xub'an:
¿Mi xakomajaa' wo' taq inareq chi riij re' hat?17¿Mi ma' nareq taq chi riij re' chi chu'nchel inokik pan chi'is, pan pamis inooj qohoq, eh chi riij i re', inooj wo' chik sa'joq?18Eh re' i nelik cho panchii' i winaq, paránima i nelik chaloq, eh re' re' inch'uwarisanik i ránima,19ruum pan ánima i nelik chaloq taqe wili: Ma' holohik ta laj kapeew, kaansanik iib', ch'aqaj wach kaxáro, k'oyomal, i leq', chukuj q'orik, tz'aqaj wach k'utaaj.20Re' taqe re' ra'j korik re', chi re' re' inch'uwarisanik wach i ránima. Eh re' wi'k imb'aan chi ma' tz'ajooj taj i q'ab'iis, ma' ruch'uwa'risaj ta wach i ránima i winaq inki Jesús. Re' ixoq ma' re' ta aj judío xnimanik reh i Jesús (Mar 7.24-30)21Eh re' Jesús xelik reje ar, paruyuq'ul chik i Tiro, paruyuq'ul chik i Sidón xooj.22Chupaam i ye'aab' re' re', patim jinaj ixoq, aj Canaán k'erik chii' je' wili i xuq'or reh i Jesús:
Jaaw, hat riih rumaam i reey David, chaketelaaj nuwach Chak'achrisaj weh i wixq'uun k'ahchi' rik'iik chi ti' ruum i ma' tob'laj uxlab'al wilik ruuk', inki.23Re' Jesús ma' chaq'wik taj. Eh re' taqe i raj tahqaneel xkijil i koq kiib' ruuk', xkipahqaaj otob'il reh i Jesús je' wili i xkiq'or reh:
Chataq'aaj reje ixoq re' re' q'e' ch'i'k i ruq'or cho chiqiij, inki taqe.24Eh re' Jesús je' wili i xuq'or:
Re' hin xirutaq'aaj chaloq i Dios xa kuuk' taqe aj Israel, i je' sah cheel tentzun noq wilkeeb', inki.25Eh re' ixoq toq' toq' xujil i koq riib' ruuk' i Jesús, xuxuk'aa' riib' chuwach, je' wili xuq'or reh:
Jaaw, cha a'n otob'il weh, inki wo' chik reh.26Re' Jesús je' wili i xuq'or:
Ma' ruyee ta riib' chi neenqaq'uch i ki kaxlanwi'k taqe ak'uunb'ees, eh keh ta chik i tz'i' neenye'arik, inki.27Re' ixoq, je' wili i xuq'or ree Jesús:
Jaaw, korik i xaq'or. Re' taqe tz'i' inkik'ux nare' wo' i keh i ruxeer i kaxlanwi'k i ruq'eb' chee kikoo' nah méxa, inki.28Eh re' i Jesús, je' wili xuq'or:
Ixoq, re' hat xti achopom ak'ux chi nunimjiik. Ruum i re', naa nub'anam otob'il aweh je' rukab' inawaaj, inki.
Eh xa chupaam wo' jumehq' re' re' xk'achjik i rixq'uun ixoq. Re' Jesús ma' k'isiin taqe i yowaab' xuk'achrisaj29Eh re' Jesús xelik reje chupaam i ye'aab' re' re', xik'ik ponoq chi chii' i k'isa palaw wilik paruyuq'ul i Galilea. Eh jumehq'iil xjohtik chinaah yuuq' ar xutzunaa' cho riib'.30Ma' k'isiin i tinamit xkimol kiib' ruuk'. Xkik'am reje i kiyowaab'. Wilik taqe moywach, siik, tuproq, tupq'ab', meem. Eh ma' k'isiin taqe i xa reh reh wach kiyab'ilaal xkik'am reje chuwach i Jesús, eh xuk'achrisaj taqe.31Re' i tinamit xsahchik kik'ux noq xkilow chi re' taqe meem kiq'orik chik, re' taqe tuproq tupq'ab' xik'achjik, re' taqe siik kib'ehik chik, eh re' taqe moywach ki ilwik chik. Ruum i re' xkiyeew ruloq'il i Dios, re' i ki Dios i aj Israel. Re' Jesús xuket i kijib' miil chi winaq (Mar 8.1-10)32Re' Jesús xuyuq'eej taqe ruuk' i raj tahqaneel, je' wili xuq'or keh:
Re' hin q'e' nuketelaaj kiwach i tinamit wili, ruum ixib' chik q'iij kokiik wuuk' ayu', eh ma' xta kiwa'. Re' hin ma' nwaaj ta nutaq'aam taqe reje chi ma' kianam ta kiwa', ruum nee-oq kiq'ehb'ik pamb'eeh ruum kinuhmiik, inki.33Eh re' taqe raj tahqaneel je' wili i xkiq'or:
Ayu' ma' xta patineel ma' ha' ta neenqak'am cho kiwa' taqe i ruk'ihaal tinamit wili, inki taqe.34Re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
¿Jarub' taq i kaxlanwi'k wilik awuuk' i hat? inki.
Re' keh je' wili i xkiq'or:
Xa wuquub' wo' tii chi kaxlanwi'k eh kiib' ixib' i kok' kar wilik quuk', inki taqe.35Chi riij i re', re' Jesús xuq'or keh i tinamit chi kitzunaa' qohoq kiib' wach ak'al.36Eh xuchop i wuquub' chi kaxlanwi'k je' wo' kok' kar, xut'iosej johtoq ree Dios. Eh xuch'uy taqe kaxlanwi'k je' wo' taqe kok' kar, xuyeew keh i raj tahqaneel, re' chik i keh xipuhkanik keh i tinamit.37Chu'nchel i tinamit wilkeeb' ar xkian kiwa', korehtaal xinujik chi korik. Eh ko wuquub' chik i chakach xkinujisaj chi ruxeer kaxlanwi'k chi ruxeer kar, re' i xqohxanik.38Re' taqe xkian kiwa' wilkeeb' naa kijib'-oq miil chi winaq, chi ma' ajlamaj ta haa' taqe ixoq ni xata re' taqe kok' ha'lak'un.39Chi riij i re', re' Jesús xuch'aq taqe kahnoq i ruk'ihaal tinamit, xjohtik reje pan barco, xooj paruyuq'ul i Magdala. Re' taqe aj fariseo, taqe aj saduceo xkipahqaaj jinaj i ma' ilooj taj (Mar 8.11-13; Luc 12.54-56)1Re' taqe i aj fariseo, taqe i aj saduceo, xi chalik chupajariik i Jesús, reh naq chi naa ruq'ehb'iik. Ruum aj re', xkipahqaaj reh chi chub'aan jino'q i ma' ilooj taj, k'uhtb'al reh mi korik chi ruuk' i Dios inchalik.2Eh re' Jesús je' wili i xuq'or keh: Re' taq i hat noq inokik i q'iij, Holohik aq'ab' naa rub'anam yu'naak, ruum kaq paam i taxaaj, tiki taq.3Eh wahq'eq, ma' holohik tee q'iij naa rub'anam yu'naak, ruum kaq eh suutz' paam i taxaaj, tiki taq. Wila' aweht'al taq ¿Chib'ih raaj ruq'orom taqe i ruk'uhtaaj riib' pan taxaaj, chib'ih reet noq ma' nareq taq chi riij chib'ih raaj ruq'orom taqe i ma' ilooj taj ink'uhtjik yu'naak?4Re' tinamit wili yiib' wach kina'ojb'al, ma' korik ta wach kik'ux Inkipahqaaj chi naa nub'anam jino'q i ma' ilooj taj. Re' hin korik i nuq'or chi ma' jino'q chik i ma' ilooj taj q'e' nim wach naa ruk'uhtjiik chuwach i xb'aan cho ruuk' i Jonás, inki.
Eh xukanaa' taqe kahnoq. Re' kik'uhb'aal taqe aj fariseo je' rukab' i ch'amb'esb'al ruq'oril kaxlanwi'k (Mar 8.14-21)5Eh noq xi q'ahxik juntar k'isa palaw taqe raj tahqaneel i Jesús, xsahchik pankik'ux ruk'amariik reje kikaxlanwi'k.6Je' wili i xq'orarik keh ruum i Jesús:
Chab'iraj taq, chawik'raaj taq awiib' ruuk' inkikoj chi ch'amb'esb'al ruq'oril kaxlanwi'k taqe i aj fariseo, taqe i aj saduceo, inki.7Re' taqe raj tahqaneel k'ul xkiq'or chikiwach chi je' wili:
Je' re' i ruq'or qeh, ruum ma' xqak'am ta cho qa kaxlanwi'k, inki taqe.8Noq xunab'eej i Jesús i k'ahchi' kiq'orom, je' wili xuq'or keh:
¿Chib'ih reet noq inaq'or taq chi ma' xak'am ta taq chaa kaxlanwi'k? Ma' achopom ta taq ak'ux chi nimanik9¿Mi xakomajaa' wo' taq inareq chi riij re', mi ma' nk'ulik taq panak'ux re' i ma' ilooj taj xnub'an noq xnuch'aq i ho'oob' chi kaxlanwi'k keh i ho'oob' miil chi winaq? Eh ¿Jarub' chakach taq i xanujisaj chi ree ruqox?10Eh ¿mi ma' nk'ulik taq panak'ux re' i wuquub' chi kaxlanwi'k xnuch'aq keh i kijib' miil chi winaq? Eh ¿jarub' i chakach taq xanujisaj chi ree ruqox?11Eh ¿Mi ma' xareq taq chi riij re' chi ma' chi riij ta kaxlanwi'k k'ahchi' xinq'orik, noq xnuq'or taq aweh chi chawik'raaj taq awiib' ruuk' inkikoj chi ch'amb'esb'al ruq'oril kaxlanwi'k taqe aj fariseo, taqe aj saduceo? inki Jesús.12Ruuk' i re', xkireq chi riij taqe raj tahqaneel chi re' Jesús ma' re' ta chi riij ch'amb'esb'al ruq'oril kaxlanwi'k xq'orik, chi riij la' i k'uhb'alinik inki a'n taqe aj fariseo, taqe aj saduceo k'ahchi' chi q'orik. Re' Pedro xuq'or chi re' Jesús re' i Cristo (Mar 8.27-30; Luc 9.18-21)13Noq xponik i Jesús pan tinamit Cesarea, wilik paruyuq'ul i Filipo, xupahqaaj keh raj tahqaneel chi je' wili:
¿Awach aj wo' hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq noq inkiq'or i tinamit? inki.14Eh re' keh je' wili i xkiq'or:
Wilik kiq'orik reh chi re' hat Juan aj qasan ha', eh chi re' hat i Elías, chi re' hat Jeremías, chi re' hat jinaj keh i jalal ruq'oral i Dios xi wihik chaloq najtir, inki taqe.15Eh raaj taq i hat, ¿awach i hin noq inaq'or taq? inki keh i raj tahqaneel.16Re' Simón Pedro je' wili i chaq'wik xub'an:
Re' hat i Cristo, i Rak'uun i k'achlik Dios, inki reh.17Re' Jesús je' wili chaq'wik xub'an:
Atoob' aweh i hat Simón, hat rak'uun i Jonás, ruum re' xaq'or, ma' re' ta jino'q winaq xk'uhtanik aweh re' la' waJaaw wilik cho pan taxaaj xk'uhtanik chaaweh.18Re' hin i nuq'or aweh chi re' hat i Pedro. Eh re' nimlaj ab'aj wili naa nukojom chi kaa' ki'sil chu'nchel i naakinimaniik weh. Re' keh ma' xta naa kuuchjiik ruum i ruwinqilal i kimik.19Re' hin naa nuye'em aweh taqe laweh tehb'al reh i runimaal rajaawriik i Dios. Aha' wilik i naa aye'em q'ab' i hat chi naa rub'aan ayu' wach ak'al, naa wo' rub'aan ar pan taxaaj. Aha' wilik i ma' naa ta aye'em q'ab' i hat chi naa rub'aan ayu' wach ak'al, ma' naa ta wo' rub'aan ar pan taxaaj, i nuchjik.20Chi riij i re', re' Jesús xuq'or keh i raj tahqaneel chi ma' awach ta eh naa kiq'orom chi re' reh i Cristo q'orooj cho rib'iral. Re' Jesús xuq'or rib'iral i rukimiik (Mar 8.31—9.1; Luc 9.22-27)21Eh chupaam i q'iij re' re', re' Jesús xuch'ob' rub'ehel keh i raj tahqaneel chi ajwaal wach chi naa rojiik Jerusaleem. Chi ar naa ruk'ulum i ti' k'axik kuum i nimaq wach kikamaj, kuum kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, kuum i kik'uhtanik reh i k'uhb'aal. Eh chi naa rukanteesjiik chi paroox q'iij naa wo' chik ruk'aach chaloq.22Noq xrib'iraj chi je' re' i Pedro, xresaj reje chi rutkeel i Jesús, eh xtohq'ik ruq'ilim:
Jaaw, ma' ta naq neraaj i Dios chi neenak'ul i ti' k'axik re' re' inki reh.23Eh re' Jesús xusutej riib' chutz'ehtjiik i Pedro, je' wili runaqariik xub'an:
Pedro, eleen chi nuwach je' akab' i aj Yahm, ruum k'ahchi' aq'atam panub'eeh. Re' hat ma' re' taj iraaj i Dios inakapaaj riij re' la' inkaaj i tinamit inakapaaj, i nuchjik.24Chi riij i re', re' Jesús je' wili i xuq'or keh i raj tahqaneel:
Awach iraaj chi neenokik haa' chi waj tahqaneel, marub'an chik runa'ojb'al chi rib'il riib', chuk'am la' rukuruus, eh kirutahqeej.25Awach iraaj ruko'leem riij i ruk'achariik ayu' wach ak'al, naa ruq'eb'em i juneliik k'acharik. Eh awach i nee ruq'eb' i ruk'achariik ayu' wach ak'al ruum i nunimjiik i hin, re' reh naa rureqem i juneliik k'acharik.26¿Chib'ih neerutiq reh jino'q chi nee rehchaaj chu'nchel i wilik wach ak'al eh neeruq'eb' i ránima? ¿Nik' chik wach rutojariik riij i ko'lemb'al ree ránima neerub'an?27Re' hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq naa nuk'uliik iloq ruka'peech ruuk' i ruloq'il i waJaaw, wuch'ihil taqe nuánjel, kora'j naa nuye'em re' i kitojb'aal i ju'jun re' q'oreel chib'ih xkian chib'ih xkiq'or.28Re' hin ak'uunb'ees nuwii' winaq xti korik i nuq'or taq aweh chi wilik i wilkeeb' ayu' ma' naa ta kikimiik chi komajaa' inkilow i nuk'uliik ruuk' i wajaawriik chi reyil, inki. Re' noq xjaljik ruwii' i Jesús (Mar 9.2-13; Luc 9.28-36)1Waqiib'-oq chik q'iij rub'aan taqe re', re' Jesús resaj reje i Pedro ruch'ihil i ki'ib' chi kichaaq' kiib', re' Jacobo, eh re' Juan, xuk'am reje chinaah jinaj i yuuq' najt naah.2Eh ar xjaljik ruwii' i Jesús chikiwach. Re' wach xan reprotik chik je' rukab' i q'iij. Eh re' ruso' xsutinik chi xasaq saq chik, je' rukab' i saqumb'al.3Chupaam i jumehq' re' re', xkilow wach i Moisés, i Elías, k'utaaj inki a'n ruuk' i Jesús.4Eh re' Pedro je' wili xuq'or ree Jesús: Jaaw, ma' xta reet chi wilkooj ayu' i hoj wila' nawaaj, neenuyejaa' ixib'-oq i kok' perpat ayu', jinaj awee hat, jinaj i ree Moisés, eh jinaj i reh i Elías, inki.5Eh re' Pedro noq xuq'or taqe re', jinaj i suutz' xchalik chikinaah xasaqum chik paam xsuutjik kiij ruum i rumuuj. Chupaam i suutz' re' re' xb'aan chaloq jinaj i q'orik, je' wili xuq'or: Re' i wili i Wak'uun q'e' nuk'ax, eh q'e' suq nuk'ux chi riij, eh re' i naa ruq'orom i reh, re' taq chab'iraj, inki.6Noq xkib'iraj i q'orik re' re', ixib' chi raj tahqaneel i Jesús ma' k'isiin xiyo'jik, xkipachaa' qohoq kiib' wach ak'al.7Noq xrilow chi je' re' i Jesús, xujil i koq riib' kuuk', xutz'a'j taqe i koq, je' wili xuq'or keh: Ik'oq taq ayo'jiik wukteen taq johtoq, ki uchjik.8Eh noq xi wuktik johtoq, ma' awach ta chik jino'q tokoom xkilow wach ar, ach wo' re' i Jesús xkilow chi wilik ar.9Noq qajik inki a'n chaloq chinaah i yuuq' re' re', re' Jesús je' wili i xuq'or keh i ixib' chi raj tahqaneel:
Ma' awach taq eh aq'or chib'ih taq i xawilow kore' taq naa aq'orom na' kinwukteesjoq cho chi k'achlik nuwach i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, inki.10Re' taqe i raj tahqaneel xkipahqaaj reh i Jesús chi je' wili:
¿Chaaj wo' reet re' noq inkiq'or taqe i kik'uhtanik ree k'uhb'aal chi peet i Elías naa ruk'uliik iloq chuwach i Cristo? inki taqe.11Eh re' Jesús je' wili kichaq'weesjiik xub'an:
Korik, q'orooj chaloq chi re' Elías peet naa ruk'uliik iloq, eh re' reh naa rutuswiik wach chib'ih taqe i naa rub'anam i Dios.12Eh re' hin i nuq'or taq aweh chi re' Elías xk'ulik chik. Xa re' la', re' keh ma' xkiyeew ta rajaawriik, xkian la' ti' k'axik reh, nik' wach i xkaaj i keh. Je' wo' chik re' i ti' k'axik naa kianam wee hin, i xnuyejaa' wiib' chi winaq, inki.13Ruuk' i xq'orarik keh re' re', re' taqe raj tahqaneel xkinab'eej chi re' Jesús chi riij i Juan aj qasan ha' k'ahchi' chi q'orik. Re' Jesús xuk'achrisaj jinaj ak'un wilik jinaj i ma' tob'laj uxlab'al ruuk' (Mar 9.14-29; Luc 9.37-43)14Eh noq xi ponik i wilkeeb' wii' i tinamit, jinaj i winaq xujil i koq riib' ruuk' i Jesús, xuxuk'aa' riib' chuwach, je' wili xuq'or reh:15Jaaw, chaketelaaj wach i wak'uun. Chak'achrisaj weh, ruum re' reh k'ahchi' rik'iik pa runimaal ti' ruum nahool, inq'ehb'ik wach ak'al, eh k'ih pech inq'ehb'ik pan q'aaq', je' wo' panha'.16Re' hin xnuk'am chaloq i wak'uun chikiwach awaj tahqaneel, xa re' la' xama' nkian ta wo' ruk'achreesjiik, inki.17Re' Jesús je' wili chaq'wik xub'an:
Hat taq tinamit ma' tinimanik ta taq, yiib' taq wach ana'ojb'al ¿Xti nik' aj wo' najtiil naa nub'anam taq awuuk'? Eh ¿nik' najtiil naa nukuyum taq ayiib' wach na'ojb'al? Chak'am taq cho weh re' aak'un re' re' inki.18Eh re' reh xuq'il i ma' tob'laj uxlab'al, xresaj ruuk' aak'un. Eh chupaam i jumehq' re' re' xanoq wo' xk'achjik aak'un.19Chi riij i re', re' taqe raj tahqaneel i Jesús xkiq'o'reej chi rutkeel i je' wili xkiq'or reh:
¿Chib'ih reet noq ma' xqa a'n ta rehtesjiik i hoj i ma' tob'laj uxlab'al ruuk' ak'un re' re'? inki taqe.20Re' Jesús je' wili xuq'or keh:
Ma' xa a'n ta taq, ruum ma' achopom ta taq ak'ux. Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh, chi aye'em ta taq ak'ux xa je' ta naq nimaal naq'wach mostása, noq nee naq taq inaq'or reh i yuuq' wili, eleen ayu', re' yuuq' nee wo' naq i rujal ruye'aab', ma' xta naq i k'axik taq chawach.21Re' ma' tob'laj uxlab'al wili, ma' nee ta nelik xa chi je' wili ko ruuk' la' tiij chi ma' b'anooj ta wi'k ha' neenelik, inki. Re' Jesús xuq'or rib'iral ruka'peech i rukimiik (Mar 9.30-32; Luc 9.43-45)22Noq ruch'ihil taqe i raj tahqaneel i Jesús chi b'ehik ar paruyuq'ul i Galilea, je' wili i xuq'or keh: Re' hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq naa kinkiq'asam pan kiq'ab' i tinamit.23Eh naa kiin kikansam, eh paroox q'iij naa wo' chik wukteesjiik chaloq chi k'achlik nuwach, inki.
Noq xkib'iraj chi je' re' taqe raj tahqaneel, ma' k'isiin ta noq xtib'ik kik'ux. Re' i tooj inkamanik parupaat i Dios24Noq xponik i Jesús ruch'ihil taqe raj tahqaneel Capernaum, re' taqe i kipahqanik ree tooj inkamanik parupaat i Dios xiooj chi rilariik i Pedro, eh xkipahqaaj reh chi je' wili:
Raaj awaj tijoom i hat, ¿mi ruyeew i tooj inkamanik parupaat i Dios? inki taqe.25Hoo', i rutoj, inki i Pedro.
Noq xokik pampaat i Pedro i wilik wii' i Jesús, peet i reh xq'orob'jik, je' wili i xq'orarik reh:
Raaj i hat Simón, ¿chib'ih inakapaaj i hat? ¿Awach eh inkipahqaaj i tooj i reey ayu' wach ak'al, je' wo' hoq i q'asanik tumiin? ¿Mi xa reh taqe kitinamitaal, oon inkipahqaaj wo' reh taqe tokoom tinamit? inki.26Re' Pedro je' wili chaq'wik xub'an:
Noq i nukapaaj i hin, xa keh i tokoom tinamit inkipahqaaj, inki.
Re' Jesús je' wili xuq'or:
Re' kitinamitaal i reey ma' xta tooj naa kianam.27Reh chi ma' awach taj ineenqayoj ruk'ux, hiy chi chii' i k'isa palaw, chakut qohoq i chopb'al kar. Eh re' peet kar neenawesaj, neenareq panchii' jinaj i tumiin. Ruuk' i re' neenooj aq'asaj i nutooj i hin, eh nee wo' nooj aq'asaj aatooj i hat, inki. Awach i q'e' naa ruye'ariik runimaal wach (Mar 9.33-37; Luc 9.46-48)1Chupaam i q'iij re' re', xkijil i koq kiib' i raj tahqaneel ruuk' i Jesús, je' wili xkiq'or reh:
¿Awach i q'e' naa ruye'ariik runimaal wach pa runimaal rajaawriik i Dios? inki taqe.2Chalik i Jesús xuyuq'eej ruuk' jinaj i k'isaak'un, xuyeew pankiyejaal,3je' wili i xuq'or:
Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh, wila' ma' xajal taq wach ana'ojb'al, wi ma' xa a'n taq chi je' rukab' i k'isa k'un wili, ma' jaruuj taq naa awokiik pa runimaal rajaawriik i Dios.4Re' i q'e' naa ruye'ariik runimaal wach pa runimaal rajaawriik i Dios, re' i naa ruloch'om riib', eh neerub'an chi je' rukab' i k'isa k'un wili.5Eh awach i ruk'ul ruuk' panub'ihnaal jino'q i k'isa k'un je' rukab' i wili, re' wo' hin kiruk'ul ruuk', inki. Re' ruyohb'alil i q'ehb'ik pamahk (Mar 9.42-48; Luc 17.1-2)6Xa awach i neenq'eb'wik reh pamahk jino'q i nukok'taaq kinimanik weh i ruk'ul naq chi neenb'ak'arik chi ralaq jino'q qamaam ab'aj ke'b'al, eh neenkutarik paruchamiil i palaw.7Eh q'e' ti' chi reh i tinamit wach ak'al chi neenq'ehb'ik pamahk. Re' xa chib'ih jariik inq'eb'wik pamahk, xanaa wo' ruwihiik xa re' la', xiik' naah ti'kiil i naa ruk'ulum awach inq'eb'wik keh pamahk i tokoom.8Ruum aj re', wila' re' jino'q aawooq oon jino'q aq'ab' inq'eb'wik aweh pamahk, chayok' iloq, chaq'eb' reje wulu' ruum ma' xta reet chi xa jinaj aawooq xa jinaj aq'ab' noq netiokik chupaam i juneliik k'acharik chuwach chi wilik kab'chel aawooq kab'chel aq'ab' noq nee tikutarik pan q'aaq' chi juneliik.9Eh wila' re' jino'q i naq'awach inq'eb'wik aweh pamahk, chawesaj iloq, chaq'eb' reje wulu' ruum ma' xta reet chi xa jinaj i naq'awach noq nee ti okik chupaam i juneliik k'acharik chuwach chi wilik kab'chel i naq'awach noq nee tikutarik pan q'aaq', inki. Re' jalwaach q'orik chi riij isah cheel tentzun (Luc 15.3-7)10Maawixowaaj taq kiwach i nukok'taaq wili, ruum re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi re' i ki ánjel incha'jinik keh juneliik wilkeeb' i koq chuwach i waJaaw wilik cho pan taxaaj.11Re' hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq xin chalik chi kiko'ljiik taqe q'ehb'inaq pankimahk.12¿Chib'ih taq inaq'or i hat chi riij i wili? Qaq'or chi re' jino'q winaq wilik jino'q siento rutentzuun, eh neensahchik jino'q chuwach. ¿Mi ma' nee naq i rukanaa' kahnoq panch'ahn i ach jinaj ma' siento eh nenooj chusik'ariik i rutentzuun jinaj?13Eh wila' xureq chaloq i jinaj chi tentzun re' re', re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi ma' k'isiin ta neensuuqb'ik ruk'ux chi riij i jinaj re' re' chikiwach taqe i ach jinaj ma' siento ma' sahchinaq ta taqe.14Je' wo' re' i rub'an taq aaWaJaaw i hat wilik cho pan taxaaj ma' raaj ta chi neensahchik jino'q keh i nukok'taaq wili, inki. Nik' wach rukuyariik ru mahk i hermano naa rub'aan (Luc 17.3)15Wila' xmahkunik chawach aahermano, cha a'n ak'utaaj ruuk' chi rutkeel, cha q'or reh chib'ih xmahkunik wii'. Eh wi xatrunimaj, iraaj ruq'orom chi xak'am wo' taq chik awiib' pansuqkiil k'uxliis ruuk'.16Eh wila' ma' xatrunimaj cha wutkeel, chayuq'eej chawiij jino'q oon ki'ib'-oq i hermano, reh chi ruuk' i kiq'oral i ki'ib' oon ixib', neen korjik chib'ih taq i k'ahchi' ayejaam wach.17Eh wila' ma' xunimaj taqe re', cha q'or keh i komoon aj nimaneel. Eh wila' ma' xunimaj wo' taqe re', inchol akojom chi je' rukab' i ma' nimanik ta ree Dios, oon je' rukab' i aj pahqan tooj.18Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi re' i naa taq aye'em q'ab' i hat chi naa rub'aan ayu' wach ak'al, naa wo' rub'aan pan taxaaj. Eh re' i ma' naa ta taq aye'em q'ab' i hat chi naa rub'aan ayu' wach ak'al, ma' naa ta wo' rub'aan pan taxaaj.19Eh i nuq'or taq aweh i wili: Wila' wilik taq kiib'-oq aweh i hat ayu' wach ak'al i neenkian jinaj wach kik'ux chupahqaljiik pan kitiij i xa chib'ih jariik inkaaj kipahqaam, re' QaJaaw wilik cho pan taxaaj nee wo' ruyeew cho keh.20Ruum xa aha' pa' kimolom kiib' panub'ihnaal ki'ib' oon ixib'-oq, re' hin wilkiin pankiyejaal pan kixilak, inki Jesús.21Eh re' Pedro xooj rupahqaaj ree Jesús chi je' wili:
Jaaw, ¿jarpech aj wo' naa nukuyum ru mahk i nuhermano wila' xmahkunik chi nuwach? ¿Mi manlik ruuk' i wuquub' pech neenukuy ru mahk? inki.22Eh re' Jesús je' wili chaq'wik xub'an:
Re' hin i nuq'or aweh chi ma' xata wuquub' pech lajeeb' la' rukajwinaq pech chi wuquub' pech naa akuyum ru mahk aahermano, i nuchjik. Re' jalwaach q'orik chi riij i móso ma' xraaj ta kuyuj mahk23Ruum aj re', re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' i xub'an jinaj i reey, xraaj naq rub'irim riij i kik'aas taqe rumoso.24Eh noq k'ahchi' naq rutoq'aam rub'irariik riij i kik'aas taqe rumoso, jinaj i xooj kipab'aa' chuwach, xiik' naah k'ihaal i ruk'aas ruuk'.25Ruum chi ma' xta rutumiin i móso re' re' tojb'al ree ruk'aas, re' reey xutaq'aaj ruq'orariik chi k'ayjoq pankowlaj kamanik i aj k'aas, je' wo' rehk'een, taqe i rak'uun rixq'uun, chi k'ayjoq i chib'ih reh, reh chi nee rutoj i ruk'aas.26Xrib'iraj chi je' re' i móso wilik ruk'aas, xuxuk'aa' riib' chuwach i reey, xupahqaaj rukuyb'al reh, je' wili xuq'or: Jaaw, cha kuy pee chik k'isinoq numahk. Re' hin xanaa wo' nutojom aweh chu'nchel i nuk'aas, inki.27Eh re' reey xuketelaaj wo' wach i aj k'aas, eh rukuyum-oq chik ru mahk ruuk' i ruk'aas, xroq'taaj reje.28Eh noq x-oq'teesjik reje i móso re' re', xuk'ul jinaj i ruch móso wilik k'isiin ruk'aas ruuk' xuchop chi ralaq, xtohq'ik rub'iyim, je' wili xuq'or reh: Chatoj weh aak'aas, inki.29Eh re' ruch móso xuxuk'aa' riib' chuwach, xupahqaaj rukuyb'al reh, je' wili xuq'or: Chakuy pee chik k'isinoq numahk. Re' hin xanaa wo' nutojom aweh chu'nchel i nuk'aas i nuchjik.30Eh re' reh ma' xukuy ta k'isinoq ru mahk i ruch móso xutaq'aaj la' pantz'ilom, re' xraaj i reh chi korehtaal intojarik reh i k'aas.31Re' xub'an reh i ruch móso i winaq re' re', q'e' ti' xkik'raaj i móso junch'uq. Ruum i re', xooj kiq'or reh i reey chu'nchel chib'ih i xk'ularik.32Eh re' reey xutaq'aaj ruk'amariik i ma' xkuywik ta mahk re' re', je' wili xuq'or reh: Re' hat yiib' wach ana'ojb'al. Re' hin xnukuy amahk ruuk' chu'nchel aak'aas wilik naq wuuk', ruum xapahqaaj kuyb'al amahk weh.33Je' wo' naq re' i xa a'n i hat, xaketelaaj wo' naq wach awuch móso je' rukab' noq xnuketelaaj awach i hin, i nuchjik.34Eh re' reey ma' k'isiin ta xchalik ruk'aah chinaah, xuq'or chi b'anroq ti' k'axik reh korehtaal neerutoj chu'nchel i ruk'aas.35Je' wo' re' i naa rub'anam taq awuuk' i hat i waJaaw wilik cho pan taxaaj wila' ma' nakuy taq ru mahk chu'nchel ak'ux aahermano cha ju'junaal, inki Jesús. Re' Jesús xq'orik chi riij i ch'aqaj iib' noq b'anooj chik kaxáro (Mar 10.1-12; Luc 16.18)1Eh noq xukohlaaj ruq'orariik taqe re' i Jesús, xelik reje Galilea, xooj paruyuq'ul i Judea, re' wilik parelb'aal q'iij ree nim ha' Jordán.2Eh re' Jesús, ma' k'isiin i tinamit xtahqinik reje reh, eh xuk'achrisaj taqe i yowaab'.3Eh re' taqe aj fariseo, xkijil i koq kiib' ruuk' i Jesús. Xa re' naq inkaaj, chi xmahkunik ta chikiwach xkipahqaaj reh chi je' wili:
¿Mi ruyeew q'ab' i k'uhb'aal chi neeruch'aq riib' i winaq ruuk' i rehk'een ruum i xa chib'ih jariik? inki taqe.4Re' Jesús je' wili kichaq'weesjiik xub'an:
¿Mi ma' awilom taq re' pan santo laj huuj chi re' i Dios xyej-anik cho keh pampeet jinaj i winaq, jinaj ixoq xuyejaa' chaloq?5Eh i ruq'or wo' chi je' wili: Re' winaq koruman chi nareliik nah q'ab' i rutuut rajaaw, ruuk' chik i rehk'een naakik'ulaam wach i kik'achariik. Eh re' taqe ki'ib' re' re' naa kikahniik chi xa jinaj chik taqe, inki.6Je' re' noq, ma' ki'ib' ta chik taqe xa jinaj la' chik taqe. Ruum aj re', ma' jino'q naa ruch'aqwiik kiwach i ruk'ulaam wach i Dios, inki.7Eh re' taqe aj fariseo, je' wili xkiq'or:
¿Chib'aaj wo' reet re' noq xuyeew q'ab' i k'uhb'aal ye'ooj ree Moisés chi re' winaq neerub'an chi nee ruyeew i huuj ch'aqb'al reh i rehk'een? inki taqe.8Re' Jesús je' wili xuq'or keh:
Re' k'uhb'aal re' re' xuyeew taq q'ab' aweh chi naa taq ach'aqam awiib' ruuk' awehk'een, ruum q'e' taq kow anaah. Eh noq xtohq'ik chaloq i k'acharik, ma' je' ta re'.9Re' hin i nuq'or taq aweh chi awach i xuch'aq riib' ruuk' i rehk'een chi ma' ruum ta chi xk'atarik rooq, eh nee wo' chik i rub'an kaxáro ruuk' i tokoom ixoq, xuch'uwa'risaj wach irukaxaro. Eh awach i neerub'an kaxáro ruuk' ixoq ch'aqooj ruum i rub'ahiil, re' winaq re' re' nee wo' ruch'uwa'reej wach irukaxaro, inki.10Noq xkib'iraj chi je' re' i raj tahqaneel i Jesús, je' wili xkiq'or reh:
Wila' je' re' i k'acharik naa rub'anam i winaq ruuk' i rehk'een, xama' xta nkih chi neenb'aan kaxáro, inki taqe.11Re' Jesús je' wili i chaq'wik xub'an:
Ma' chu'nchel ta kireqwiik chi riij i k'ahchi' nuq'orom wili, xa re' wo' naakireqwiik chi riij awach taqe aj eh ruye'em chi naab'jik i Dios.12Re' taqe winaq k'ih b'uhr wach imb'anik keh chi kapuun taqe: Wilik taqe i xa chi kaasb'al chi kapuun taqe, eh wilik taqe i xamb'aan keh chi kapuun taqe, eh wilik taqe, i xa nkaaj chi kikahnik chi kapuun taqe reh chi naa kianam chi korik i rukamaj i Dios. Awach iraaj runimam i wili, chunimaj, inki Jesús. Re' Jesús xukuxisaj taqe kok' ha'lak'un (Mar 10.13-16; Luc 18.15-17)13Eh wilik taqe i kok' ha'lak'un xkik'am chaloq chuwach i Jesús, reh chi naa ruye'em kab'chel i q'ab' chikinaah, eh naa rub'anam rutiij chikinaah. Eh re' taqe raj tahqaneel kiq'il taqe i kik'amwik cho keh i kok' ha'lak'un.14Eh re' i Jesús, je' wili xuq'or keh i raj tahqaneel:
Maaq'il taq i kik'amwik cho keh i kok' ha'lak'un. Kik'am pee chaloq wuuk', ruum re' i runimaal rajaawriik i Dios keh taqe awach je' kikab' i kok' ha'lak'un wili, inki.15Eh xuyeew wo' kab'chel i q'ab' chikinaah i kok' ha'lak'un. Eh xelik reje chupaam i ye'aab' re' re'. Jinaj i k'ijool q'e' b'ehoom xq'orinik reh i Jesús (Mar 10.17-31; Luc 18.18-30)16Jinaj i k'ijool q'e' b'ehoom xooj ruuk' i Jesús, je' wili xuq'or reh:
Hat atoob'laj aj Tijineel, ¿Chib'ih i holohik laj na'ojb'al naa nub'anam, reh chi neenwehchaaj i juneliik k'acharik? inki.17Re' Jesús je' wili xuq'or:
¿Chib'ih reet noq inaq'or chi hin atoob'? Ma' awach ta chik jino'q atoob' xa re' wo' hoq i jinaj chi Dios atoob'. Wila' nawaaj chi neenawehchaaj i juneliik k'acharik, cha nimaj taqe ruk'uhb'aal i Dios, i nuchjik.18¿Aha' aj wo' wilik taqe re' i k'uhb'aal re' re'? inki noq xchaq'wik i k'ijool.
Re' Jesús je' wili xuq'or:
Re' chi ma' naa taa a kansam aawas achaaq'.
Ma' naa taa ch'uwarisam wach aakaxáro. Ma' naa ta welq'aniik. Eh ma' naa ta a'nam i chukuj q'orik.19Eh naa aye'em ruloq'il atuut awajaaw. Naa ak'axam aawas achaaq' je' rukab' noq inak'ax awiib' i hat, i nuchjik.20Eh re' k'ijool je' wili chaq'wik xub'an:
Chu'nchel k'uhb'aal re' re' xa nub'an wo' cho runimjiik. ¿Chib'ih chik jariik i komajaa' nub'an runimjiik chi riij taqe re'? inki.21Re' Jesús je' wili ruchaq'weesjiik xub'an:
Wila' nawaaj chi korik wach ak'ux, hiy chak'ayej chu'nchel i chib'ih aweh, eh re' tz'aaq nee nach'aq keh i neb'aa'. Chi je' re' neen wihik ab'ehomal pan taxaaj, eh netiooj chi wiij, i nuchjik.22Noq xrib'iraj i k'ijool chi naa ruk'ayem i chib'ih reh, ma' k'isiin ta ntz'irik wach noq xooj, ruum q'e' b'ehoom.23Xrilow chi je' re' i Jesús, je' wili xuq'or keh i raj tahqaneel:
Re' hin xti korik taq i nuq'or aweh chi q'e' k'axik chi reh b'ehoom chi neenokik pa runimaal rajaawriik i Dios.24Inuka'pechej wo' chik ruq'orariik taq aweh chi ma' k'axik ta chi reh jino'q i nimlaj chikop cameyo chi neenik'ik paruhopil kúxa chuwach chi neenokik i b'ehoom pa runimaal rajaawriik i Dios, inki.25Eh noq xkib'iraj chi je' re' taqe raj tahqaneel, ma' k'isiin ta xsahchik kik'ux, je' wili i xkiq'or:
¿Awach aj wo' re' i naa ruko'ljiik chi je' re'? inki taqe.26Xrib'iraj chi je' re' i Jesús, xutz'ehtaaj panaq' kiwach, je' wili i xuq'or keh:
Re' wili k'axik rub'aan chi keh i winaq. Raaj chi reh i Dios ma' k'axik ta k'isinoq chi b'anarik, ki uchjik.27Chalik i Pedro je' wili xuq'or:
Re' hoj xqakanaa' chaloq chu'nchel i chib'ih jariik wilik qeh, eh re' chik i hat xatqatahqeej. ¿Chib'ih i naa qak'ulum chi jilow? inki.28Eh re' Jesús je' wili kichaq'weesjiik xub'an:
Re' hin xti korik taq i nuq'or aweh chi na' jalaroq wach chu'nchel, re' noq naa nutzuhniik pan nuloq'laj ye'aab' i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq re' taq i hat, i hat taq kab'laj chi waj tahqaneel, naa wo' taq atzuhniik chupaam i kab'laj chi tzunaab', reh chi naa taq awokiik haa' chi q'ataj q'orik chikinaah i kab'laj ch'uq chi tinamit Israel.29Chu'nchel taqe i xkikanaa' chaloq kipaat, kas kichaaq' winaq, eh kanaab', kituut kajaaw, kak'uun kixq'uun, oon kak'aal ruum i nunimjiik i hin, jinaj chik siento chi je' re' i jilow naakik'ulum, eh naa wo' kik'ulum chi kikooch i juneliik k'acharik.30Xa re' la', ma' k'isiin taqe i peet b'eeh yu'naak, re' taqe re' naa kikahniik chi xam b'eeh. Eh ma' k'isiin taqe xam b'eeh yu'naak, re' taqe re' naa kikahniik chi peet b'eeh, inki. Re' jalwaach q'orik chikiij taqe aj kamanoom1Re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' i xub'an jinaj i winaq ehchan asiénto: Ko wahq'eq xooj chusik'ariik taqe rumoso, reh chi naa kojiik kamanoom i rutikim wii' i ru uuva.2Noq xureq taqe rumoso, xuq'or keh chi naa rutojom keh i tz'aaq i jinaj q'iij chi kamanik. Eh xutaq'aaj taqe reje chi kamanik i rutikim wii' i ru uuva.3Eh xelik wo' chik chusik'ariik rumoso je' naa b'elejeeb'ora rujohtiik i q'iij. Wilik taqe xponik rureq pank'ayb'al chi ma' xta kikamaj.4Je' wili xuq'or keh: Re' taq i hat neerub'an chi nee taq tiooj chi kamanik nutikim wii' i nu uuva nee wo' taq tinutoj chi manlik, inki. Eh re' taqe i winaq xiooj wo' kamanoom.5Eh re' ehchan asiénto xelik wo' chik reje chusik'ariik ruman rumoso kab'lajora i q'iij. Noq xponik ixib'ora ruqajiik i q'iij, xelik wo' chik reje chusik'ariik ruman rumoso.6Eh je' chik hoob'ora i ruqajiik i q'iij, xooj wo' chik chusik'ariik ruman rumoso. Eh wilik taqe i xponik xureq pan k'aayb'al chi ma' xta kikamaj, je' wili i xuq'or keh: ¿Chib'ih reet noq xat ik'ik taq q'iij ayu' chi ma' xta taq akamaj? inki keh.7Re' keh je' wili i xkiq'or: Ruum chi ma' awach ta nq'orik qakamaj, inki taqe. Eh re' i ehchan asiénto, je' wili xuq'or keh: Nee wo' rub'an chi nee taq tiooj i hat chi kamanik i nutikim wii' i nu uuva, nee wo' taq tinutoj chi korik inki.8Noq xokik i q'iij, re' ehchan ree asiénto je' wili xuq'or reh inilwik ree rukamaj: Chayuq'eej taqe reje i móso, peet taqe neenatoj i xam xkitoq'aa' kamanik. Eh re' taqe peet xkitoq'aa' kamanik, xam taqe neenatoj, inki.9Eh peet wo' xiooj k'oloq taqe i k'isiin ma' hoob'ora ruqajiik i q'iij xkitoq'aa' kamanik, eh manlik wo' wach i tz'aaq i jinaj q'iij chi kamanik i xkik'ul chi kiju'junaal.10Eh noq xiooj k'oloq taqe i peet xi okik chi kamanik, xkikapaaj i keh chi naa ruye'ariik naah i kitojb'aal. Xanaah re', xa re' wo' manlik i tz'aaq i jinaj q'iij chi kamanik i kitojb'aal xkik'ul chi kiju'junaal.11Eh noq xkilow chi je' re' k'ihaal i kitojb'aal xkik'ul, xtohq'ik i koq kichoqem i ehchan ree asiénto,12je' wili xkiq'or reh: Re' taqe wili ko xam xik'u'loq, xa jinaj wo' ora xi kamanik. Eh re' hat eliik wach k'ihaal i qatojb'aal xayeew kuuk'. Xanaah re', re' hoj xqakuy i jinaj q'iij chi kamanik, eh xqakuy wo' rutz'a'iil i q'iij, inki taqe.13Re' ehchan ree asiénto je' wili ruchaq'weesjiik xub'an i jinaj keh i kamanoom re' re': Wamigo, re' hin ma' xtee ma' rub'ehel k'ahchi' kiin awuuk', ruum xqayejaa' awuuk' chi xa re' wo' manlik i tz'aaq i jinaj q'iij chi kamanik naa kaat nutojom.14Chak'ul la' atojb'aal i hat eh hiy. Re' hin je' k'ihaal atojb'aal i hat inwaaj nuye'em reh i koq'uun xokik chi kamanik.15Je' re' naa nub'anam, ruum re' hin wilkiin chinaah i nutumiin chib'ih pa' inwaaj, neenub'an ruuk'. ¿Inawilow oon i hat chi xa hin atoob'? inki ehchan ree asiénto.16Re' reh je' re' xub'an kojb'al rehtaal chi re' taqe xam b'eeh, re' taqe re' naa kikahniik chi peet b'eeh eh re' taqe peet b'eeh, re' taqe re' naa kikahniik chi xam b'eeh, inki Jesús. Re' Jesús xuq'or rib'iral roxpeech i rukimiik (Mar 10.32-34; Luc 18.31-34)17Eh noq johtik chik i rub'an i Jesús Jerusaleem, xuk'am taqe reje chi kutkeel i kab'laj chi raj tahqaneel, je' wili xuq'or keh:18Yu'naak johtik inqa a'n Jerusaleem. Ar naa nuq'ahteesjiik i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq pan kiq'ab' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, eh pan kiq'ab' taqe i kik'uhtanik ree k'uhb'aal. Ar naakiq'atam q'orik chi nunaah, reh i nukanteesjiik.19Eh naa kinkiq'asam pan kiq'ab' taqe ma' re' ta aj Israel, naa kinkikaqse'laam, naa kiin kiq'ojib'eem, naa kiin kiye'em wach kuruus. Xa re' la', paroox q'iij naa wo' chik nuk'aach chaloq, inki. Re' naq i xupahqaaj i rutuut i Santiago eh rutuut wo' hoq i Juan (Mar 10.35-45)20Chi riij i re', re' rehk'een i Zebedeo, ruch'ihil taqe i ki'ib' chi rak'uun, xujil i koq riib' ruuk' i Jesús xuxuk'aa' riib' chuwach chupahqaljiik reh jinaj otob'il.21Eh re' Jesús je' wili i xuq'or ree ixoq:
¿Chib'ih i otob'il inawaaj? inki reh.
Re' ixoq je' wili i xuq'or:
Inwaaj chi re' wak'uun kab'chel neenak'ul taqe awuuk', jinaj i neentzuhnik panasak'aaj, jinaj neentzuhnik panatz'eet, inki.22Eh re' i Jesús, je' wili i xuq'or keh:
Re' taq i hat ma' aweht'al ta taq i k'ahchi' apahqaam. ¿Mi nee taq i nakuy ruuk'jiik re' i jinaj kulk chi k'ah laj ha' naakiye'em weh chi uuk'jik i hin, rujalwaach i ti' k'axik naa nuk'ulum? ¿Mi nee taq inakuy raansil re' i qasanik ha' naa kianam wee hin? inki.
Hoo', neenqakuy raansil, inki taqe.23Re' Jesús je' wili xuq'or keh:
Korik, naa taq akuyum ruuk'jiik i je' jinaj kulk chi k'ahlaj ha' i naa kiye'em weh chi uuk'jik, re' i rujalwaach i ti' k'axik naa nuk'ulum. Xa re' la', ma' weh ta ruye'ariik q'ab' taq aweh chi jinaj i neentzuhnik panusak'aaj, jinaj i neentzuhnik panutz'eet, keh la' naa ruye'ariik awach aj eh noq ruyejaam cho wach i waJaaw, inki.24Noq xkib'iraj chi je' re' i lajeeb' chi raj tahqaneel i Jesús, xchalik kik'aah chikinaah i ki'ib' chi kik'uliil, re' kichaaq' kiib'.25Eh re' Jesús xuyuq'eej taqe reje i raj tahqaneel, je' wili xuq'or keh:
Re' taq i hat aweht'al taq chi chi kixilak aj mahk, kow kitaaq'anik i k'amal kib'eeh, eh re' taqe nimaq kiwach xti kow inki a'n i taaq'anik chikinaah i tinamit.26Eh chaxilak taq i hat, ma' ruk'ul ta chi je' re' i neenb'aan. Awach la' iraaj chi neen wihik rajaawriik taq chaxilak, peet inchol rub'anam otob'il keh i tokoom.27Awach iraaj k'amaj b'eeh taq chaxilak, inchol chi peet taq i hat neetirutob'eej.28Je' rukab' i hin, i xnuyejaa' wiib' chi winaq, ma' xin chalik taj chi re' hin naa kiin kitoob'eem i tinamit. Re' la' hin xin chalik chi kitoob'jiik i keh, ruum naa nuye'em i nuk'achariik chi ko'lemb'al kiib' i chu'nchel, inki. Re' Jesús ki'ib' i moywach xuk'achrisaj (Mar 10.46-52; Luc 18.35-43)29Noq xelik reje pan tinamit Jericó, ma' k'isiin i tinamit xi tahqinik reje reh i Jesús.30Eh ki'ib' i moywach tzunulkeeb' chii' b'eeh. Eh noq xkib'iraj chi ik'ik i rub'an i Jesús, xkik'er reje kichii' chuq'orob'jiik chi je' wili:
Jaaw, hat riih rumaam i reey David, chaketelaaj qawach inki taqe.31Eh re' tinamit, xtohq'ik kiq'ilim taqe moywach. Eh re' keh q'e' chik kow xkik'er reje kichii' chuq'orob'jiik i Jesús chi je' wili:
Jaaw, hat riih rumaam i David, chaketelaaj qawach inki wo' chik taqe.32Eh re' i Jesús, xpa'lojik, xuyuq'eej taqe reje i ki'ib' chi moywach, xupahqaaj keh chi je' wili:
¿Chib'ih taq inawaaj chi neenub'an aweh? ki uchjik.33Re' keh je' wili chaq'wik xkian:
Jaaw, inqaaj naq i hoj chi nee nateh qeh inaq'qawach, inki taqe.34Noq xrib'iraj i Jesús chi je' re', xuketelaaj kiwach, xutz'a'j inaq' kiwach. Eh chupaam i jumehq' re' re', xteh inaq'kiwach, eh xiooj chi riij i Jesús. Re' noq xokik i Jesús Jerusaleem (Mar 11.1-11; Luc 19.28-40; Juan 12.12-19)1Noq ach k'isiin ma' mponik Jerusaleem i Jesús ruch'ihil taqe raj tahqaneel, xi ponik Betfagé, re' wilik chucheel i yuuq', olivo. Noq ar chik wilkeeb' xutaq'aaj taqe reje ki'ib' keh i raj tahqaneel.2Je' wili xuq'or keh: Hiy taq panab'iix wilkeeb' wii' patineel, wilik reje chi qawach. Ar taq neenareq chi b'ak'lik jinaj ati't b'uurux ruch'ihil k'isa rak'uun. Chachej taq chaloq, eh kab'chel taq nee nak'am cho weh.3Eh wila' awach xpahqanik taq aweh chi chib'ih kamaj taq aweh i reh i QaJaaw naa rukamaniik kab'chel, eh naa wo' chik rutaq'aam chaaweh, tiko'q taq reh, inki Jesús.4Re' wili xb'aan, reh chi xooj eloq wach i ruq'orom chaloq i jalal ruq'oral i Dios, chi je' wili:5Chaq'or keh i rutinamiit wilkeeb' Sión chi je' wili: Re' taq aaReey chalik reh taq awuuk', xa ch'ub'ik wach ruk'ux ihqamaj ruum i k'isa b'uurux, rak'uun jinaj ati't b'uurux aj ihqoom, inki.6Re' ki'ib' chi raj tahqaneel i Jesús xiooj wo' hoq, xponik kian i xq'orarik reje keh ruum i Jesús,7xkik'am wo' chaloq ati't b'uurux ruch'ihil i k'isa rak'uun. Eh xkikoj i kib'urb'aal chi jurub' i k'isa b'uurux, eh xjohtik i Jesús chi riij.8Eh ma' k'isa tinamit i wilkeeb' ar. Wilik xkihe' wach i kib'urb'aal pamb'eeh i xik'ik wii' i Jesús. Eh wilik wo' i xkiyok' i xaq chee', eh xkiyeew pamb'eeh.9Re' i tinamit peet chuwach i Jesús, taqe xam chi riij, k'erik kichii' chuq'orariik chi je' wili: Xti wilik ruloq'il i riih rumaam i reey David wilik runimaal wach i xk'u'loq parub'ihnaal i QaJaaw Chu'nchel ta naq neen ye'wik ruloq'il i Dios wilik cho pan taxaaj, inki taqe.10Noq xokik i Jesús ar Jerusaleem, chu'nchel i tinamit wilkeeb' ar xkitukej kiib', eh wilik i xkipahqaaj chikiwach chi je' wili:
¿Awach aj wo' wili? inki taqe.11Eh re' tinamit je' wili chaq'wik xkian:
Re' wili, re' i jalal ruq'oral i Dios, Jesús rub'ihnaal, aj Nazaret i wilik paruyuq'ul i Galilea, inki taqe. Re' Jesús xresaj taqe chaloq i aj k'aay chi chii' i rupaat i QaJaaw (Mar 11.15-19; Luc 19.45-48; Juan 2.13-22)12Noq xokik i Jesús chi chii' i rupaat i QaJaaw, xresaj taqe cho riij paat i aj k'aay je' wo' taqe i loq'ool. Eh xuk'ahwaaj taqe reje wulu' i kiméxa i kich'aqwik wach tumiin. Xuk'ahwaaj wo' reje wulu' i kixiila taqe i aj k'aay paloma.13Eh je' wili xuq'or keh:
Pan santo laj huuj i tz'ihb'amaj chaloq chi je' wili xuq'or i Dios: Re' nupaat b'amb'al tiij naa rukahniik wii', inki. Eh re' taq i hat akojom taq chi ke'emb'al kiib' ajileq', inki.14Noq wilik i Jesús parupaat i QaJaaw, re' taqe moywach, re' taqe siik xkijil i koq kiib' ruuk', eh xuk'achrisaj taqe.15Eh re' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe i kik'uhtanik ree k'uhb'aal xchalik kik'aah noq xkilow taqe i ma' ilooj taj xub'an i Jesús. Eh xchalik kik'aah noq xkib'iraj chi re' taqe i kok' ha'lak'un k'erik kichii' parupaat i QaJaaw chuq'orariik chi je' wili: Xti wilik ruloq'il i riih rumaam i reey David inki taqe.16Eh re' keh je' wili i xkiq'or ree Jesús:
¿Mi nab'iraj inkiq'or taqe re'? inki taqe.
Hoo', imb'iraj inki. ¿Mi ma' awilom taq panhuuj re' hat i ruq'orom chaloq i Dios, chi je' wili?
Ruuk' i kitz'uuy i komanaan, eh ruuk' i kitz'uuy ko ch'uuch' kipaam, naa rutz'uyjiik nuwach, inki, inki Jesús.17Eh xikanab'jik kahnoq ruum i Jesús, xelik reje Jerusaleem. Ar chik xooj Betania, re' i xponik rik'saj wii' jinaj aq'ab'. Re' Jesús xuchiqsaj i ruche'el i higo ma' xta wach (Mar 11.12-14,20-26)18Noq xk'u'loq wo' chik i Jesús ko wahq'eq ar Jerusaleem, xchalik runuhmiik.19Eh xrilow reje wach chii' b'eeh jinaj i ruche'el i higo. Xooj naq rusik' i wach xanaah re', ma' jino'q i wach xureq, xa xaq wilik. Xrilow chi je' re' i Jesús, je' wili xuq'or reh i ruche'el i higo:
Yu'naak ma' jaruuj chik naa aawachiniik inki reh, eh re' ruche'el i higo xchiqik.20Noq xkilow chi je' re' taqe raj tahqaneel i Jesús, ma' k'isiin ta xsahchik kik'ux, xkipahqaaj reh chi je' wili:
¿Nik' wach noq wilik i re' chi xchiqik i ruche'el i higo? inki taqe.21Re' Jesús je' wili i xuq'or:
Re' hin xti korik taq i nuq'or aweh, wila' achopom taq ak'ux chi nimanik, wila' ch'iklik taq ak'ux, ma' xata je' rukab' i xnub'an i hin reh i higo nee taq i na a'n i hat. Nee la' taq inaq'or ree yuuq' wili chi chukut riib' pan palaw, nee wo' i rukut riib' pan palaw.22Eh chu'nchel i nee taq inapahqaaj reh i Dios panatiij, nee wo' inye'arik taq chaaweh, inki. Re' i rajaawriik i Jesús (Mar 11.27-33; Luc 20.1-8)23Eh re' Jesús noq xokik parupaat i QaJaaw chi k'uhb'alinik, re' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe i nimaq wach i kikamaj chi kixilak i aj judío, xkipahqaaj reh chi je' wili:
¿Aha' xchalik awajaawriik i hat chub'aan taqe re'? ¿Awach xye'wik aweh awajaawriik? inki taqe reh.24Re' Jesús je' wili xuq'or ke:
Re' hin jinaj wo' q'orik naa nupech'um taq aweh i hat. Wila' xaq'or taq weh, re' hin nee wo' taq i nuq'or aweh aha' inchalik i wajaawriik chub'anariik taqe wili.25Chaq'or aj taq weh re' i hat: ¿Awach xtaaq'anik cho ree Juan chi qasanik ha', re' Dios oon xa winaq taqe? ki uchjik.
Xkib'iraj chi je' re', xtohq'ik kiwech'um riij chikiwach:
Wila' xqaq'or reh chi re' Dios xtaaq'anik cho reh, ¿Chib'aaj reet noq ma' xanimaj taq re'? inko'q qeh.26Eh wila' xqaq'or reh chi xa winaq taqe xtaaq'anik cho reh, yohb'aal ma' chih qoh kuchej i tinamit, ruum chu'nchel kinimanik reh chi re' Juan jalal ruq'oral i Dios, inki taqe.27Eh je' wili ruchaq'weesjiik i Jesús xkian:
Ma' qeht'al taj awach xtaaq'anik cho reh, inki taqe.
Re' i Jesús, je' wili xuq'or:
Je' wo' hin ma' nee ta wo' i nuq'or taq aweh aha' inchalik i wajaawriik chub'anariik taqe wili, inki. Re' jalwaach q'orik chikiij i ki'ib' chi ak'uunb'ees28Re' Jesús xupech'uj keh chi je' wili: ¿Chib'ih taq inakapaaj i hat chi riij i wili? Jinaj i winaq xwihik chaloq ki'ib' i rak'uun. Eh jinaj keh i rak'uun je' wili xuq'or reh: Wak'uun, re' hat naa awojiik kamanoom chupaam nu uuva, inki.29Eh re' rak'uun, ma' nwaaj ta ojik inki noq xchaq'wik. Chi riij i re', xujal wach i rukapeew, xooj wo' kamanoom.30Eh xutaq'aaj wo' chi kamanik i rak'uun jinaj. Re' rak'uun je' wili chaq'wik xub'an: ma' xta reet, Jaaw, nee kinooj, inki xanaah re', ma' xooj ta wo' kamanoom.31¿Awach keh i ki'ib' re' re' xub'an aha' wilik i xraaj i rajaaw noq inakapaaj taq i hat? ki uchjik.
Re' i xunimaj i rukamaj i rajaaw, inki taqe.
Re' Jesús je' wili xuq'or keh:
Xti korik i nuq'or taq aweh chi peet naa kokiik taq chawach pa runimaal rajaawriik i Dios taqe i kipahqanik ree tooj inkamanik ar Roma, taqe i k'oyoom laj ixoq,32ruum re' Juan aj qasan ha' xk'ulik wo' naq ruk'uhtaaj taq aweh i korik laj k'acharik, eh xama' xanimaj ta wo' taq. Atoob' ta xawilow wo' naq taq chu'nchel i wili, xama' xayot' ta wo' taq ak'ux chi riij taq amahk. Raaj taqe i kipahqanik tooj, taqe i k'oyoom laj ixoq, re' keh xkinimaj, ki uchjik ruum i Jesús. Re' jalwaach q'orik chikiij i kemelen ye'aab' yiib' wach i kina'ojb'al (Mar 12.1-12; Luc 20.9-19)33Re' Jesús je' wili i xuq'or keh taqe re': Chab'iraj wo' taq chik i jalwaach q'orik wili: Jinaj i ehchan asiénto xutik i uuva paruye'aab', eh xukoj pan koraal. Ar xuyejaa' i yitz'b'al reh i ru-uuva. Eh jinaj inajt naah paat xuyejaa' cha'jalb'al reh i rutik. Eh xuyeew chi kemeel i ruye'aab' keh i junch'uq chi aj kamanoom, eh xooj panb'iyajo.34Eh noq xponik i ruq'ijil i rusik'ariik i wach i ru-uuva, wilik taqe i rumoso xutaq'aaj cho kuuk' i xikemelinik reh i ruye'aab' chupahqaljiik i wach i ru-uuva i naa naq rukahniik ree reh.35Eh re' taqe i aj kemelen ye'aab' xkichop taqe i móso xi chalik chi taqarik wilik taqe xkiq'ojib'eej, wilik taqe i xkikansaj, eh wilik taqe i xkikutib'eej chi ab'aj.36Eh re' i ehchan ye'aab' tikooj wii' uuva, k'ih chik i rumoso xutaq'aaj chaloq chuwach i pampeet, eh re' taqe aj kemelen ye'aab' eliik wach i xkian reh chu'nchel i móso.37Eh noq xooj kuxoq, re' chik i rak'uun xutaq'aaj chaloq, ruum xukapaaj i reh chi naa naq runimjiik i rak'uun.38Noq xkilow taqe aj kemelen ye'aab' chi re' chik ak'uunb'ees wilik ar, je' wili i xkiq'or chikiwach: Reh i wili naa rukahniik i ye'aab' i ruk'ul chi neenqakansaj. Chi je' re', neenkahnik qee hoj i ruye'aab' naa naq ruye'ariik reh, inki taqe.39Je' re' noq, xkichop ak'uunb'ees, xkesaj chaloq aha' tikooj wii' i uuva, eh xkikansaj.40Raaj na' k'oloq i xti ehchan ree ye'aab' tikooj wii' i uuva, ¿chib'ih i naa rub'anam kuuk' i kamanoom re' re' noq i nakapaaj taq i hat? ki uchjik.41Re' keh je' wili i xkiq'or:
Ma' naa ta ruketelaam kiwach, naa taqe rukansam i yiib' wach kina'ojb'al re' re'. Eh tokoom chik aj eh naa ruye'em chi kemeel i ruye'aab' rutikim wii' i uuva, reh chi naa ruye'ariik reh paruq'ijil i wach i ru-uuva naa rehchaam i reh, inki taqe.42Eh je' wili i xq'orarik keh ruum i Jesús:
¿Mi ma' awilom taq re' i hat pan santo laj huuj? chi je' wili:
Re' ab'aj ma' xponik ta panaq' kiwach i aj yej-an paat, re' i re' xkahnik chi rukowiil i rooq i paat. Re' wili xub'an i QaJaaw, eh xiik' naah nimaal wach chi qee hoj yu'naak, inki.43Ruum aj re', re' hin i nuq'or taq aweh chi ma' naa ta taq awehtriik i runimaal rajaawriik i Dios. Re' chik i tokoom tinamit naakehtriik, re' naa kib'aniik reh imponik chuwach i Dios.44Eh wila' awach ixq'ehb'ik chinaah ab'aj re' re', kok' xeer neenkahnik, eh wila' awach aj chinaah xq'ehb'ik, neerupuch'ib'eej, xa je' chik pooq nee rukanaa', ki uchjik ruum i Jesús.45Eh re' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe i aj fariseo, noq xkib'iraj i jalwaach q'orik xuq'or i Jesús, xkireq chi riij chi re' keh k'ahchi' kiq'orariik.46Ruum i re' xkikapaaj naq ruchopariik i Jesús xa re' la' xiyo'jik wo' chik, ruum re' taqe tinamit inkinimaj chi re' Jesús jalal ruq'oral i Dios. Re' i jalwaach q'orik chi riij i runinq'ijiik i kaxáro (Luc 14.15-24)1Re' Jesús xutoq'aa' wo' chik ruq'o'reem taqe tinamit panjalwaach q'orik, je' wili xuq'or keh:2Re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' i xub'an i jinaj i reey xub'an jinaj i ninq'iij noq xub'an kaxáro i rak'uun.3Re' reh xutaq'aaj taqe reje i rumoso chi kik'amariik taqe i yuuq'imaj haa' chuninq'ijiik i kaxáro xa re' la', re' keh ma' xkaaj ta chalik.4Eh re' reey, tokoom chik taqe i rumoso xutaq'aaj reje, je' wili i xuq'or keh: Chaq'or keh taqe yuuq'imaj haa' chuninq'ijiik i kaxáro chi xnuyejaa' chik i kiwa'. Eh xnutaq'aaj chik rukanteesjiik taqe nuwakax taqe i nu chikoop xiik' naah kiq'ina'iil, chu'nchel chik korjinaq, kichaloq chuninq'ijiik i kaxáro, inki.5Eh re' taqe i yuuq'imaj haa' xama' xkinimaj ta wo' hoq kiyuq'ub'jiik xb'aan. Wilik i xiooj chi rilariik i kak'aal, eh wilik i xiooj chub'anariik taqe i kiyak.6Re' taqe junch'uq xkichop taqe rumoso i reey xutaq'aaj taqe reje, xkiq'ojib'eej korehtaal xkikansaj.7Eh noq xrib'iraj chi je' re' i reey, xchalik ruk'aah xutaq'aaj taqe reje i ru soldado chi kikanteesjiik taqe i aj kaansoom re' re', eh xutaq'aaj wo' ruk'atariik i kitinamiit.8Re' reey jumehq'iil xuq'or keh i rumoso chi je' wili: Chu'nchel chik korjinaq reh i runinq'ijiik i kaxáro xa re' la', re' taqe i yuuq'imaj naq taqe haa' ma' ruk'ul ta wo' chi keh chi xi chalik haa'.9Yu'naak hiy taq chupaam taqe b'eeh wilkeeb' panyejaal tinamit, xajarub' pa' chi tinamit i nee taq inareq cho ar, chayuq'eej taq cho ha' chuninq'ijiik i kaxáro, inki.10Eh re' taqe i rumoso i reey xi elik wo' reje pantaq b'eeh chusik'ariik i tinamit. Eh nik' nimaal i xkireq, jumolariik wach xkian chaloq chi je' yiib' wach kina'ojb'al chi je' holohik kina'ojb'al. Ruuk' i re', xnujik i paat i xb'aan wii i kaxáro.11Eh noq xokik i koq i reey chi kilariik taqe i xiyuq'ub'jik cho ha' chuninq'ijiik i kaxáro, xukoj rehtaal chi jinaj i winaq wilik chi kixilak ma' rukojom taj i ruso' reh i runinq'ijiik kaxáro.12Je' wili i xq'orarik reh ruum i reey: Raaj i hat wamigo, ¿nik' wach noq xat okik cho haa' ayu' chi ma' akojom taj aso' reh i runinq'ijiik kaxáro? inki. Eh re' reh ma' xchaq'wik taj.13Eh re' reey je' wili xuq'or keh i puhkanik wi'k inki a'n: Chab'ak' taq wach i rooq, i q'ab', chakut taq reje rij paat pa runimaal q'equm, ar naa roq'iim, naa ruqirich'eem naah i reh, inki.14Je' re' i naa ruk'ulariik, ruum ma' k'isiin taqe i yuuq'imaj eh xama' k'ih ta wo' taqe i sik'ooj kiwach, inki Jesús. Re' rupahqaljiik mi ruyee riib' chi naa rub'aan i tooj ruuk' ajaab'ees (Mar 12.13-17; Luc 20.19-26)15Eh re' taqe i aj fariseo, xkian jinaj wach kik'ux chi naa naq kiminim chupaam i Jesús chi naa ruq'orom jino'q i q'orik ma' holohik taj xa kojb'al naq ru mahk pankik'ux.16Eh re' taqe i aj fariseo wilik i kuch'ihil, eh wilik taqe i kuch'ihil i Herodes, xkitaq'aaj chaloq chuq'orariik ree Jesús chi je' wili:
Hat aj Tijoom, re' hoj qeht'al chi naq'or i korik, eh inaq'or rub'ehel nik' wach i k'acharik iraaj i Dios, eh ma' nanimaj taj inkiq'or i tinamit, ruum ma' awach taj i tokoom rilariik i na a'n.17Re' hoj inqaaj chi neenaq'or qeh chib'ih nakapaaj chi riij i wili: ¿Mi ma' xta reet chi neenqa a'n i tooj ruuk' i ajaab'ees aj Roma oon ma' ruyee ta riib'? inki taqe reh.18Eh re' Jesús noq xukoj rehtaal chi ma' holohik taj inkikapaaj chi riij, je' wili i xuq'or keh:
Xak'ul taq i na a'n awach, ¿chib'ih reet noq kinawaaj taq kiin apajam?19Chak'am taq cho jino'q weh i tumiin intojarik wii' i tooj, inki.
Eh xkik'am cho reh jinaj i tumiin re' ruuk' i saq wach.20Eh xpahqaljik keh ruum i Jesús chi je' wili:
¿Awach eh i wachiis wilik chuwach i tumiin wili, eh awach aj b'ihnaal i tz'ihb'amaj chuwach? ki uchjik.21Re' keh je' wili i xkiq'or:
Re' wach i ajaab'ees aj Roma, re' rub'ihnaal wilik chuwach, inki taqe.
Re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
Chatoj taq riij reh ajaab'ees i reh ajaab'ees. Chatoj taq riij ree Dios i reh i Dios, inki.22Noq xkib'iraj chi je' re' i xq'orarik keh, ma' k'isiin ta xsahchik kik'ux, xkikanaa' kahnoq i Jesús xi elik reje ar. Re' rupahqaljiik kiwuktiik chee kamnaq (Mar 12.18-27; Luc 20.27-40)23Eh chupaam q'iij re' re', re' taqe i aj saduceo xiooj ruuk' i Jesús. (Re' keh inkiq'or chi ma' kiwuktiik ta chik chee kamnaq) Ruum aj re', xkipahqaaj ree Jesús nik' wach noq wilik i re'.24Je' wili i xkiq'or reh:
Aj Tijineel, re' k'uhb'aal ye'ooj ree Moisés i ruq'or chi wila' xkimik i winaq chi ma' xwihik ta rak'uun rixq'uun ruuk' i rehk'een, i ruk'ul chi re' chaq'b'ees ak'un neerub'an kaxáro ruuk' i kahnel ixoq, reh chi neen wihik rak'uun rixq'uun ruuk' parub'ihnaal i kamnaq.25Ayu' chi qaxilak i hoj xwihik b'ila' chaloq wuquub' chi winaq kas kichaaq' kiib'. Re' aasb'ees xub'an kaxáro, eh xkimik reje, chi ma' xwihik ta rak'uun rixq'uun ruuk' i rehk'een, eh re' chik i rukab' ak'un xub'an kaxáro ruuk' i rehk'een.26Re' rukab' ak'un, je' wo' chik re' i xuk'ul. Eh re' roox ak'un xub'an wo' chik kaxáro ruuk' i kahnel ixoq. Eh je' wo' chik re' i xuk'ul, korehtaal xkian kaxáro ruuk' i kahnel ixoq re' re' kiwuqcheel.27Eh kamnaq-oq chik taqe winaq re' re', xkimik wo' hoq i kahnel ixoq.28Eh na' kiwuktoq chee kamnaq chi k'achlik kiwach, ¿awach keh i wuquub' re' re' naa rukahniik chi rub'ahiil ixoq re' re', ruum kiwuqcheel xkian kaxáro ruuk'? inki taqe reh i Jesús.29Eh re' Jesús je' wili kichaq'weesjiik xub'an:
Re' taq i hat, hat taq sachalkaat, ruum ma' nareq ta taq chi riij chib'ih ruq'or pan santo laj huuj, ni xata re' i rajaawriik i Dios taq inareq chi riij.30Noq naakiwuktiik chee kamnaq chi k'achlik kiwach, re' taqe winaq, taqe ixoq ma' naa ta chik kia'nam kaxáro naa la' kikahniik chi je' kikab' taqe ánjel wilkeeb' cho pan taxaaj.31Re' kiwuktiik chaloq i kamnaq chi k'achlik kiwach, re' taq i hat awilom taq chik pan santo laj huuj, re' i ruq'orom chaloq i Dios chi je' wili:32Re' hin i ruDios i Abraham, i ruDios Isaac, i ruDios i Jacob, inki. Ruuk' i re' inkan chi riij chi re' taqe kamnaq ma' kamnaq ta taqe chuwach i Dios, k'achalkeeb' la', ki uchjik ruum i Jesús.33Noq xkib'iraj i tinamit chi je' re' i xuq'or i Jesús, ma' k'isiin ta xsahchik kik'ux ruum i tijinik i rub'an. Re' k'uhb'aal xti wilik rajaawriik (Mar 12.28-34)34Re' taqe aj fariseo xkimol kiib' noq xkinab'eej chi xtz'ahpik i kichii' taqe aj saduceo ruum i xuq'or i Jesús.35Eh jinaj i wilik chi kixilak re' ruuk' i kik'uhtanik ree k'uhb'aal xraaj naq rukojom ru mahk i Jesús, xupahqaaj reh chi je' wili:36Hat aj Tijoom, inwaaj i hin chi nee naq'or weh aha' wilik i k'uhb'aal xti wilik rajaawriik chi xilak i k'uhb'aal inki ree Jesús.37Re' Jesús je' wili i xuq'or reh:
Re' chi naa ak'axam aaWaJaaw aaDios chu'nchel ak'ux, chu'nchel awánima, chu'nchel akapeb'aal.38Re' aj i wili xti wilik rajaawriik, eh re' i peet k'uhb'aal chi kixilak taqe i k'uhb'aal.39Eh re' rukab' k'uhb'aal eliik wach ruuk' i peet, je' wili ruq'or: Chak'ax aawas achaaq' je' rukab' noq inak'ax awiib' i hat, inki.40Re' taqe ki'ib' chi k'uhb'aal wili raa' ri'sil taqe i k'uhb'aal ye'ooj cho reh i Moisés, je' wo' k'uhb'aal xkiq'or chaloq taqe jalal ruq'oral i Dios, inki Jesús. ¿Awach aj iih maam i Cristo? (Mar 12.35-37; Luc 20.41-44)41Eh xa ko kimolom-oq wo' kiib' taqe i aj, fariseo,42xpahqaljik keh ruum i Jesús chi je' wili:
¿Chib'ih taq inakapaaj chi riij i Cristo? ¿Awach aj iih maam i noq inaq'or taq i hat? ki uchjik.
Re' keh je' wili chaq'wik xkian:
Riih rumaam i reey David, inki taqe.43Eh je' wili i xq'orarik keh ruum i Jesús:
Nik' wach noq wilik chi re' reey David ruuk' Ruxlab'al i Dios xuq'or Jaaw ree Cristo, noq xuq'or parutz'uuy chi je' wili:44Re' QaJaaw Dios xuq'or reh i waJaaw chi je' wili: Ti tzuun panusak'aaj, korehtaal i nuyeew taqe panawooq i ki-ixowanik awach, inki.45Eh ¿nik' wach noq wilik chi riih rumaam i reey David i Cristo, eh inq'orarik Jaaw reh ruum i David? ki uchjik ruum i Jesús.46Eh ma' awach ta jino'q inchol ruchaq'weesjiik i Jesús ruuk' q'orik. Eh chupaam i q'iij re' re', ma' awach ta chik i xuchop ruk'ux chi rupeech'jiik i Jesús. Re' Jesús xq'orik chi riij i kiyiib' wach na'ojb'al i aj fariseo, i kik'uhtanik reh i k'uhb'aal (Mar 12.38-40; Luc 11.37-54; 20.45-47)1Chi riij i re', re' Jesús je' wili xuq'or keh i raj tahqaneel ruch'ihil taqe tinamit:2Re' taqe i kik'uhtanik ree k'uhb'aal, taqe i aj, fariseo, wilik kajaawriik chuch'ob'ariik rub'ehel i k'uhb'aal ye'ooj ree Moisés.3Je' re' noq, tinimanoq taq chikiwach cha a'n taq chu'nchel inkiq'or xa re' la', maak'am taq naah i na'ojb'al inki a'n ruum re' keh tokoom inkiq'or, tokoom inki a'n4Re' keh je' naa taqe ahl laj ihq ma' nkuyjik taj inkib'ak' paam eh inkiyeew chinaah i tokoom xanaah re', re' keh xata nkaaj kich'ihleem k'isinoq.5Chu'nchel inki a'n xa re' inkaaj chi ki-ilarik kuum i tinamit. Eh inkikoj yejal kiwach, wataq kitileb' junch'ob'-oq i ruq'oral i Dios kitz'ihb'aam chuwach i junrahp chi tz'uhuum, eh wilik risinchii' rooq i kiso' inkikoj.6Re' keh chupaam i sik'oj wach ye'aab' sik'oj wach tzunaab' inkaaj wihik noq inki a'n kiwa' kihaa' pantaq ninq'ijinik chupaam taqe paat inlooq'jik wii' Dios.7Eh inkaaj chi ruuk' loch'ik neenye'arik rusuqkiil kik'ux pantaq b'eeh kuum i tinamit. Inkaaj chi neen q'orarik keh chi aj tijoom taqe.8Raaj taq i hat, maayeew taq q'ab' keh i tinamit chi nee taq tikiq'or chi hat taq aj tijoom, ruum chawunchelaal taq i hat aahermano taq chik awiib', eh xa jinaj taq awaj Tijoom.9Eh ma' jino'q taq i naa aq'orom chi aaWaJaaw ayu' wach ak'al, ruum xa jinaj wo' taq aaWaJaaw, xa re' wo' hoq i wilik cho pan taxaaj.10Mayeew wo' taq q'ab' chi nee taq tikiq'or chi hat taq k'amal b'eeh, ruum xa re' wo' hin jinaj chi Cristo, hin taq K'amal ab'eeh.11Awach i nim wach taq chaxilak, inchol rutoob'eem i tokoom,12ruum xa awach i nim wach i rub'an riib', naa rehtesjiik i runimaal awach, eh awach i ma' nim ta wach i rub'an riib', naa ruye'ariik runimaal wach.13Re' taq i hat i tik'uhtanik ree k'uhb'aal, taq i hat aj fariseo, xak'ul taq i na a'n awach. Q'e' taq ti' i naa ak'ulum, ruum ma' nayeew ta taq q'ab' okik pa runimaal rajaawriik i Dios. Ni xata re' taq i hat ti okik, ni xata nayeew taq q'ab' keh awach naq inkaaj okik.14Re' taq i hat i tik'uhtanik ree k'uhb'aal, taq i hat aj fariseo, xak'ul taq i na a'n awach. Q'e' taq ti' i naa ak'ulum, ruum inaq'uch taq i kipaat ixoq kamnaq kib'ahiil. Eh xa re' taq inawaaj chi ma' nkan ta taq chawiij, xanajt chik rooq taq atiij i na a'n. Ruum i re', xiik' naah ti'kiil taq i naa ak'ulum.15Re' taq i hat i tik'uhtanik ree k'uhb'aal, taq i hat aj fariseo, xak'ul taq i na a'n awach. Q'e' taq ti' i naa ak'ulum, ruum tiooj taq chi najt yuuq', ti ik'ik taq nah taq palaw chusik'ariik taq awuch'ihil. Eh noq areqem taq chik inamin taq chub'anariik i na a'n taq hat, ruum i re', xiik' naah ti'kiil i tojb'al ru mahk naa ruk'ulum i reh je' rukab' taq i naa ak'ulum i hat.16Re' taq i hat k'amal b'eeh, taq hat moywach ti' taq i naa ak'ulum ruum je' taq wili inaq'or: Awach i ruq'or i korik parub'ihnaal i rupaat QaJaaw re' re' ma' ko ta ruman chi neerub'an i ruq'or. Raaj wila' i ruq'or i korik parub'ihnaal oro wilik parupaat i QaJaaw, re' re' koruman chi naa rub'anam i ruq'or, tiki taq.17Ma' xta taq ana'ojb'al, je' taq i hat moywach ¿Aha' wilik i q'e' nim rajaawriik noq inakapaaj taq i hat, mi re' oro oon re' i rupaat i QaJaaw re' inkuxeesjik wii' i oro?18Eh inaq'or taq i hat: Awach i ruq'or i korik parub'ihnaal artaal, re' re' ma' ko ta ruman chi neerub'an i ruq'or. Raaj awach inq'orik i korik parub'ihnaal mayiij wilik wach artaal, re' re' koruman chi naa rub'anam i ruq'or, tiki taq.19Je' taq hat moywach ¿Aha' wilik i q'e' nim rajaawriik noq inakapaaj taq i hat, mi re' i mayiij oon re' artaal inkuxeesjik wii' i mayiij?20Awach inq'orik i korik parub'ihnaal i artaal re' reh ma' xata re' artaal k'ahchi' ruq'orom b'ih k'ahchi' la' wo' ruq'orom haa' i b'ih chu'nchel i wilkeeb' chinaah i artaal.21Eh awach inq'orik i korik parub'ihnaal i rupaat i QaJaaw, ma' xata re' i rupaat i QaJaaw ruq'or b'ih ruq'or la' wo' haa' i b'ih i Dios, re' i patim chupaam i rupaat.22Eh awach inq'orik i korik parub'ihnaal taxaaj, i ruq'or wo' haa' b'ih ruye'aab' i Dios, i ruq'or wo' haa' i b'ih i Dios wilik cho chupaam i ye'aab' re' re'.23Re' taq i hat i tik'uhtanik ree k'uhb'aal, taq i hat aj fariseo, xak'ul taq i na a'n awach. Q'e' taq ti' i naa ak'ulum, ruum xa re' taq i ru lajeeb' sentabohiil i tz'aaq i sik'ijn, i tz'aaq aniix, i tz'aaq i samat, i nayeew taq ree Dios. Eh re' i q'e' ajwaal wach i ruq'or i k'uhb'aal ma' na a'n ta taq, re' taqe wili: Re' korik laj na'ojb'al, ketelinik wachiis, chopoj k'uxliis. Eh ma' nee ta wo' taq inakanaa' ruye'ariik i taqe re'.24Hat taq k'amal b'eeh, taq hat moywach je' naa natz'ir taq iloq i kok' utz' chinaah taq ahaa', eh je' naa naawuk'ej taq xilak ahaa' i nimlaj chikop cameyo.25Re' taq i hat i tik'uhtanik ree k'uhb'aal, taq i hat aj fariseo, xak'ul taq i na a'n awach. Q'e' taq ti' i naa ak'ulum, ruum xa re' taq i riij akulk, xa re' riij taq apulato inatz'aj, eh nujinaq chaloq i paam ruuk' taq areqem ruuk' i leq', areqem taq ruuk' i ruk'axariik wach i xa chib'ih jariik.26Re' taq i hat aj fariseo, je' taq hat moywach Peet taq chatz'aj i paam taq akulk, taq aplato chi je' re' neenkahnik chi saq i riij.27Re' taq i hat i tik'uhtanik reh i k'uhb'aal, taq i hat aj fariseo, xak'ul taq i na a'n awach. Q'e' taq ti' i naa ak'ulum, ruum xa je' taq akab' i tz'aq kimuhqik wii' i kamnaq, xasaq potz'ik chik, xa holohik chik i riij xanaah re' i paam nujinaq chaloq chi rub'aqil kamnaq, eh xiik' naah ch'uwa'iil wach taqe i wilkeeb' chupaam.28Ruum re' taq i hat je' tii chik holohik taq ana'ojb'al i na a'n taq awiib' chikiwach i tinamit xanaah re' panawánima taq nujinaq chaloq i k'ul b'anaj wachiis, nujinaq chaloq i yiib' wach na'ojb'al.29Re' taq i hat i tik'uhtanik reh i k'uhb'aal, taq i hat aj fariseo, xak'ul taq i na a'n awach. Q'e' taq ti' i naa ak'ulum, ruum inayejaa' tii chik taq i tz'aq chinaah i muqulkeeb' wii' taqe jalal ruq'oral i Dios, eh inaxoyej taq naah muqulkeeb' wii' i korik wach kik'ux.30Eh chi riij i re', je' wili taq inaq'or: Wilkooj ta chaloq i hoj noq xi k'acharik taqe i qamaam qati't, ma' xqatow ta naq taqe chi kikanteesjiik taqe i jalal ruq'oral i Dios, tiki taq.31Ruuk' taq inaq'or re' re', xateh taq wach chi hat taq chaloq kiih kimaam taqe i xikansanik cho keh taqe jalal ruq'oral i Dios.32Chakohlaaj wo' pee taq wach re' i yiib' wach na'ojb'al kitik'aam cho ruuk' taq aamaam awati't.33Re' taq i hat yiib' taq wach ana'ojb'al, je' taq akab' i aaq' ¿Nik' wach noq naa rik'iik taq chawiij i runimaal tojb'al mahk pan q'aaq' chi je' re'?34Re' hin naa nutaq'aam taqe reje chaxilak i jalal ruq'oral i Dios, taqe wilik kina'ojb'al, taqe aj tijoom. Xa re' la', re' taq i hat wilik taq naa akansam, eh wilik taq i naa aye'em wach kuruus. Wilik taq i naa aq'ojib'eem chupaam taqe paat inlooq'jik wii' Dios, eh naa taq awixowaam kiwach chupaam taqe i tinamit naakik'iik wii'.35Eh re' taq i hat naa ak'ulwiik reh i ti' k'axik chi riij i kikimiik chu'nchel i korik wach kik'ux kansamaj taqe chaloq xa re' wo' rutohq'iik cho ruuk' i Abel, i korik wach ruk'ux, eh korehtaal i rukimiik i Zacarías, i rak'uun Berequías, re' i xakansaj taq i panyejaal i rupaat i Dios ma' najt ta ruuk' i artaal.36Re' hin xti korik taq i nuq'or aweh chi re' taqe tinamit wilkeeb' yu'naak naa kik'ulwiik i ti' k'axik chi riij i xb'aan cho keh re' re', inki Jesús. Re' Jesús xroq'ej kiwach i tinamit wilkeeb' Jerusaleem (Luc 13.34-35)37Hat taq aj Jerusaleem, hat taq aj Jerusaleem, xakok'ahchi' wo' taq akansam taqe jalal ruq'oral i Dios, eh i nayeew taq chi ab'aj taqe raj tahqaneel i rutaq'aaj taq cho chaxilak. Re' hin xata wo' jarpech naq xwaaj taq numolom awach, je' rukab' i rub'an ati't kixlaan noq i rumol kiwach i kok' rak'uun chi ri'sil ruxiik' Eh re' taq i hat ma' xawaaj ta taq. Je' rukab' i rub'an ati't kixlaan noq i rumol kiwach i kok' rak'uun chi ri'sil ruxiik'.38Ruum i re' re' taq aatinamiit naa rukahniik chi ma' xta chik naa ruwihiik chupaam.39Re' hin i nuq'or taq aweh chi yu'naak johtoq, chi qawach ma' naa ta taq chik awilom nuwach, kore' taq chik naa awilom nuwach na' cha q'or taq chi je' wili: Wilik ruloq'il i xk'u'loq parub'ihnaal i QaJaaw, tiko'q taq, inki Jesús. Re' Jesús xuq'or rib'iral chi naa ruyojib'iik i rupaat i QaJaaw (Mar 13.1-2; Luc 21.5-6)1Re' Jesús xelik chaloq chupaam i rupaat i QaJaaw, ojik naq chik i rub'an. Eh re' taqe raj tahqaneel xkijil i koq kiib' ruuk', kipahqaaj reh mi ma' xta reet rukorb'eesjiik b'anooj i rupaat i QaJaaw.2Eh re' Jesús je' wili i xuq'or keh:
¿Mi nakoj taq rehtaal nik' wach rub'aan i re'? Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi ma' jino'q ab'aj naa rukahniik chi tuslik wach paruye'aab' naa la' ruyojib'iik chu'nchel, inki. Re' i rehtalil noq komajaa' insahchik wach i wach ak'al (Mar 13.3-23; Luc 21.7-24)3Eh re' Jesús xooj chinaah i yuuq' olivo, ar xutzunaa' riib'. Eh re' taqe raj tahqaneel xkijil i koq kiib' ruuk', xkipahqaaj reh chi rutkeel chi je' wili:
Chaq'or qeh ¿jaruuj ink'ularik taqe re', eh chib'ih i rehtalil naa ruwihiik ak'uliik iloq ruka'peech, i rusahchiik wach i wach ak'al? inki taqe.4Eh re' reh je' wili xuq'or keh:
Chawik'raaj taq awiib' ma' awach taq ayeew q'ab' reh chi nee taq tirujot',5ruum ma' k'isiin i naa kik'uliik iloq chi jot'ooj, naa tii chik kikojom kiib' chi re' hin. Re' hin i Cristo, inko'q taqe, eh ma' k'isiin taqe i naakijot'om.6Re' taq i hat naa taq ab'iram rib'iral chi xa aha' yuuq' naa rub'aan i q'aq'inik mat yo'jik taq, ruum xa je' wo' re' i naa ruk'ulariik. Xa re' la', komajaa' ta wo' re' re' i rusahchiik wach i wach ak'al.7Eh re' taqe i nimaq taq tinamit k'ul naa kitoq'aam peleto chikiwach, eh re' i ju'jun seht chi tinamit k'ul naa kitoq'aam q'aq'inik chikiwach. Naa ruwihiik i wi'jaleel. Naa ruwihiik yihk chupaam taqe ye'aab' xa aha' yuuq'.8Xa re' la', chu'nchel i re' xa toq'omb'al pee i koq ruuk' i runimaal ti' k'axik naa ruk'ulariik.9Chi riij i re', re' taq i hat naa taq aye'ariik panti' k'axik, naa taq akanteesjiik, eh chu'nchel i tinamit naa taq kixowaam awach ruum i nunimjiik.10Chupaam taqe q'iij re' re', ma' k'isiin taqe i naa ruyojiik kik'ux chi nimanik, eh naa rutohq'iik kixowaam kiwach, k'ul naa rutohq'iik kikojom kimahk chikiwach.11Eh ma' k'isiin taqe i naa kik'uliik iloq, naa kikojom kiib' chi jalal ruq'oral i Dios, eh ma' k'isiin taqe i naakijot'om.12Je' re' noq, ma' k'isiin i yiib' wach na'ojb'al naa rub'aan. Eh ruum i re', ma' k'isiin taqe inaakikanaam ruk'axariik taqe i tokoom.13Raaj awach i ma' xyoj ta ruk'ux chi nimanik korehtaal i rukimiik, re' re' naa ruko'ljiik.14Eh re' ak' k'uhb'aal wili chi riij i runimaal rajaawriik i Dios naa ruq'orariik chi junsuut i wach ak'al, reh chi chu'nchel naakinab'iniik reh, kora'j naa rusachariik wach re' chu'nchel i wach ak'al.15Re' Daniel jalal ruq'oral i Dios, rutz'ihb'aam chaloq chi naa rub'aan i yiib' wach na'ojb'al, re' imb'anik sachooj. (Awach inchol ilij wach huuj, inchol rureqem chi riij chib'ih raaj ruq'orom)16Eh noq naa taq awilom i hat chi k'ahchi' i yiib' wach na'ojb'al re' re' chupaam Santolaj Ye'aab', re' taqe i wilkeeb' Judea inchol chi nee kiooj chi elik pantaq rax chee'.17Eh awach i wilik ponoq kochinaah i rupaat manqajik chaloq chi rehtesjiik i chib'ih wilik reh parupaat.18Eh awach i wilik ponoq parab'iix mansutinik chik chaloq chuk'amariik i ruso'.19Chupaam i q'iij re' re', q'e' ti' elik naakilom wach taqe ixoq wilkeeb' wach k'acharik, oon wilik kikok' ha'lak'un ko aj ch'uuch' taqe.20Re' taq i hat, inchol taq apahqaam ree Dios panatiij chi ma' ta naq paruq'ijil k'uxik, ma' ta naq pan hi'limb'al q'iij neenb'aan i elik re' re',21ruum chupaam i q'iij re' re', jinaj i runimaal ti' k'axik naa rilariik ma' jank'al ta nilarik chaloq i rutz'uhkriik chee wach ak'al, eh ma' jaruuj wo' chik q'iij naa rilariik.22Eh wi ta re' Dios ma' neerutoq rooq jarub' q'iij naa rub'an i ti' k'axik re' re', ma' jino'q naq i neeruko'leej riib'. Naa la' rutoqom rooq i Dios jarub' q'iij naa rub'aan i re', k'axb'al keh i rusik'im cho kiwach.23Eh wila' awach taq xq'orik aweh chi je' wili: Chawil taq ayu' wilik i Cristo, wulu' wilik i Cristo, inko'q taq aweh, manimaj taq reh,24ruum wilik i naa kik'uliik iloq naa kikojom kiib' chi Cristo, wilik naa kikojom kiib' chi jalal ruq'oral i Dios. Ma' k'isiin i ma' ilooj taj naa kia'nam jot'b'al keh i tinamit, eh wilik wo' i rusik'im kiwach i Dios naakijot'om.25Re' hin, noq taq k'ahchi' nuq'orom aweh, chi je' re' i naa ruk'ulariik.26Eh wila' xkiq'or taq aweh chi je' wili: Chawil taq ar wilik i Cristo chupaam i ye'aab' chiq yuuq', tiuchjoq taq, mat'ooj taq chi rilariik. Eh ayu' rukeb'aam riib', tiuchjoq taq, manimaj taq keh,27ruum re' na' kink'oloq i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq xan saqumanik chik i naa nub'anam, je' rukab' i rub'an i rusaqumaal i ruch'aab' i kahoq noq insihq'inik cho parelb'aal q'iij, eh imponik i rusaqumaal ko parookb'aal q'iij.28Eh chakoj taq rehtaal chi aha' wilik i ruti'jolal jino'q i kamnaq, ar wo' inkimol kiib' i k'uch, inki Jesús. Re' i ruk'uliik ruka'peech i Jesucristo (Mar 13.24-37; Luc 17.26-30,34-36; 21.25-33)29Eh ik'inaq-oq chik i runimaal ti' k'axik re' re', re' q'iij naa ruq'equumriik wach. Re' poh ma' naa ta chik ruye'em i rusaqumaal. Eh re' taqe i ch'umiil naakiq'ehb'iik chaloq pan taxaaj. Eh re' taxaaj ruch'ihil taqe i wilkeeb' chupaam naakik'uyu'jiik.30Chi riij i re', naa ruk'utiniik cho pan taxaaj i rehtalil i nuk'uliik i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq. Chu'nchel i tinamit sut i wach ak'al naa kiyo'jiik naa koq'iim na' kilow nuwach i hin, chi k'ulik i nub'an iloq nah suutz' pan taxaaj ruuk' i runimaal i wajaawriik, i nuloq'il.31Re' hin naa nutaq'aam taqe reje i nuánjel, reh chi kow naakixulem chaloq i kituun molb'al kiwach taqe i nusik'im cho kiwach, reh chi sut i raa' taxaaj naa kichaliik.32Re' taq i hat, inchol taq atijem awiib' ruuk' i ruche'el i higo noq ha'lak'un i q'ab', eh intoxlinik johtoq i xaq, ar taq naa akojom rehtaal chi ilook' i rutik'aa' i siq'jil.33Eh noq naa taq awilom chi xb'aan taqe i kore' xnuq'or chaloq, chanab'eej taq chi re' hin, Ak'uunb'ees Dios, xailook' chik kink'u'loq ruka'peech.34Re' hin xti korik taq i nuq'or aweh chi chu'nchel i re' naa rub'aan noq komajaa' kikimik taqe i tinamit wilkeeb' yu'naak.35Re' taxaaj i wach ak'al naa rik'iik kiwach. Eh re' i nuq'oral i hin ma' naa ta rik'iik wach korehtaal inooj eloq wach aha' wilik i ruq'or.36Xa re' la', re' ruq'ijil, re' ru orahiil i nuk'uliik, ma' awach ta neht'alinik reh, ni xata re' taqe ánjel wilkeeb' pan taxaaj, ni xata re' hin, Ak'uunb'ees Dios, xa re' wo' hoq Ajaab'ees Dios ineht'alinik reh.37Nik' wach i xk'ularik chaloq paruq'ijil i Noé, je' wo' re' i naa ruk'ulariik na' kink'oloq ruka'peech i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq.38Chupaam taqe q'iij re' re', noq komajaa' i nujik i ha' chinaah i wach ak'al, wilik i wi'k inki a'n wilik uk'ik inki a'n wilik i kaxáro inki a'n korehtaal xokik chupaam i kanowa paat i Noé.39Re' taqe tinamit ma' k'ahchi' ta kikapaam, noq xnujik i ha' chinaah i wach ak'al korehtaal xi kanteesjik chi kunchelaal. Je' wo' re' na' kink'oloq ruka'peech i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, chi ma' eht'alimaj naa nuk'uliik.40Eh chupaam i jumehq' re' re', ki'ib' winaq naa kiwihiik panab'iix chi laq'alkeeb' jinaj i naa ruk'amariik johtoq, jinaj naa rukanab'jiik kahnoq.41Eh ki'ib' ixoq jinaj naa kiwihiik wii' chi ke'k jinaj i naa ruk'amariik johtoq, jinaj naa rukanab'jiik kahnoq.42Je' re' noq re' taq i hat, xa eliik-oq na'lik taq aweh, ruum ma' aweht'al ta taq nik' i ora naa nuk'uliik iloq i hin, i hin taq aaWaJaaw.43Re' hin korik i nuq'or taq aweh: Qaq'or chi nee ta reht'aliij i ehchan paat nik' i ru orahiil aq'ab' neemponik i ajileq' parupaat. Re' reh na'lik naq reh neenik'ik aq'ab', ma' nee ta naq i nee ruyeew q'ab' reh i ajileq' chi neenokik parupaat.44Ruum aj re', re' taq i hat, inchol taq ayejaam awiib', ruum ma' k'ahchi' ta taq akapaam noq naa nuk'uliik iloq i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, inki Jesús. Re' i móso korik wach ruk'ux, eh re' i móso ma' korik ta wach ruk'ux (Luc 12.41-48)45Awach i móso korik wach ruk'ux, wilik runa'ojb'al, neenkanab'jik chi kilariik i awach reh i rupatroon, reh chi re' chik i móso re' re' neen ye'wik kiwa' kihaa' paruorahiil.46Je' re' noq, atoob' reh i móso wila' k'ahchi' rub'anam chi korik i rukamaj q'orooj kahnoq reh noq nenooj k'uloq i rupatroon.47Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi re' i patroon nee rukanaa' i rumoso re' re' chucha'jaljiik chu'nchel i chib'ih i wilik reh.48Raaj wila' re' i móso re' re' ma' holohik taj i runa'ojb'al nee ruq'or paruk'ux chi je' wili: Re' nupatroon komajaa' k'ulik iloq reh, inko'q49nee rutoq'aa' ruq'ojib'eem taqe i ruch móso junch'uq, eh nenooj chi wi'k, chi uk'ik chi kixilak taqe i xohk'reel50re' móso re' re', naa rojiik k'oloq i rupatroon chinaah chupaam i q'iij noq ma' k'ahchi' ta rukapaam, eh ni xata naa runab'eem i ora nik' naa ruponiik i rupatroon.51Naa ruye'ariik pa runimaal ti' k'axik ruum i rupatroon ar naa roq'iim, naa ruqirich'eem naah i reeh. Naa ruk'ulum reh je' rukab' i naakik'ulum i xak'ul inki a'n kiwach, inki Jesús. Re' jalwaach q'orik chikiij i lajeeb' chi q'ahxoq ma' keht'al ta awach q'orinik winaq1Re' ookik pa runimaal rajaawriik i Dios naa ruk'ulariik je' rukab' i xkik'ul i lajeeb' chi q'ahxoq ma' keht'al ta wach q'orik winaq noq xb'aan jinaj i kaxáro, xkik'am reje i kisaqumb'aal, xiooj chi ruk'ulariik i b'ahiilb'ees.2Eh ho'oob' keh i q'ahxoq re' re' wilik kina'ojb'al, ho'oob' i ma' xta kina'ojb'al.3Re' i ma' xta kina'ojb'al xkik'am wo' naq reje i kisaqumb'aal xa re' la', ma' xkik'am ta reje ruman i kaseite.4Eh re' i wilik kina'ojb'al, ma' xata re' i kisaqumb'aal xkik'am reje xkik'am la' wo' reje ju'jun lemeta ruman kaseite.5Ruum chi ma' xponik ta chi jumehq'iil i b'ahiilb'ees, xchalik kitahka'y kilajeeb' chel, eh xqajik i kiwiriik.6Eh je' naa chik k'isiin ma' yejal aq'ab', jinaj i kowlaj q'orik x-ib'irjik, chi je' wili: Xk'u'loq chik i b'ahiilb'ees Hiy taq chak'ul ki uchjik chaloq.7Xkib'iraj chi je' re' taqe kok' q'ahxoq, xi wuktik johtoq chi kunchelaal eh xtohq'ik kiyejaam i kisaqumb'aal.8Eh re' taqe i ho'oob' ma' xta kina'ojb'al je' wili xkiq'or reh ho'oob' wilik kina'ojb'al: Chayeew tii taq k'isinoq qeh aawaseite, ruum re' i qasaqumb'aal i hoj ma' xta chik paam, k'ahchi' ruchuhpiik, inki taqe.9Eh re' wilik kina'ojb'al je' wili i xkiq'or: Ma' nee ta ruyee riib' chi nee taq tiqunej i qaseite, ruum ma' nee ta manlojik qeh i hoj ma' nee ta wo' manlojik taq aweh i hat. Ruum aj re', hiy taq kuuk' i aj k'aay chaloq' taq cha weh i hat, inki taqe.10Eh noq wilkeeb' ponoq chi loq'oj kaseite i ho'oob' chi kok' q'ahxoq ma' xta kina'ojb'al, manlik xponik i b'ahiilb'ees. Re' taqe kok' q'ahxoq wilik kina'ojb'al xi okik i koq ruuk' i b'ahiilb'ees aha' xub'an wii' kaxáro, eh xtz'aparik chaloq i puerta.11Chi riij i re', xi ponik wo' chik taqe i ho'oob' chi kok' q'ahxoq ma' xta kina'ojb'al, je' wili xkiq'or: Jaaw, Jaaw, cha kuy cha teh tii qeh i puerta inki taqe.12Eh re' i b'ahiilb'ees je' wili i xuq'or: Xti korik taq i nuq'or aweh chi ma' weht'al ta taq awach, inki.13Ruum aj re' xa eliik-oq na'lik taq aweh i hat, ruum ma' aweht'al ta taq i ruq'ijil i ru orahiil i nuk'uliik iloq i hin, inki Jesús. Re' i jalwaach q'orik chi riij i tumiin14Re' runimaal rajaawriik i Dios je' rukab' i xub'an jinaj i winaq ach ojik reh chi b'iyajo chi najt. Xuyuq'eej taqe ruuk' i rumoso, xuq'or keh chi naa kicholiik yak ruuk' i rutumiin.15Eh jinaj i rumoso xuyeew reh i ho'oob' miil chi tumiin, jinaj i xuyeew reh i kiib' miil, eh jinaj i xuyeew reh jinaj miil. Xuyeew keh chi kiju'junaal re' q'oreel nik' k'ihaal i neenkikuy rutz'a'jiik, eh xooj pan b'iyajo.16Eh re' i móso xuk'ul ho'oob' miil chi tumiin xutoq'aa' yak ruuk', eh ho'oob' miil wo' chik i xrak'uneej chuwach.17Je' wo' re' i xub'an i xye'arik kiib' miil chi tumiin reh, kiib' wo' chik miil xrak'uneej chuwach.18Eh re' i xuk'ul i jinaj miil chi tumiin xooj ruk'ot jinaj i jul, ar xukeb'aa' i rutumiin i rupatroon.19Najtir-oq chik inooj i kipatroon taqe móso re' re', xsutinik wo' chik chaloq, eh xtohq'ik rub'irim riij kuuk' i rutumiin ruye'em kahnoq keh.20Peet xponik i ruk'ulum i ho'oob' miil chi tumiin, xuq'asaj reh i rupatroon i ho'oob' miil chi tumiin, je' wili xuq'or reh: Jaaw, re' hat xa ho'oob' miil i xayeew weh eh ho'oob' miil chik i naah aa-tumiin wili, re' i xrak'uneej chi nuwach, inki.21Re' patroon je' wili xuq'or reh: ma' xta reet re' hat q'e' hat chihooj laj móso, korik wach ak'ux. Ruum chi xayeew ak'ux chi x-ak'unanik chawach i k'isiin, k'ih chik inanuye'em aweh chi jilow, okeen wuuk', suuqb'oq ak'ux, i nuchjik.22Chi riij i re', xooj k'oloq i móso ruk'ulum i kiib' miil chi tumiin je' wili xuq'or reh i rupatroon: Jaaw, re' hat xakiib' miil chi tumiin i xayeew weh eh kiib' chik miil i naah atumiin wili, re' xrak'uneej chi nuwach, inki.23Re' patroon je' wili i xuq'or reh: ma' xta reet re' hat q'e' hat chihooj laj móso, korik wach ak'ux. Ruum chi xayeew ak'ux chi x-ak'unanik chawach i k'isiin, k'ih chik i naa nuye'em aweh chi jolow, okeen wuuk', suuqb'oq ak'ux, i nuchjik.24Eh noq xponik i móso ruk'ulum i jinaj miil chi tumiin, je' wili xuq'or reh i rupatroon: Jaaw, re' hin weht'al chi re' hat, hat josq'laj winaq, eh inajach aha' ma' atikim ta wii', eh inamol i xa chib'ih jariik aha' ma' natilej ta wii'.25Ruum aj re', xinyo'jik, xooj nukeb'aa' atumiin panak'al. Xa re' la', mat kapeb'ik chi riij wili wo' hoq atumiin xayeew kahnoq weh, aweh wo' hoq, inki.26Eh je' wili i xq'orarik reh ruum i rupatroon: Re' hat, hat jinaj sikiil laj móso yiib' wach ana'ojb'al, aweht'al chi nujach aha' ma' nutikim ta wii', eh inumol i xa chib'ih jariik aha' ma' nupalem ta wii'.27Chib'ih naq i xa a'n, xak'am naq reje i nutumiin aha' i molarik wii' i tumiin. Chi je' re', xnuk'ul naq i nutumiin, eh xnuk'ul wo' naq i tojb'al riij, i nuchjik.28Je' wili i xuq'or i rupatroon keh taqe i wilkeeb' ar: Chaq'uch taq reh i jinaj miil chi tumiin, chayeew taq reh awach i wilik i lajeeb' miil chi tumiin ruuk'.29Ruum awach i wilik chib'ih reh, naa ruye'ariik ruman reh, eh naa ruqohxaniik chuwach. Raaj i ma' xta chib'ih reh, ma' xta naa ruye'ariik reh naa la' ruq'uchariik reh wila' wilik k'isinoq chib'ih reh.30Re' i móso wili ma' xta xutiq wach, chakut taq reje rij paat pa runimaal q'equm re' inaroq'iim wii' eh naa ruqirich'eem naah i reeh, inki, inki Jesús. Re' na' q'ataroq q'orik chikinaah i tinamit wach ak'al31Noq naa nuk'uliik ruka'peech ruuk' i runimaal nuloq'il i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, wuch'ihil taqe i nuánjel, naa nutzuhniik chupaam i nuloq'laj ye'aab'.32Eh re' taqe tinamit wilkeeb' sut i wach ak'al naakimolom kiib' chi nuwach. Eh re' hin naa taqe nu ch'aqam, je' rukab' i rub'an i cha'jen tentzun noq i resaj taqe iloq i kaprax chi kixilak i rutentzuun.33Re' taqe i je' tentzun, panusak'aaj taqe naa nuye'em. Eh re' taqe i je' kaprax, panutz'eet taqe naa nuye'em.34Re' hin i Reey je' wili i naa nuq'orom keh i naa kiwihiik panusak'aaj: Kim taq i hat i ruye'em i rotob'il i waJaaw taq cha naah. Okeen taq chupaam i runimaal i rajaawriik i Dios re' ruyejaam taq chaaweh noq xutz'uhkrisaj chaloq i wach ak'al.35Naa taq awehchaam aaye'aab' re' re', ruum nik' xnukuy nuwa', xayeew taq nuwa', nik' xnukuy nuhaa' xayeew taq nuhaa', eh xinwihik chi xa hin ik'al b'eeh, xayeew taq nupatal.36Eh nik' xub'an chi ma' xta nuso', xayeew taq nuso' nik' xinyowab'jik, ximponik taq awilow nik' xinwihik pantz'ilom, ximponik taq aq'o'reej, kinko'q keh.37Eh re' taqe korik wach kik'ux naakipech'um weh chi je' wili: Jaaw, ¿jank'al xatqilow chi k'ahchi' akuyum awa', eh xqayeew awa'? Eh ¿jank'al xatqilow chi k'ahchi' akuyum ahaa', eh xqayeew ahaa'?38Eh ¿jank'al xatqilow chi hat ik'al b'eeh, eh xqayeew apatal? ¿Jank'al xatqilow chi ma' xta aso', eh xqayeew aso'?39¿Jank'al xatqilow chi hat yowaab' oon chi wilkaat pantz'ilom, eh xoj ponik cha wilariik? inko'q taqe weh.40Eh re' hin i Reey je' wili kichaq'weesjiik naa nub'anam: Xti korik taq i nuq'or aweh chi nik' nimaal otob'il xa a'n taq keh i nukok' chaaq' xama' nimaq ta kiwach, weh hin wo' taq xa a'n otob'il re' re', kinko'q keh.41Eh re' hin i Reey, je' wili i naa nuq'orom keh i naa kiwihiik panutz'eet: Eleen taq chi nuwach q'orooj chik chi naa taq aye'ariik panti' k'axik. Hiy taq pan q'aaq' chi juneliik, re' i q'aaq' yej-amaj chaloq chi tojb'al ru mahk i aj Yahm ruch'ihil taqe i ruánjel.42Ar taq naa awojiik, ruum nik' xnukuy nuwa', ma' xayeew ta taq nuwa' nik' xnukuy nuhaa', ma' xayeew ta taq nuhaa'.43Eh nik' xinwihik chi xa hin ik'al b'eeh ma' xayeew ta taq nupatal, nik' xub'an chi ma' xta nuso', ma' xayeew ta taq nuso', eh nik' taq xawil chi hin yowaab' oon noq wilkiin pantz'ilom, ma' ximponik ta taq awilow, kinko'q keh.44Eh re' keh naakipech'um weh chi je' wili: Jaaw, ¿jank'al xatqilow chi xakuy awa', chi xakuy ahaa', chi xa hat ik'al b'eeh, chi ma' xta aso', chi hat yowaab', chi wilkaat pantz'ilom, eh ma' xqa a'n ta otob'il aweh? inko'q taqe weh.45Eh re' hin i Reey, je' wili kichaq'weesjiik naa nub'anam: Xti korik taq i nuq'or aweh chi ma' xa a'n ta taq otob'il keh aawas achaaq', i xama' q'e' ta nim kiwach, iraaj ruq'orom chi ma' xa a'n ta wo' taq otob'il weh i hin, kinko'q keh.46Re' taqe re' naa kojiik pantojb'al mahk chi juneliik. Eh re' taqe korik wach kik'ux naa kojiik pan juneliik k'acharik, inki Jesús. Re' ruyejeb'jiik wach i ruchopariik i Jesús (Mar 14.1-2; Luc 22.1-2; Juan 11.45-53)1Ruq'orom-oq chik chu'nchel i re' i Jesús, je' wili i xuq'or keh i raj tahqaneel:2Re' taq i hat aweht'al taq chi pan kiib' q'iij intohq'ik i runinq'ijiik i elik chaloq Egipto. Ar naa kiin kiye'em wach kuruus i hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, inki.3Eh chupaam i q'iij re' re', re' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe nimaq wach kikamaj chi kixilak i aj judío, xkimol kiib' chupaam i paat intaaq'anik wii' Caifas, re' i kajaaw taqe i k'amal kib'eeh aj tiij.4Ar xkiyejaa' wach chi ruuk' jot'ooj naa kichopom i Jesús, eh naa kikansam.5Eh je' wili xkiq'or: Xa re' la', ma' nee ta nqachop noq kok'ahchi' i ninq'iij, reh chi ma' nee ta nkimol kiib' i tinamit chi qapletohjik, inki taqe. Jinaj ixoq xujalk'iij ink'ohnik laj iq'oom wach naah i Jesús (Mar 14.3-9; Juan 12.1-8)6Re' Jesús noq xwihik cho pan tinamit Betania ar parupaat i Simón, re' i aj rax q'aah inkiq'or reh,7jinaj ixoq xujil i koq riib' ruuk' i Jesús, ruyohq'eem jinaj i lemeta ink'ohnik laj iq'oom re' ruuk' i q'e' k'ih tz'aaq. Eh noq wilik nah mexa i Jesús, re' ixoq xujalk'iij ink'ohnik laj iq'oom wach naah i Jesús.8Noq xkilow i raj tahqaneel i Jesús chi je' re' i xub'an ixoq, xikaqrik, je' wili i xkiq'or:
¿Chib'ih reet noq inye'arik chi re' chi ma' re' iq'oom re' re'?9Re' iq'oom re' re', xub'an naq chi xk'ayjik, eh k'ih naq xtojarik, re' tz'aaq xkamanik naq chi toob'al keh i neb'aa', inki taqe.10Re' Jesús xrib'iraj i xkiq'or i raj tahqaneel, je' wili i xuq'or keh:
¿Chib'ih reet noq ti wech'ik taq ruuk' ixoq wili? Re' xub'an weh jinaj na'ojb'al ma' xta reet chi b'anarik.11Re' taqe neb'aa' juneliik naa kiwihiik taq chaxilak, raj i hin ma' juneliik ta naa nuwihiik taq chaxilak.12Re' xub'an weh ixoq wili noq xujalk'iij ink'ohnik laj iq'oom wach nunaah, korb'eesb'al reh i nuti'jolal reh i numuhqiik.13Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi xa aha' pa' yuuq' chi junsuut i wach ak'al naa ruq'orariik i ak' k'uhb'aal wili reh ko'lemb'al iib', naa wo' ruq'orariik ar i xub'an ixoq wili, eh naa ruk'uliik pank'uxliis, inki Jesús. Re' Judas Iscariote xutoq'aa' ruk'ayem i Jesús chi ma' eht'alimaj (Mar 14.10-11; Luc 22.3-6)14Eh jinaj keh i kab'laj chi raj tahqaneel i Jesús, re' i Judas Iscariote rub'ihnaal, xooj kuuk' i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij,15je' wili i xuq'or keh:
Re' hin nee nuq'asaj taq aweh i Jesús. ¿Jarub' taq chi tumiin i nee nayeew weh chi riij? inki. Re' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij xkik'uhtaaj reh i lajeeb' ru ka'winaq chi tumiin re' ruuk' i saq wach.16Eh chupaam i q'iij re' re', xtohq'ik rusik'im chi riij i Judas nik' naa ruye'em riib' chuwach chi naa ruq'asam i Jesús pan kiq'ab'. Re' Santolaj wi'k xub'an i QaJaaw Jesús ree xq'eq (Mar 14.12-25; Luc 22.7-23; Juan 13.21-30; 1 Kor 11.23-26)17Pampeet q'iij ree ninq'iij noq ink'uxarik i kaxlanwi'k ma' kojooj ta ch'amb'esb'al reh, re' taqe raj tahqaneel i Jesús je' wili i xkiq'or reh:
¿Aha' inawaaj chi neenqayejaa' awa' ahaa' i naa ak'uxum ree xq'eq reh i runinq'ijiik i elik chaloq Egipto? inki taqe.18Re' Jesús je' wili xuq'or keh:
Hiy taq pan tinamit. Ar taq neenareq i jinaj winaq, je' taq wili i neenaq'or reh: Re' qaj Tijineel je' wili i xuq'or: Re' hin ach k'isiin ma' kinkimik. Ruum aj re', naa wojiik parupaat chi runinq'ijiik i elik chaloq Egipto wuch'ihil taqe waj tahqaneel, inki, tiko'q taq reh.19Eh re' taqe raj tahqaneel i Jesús xkian wo' hoq i xuq'or keh xkiyejaa' wo' hoq i wi'k ha' ree xq'eq i reh i runinq'ijiik i elik chaloq Egipto.20Noq okinaq chik i q'iij, re' Jesús xooj wih-oq nah mexa ruch'ihil taqe i kab'laj chi raj tahqaneel. Noq wi'k chik inki a'n ar,21je' wili i xuq'or keh:
Re' hin xti korik i nuq'or taq aweh chi jinaj taq i wilik chaxilak i hat naa ruk'ayiniik weh chi ma' weht'al, inki.22Eh noq xkib'iraj i chi je' re', ma' k'isiin ta xchalik ruti'kiil kik'ux, xariij chik riib' noq kipahqaam reh chi je' wili:
Jaaw, ¿re'-oq pe' nchee hin kinaq'or? inki taqe chi kiju'junaal.23Eh re' Jesús je' wili kichaq'weesjiik xub'an:
Awach i hoj junwaa' ruuk' chupaam i jinaj chi pulato, re' re' naa ruk'ayiniik weh.24Re' hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, xanaa wo' nuk'ulum i ti' k'axik je' rukab' i ruq'or i tz'ihb'amaj cho pan santo laj huuj. Xa re' la', xiik' naah ti'kiil i naa ruk'ulum i naa ruk'ayiniik weh, q'e' naq chihooj chi reh chi ma' ta aasjik, inki.25Eh re' Judas k'ahchi' ruk'ayiniik reh je' wili i xuq'or:
Jaaw, ¿re'-oq pe' nchee hin naa nuk'ayiniik aweh noq inaq'or? inki.
Re' Jesús je' wili xuq'or reh:
Korik, re' hat, eh xa xaq'or awiib', i nuchjik.26Eh noq k'ahchi' chik keeb' chi wi'k, re' Jesús xuchop chaloq i kaxlanwi'k, xut'iosej johtoq ree Dios. Xuch'uy xuyeew keh i raj tahqaneel, je' wili i xuq'or keh:
Yu'naak chak'ux taq i kaxlanwi'k wili re' i rujalwaach i nuti'jolal, inki.27Eh xuchop chaloq, i kulk xut'iosej johtoq ree Dios, xrik'saj reje keh i raj tahqaneel, je' wili xuq'or keh:
Chawuk'ej taq aweh i hat i wilik chupaam i kulk wili,28ruum re' wilik chupaam i rujalwaach i nukik'eel, re' i naa ruchihkiik chi k'axb'al keh i ruk'ihaal tinamit, kuyb'al reh taqe kimahk reh chi naa rojiik eloq wach i ruyejaam cho wach i Dios.29Xa re' la', re' hin i nuq'or taq aweh chi komajaa' pee chik naawuk'em i riis uuva wili kore' chik na' chureq i ruq'ijil na' anwuk'ej i ak' riis uuva taq awuuk' pa runimaal rajaawriik i waJaaw pan taxaaj, inki Jesús. Re' Pedro naa ruq'orom chi ma' reht'al ta nuwach, inki Jesús (Mar 14.26-31; Luc 22.31-34; Juan 13.36-38)30Eh kitz'uyem-oq chik i tz'uuy loq'oomb'al ree Dios i Jesús ruch'ihil taqe i raj tahqaneel, xiooj chinaah i yuuq', olivo.31Eh re' Jesús je' wili i xuq'or keh i raj tahqaneel ar:
Chawunchelaal taq i hat naa ruyojiik taq ak'ux wuuk' chupaam aq'ab' yu'naak, ruum je' wili i ruq'orom chaloq i Dios, pan santo laj huuj: Naakikansam i cha'jen tentzun, eh re' taqe i tentzun naa kitukem kiib', inki.32Raaj na' kinwukteesjoq chaloq ruka'peech chi k'achlik nuwach i hin, peet naa wojiik paruyuq'ul i Galilea chawach taq i hat, inki Jesús.33Re' Pedro je' wili ruchaq'weesjiik i Jesús xub'an:
Atoob' ta chu'nchel neenyoj kik'ux awuuk', re' hin ma' jaruuj neenyoj nuk'ux, inki.34Eh je' wili i xq'orarik reh ruum i Jesús:
Xti korik i nuq'or aweh chi chupaam aq'ab' yu'naak, noq komajaa' inoq'ik imaas, re' hat oxpech naa aq'orom chi ma' aweht'al ta nuwach, i nuchjik.35Re' Pedro xti xuq'or i korik chi je' wili:
Atoob' ta hin junkimiik awuuk', re' hin ma' jaruuj neenuq'or chi ma' weht'al taa wach, inki.
Eh chu'nchel i raj tahqaneel i Jesús je' wo' re' i xkiq'or. Re' noq xub'an rutiij i Jesús ar Getsemaní (Mar 14.32-42; Luc 22.39-46)36Chi riij i re', re' Jesús, ruch'ihil taqe i raj tahqaneel, noq xooj chupaam i ye'aab', Getsemaní rub'ihnaal. Je' wili xuq'or keh:
Titzuun pee taq kahnoq ayu' anb'an pee cho nutiij wulu' i hin, inki.37Noq xooj rub'an rutiij, xuk'am reje chi riij ixib' chi raj tahqaneel, re' Pedro, re' taqe i ki'ib' chi rak'uun i Zebedeo. Noq wilik chik ar, q'e' xchalik rutz'irkiil wach, xchalik ruyot'kiil i ránima.38Eh je' wili i xuq'or keh:
Re' hin yohb'aal wach tz'irkiil inwik'raaj pan wánima, je' nche xanaa chik nukimiik noq inwik'raaj, tikaan pee taq ayu' xa re' la', mat wirik taq, reh chi nee taq kinawuhch'ihleej, inki.39Re' Jesús k'isiin chik xb'ehik reje, ar xuk'utzaa' qohoq i naah wach aak'al, eh xub'an rutiij, je' wili xuq'or: Hat waJaaw, wila' neeruyee riib' chawach, maayeew q'ab' chi nee nuk'ul i ti' k'axik wili. Xa re' la', ma' ta naq neemb'aan inwaaj i hin re' ta la' naq neemb'aan inawaaj i hat, inki.40Eh xsutinik wo' chik chaloq kuuk' i ixib' chi raj tahqaneel, eh suq kiwiriik noq xk'ulik taqe rureq. Eh xruksaj taqe, je' wili i xuq'or ree Pedro:
Re' taq i hat ni xata xakuy taq junk'aam-oq chi na'lik taq aweh chi wuch'ihljiik.41Ma a'n taq chik i wirik cha a'n taq atiij, reh chi ma' nee ta taq ti q'ehb'ik pamahk. Korik, re' taq i hat chu'nchel taq awánima chi nunimjiik xa re' la', re' taq ati'jolal ma' xta rukowiil, ki uchjik.42Eh xooj wo' chik rub'an rutiij ruka'peech i Jesús, je' wili xuq'or: Hat waJaaw, wila' ma' neeruyee riib' chi neenik'ik chi wiij i pajarik, i ti' k'axik wili, cha a'n wuuk' inawaaj i hat, inki.43Eh noq xsutinik wo' chik chaloq i Jesús, suq wo' chik kiwiriik ixib' chi raj tahqaneel noq xk'ulik taqe rureq, ruum xa xmutz'lujik chik inaq' kiwach ruum i kiwiriik.44Eh xukanaa' wo' chik taqe kahnoq, xooj wo' chik rub'an rutiij roxpeech. Eh re' wo' chik xuq'or parutiij i xuq'or pampeet.45Eh xsutinik wo' chik chaloq kuuk' ixib' chi raj tahqaneel, je' wili i xuq'or keh:
¿Mi xa ko wirik, mi xa ko hi'lik wo' taq i na a'n re' hat? Eh re' hin Ak'uunb'ees nuwii' winaq, xponik chik i ru oorahiil chi naa kinkiq'asam pan kiq'ab' taqe aj mahk.46Na'lojoq taq aweh taq taq. Re' i naa ruk'ayiniik weh chi ma' eht'alimaj xk'ulik chik chaloq, inki Jesús. Re' noq xkichop i Jesús (Mar 14.43-50; Luc 22.47-53; Juan 18.2-11)47Eh xa ko k'ahchi'-oq wo' chi q'orik i Jesús, xooj k'oloq i Judas, re' jinaj keh i kab'laj chi raj tahqaneel, ruch'ihil i ma' k'isa tinamit yoq'ooq' kich'ihch', yoq'ooq' kichee'. Re' taqe re', kitaaq'anik reje i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe i nimaq wach kikamaj chi kixilak i aj judío.48Eh re' Judas, i xk'ayinik ree Jesús ruye'em naq chik rehtalil keh i chopool, je' wili i xuq'or keh: Awach pa' i neenutz'ub' taq neenawilow, ra'j re' re' i Jesús, eh re' taq i re' neenachop, inki.49Eh chupaam aq'ab' re' re', xujil i koq riib' i Judas ruuk' i Jesús, je' wili xuq'or reh:
K'aleen, Jaaw, hat waj Tijineel, inki reh, eh xutz'ub' i koq i wach.50Re' Jesús je' wili xuq'or reh:
Wamigo, aha' wilik i xchalik a a'n, cha a'n wo' hoq, inki reh.
Xkib'iraj chi je' re' taqe chopool, xkijil i koq kiib' ruuk' i Jesús, eh xkichop.51Eh jinaj chi kixilak i wilkeeb' ruuk' i Jesús xuqerej chaloq i ruch'ihch' parupaat, xuyok' juntar i xikin i jinaj keh i rumoso i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij.52Eh je' wili i xq'orarik reh ruum i Jesús:
Chamol qohoq ach'ihch' parupaat, ruum chu'nchel i kikansanik ruuk' ch'ihch', ruuk' wo' chik ch'ihch' naa kikanteesjiik i keh.53¿Mi ma' aweht'al re' hat chi re' waJaaw wilik cho pan taxaaj ma' xata naq kajlaj ch'uq chi ánjel ineerutaq'aaj cho chi nuko'ljiik chupaam i jumehq' wili, nee ta nupahqaaj reh?54Eh nee ta nub'an i je' re', ma' jaruuj naq nenooj eloq wach i tz'ihb'amaj chaloq pan santo laj huuj, re' inq'orik cho chi riij, chi je' re' i naa ruk'ulariik, i nuchjik ruum i Jesús.55Eh re' Jesús xupahqaaj keh i tinamit chi je' wili:
¿Chib'ih reet noq ruuk' ch'ihch' ruuk' chee' taq xat chalik chi nuchopariik i hat? Je' cho kinchoparik ajileq' taq i na a'n, chu'nchel wo' naq q'iij xinwihik taq chaawuuk' parupaat i Dios chi k'uhb'alinik, eh ma' nik' ta taq xinachop chaloq.56Eh chu'nchel i wili k'ahchi' ruk'ulariik, reh chi naa rojiik eloq wach i kitz'ihb'aam chaloq pan santo laj huuj taqe i jalal ruq'oral i Dios, inki Jesús.
Chupaam i jumehq' re' re', chu'nchel i raj tahqaneel xkimol chi elik, xkikanaa' chi rutkeel. Re' noq xk'amarik reje i Jesús chikiwach i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij (Mar 14.53-65; Luc 22.54-55,63-71; Juan 18.12-13,19-24)57Re' taqe i xichopwik ree Jesús xkik'am reje parupaat i Caifas, re' i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij. Ar xkimol kiib' ruuk' i Caifas taqe i kik'uhtanik ree k'uhb'aal, taqe nimaq wach kikamaj chi kixilak i aj judío.58Eh re' Pedro najt xam reje chi riij i Jesús korehtaal xponik chi chii' i rupaat i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, ar xutzunaa' riib' kuuk' taqe i kicha'jinik reh i rupaat i Dios, i chi rilariik chib'ih naa rojiik kuxoq wii' i k'ahchi' keeb' ree Jesús.59Re' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe i kimolom kiib' ar, kisik' naq chi riij nik' wach noq naa kikojom ru mahk i Jesús, re' inkaaj chi naa ruq'atariik i q'orik chinaah, reh chi neenkanteesjik.60Eh ma' jaruuj wo' naq inkireq ru mahk i Jesús, atoob' ta ma' k'isiin wo' naq i tinamit xi ponik chi chukariik ru mahk. Eh noq xooj kuxoq, kiib' wo' chik i xi ponik chi chukariik ru mahk,61je' wili xkiq'or:
Re' winaq wili je' wili i ruq'or: Re' hin naa nuyojom i rupaat i Dios, eh xa ruuk' wo' chik ixib' q'iij neenwuksaj johtoq, inki, inki taqe i koq.62Eh re' i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, xupab'aa' johtoq riib', xupahqaaj ree Jesús chi je' wili:
¿Chib'ih reet noq ma' tichaq'wik taj? ¿Chib'ih inaq'or chi riij amahk k'ahchi' kikojom? inki reh.63Eh re' Jesús xama' xchaq'wik ta wo' hoq. Eh re' i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij je' wili i xuq'or ree Jesús:
Parub'ihnaal i k'achlik Dios, i nuq'or aweh chi cha q'or qeh i mi re' hat i Cristo, i Rak'uun i Dios, inki.64Re' Jesús je' wili i xuq'or:
Hoo', korik i xaq'or chi re' hin i Cristo. Re' hin i nuq'or taq aweh chi korehtaal naa taq kiin awilom i hin, chi tzunulkiin cho parusak'aaj i Dios nim rajaawriik, eh na' kink'oloq iloq nah suutz' pan taxaaj, inki.65Eh re' i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, xuweq i ruso' chi riij ruum ruk'aah, je' wili xuq'or:
Re' winaq wili k'ahchi' rub'ajam i Dios ruuk' taqe q'orik i rub'an. Ma' kota chik ruman chi awach nee nq'orik chi wilik ru mahk. Re' taq i hat xab'iraj taq chik rub'ajariik i Dios xub'an66¿Chib'ih taq inaq'or chi riij i re' i hat? ki uchjik.
Re' keh je' wili xkiq'or:
Korik wo' chi wilik ru mahk inchol chi neenkanteesjik, inki taqe.67Chi riij i re', xkichuhb'aaj i koq panaq'wach i Jesús, eh xkiq'ojib'eej. Wilik taqe i re' i panaq'wach xkiyeew i koq chi q'ab'iis,68je' wili xkiq'or reh:
Re' hat xaq'or awiib' chi re' hat i Cristo. Chaq'ijej aj yu'naak re' awach i xsak'wik aweh inki taqe reh i Jesús. Re' Pedro xuq'or chi ma' reht'al ta wach i Jesús (Mar 14.66-72; Luc 22.55-62; Juan 18.15-18,25-27)69Eh re' Pedro, noq tzunlik reje chi chii' paat, jinaj ixoq aj poh xujil i koq riib' ruuk', je' wili i xq'orarik reh:
Re' hat awuch'ihil wo' naq i Jesús inchalik Galilea maje', i nuchjik.70Eh re' Pedro xuchuk i q'orik chikiwach i wilkeeb' ar, je' wili xuq'or:
Ma' weht'al taj chib'ih naq'or, inki.71Re' Pedro, noq ponik chik i rub'an chii' puerta, jinaj wo' chik ixoq xnab'inik wach, je' wili xuq'or keh i wilkeeb' ar:
Re' winaq wili ruch'ihil wo' naq i Jesús inchalik Nazaret, inki.72Re' Pedro xuchuk wo' chik i q'orik ruk'a'peech, je' wili xuq'or:
Xti korik i nuq'or chi ma' weht'al ta wach i winaq re' re', inki.73Eh k'isa junk'aam-oq chik, re' taqe wilkeeb' ar xkijil i koq kiib' ruuk' i Pedro, je' wili xkiq'or reh:
Re' hat korik chi hat wo' naq haa' chi kixilak taqe re' xa ruuk' aq'oral inak'uhtaaj chi akomoon taqe, inki taqe reh.74Eh re' i Pedro, je' wili i xuq'or:
Re' hin xti korik i nuq'or chi ma' weht'al ta wach i winaq re' re'. Re' Dios neen ye'wik weh pantojb'al mahk wila' ma' korik i nuq'or, inki.
Eh chupaam i jumehq' re' re', xoq'ik imaas.75Re' Pedro xk'ulik cho paruk'ux i q'orooj cho reh ruum i Jesús chi je' wili: Noq komajaa'-oq inoq'ik imaas, re' hat oxpech naa aq'orom chi ma' aweht'al ta nuwach, i nuchjik. Eh ruum i ruti'kiil ruk'ux i Pedro, xasuq suq chik inoq'ik noq xelik reje ar. Re' Jesús xq'ahteesjik pan q'ab' i Pilato (Mar 15.1; Luc 23.1-2; Juan 18.28-32)1Eh noq xsaq'ik, chu'nchel i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe nimaq wach kikamaj chi kixilak i aj judío, xkian jinaj wach kik'ux xkiyejaa' wach chi naakikansam i Jesús.2Re' keh b'ak'lik wach i Jesús noq xkiq'asaj pan q'ab' i Pilato, re' q'atal q'orik aj Roma. Re' rukimiik i Judas3Re' Judas i xk'ayinik ree Jesús noq xrilow chi xq'atarik i q'orik chinaah i Jesús ree rukanteesjiik, xchalik rutib'iik ruk'ux. Eh xusutej naq i lajeeb' ru ka'winaq chi tumiin i saq wach keh i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, keh nimaq wach kikamaj chi kixilak i aj judío.4Eh je' wili xuq'or keh:
Re' hin nimlaj mahk i xnub'an, ruum xnuq'asaj pankimik jinaj i winaq ma' xta ru mahk, inki.
Eh re' keh je' wili chaq'wik xkian:
Re' re' ma' xta chik inqaaj ree hoj xa panak'ux chib'ih xa a'n inki taqe.5Xrib'iraj chi je' re' i Judas, xukut reje je' wulu' i tumiin chupaam i rupaat i Dios, xelik reje ar eh xooj rujihk'aaj riib'.6Re' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij xkimol i tumiin re' re', je' wili i xkiq'or chikiwach:
Re' tumiin wili kik' ixloq'arik chi reh. Ruum aj re', ma' nee ta rub'aan chi neenqayeew chupaam i kaxoon i molarik wii' i lemóxna, inki taqe.7Eh xkian jinaj wach kik'ux, chi ruuk' i tumiin re' re' xkiloq' i junseht chi ak'al, re' i ye'aab' tz'aqb'al ak'al xun rub'ihnaal. Reh chi ar naakimuhqiik taqe i aj pan tokoom tinamit.8Ruum aj re', re' ak'al re' re' ye'aab' rukik'eel kamnaq rub'ihnaal xkahnik chi jumpech.9Je' re' noq xooj eloq wach i ruq'orom chaloq i Jeremías i jalal ruq'oral i Dios chi je' wili: Xkichop chaloq i lajeeb' ru ka'winaq chi tumiin re' ruuk' i plata, ruum je' re' k'ihaal tz'aaq kikojom i aj Israel jino'q ink'ayjik pankowlaj kamanik.10Ruuk' i tumiin re' re' xkiloq' i Ye'aab' tz'aqb'al ak'al xun, xkian wo' hoq i ruq'orom cho weh i QaJaaw, inki. Re' noq wilik i koq i Jesús chuwach i Pilato, re' q'atal q'orik aj Roma (Mar 15.2-5; Luc 23.3-5; Juan 18.33-38)11Re' Jesús xk'amarik reje chuwach i q'atal q'orik, eh xpahqaljik reh ruum chi je' wili:
¿Mi korik chi re' hat i kiReey i aj judío? i nuchjik.
Hoo', korik i xaq'or chi re' hin, inki.12Eh noq k'ahchi' rukojariik i koq ru mahk i Jesús kuum i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, kuch'ihil taqe i nimaq wach kikamaj chi kixilak i aj judío, ma' jino'q chi q'orik xchaq'wik.13Ruum aj re', re' Pilato xuq'or ree Jesús chi je' wili:
¿Mi ma' nab'iraj chu'nchel amahk k'ahchi' kikojom? i nuchjik.14Eh re' Jesús ma' jino'q chi q'orik xchaq'wik. Ruum aj re', re' q'atal q'orik ma' k'isiin ta noq xsahchik ruk'ux. Re' noq xq'atarik i q'orik chinaah i Jesús reh i rukanteesjiik (Mar 15.6-20; Luc 23.13-25; Juan 18.38—19.16)15Noq i ninq'ijik i elik chaloq Egipto, re' q'atal q'orik okrinaq chi roq'taaj ju'jun i wilkeeb' chi prexohjik, re' q'oreel awach inkisik' wach i tinamit.16Eh chupaam i ninq'iij re' re', jinaj i winaq wilik prexo, Barrabás rub'ihnaal. Re' reh wilik rib'iral chi yiib' wach i runa'ojb'al.17Eh noq kimolom kiib' i tinamit, re' Pilato xupahqaaj keh chi je' wili:
¿Awach taq inawaaj i hat chi neenwoq'taaj reje, re' Barrabás oon re' i Jesús, i Cristo inkiq'or reh? inki.18Je' re' i xuq'or i Pilato, ruum xunab'eej chi xa ruum ixowaal xq'ahteesjik i Jesús pan q'ab'.19Re' Pilato, ko tzunlik wo' chupaam i q'atb'al q'orik, noq xtaq'ab'jik ruq'orariik reh ruum i rehk'een chi je' wili: Re' hat maamin awiib' haa' ruuk' i k'ahchi' keeb' reh i winaq re' re' korik wach ruk'ux, ruum chaq'ab' matunaak jinaj i xiik' naah yib'kiil wach xnuxohk'reej ruum i re', inki.20Eh re' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe i nimaq wach kikamaj chi kixilak i aj judío, xkitaqchi'ij i ruk'ihaal tinamit chi kipahqaaj chi re' Barrabás neenoq'teesjik, eh chi kanteesjoq i Jesús.21Re' q'atal q'orik xupahqaaj keh ruka'peech i tinamit chi je' wili:
¿Awach aj wo' keh i ki'ib' wili inawaaj taq chi neenwoq'taaj reje? inki.
Re' keh je' wili i xkiq'or:
Re' Barrabás chawoq'taaj qeh inki taqe.22Re' Pilato xupahqaaj keh chi je' wili:
¿Chib'aaj wo' re' i naa nub'anam ruuk' i Jesús, re' Cristo inkiq'or? ki uchjik.
Eh chi kunchelaal je' wili i xkiq'or:
Chakoj wach kuruus inki taqe.23Je' wo' chik wili i xq'orarik keh ruum i Pilato:
Xti ¿chib'aaj wo' jariik i yiib' wach na'ojb'al xub'an? ki uchjik.
Eh re' keh kow xkik'er kichii' chuq'orariik chi je' wili:
Chakoj la' wach kuruus inki taqe.24Eh noq xrilow i Pilato chi ma' nkorjik ta wach i ruq'or, uhtik chik wach i rub'an i choqik inki a'n i tinamit, re' reh xutaq'aaj ruk'amariik i jot'ik. Ruuk' i re', xutz'aj i q'ab' chikiwach i tinamit, eh je' wili xuq'or:
Re' hin ma' xta nunaah ruuk' i rukimiik i winaq wili pananaah taq i hat naa rukahniik i rukimiik, ki uchjik.25Eh chu'nchel i tinamit je' wili chaq'wik xkian:
Ma' xta q'orik reh pan qanaah i hoj, pankinaah i qak'uun qixq'uun kahnoq i rukanteesjiik naa rub'aan, inki taqe.26Eh re' Pilato xresaj reje prexo i Barrabás. Eh xuq'or chi ye'aroq chi tz'uhuum i Jesús, eh xuq'asaj pan kiq'ab' soldado reh chi naa kikojom wach kuruus.27Eh re' taqe soldado xkik'am reje i Jesús parupaat i q'atal q'orik. Eh ar xkikoralej riij i Jesús i ruk'ihaal soldado.28Eh xkesaj chi riij i ruso' rukojom, eh xkikoj chi riij jinaj i kaq itz'ihy.29Eh xkikoj wach naah jinaj i corona jitz'ooj k'iix ruyej-aal. Eh xkiyeew jinaj rukaxlan aaj parusak'aaj q'ab'. Eh xata wo' jarpech xkixuk'aa' i koq kiib' chuwach, xkikaqse'laaj, je' wili i xkiq'or reh:
Q'e' looq' i kiReey i aj judío maje' inki taqe i koq reh.30Eh xata wo' jarpech xkichuhb'aaj i koq panaq'wach i Jesús, xkit'ix-lom paam i naah ruuk' i rukaxlan aaj ruyohq'eem.31Eh kikohlaam-oq chik rukaqse'ljiik i Jesús, xkesaj wo' chik chi riij i kaq itz'ihy, xkikoj wo' chik chi riij i xti ruso' i reh. Chi riij i re', xkik'am reje, reh i rukojariik wach kuruus. Re' rukojariik wach kuruus i Jesús (Mar 15.21-41; Luc 23.26-49; Juan 19.17-30)32Noq xkesaj reje Jesús chupaam i ye'aab' re' re', jinaj i winaq xkik'ul, aj Cirene, Simón rub'ihnaal, xkimin reje chuk'amariik i rukuruus i Jesús.33Eh noq xi ponik chupaam i ye'aab', Gólgota rub'ihnaal (iraaj ruq'orom chi re' Ye'aab' ruB'aqil Naah Camnaq)34Ar xkiyeew reh i Jesús chi uuk'jik i vino xilakimaj ruuk' k'ahlaj ha'. Eh noq runik'eem chik i ha' i reh, ma' xraaj ta chik ruk'em.35Noq kikojom chik wach kuruus i Jesús, re' taqe soldado xkiq'ijej riij taqe i ruso' naab'al reh aha' wilik neenkahnik keh chi kiju'junaal. Je' aj re' noq xooj eloq wach i ruq'orom chaloq chi je' wili i jalal ruq'oral i Dios: Re' nuso' xkich'aqib'eej chikiwach xkiq'ijej riij, inki.36Eh re' taqe soldado xkitzunaa' i koq kiib' ar chucha'jaljiik i Jesús.37Eh wach kuruus ma' najt ta johtoq chinaah i Jesús, tz'ihb'amaj ru mahk chib'ih reet noq xq'atarik i q'orik chinaah, je' wili ruq'or: Re' wili i Jesús, kiReey i aj judío, inki.38Eh noq xkikoj wach kuruus i Jesús, ki'ib' wo' ajileq' xkikoj wach kuruus jinaj xkiyeew parusak'aaj, jinaj xkiyeew parutz'eet.39Jarub' ki-ik'ik ar, inkib'aj i koq i Jesús, inkik'uyu'saj i kinaah, je' wili inkiq'or i koq reh:40Re' hat xaq'or chi naa ayojom i rupaat i Dios, eh xaq'or chi xa ruuk' ixib' q'iij naa wo' chik awuksam johtoq. Chako'leej aj awiib' yu'naak re' hat. Eh wila' xti korik chi hat Rak'uun i Dios, chawesaj chaawiib' wach kuruus inki taqe i koq reh.41Je' wo' re' rukaqse'ljiik i Jesús inki a'n i koq taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, taqe i kik'uhtanik reh i k'uhb'aal, taqe i nimaq wach kikamaj chi kixilak i aj judío. Je' wili inkiq'or chikiwach:42Xuko'leej taqe tokoom, eh re' reh ma' ruko'leej ta riib' chi rib'il riib'. Wila' korik chi re' reh kiReey i aj Israel, chesaj cho riib' wach kuruus yu'naak. Chi je' re' neenqanimaj chi re' reh i Cristo.43Re' reh ruye'em ruk'ux ruuk' i Dios, eh ruuk' chii' ruq'orom qeh chi Rak'uun i Dios. Ko'ljoq aj ruum re' Dios yu'naak mi xti korik chi nk'axarik ruum inki taqe.44Ma' xata re' taqe keh xib'ajwik i koq reh i Jesús xb'ajarik kuum i ki'ib' chi ajileq' wilkeeb' wach kuruus pantaq rucheel. Re' rukimiik i Jesús (Mar 15.33-41; Luc 23.44-49; Juan 19.28-30)45Eh kab'lajora i q'iij xq'equmrik chu'nchel i wach ak'al, kore' chik ixib'ora i ruqajiik i q'iij xsaquumb'ik.46Chupaam i ora re' re', re' Jesús kow xuq'or chi je' wili: Elí, Elí, ¿lama sabactani? inki. (Iraaj ruq'orom: Hat nuDios, hat nuDios, ¿chib'ih reet noq xi nakanaa' chi wutkeel?)47Eh wilik taqe i wilkeeb' i koq ar xi ib'irinik reh i xuq'or i Jesús je' wili xkiq'or:
Re' Elías wihinaq chaloq ruyuq'eej ruuk', inki taqe.48Eh jinaj keh taqe re' rajiim xooj chusik'ariik i potz potz paam. Xuk'am chaloq, xumuhaa' chupaam i ch'amlaj vino, xub'ak' ju' kaxlan aaj, xuyeew johtoq chi chii' i Jesús, reh chi naa naq ruyob'em ruhaa'.49Eh re' taqe junch'uq je' wili xkiq'or:
Chakanaa' qilow peet mi nee pa' ink'ulik ko'ljoq ruum i Elías inki taqe.50Eh re' Jesús xuk'er chii' chi q'orik ruka'peech kora'j xkimik re'.51Eh xweq panyejaal itz'ihy q'atb'al paam i rupaat i Dios, ko taxaaj xutik'aa' chaloq i ruweqiik, xponik ko chi chii' panyuuq'. Yohb'aal wach noq xk'uyu'jik ak'al ruum i yihk, eh xipaxib'ik taqe ab'aj.52Eh re' taqe rujuleel kamnaq xitehib'ik. Eh ma' k'isiin i raj kamanoom i Dios xi wuktik chaloq chi k'achlik kiwach, re' taqe i kamnaq chaloq noq xub'an.53Re' keh xi elik cho pan kijuul noq wuktinaq-oq chik chaloq i Jesús chi k'achlik wach, eh xi okik pan santo laj tinamit Jerusaleem. Eh ma' k'isiin i tinamit x-ilwik kiwach ar.54Re' i k'amal kib'eeh taqe soldado, taqe ruch'ihil chucha'jaljiik i koq i Jesús, noq xkilow chi xub'an i yihk je' wo' taqe i xk'ularik, ma' k'isiin ta xiyo'jik, je' wili xkiq'or: Re' winaq wili xti korik wo' naq chi Rak'uun i Dios, inki taqe.55Ma' k'isiin wo' ixoq wilkeeb' ar k'ahchi' reje kilom chi najt chib'ih i xuk'ul i Jesús. Re' taqe ixoq re' re', re' taqe i xi tahqinik cho ree Jesús ko Galilea, re' i xitoob'inik cho reh.56Eh chi kixilak ixoq re' re' wilik i María aj Magdala, re' haa' i María rutuut i Santiago, rutuut i José, re' haa' i rutuut taqe rak'uun i Zebedeo. Re' rumuhqiik i Jesús (Mar 15.42-47; Luc 23.50-56; Juan 19.38-42)57Eh noq okik chik i rub'an i q'iij, jinaj i winaq xponik ar, xiik' naah b'ehomal, José i rub'ihnaal aj pan tinamit Arimatea eh xwihik chaloq chi raj tahqaneel i Jesús.58Re' José xponik ruuk' i Pilato chupahqaljiik i ruti'jolal i Jesús chi naa ruk'amam. Re' Pilato xuyeew q'ab' chi xye'arik reh i José i ruti'jolal i Jesús chi kamnaq chik.59Eh re' José xuk'am wo' chaloq i ruti'jolal i Jesús, xub'ot cho chupaam jinaj itz'ihy saq wach,60eh xumuq'aa' chupaam jinaj ak' muq'umb'al k'otooj panab'aj, reh naq i José noq k'otooj chaloq. Eh noq rutz'apam chik i koq chii' i muq'umb'al chi qamaam ab'aj i José, xelik reje ar.61Eh re' María aj Magdala, i María jinaj chik, xi kahnik chi tzunulkeeb' i koq chi chii' i muq'umb'al. Re' taqe i xicha'jinik reh i xmuhqik wii' i Jesús62Eh chi junwaar-oq chik, (iraaj ruq'orom chi pan hi'limb'al q'iij) re' taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij, kuch'ihil i aj fariseo, xiooj ruuk' i Pilato,63eh je' wili i xkiq'or reh:
Jaaw, re' hoj xk'ulik cho panqak'ux chi re' i chukul q'orik re' re', noq ko k'achlik, xuq'or qeh chi naa wo' chik ruk'aach cho ruka'peech noq ixib' chik q'iij rumuhqiik.64Ruum aj re', re' hat cha taq'aaj rutz'apariik chii' chi korik i xmuhqik wii' korehtaal imponik ixib' q'iij, ruum re' taqe raj tahqaneel nee-oq inkik'ulik kelq'aaj i ruti'jolal, eh nee-oq inkiq'or reh i tinamit chi xwuktik chaloq chi k'achlik wach. Re' chukuj q'orik neenb'aan ruka'peech xiik' chik naah yib'kiil wach chuwach i pampeet, inki taqe.65Re' Pilato je' wili i xuq'or:
Re' re' taqe wilkeeb' i soldado. Chak'am taq reje chawiij. Xti chatz'ap taq cho chii' chi korik i xmuhqik wii' inki.66Re' keh xiooj wo' chutz'apariik chii' chi korik i jul xmuhqik wii' i Jesús xkikoj jinaj i rehtalil ab'aj tz'apb'al chii'. Eh xkikanaa' taqe cho ar i soldado chi cha'jinik. Re' i ruwuktiik chaloq i Jesús chi k'achlik wach (Mar 16.1-8; Luc 24.1-12; Juan 20.1-10)1Eh eew-oq chik inik'ik i hi'limb'al q'iij, noq xsaq'ik pampeet q'iij ree xamano, re' María aj Magdala, ruch'ihil i María jinaj chik xiooj chi rilariik i xmuhqik wii' i Jesús.2Eh xub'an jinaj i kowlaj yihk, ruum jinaj i ruánjel i QaJaaw xqajik cho pan taxaaj. Xujil i koq riib' i xmuhqik wii' i Jesús, xresaj eloq i ab'aj tz'aplik i koq wii' i chii' i jul, xutzunaa' riib' chinaah.3Eh re' i ruwii' i ánjel xan reprotik chik xa je' chik rukab' i rusaqumaal i ruch'aab' i kahoq. Eh re' ruso' xasaq tz'unik chik, xa je' chik rukab' i saq laj suutz'.4Noq xkilow chi je' re' taqe i soldado aj cha'joom, ma' k'isiin ta xiyo'jik, xakib'arb'otik chik, eh xa je' chik kamnaq xi kahnik.5Eh re' ánjel je' wili xuq'or keh ixoq: Matyo'jik taq. Re' hin weht'al chi re' i ruti'jolal i Jesús k'ahchi' taq asik'im, re' i xkojarik wach kuruus.6Re' reh ma' xta chik ayu' xwuktik wo' chik chi k'achlik wach, je' rukab' i ruq'orom chaloq. K'oloq aj taq awil re' i ye'aab' xkimuq'aa' wii'.7Hiy taq chi jumehq'iil, chuq'orariik keh i raj tahqaneel chi re' Jesús xwuktik wo' chik chi k'achlik wach. Re' reh peet naa ruponiik Galilea taq chawach i hat, ar taq naa awilom wach, tiko'q taq keh. Re' i wili xchalik nuq'or taq aweh, inki i ánjel.8Eh re' taqe ixoq re' re' jumehq'iil xkikanaa' kahnoq xmuhqik wii' i Jesús, yo'jik inki a'n xa re' la', q'e' wo' suq kik'ux. Eh xiooj wo' lom chuq'orariik keh i raj tahqaneel i Jesús i xq'orarik reje keh.9Eh noq ojik inki a'n ixoq, xuk'uhtaaj riib' i Jesús chikiwach, xuyeew rusuqkiil kik'ux.
Re' keh xkijil i koq kiib' ruuk' i Jesús chulooq'jiik, xkiq'ahcheej i koq i rooq.10Re' Jesús je' wili i xuq'or keh ixoq:
Matyo'jik taq, hiy taq cha q'or keh i nuchaaq' noq wilkeeb' chi ki-ohoq Galilea, ar naakilom nuwach, inki. Re' i xponik kik'utjaaj taqe soldado11Noq ojik inki a'n ixoq, wilik taqe i soldado xicha'jinik reh xmuhqik wii' i Jesús, xi ponik pan tinamit, xponik kik'utjaaj keh taqe i kajaaw i k'amal kib'eeh aj tiij chu'nchel i xk'ularik.12Eh kian kik'utaaj kuuk' i nimaq wach kikamaj chi kixilak i aj judío, reh chi xkian jinaj wach kik'ux chi k'ih i tumiin naakiye'em reh taqe soldado.13Eh je' wili i xkiq'or reh taqe soldado: Re' taq i hat cha q'or taq chi suq taq awiriik chaq'ab' noq xi k'ulik i raj tahqaneel i Jesús, xk'ulik kelq'aaj i ruti'jolal i Jesús.14Wila' xunab'eej i q'atal q'orik aj Roma i k'ahchi' qayejaam wach, re' hoj neenqaq'unej wach, reh chi ma' xta taq neetiruchej i hat, inki taqe.15Re' taqe soldado kicha'jinik reh i muq'umb'al xkik'ul i tumiin, eh xkian wo' hoq i xq'orarik keh. Eh xa ko je' wo' re' inq'orarik yu'naak chi kixilak i aj judío. Re' Jesús xuq'or keh i raj tahqaneel chib'ih i naa rojiik kianam (Mar 16.14-18; Luc 24.36-49; Juan 20.19-23)16Re' taqe junlaj chi raj tahqaneel i Jesús xiooj ar Galilea chinaah jinaj i yuuq', re' wo' q'orooj wii' keh ruum i Jesús.17Eh noq xkilow wach i Jesús i raj tahqaneel, xkiloq'ej, ro'q ta wilik wo' taqe i ma' kinimaj taj chi re' reh i Jesús.18Eh re' Jesús xujil i koq riib' kuuk' i raj tahqaneel, je' wili i xuq'or keh: Re' hin xuyeew wajaawriik i Dios chikinaah i wilkeeb' pan taxaaj, chikinaah i wilkeeb' wach ak'al.19Je' re' noq, hiy taq cha q'or i nuk'uhb'aal keh chu'nchel i tinamit sut i wach ak'al, eh chaqasaj taq kihaa' parub'ihnaal Ajaab'ees Dios, panub'ihnaal i hin, Ak'uunb'ees Dios, parub'ihnaal i Santolaj Uxlab'al.20Eh cha k'uhtaaj taq keh nik' wach runimjiik naa kianam i xnuq'or taq aweh i hat chi naa taq a'nam. Eh re' hin naa nuwihiik taq awuuk' chi juneliik, korehtaal inkuxik wach i wach ak'al, je' ta naq re', inki Jesús.
Bible Society in Guatemala