GENESIS1

1Noq komajaa' chii wilik, re' QaJaaw Dios peet xutz'uhkrisaj i taxaaj ruch'ihil i wach ak'al.2Eh re' wach ak'al xama' nk'utinik ta naq nik' wach noq wilik, eh ma' xta wo' naq i wilik chupaam. Xa jinaj naq chi runimaal ha', xa jinaj chi runimaal q'equm. Xa re' naq i Ruxlab'al i QaJaaw Dios k'ul inooj chinaah i ha'.
3Re' i QaJaaw Dios je' wili xuq'or: Wih-oq i saqum, inki.
Eh xwihik wo' lom i saqum.
4Eh xrilow i QaJaaw Dios chi ma' xta reet i saqum. Chi q'atb'al paam, pareh xuyeew i saqum. Pareh xuyeew i q'equm.5Re' saqum, pan q'iij i rub'ihnaal xukoj. Eh re' q'equm chaq'ab' i rub'ihnaal xukoj. Re' taqe wili xub'an pampeet q'iij.
6Chi riij i re', je' wili i xuq'or i QaJaaw Dios: Wih-oq chik jino'q i ye'aab' reh chi nee nuch'aq i ha' wilik wach ak'al, inki. Eh xkorjik wo' hoq aha' wilik i xuq'or.7Eh xuyejaa' wo' hoq i ye'aab' re' re', ch'aqb'al reh i ha'. Wilik i xuyeew chi ri'sil i ye'aab' re' re', eh wilik i xuyeew chinaah.8Eh re' i ye'aab' re' re', pan taxaaj i rub'ihnaal xukoj. Eh re' taqe wili xub'an chupaam i rukab' q'iij.
9Eh re' QaJaaw Dios je' wo' chik wili i xuq'or: Re' ha' wilik wach ak'al xa jinaj chumol wii' riib', reh chi pareh neenkahnik i chiqiij laj ak'al, inki. Eh xub'an wo' hoq aha' wilik i xuq'or.10Re' QaJaaw Dios aha' ma' xta wii' i ha', ak'al i rub'ihnaal xukoj. Eh re' i xumol wii' riib' i ha' palaw i rub'ihnaal xukoj. Eh noq xrilow i QaJaaw Dios chi q'e' holohik taqe i xub'an re' re'.
11Xuq'or chi naa ruwihiik chu'nchel i raxch'ahn chinaah i wach ak'al. Je' wo' taqe i chee' wilik rija'eel, eh chi naa wo' kiwihiik taqe i chee' kiwachinik. Eh xkorjik wo' hoq aha' wilik taqe i xuq'or.12Eh xipoq' wo' hoq chinaah i wach ak'al chu'nchel i rax ch'ahn, je' wo' taqe i chee' wilik kija'eel, je' wo' taqe i chee' kiwachinik. Eh re' QaJaaw Dios xrilow chi q'e' holohik taqe i xuyejaa'.13Re' taqe re' xub'an chupaam i roox q'iij.
14Chi riij i re', re' QaJaaw Dios je' wili i xuq'or: Wih-oq taqe i saqum pan taxaaj q'atb'al paam i q'iij ruuk' i chaq'ab'. Eh nee wo' kikamanik chi q'atb'al paam siq'jil q'iij, ruuk' i jab' q'iij, je' wo' hoq i ju'jun chi q'iij, je' wo' hoq i ju'jun chi haab',15reh wo' chi neekisihq'inik pan taxaaj, eh nee wo' kisihq'inik wach ak'al, inki. Eh je' wo' re' xub'an i QaJaaw Dios.16Je' aj re' noq re' i QaJaaw Dios xuyejaa' i kiib' chi saqum, re' i xti nimlaj saqum reh chi nsihq'inik pan q'iij, eh re' i saqum ma' q'e' ta saqum wach reh chi nsihq'inik chaq'ab'. Eh xuyejaa' wo' taqe i ch'umiil.17Re' taqe re' xukoj i QaJaaw Dios pan taxaaj reh chi xisihq'inik cho chinaah i wach ak'al,18pan q'iij, eh reh chi xisihq'inik cho chaq'ab', reh chi pareh xkahnik i saqum, pareh xkahnik i q'equm. Re' QaJaaw Dios xrilow chi q'e' holohik taqe i xuyejaa'.19Re' taqe re' xub'an chupaam i rukaaj q'iij.
20Chi riij i re', re' QaJaaw Dios je' wili i xuq'or: Wih-oq taqe i chikop chupaam taqe i ha', je' wo' taqe i chikop kirupinik pan taxaaj, inki. Eh xkorjik wo' taqe i xuq'or.21Re' i QaJaaw Dios xutz'uhkrisaj taqe i nimaq taq kar ti yo'joq kuum, je' wo' taqe i xa chib'ih chopkaal wilkeeb' pan palaw. Eh xutz'uhkrisaj wo' taqe i xa chib'ih chopkaal kirupinik pan taxaaj. Eh noq xrilow i QaJaaw Dios chi q'e' holohik taqe i xuyejaa',22xukuxisaj ruuk' taqe i q'orik wili i chikop: Wih-oq taq k'ih-oq aha'lak'uun korehtaal taq inanujisaj paam taqe i palaw. Eh korehtaal wo' kik'ihaaxb'iik chi junsuut i wach ak'al taqe i chikop kirupinik.23Re' taqe re' xub'an chupaam i roo' q'iij.
24Chi riij i re', re' QaJaaw Dios je' wili i xuq'or: Wih-oq chinaah i wach ak'al chu'nchel i chikop, re' taqe i xa ruuk' paat naa kiwihiik, re' taqe i josq'laj chikop, je' wo' taqe i xa kijukem kiib' noq kib'ehik, inki.
Eh xkorjik wo' taqe aha' wilik i xuq'or.
25Re' QaJaaw Dios, je' re' noq xutz'uhkrisaj chaloq chu'nchel i chikop re' re'. Eh xrilow chi q'e' holohik taqe i xuyejaa'.
26Chi riij i re', je' wili i xuq'or i QaJaaw Dios: Yu'naak qayejaa' i winaq chi je' qawii' i hoj, reh chi nee nwihik rajaawriik chikinaah taqe i kar, chikinaah taqe i chikop kirupinik pan taxaaj. Eh je' wo' chikinaah taqe chikop xa ruuk' paat naa kiwihik, chikinaah taqe josq'laj chikop, chikinaah i chikop xa kijukem kiib' noq kib'ehik.
27Eh noq xuyejaa' i winaq i QaJaaw Dios, xuyejaa' chi je' ruwii' i reh, jinaj winaq, eh jinaj ixoq xuyejaa' chaloq.
28Xukuxisaj taqe, je' wili i xuq'or keh: Wih-oq taq k'ih-oq awak'uun awixq'uun, korehtaal taq inanujisaj i wach ak'al. Eh naa wo' taq awihiik chi taaq'anik, naa taq ruwihiik awajaawriik chikinaah kar, chikinaah taqe chikop kijukem kiib' noq kib'ehik, inki.
29Chi riij i re', je' wili i xuq'or keh: Re' hin naa taq nuye'em aweh i ch'ahn inkiyeew kija'eel, je' wo' chu'nchel i chee' kiwachinik. Eh chu'nchel taqe re' naa rukamaniik chi k'uxumb'al taq aweh.
30Eh re' taqe i josq'laj chikop, taqe i chikop kijukem kiib' noq kib'ehik, taqe i xa chib'ih tz'inkaal, re' taqe rax ch'ahn naa nuye'em chi k'uxumb'al keh, inki. Eh je' wo' re' i xub'an.31Re' QaJaaw Dios, xrilow chi chu'nchel i xub'an q'e' holohik. Re' taqe re' xub'an chupaam i ruwaaq q'iij.
1Je' re' noq kuxik ruyejeb'jiik i taxaaj ruch'ihil i wach ak'al, je' wo' chu'nchel i wilkeeb' chupaam taqe re'.2Eh re' QaJaaw Dios noq rukohlaam chik rub'aan nik' nimaal taqe i xuyejaa', xhi'lik ruuk' i rukamaj, paruwuuq q'iij.3Re' QaJaaw Dios xukuxisaj i ruwuuq q'iij, eh xukanaa' chixiik'naah loq'il, ruum chupaam i q'iij re' re' xhi'lik chukamaanjiik wach taqe chu'nchel i xutz'uhkrisaj.4Je' wili noq xkorjik i taxaaj ruch'ihil i wach ak'al. Re' noq xye'arik i winaq chupaam i holohik laj ye'aab' Edén
Re' QaJaaw Dios xuyejaa' i taxaaj, xuyejaa' i wach ak'al.
5Re' noq komajaa' naq chih juniwal-oq i tik mu'uun, eh majaa' wo' impoq' juniwal-oq i ch'ahn, ruum re' QaJaaw Dios komajaa' wo' naq i ruyeew chaloq i jab' chinaah i wach ak'al, eh komajaa' ta wo' chih jino'q i winaq imb'anik i kamanik chuwach.6Xanb'ohkanik la' naq chaloq aak'al, eh re' re' int'aqsanik reh chu'nchel i wach ak'al.7Eh noq xrilow chi je' re' i QaJaaw Dios xuchop chaloq aak'al xuyejaa' chi ruwii' winaq, xuhupej i Ruxlab'al panju' eh xuyeew ruxlab'al. Je' re' noq xwihik ruk'achariik i winaq.
8Chi riij i re', re' QaJaaw Dios xuyejaa' junseht i ye'aab' q'e' holohik reh i rutik mu'uun, ar paruyuq'ul i Edén chi rukorkiil reje ireelb'aalq'iij. Eh ar xuyeew i winaq xuyejaa'.9Re' QaJaaw Dios ar xuk'isaj johtoq i xa reh reh wach chi chee' re' ruuk' i suq inkiwachuj, eh ma' xta reet chi k'uxarik. Eh chi yejaal i tik mu'uun re' re' xuk'isaj johtoq i Dios i chee' inye'wik k'acharik, xuk'isaj wo' johtoq ar i chee' inye'wik na'ojb'al, re' ink'uhtanik i holohik, i ma' holohik taj.
10Eh chupaam i ye'aab' Edén jinaj i nim ha' i nelik chaloq. Re' re' int'aqsanik reh i tik mu'uun, i ruch'aq riib' kijib' chik i q'ab' noq inooj kuxoq.11Re' peet q'ab' i nim ha' re' re', Pisón rub'ihnaal, re' inik'ik chupaam chu'nchel i ruyuq'ul i Havila, re' i wilik wii' i oro.12Re' oro wilik chupaam i ye'aab' re' re', q'e' holohik. Eh wilik wo' taqe ab'aj q'e' holohaq wilkeeb' ar, bedelio, ónice kib'ihnaal.13Re' rukab' q'ab' i nim ha' re' re' Gihón rub'ihnaal, re' inik'ik chupaam chu'nchel i ruyuq'ul i Cus.14Re' roox q'ab' i nim ha' re' re', Tigris rub'ihnaal, re' inik'ik reje pareelb'aal q'iij reh i tinamit Asiria. Eh re' i rukaaj q'ab' i nim ha' re' re', Éufrates rub'ihnaal.
15Re' QaJaaw Dios xuyeew i winaq chupaam i ye'aab' Edén, wilik wii' i tik mu'uun, reh chi naa rab'ixeem wach, eh naa rucha'jeem.16Eh re' i QaJaaw Dios je' wili i xuq'or reh i winaq: Neerub'an chi neenak'ux aweh chu'nchel i kiwach i chee' wilkeeb' chupaam i ye'aab' wili,17xa re' la', maak'ux i wach i chee' inye'wik na'ojb'al, re' ink'uhtanik reh aha' wilik i holohik eh aha' wilik i ma' holohik taj. Ruum wila' xak'ux i wach i chee' re' re', xti korik i nuq'or aweh chi nee tikimik, inki.
18Chi riij i re', re' QaJaaw Dios je' wilik i xuq'or: Re' winaq ma' ruyee ta riib' chi naa ruwihiik chi rutkeel. Ruum aj re', naa nuyejaam jino'q ruch'ihil xti ruk'ul chi to'ool reh, inki.19Re' QaJaaw Dios ruuk' ak'al xuyejaa' taqe chu'nchel i panch'ahn chikop, je' wo' chu'nchel i chikop kirupinik pan taxaaj. Eh xuk'am taqe reje ruuk' i Adán reh chi xukoj kib'ihnaal. Eh re' Adán xukoj wo' kib'ihnaal taqe chikop re' re'. Aha' wilik i kib'ihnaal xukoj re' wo' re' i xti manlik kib'ihnaal.20Re' Adán xukoj wo' kib'ihnaal chu'nchel i chikop xa ruuk' paat naa kiwihiik, je' wo' taqe i panch'ahn chikop, je' wo' taqe i chikop kirupinik pan taxaaj. Xa re' la' xama' jino'q wo' keh i chikop re' re' xkahnik chi ruk'ul chi to'ool reh i Adán.21Eh noq xrilow chi je' re' i QaJaaw Dios xuqasaj i ruwiriik i Adán, eh noq suq suq chik i ruwiriik, xresaj jinaj i rub'aqil i jojol, eh xuk'ulaa' wo' chik wach i ruti'jolal xresaj wii'.22Eh re' QaJaaw Dios ruuk' i rub'aqil i jojol i Adán xuyejaa' jinaj ixoq, eh xuq'asaj reh i Adán.23Noq xrilow wach ixoq i Adán, je' wili xuq'or:
Re' ixoq wili xti re' ruuk' i nuti'jolal, eh xti re' ruuk' taqe i nub'aqil. Ixoq i naa rubíhnaam ruum panujojol xresaj chaloq i Dios, inki.
24Ruum aj re', re' winaq koruman chi nareliik nah q'ab' i rutuut rajaaw. Eh ruuk' chik i rehk'een naa ruk'ulaam wach i ruk'achariik pan kaxárohiil. Eh re' taqe kiib' re' re' naa kikahniik chi xa jinaj chik taqe.
25Eh re' Adán ruch'ihil i Eva i rehk'een t'usulkeeb' naq, xa re' la', ma' kik'ixiik ta naq. Re' Adán, re' Eva ma' xkinimaj taj i xq'orarik keh ruum i Dios
1Re' aaq', xa re' wo' reh xti q'as wach ruk'ux chi jot'ooj chikiwach chu'nchel i panch'ahn chikop ruyejaam chaloq i QaJaaw Dios. Ruum i re', xupahqaaj reh ixoq chi je' wili:
¿Mi korik chi xuq'or taq aweh i Dios chi ma' jino'q keh i wach i chee' wili naa taq ak'uxum? inki.
2Re' ixoq je' wili ruchaq'weesjiik i aaq' xub'an:
Chu'nchel i kiwach taqe i chee' wilkeeb' ayu' nee b'ila' rub'an chi neenqak'ux.
3Xa re' la', re' i QaJaaw Dios je' wili i xuq'or qeh: Maa k'ux taq i wach i chee' wilik panyejaal taqe i tik ni xata nee taq inatz'aj, ruum wi xak'ux taq nee taq tikimik, inki, inki ixoq.
4Re' aaq' je' wili ruchaq'weesjiik ixoq xub'an:
Re' re' ma' korik taj. Re' taq i hat ma' nee ta taq tikimik.
5Re' Dios je' re' xuq'or, ruum reht'al i reh chi wila' xak'ux taq i wach i chee' re' re' nee taq ti kahnik chi je' rukab' i reh. Nee taq inanab'eej aha' wilik i holohik, eh aha' wilik i ma' holohik taj, inki.
6Eh re' ixoq xrilow chi q'e' holohik i wach i chee' re' re', eh rootwaaj wo' ruk'uxum reh, xraaj wo' naq chi naa ruwihiik runa'ojb'al. Je' re' noq xuch'uq i wach i chee' re' re' xuk'ux i koq, eh xuyeew wo' reh i rub'ahiil. Eh re' rub'ahiil xuk'ux wo' i koq.7Eh xa chupaam i jumehq' re' re' kikab'cheel xkinab'eej aha' wilik i holohik, eh aha' wilik i ma' holohik taj, xkikoj rehtaal chi t'usulkeeb'. Ruum i re', xkisik' i xaq i chee' higo, xkib'ur kiib' chi reh.
8Eh noq qajik chik i rub'an i q'iij, re' noq inchalik i teew, re' QaJaaw Dios b'ehik i rub'an chupaam taqe i tik. Noq xrib'iraj i ruq'oral i Dios i winaq je' wo' ixoq, ma' k'isiin ta xchalik kiyo'jiik kajimam kiib' xooj kikeb'aa' kiib' chi kixilak taqe i tik.9Chalik i QaJaaw Dios xtohq'ik ruyuq'eem i winaq, je' wili xuq'or reh:
¿Aha' wilkaat i hat? inki reh.
10Re' winaq je' wili i chaq'wik xub'an:
Re' hin noq xb'iraj aq'oral chi xilak taqe i tik, ma' k'isiin ta xchalik nuyo'jiik, ruum xwilow chi t'usulkiin, je' re' noq xnukeb'aa' wiib', inki.
11Re' QaJaaw Dios xupahqaaj reh i winaq chi je' wili:
¿Awach xq'orik aweh chi t'usulkaat? ¿Mi xak'ux wo' re' i wach i chee' xnuq'or aweh chi ma' naa taa k'uxum? inki.
12Re' winaq je' wili ruchaq'weesjiik xub'an:
Re' ixoq xayeew weh chi wehk'een xye'wik weh i wach i chee' re' re'. Eh re' hin xnuk'ux wo' i koq, inki.
13Re' QaJaaw Dios xupahqaaj reh ixoq chi je' wili:
¿Chib'ih reet ixa a'n chi je' re'? inki.
Re' ixoq je' wili i chaq'wik xub'an:
Re' aaq' jot'wik weh, ruum aj re' xnuk'ux i wach i chee' re' re', inki.
14Re' i QaJaaw Dios je' wili i xuq'or reh i aaq':
Ruum ixa a'n re' re' xa re' wo' hat xaq'eb' awiib' chi kixilak chu'nchel i chikop. Yu'naak johtoq chi qawach ajukem awiib' chi' ak'ux noq naa ab'eeh, eh nik' najtiil naa aak'achariik, ak'al naa ak'uxum.
15Re' hin naa kaat nukojom panixowaal ruuk' ixoq, je' wo' i riih rumaam ixoq ruuk' awiih aamaam i hat. Re' i riih rumaam ixoq naa ruq'ojom paam i naah awiih aamaam i hat, eh re' awiih aamaam i hat xa re' i ruyuhb' i rooq i riih rumaam ixoq naa ruti'im, inki.
16Re' QaJaaw Dios je' wili i xuq'or reh ixoq:
Re' hin naa kaat wik'sam chi ti', jarpech, eh nik' najtiil naa awihiik wach k'acharik. Eh noq naa kaasjiik taqe aha'lak'uun, xiik' naah ti'kiil naa awik'iik wii'. Naa awaajwaam chi naa ruwihiik awuuk' ab'ahiil, eh re' reh naa ruwihiik chi taaq'anik cha naah.
17Eh je' wili i xuq'or reh i winaq:
Ruum chi xanimaj awehk'een, eh xak'ux i wach i chee' xuyeew aweh, re' i nuq'orom aweh chi ma' naa ta ak'uxum. Yu'naak re' wach ak'al xq'ehb'ik panti' awuum. Ruum aj re', chu'nchel q'iij aak'achariik ruuk' ti' naa akamaneem wach noq naa reliik awa' chuwach.
18Eh k'iix, ch'ahn naakipoq'iik cho chinaah i wach ak'al, eh naa ak'uxum ichaaj naa rupoq'iik cho chuwach.19Kow naa akamaniik ruuk' aab'ahx aatz'a'uub' naa a'nam awa' ahaa' chuwach. Je' re' naa a'nam chu'nchel q'iij aak'achariik, korehtaal wo' chik ti sutinik chi pooq ak'al, ruum hat wo' pooq ak'al pampeet, eh naa wo' chik asutiniik chi pooq ak'al, inki.
20Re' Adán, Eva i xukoj chi rub'ihnaal rehk'een. Ruum re' ixoq re' re' peet kituut chaloq chu'nchel i k'achareel.21Re' QaJaaw Dios xukoj ruso' i winaq ruch'ihil i rehk'een, eh riij taqe chikop i xuyejaa' chi kiso'.22Re' QaJaaw Dios je' wili i xuq'or: Re' winaq xkahnik chi je' qakab' i hoj reht'al chik i holohik, je' wo' hoq i ma' holohik taj. Ruum aj re', ma' ruk'ul taj chi neenkahnik chupaam taqe i tik, maa ruk'ux inchel i wach i chee' inye'wik k'acharik, ruum wi xuk'ux neen wihik ruk'achariik chi juneliik, inki.
23Ruum aj re', re' QaJaaw Dios xresaj chaloq i winaq ruch'ihil i rehk'een, xukoj taqe chi rab'ixjiik wach aak'al xkorjik wii'.24Eh noq resam chik cho ar i winaq i Dios, eh chi korkiil ireelb'aalq'iij re' wilik wii' taqe i tik, eh wilik taqe i k'achaach wilik kixiik' xukoj chucha'jaljiik i ookb'al. Eh xukoj wo' jinaj i ch'ihch' qoplik ruq'aq'al xak'ul chik inooj chi q'ataj b'eeh, reh chi ma' awach ta neenooj sik' woq reh i wach i chee' inye'wik k'acharik. Re' i Caín, eh re' i Abel
1Re' Adán xwirik ruuk' i Eva re' i rehk'een, eh xkahnik wach k'acharik x-aasjik jinaj i k'isa rak'uun, Caín i rub'ihnaal xukoj. Eh re' Eva je' wili i xuq'or: Re' QaJaaw Dios xraaj chi xuyeew jinaj k'isa wak'uun, inki.2Chi riij i re', x-aasjik wo' chik jinaj k'isa rak'uun ruchaaq' i Caín, eh Abel i rub'ihnaal xukoj. Re' rukamaj i Abel k'isanik taqe tentzun, eh re' i Caín aj ab'ixoom.
3Eh xponik i q'iij noq re' i Caín xuk'am reje i wach i rutik, xuyeew chi rumayiij chuwach i QaJaaw Dios.4Je' wo' Abel reh, xuk'am taqe reje i peet rak'uun i rutentzuun, xiik' naah kiq'ina'iil, xuyeew chi rumayiij chuwach i QaJaaw Dios. Eh re' i QaJaaw Dios xponik chuwach i rumayiij i Abel je' wo' hoq i runa'ojb'al.5Eh re' rumayiij i Caín reh ma' xponik ta chuwach QaJaaw Dios, ni xata re' i runa'ojb'al xponik chuwach. Xrilow chi je' re' i Caín xuyoj i wach, eh ma' k'isiin ta xchalik ruk'aah.6Xrilow chi je' re' i QaJaaw Dios je' wili i xuq'or reh i Caín:
¿Chib'ih reet noq xayoj aawach, eh ma' k'isiin ta xchalik ak'aah?
7Wila' re' holohik k'ahchi' kaat neemponik chi nuwach, eh wila' ma' holohik i k'ahchi' kaat, re' mahk ma' najt ta wilik, xa re' wo' yu' neetiq'ehb'ik chupaam. Re' hat wilik awajaawriik chi ma' nee ta ti q'ehb'ik pamahk, i nuchjik.
8Chalik i Caín xuk'am reje i ruchaaq' panab'iix. Eh noq wilkeeb' chik ar, re' Caín ma' k'isiin ta noq xchalik ruk'aah, eh xukansaj i ruchaaq', Abel.9Eh noq xsutinik reje i Caín xpahqaljik reh chi je' wili ruum i QaJaaw Dios:
¿Aha' xakanaa' chaloq i Abel aachaaq'? i nuchjik.
Re' Caín je' wili i chaq'wik xub'an:
¿Chib'ih naa nunaab'eem i hin, hin ta' nche cha'jen reh i nuchaaq'? inki.
10Je' wili i xq'orarik reh ruum i QaJaaw Dios:
¿Chib'ih reet noq xakansaj aachaaq'? Re' rukik'eel aachaaq' xachihkaaj chinaah i wach ak'al xwilow chik ruum i re' naa nuq'atam i q'orik cha naah.
11Yu'naak aj re' xaq'eb' awiib' chuwach aak'al x-uk'inik reh i rukik'eel aachaaq' noq xakansaj.12Eh noq naa chik aawab'ixeem wach aak'al, ma' naa ta chik kiwachiniik taqe atik, xak'ul naa awojiik chinaah i wach ak'al xama' naa ta chik ahi'liik, inki.
13Eh re' Caín je' wili i ruchaq'weesjiik i QaJaaw Dios xub'an:
Xti q'e' wo' chik ti' i tojb'al numahk xayeew, ti ma' kuyuuj ta wo' chik.
14Yu'naak xinawesaj chupaam i ye'aab' wili, eh xa aha' chik nawojiik chi b'ehik reh chi ma' nee ta chik inawil nuwach, xa je' chik hin tokoom tinamit, eh xa awach pa' naa rureqwiik weh naa kiin rukansam, inki.
15Eh re' i QaJaaw Dios je' wili i xuq'or reh i Caín:
Wila' awach xkansanik aweh wuquub' pech naa ruye'ariik chutojariik i ru mahk, inki.
Re' QaJaaw Dios xukoj rehtalil i Caín reh chi awach naa rureqwiik reh ma' naa ta rukanteesjiik ruum.
16Chi riij i re', xelik reje i Caín aha' xuq'oreej wii' i QaJaaw Dios, xooj chi patinik paruyuq'ul i Nod, re' i wilik reje pareelb'aal q'iij reh i Edén. Re' taqe i rak'uun rixq'uun i riih rumaam Caín
17Re' i Caín xukanaa' wach k'acharik i rehk'een, eh x-aasjik jinaj k'isa rak'uun, Enoc i rub'ihnaal xukoj. Chi riij i re', xuyejaa' i junseht chi tinamit, Enoc i rub'ihnaal xukoj, re' i rub'ihnaal i rak'uun.18Eh re' Enoc xwihik chaloq jinaj rak'uun Irad rub'ihnaal. Re' Irad rajaaw chaloq i Mehujael, re' i Mehujael, rajaaw i Metusael, re' Metusael rajaaw i Lamec.19Re' Lamec ki'ib' i rixoqil xwihik, re' jinaj, Ada rub'ihnaal, eh re' chik i jinaj Zila rub'ihnaal.20Re' Ada jinaj i rak'uun xwihik, Jabal i rub'ihnaal xukoj, re' kimaam kati't, taqe i xi patinik xa pan itz'ihy naah paat, re' taqe i xik'isanik cho chikop.21Re' Jabal jinaj i ruchaaq' xwihik Jubal i rub'ihnaal, re' i kimaam kati't chu'nchel i xiq'ojinik cho arpa, je' wo' taqe i xixulinik cho reh i xuul q'ooj.22Re' ixoq Zila x-aasjik jinaj rak'uun Tubal-caín i rub'ihnaal xukoj. Re' reh aj ch'eyel reh chu'nchel i q'an ch'ihch', taqe i raxch'ihch'. Re' i Tubal-caín jinaj i ranaab' xwihik Naama rub'ihnaal.
23Eh pan jinaj q'iij, re' Lamec je' wili i xuq'or keh kab'chel i rixoqil:
re' Ada, eh re' i Zila: Hat taq wixoqil akab'cheel chab'iraj taq i naa nuq'orom: Re' hin jinaj i winaq xnukansaj ruum i nuyok'ariik xub'an, eh jinaj wo' aak'un xnukansaj ruum i nuq'ojariik xub'an.
24Eh wila' wuquub' pech naa rutojom i ru mahk i naa rukansaniik reh i Caín. Re' naa rukansaniik wee hin lajeeb' rukajwinaq pech chi wuquub' pech naa rutojom i ru mahk, inki. Re' i raasjiik i Set
25Re' Adán xukanaa' wo' chik wach k'acharik i rehk'een, eh x-aasjik wo' chik jinaj rak'uun, Set i rub'ihnaal xukoj. Re' Eva je' wili xuq'or: Re' QaJaaw Dios xuyeew wo' chik jilow weh i wak'uun Abel, re' i xukansaj i Caín, inki.26Eh re' Set reh xwihik wo' jinaj rak'uun, Enós rub'ihnaal xukoj. Ar aj xtohq'ik chaloq re' i rulooq'jiik QaJaaw Dios. Re' taqe i rak'uun rixq'uun, i riih rumaam i Adán (1 Cron 1.1-4)
1Ayu' tz'ihb'amaj rehtalil taqe i rak'uun rixq'uun taqe i riih rumaam i Adán.
Eh Je' wo' hoq nik' wach noq xuyejaa' chaloq i winaq i Dios chi je' ruwii' i reh.
2Re' QaJaaw Dios jinaj winaq jinaj ixoq xuyejaa' xukuxisaj taqe. Eh noq xuyejaa' taqe je' wili i xuq'or: Re' taqe wili kiristianu' i naakib'ihnaam, inki.
3Re' Adán jinaj siento ruuk' lajeeb' ru ka'winaq haab' wilik reh noq x-aasjik jinaj i rak'uun, Set i rub'ihnaal xukoj. Xti je' wo' nka'yik, je' wo' ruwii' i reh.4Eh re' Adán waxiqiib' siento haab' chik xk'acharik chi riij noq x-aasjik i Set, eh kook'ih taqe i rak'uun rixq'uun xi wihik.5Eh re' Adán b'elejeeb' siento ruuk' lajeeb' ru ka'winaq haab' i wilik reh noq xkimik reje.
6Eh re' Set jinaj siento ruuk' hoob' haab' i wilik reh noq x-aasjik i rak'uun, Enós i rub'ihnaal xukoj.7Re' Set waxiqiib' siento ruuk' wuquub' haab' chik xk'acharik chi riij noq x-aasjik i Enós, eh kook'ih taqe i rak'uun rixq'uun xi wihik.8Je' re' noq re' Set b'elejeeb' siento ruuk' kab'laj haab' i wilik reh noq xkimik reje.
9Eh re' Enós lajeeb' chik ma' jinaj siento haab' i wilik reh noq x-aasjik i rak'uun, Cainán i rub'ihnaal xukoj.10Re' Enós waxiqiib' siento ruuk' ho'lajuuj haab' chik xk'acharik chi riij noq x-aasjik i Cainán, eh kook'ih taqe i rak'uun rixq'uun xi wihik.11Je' re' noq, re' Enós b'elejeeb' siento ruuk' hoob' haab' i wilik reh noq xkimik reje.
12Re' i Cainán lajeeb' ru kajwinaq haab' i wilik reh noq x-aasjik i rak'uun, Mahalaleel i rub'ihnaal xukoj.13Re' i Cainán waxiqiib' siento ruuk' ka'winaq haab' chik xk'acharik chi riij noq x-aasjik i Mahalaleel, eh kook'ih taqe i rak'uun rixq'uun xi wihik.14Je' re' noq, re' i Cainán b'elejeeb' siento ruuk' lajeeb' haab'.
15Eh re' i Mahalaleel ho'oob' ru kajwinaq haab' i wilik reh noq x-aasjik i rak'uun, Jared i rub'ihnaal xukoj.16Re' i Mahalaleel waxiqiib' siento ruuk' lajeeb' ru ka'winaq haab' chik xk'acharik chi riij noq x-aasjik i Jared, eh kook'ih taqe i rak'uun rixq'uun xi wihik.17Je' re' noq, re' i Mahalaleel hoob' chik haab' ma' b'elejeeb' siento haab' i wilik reh noq xkimik reje.
18Eh re' Jared jinaj siento ruuk' kiib' ru kajwinaq haab' i wilik reh noq x-aasjik i rak'uun, Enoc i rub'ihnaal xukoj.19Re' i Jared waxiqiib' siento haab' chik xk'acharik chi riij noq x-aasjik i Enoc, eh kook'ih taqe i rak'uun rixq'uun xi wihik.20Je' re' noq, re' i Jared b'elejeeb' siento ruuk' kiib' ru kajwinaq haab' i wilik reh noq xkimik reje.
21Re' i Enoc ho'oob' ru kajwinaq haab' i wilik reh noq x-aasjik i rak'uun, Matusalén i rub'ihnaal xukoj.22Re' i Enoc xk'acharik chi korik je' rukab' iraaj i QaJaaw Dios. Eh ixib' siento haab' chik xk'acharik chi riij noq x-aasjik i Matusalén, eh kook'ih taqe i rak'uun rixq'uun xi wihik.23Je' re' noq, re' i Enoc ixib' siento ruuk' ho'oob' ru kajwinaq haab' xk'acharik ayu' chinaah i wach ak'al.24Eh ruum chi re' i Enoc xk'acharik chi je' rukab' iraaj i QaJaaw Dios xponik i q'iij noq ma' x-ilarik ta chik wach ayu' wach ak'al, ruum xk'amarik johtoq pan taxaaj ruum i Dios.
25Eh re' i Matusalén jinaj siento ruuk' kajwinaq ruuk' wuquub' haab' i wilik reh noq x-aasjik i rak'uun, Lamec i rub'ihnaal xukoj.26Re' i Matusalén wuquub' siento ruuk' kajwinaq ruuk' kiib' haab' chik k'acharik chi riij noq x-aasjik i Lamec, eh kook'ih i rak'uun rixq'uun xi wihik.27Je' re' noq, re' i Matusalén b'elejeeb' siento ruuk' b'elejeeb' rukajwinaq haab' i wilik reh noq xkimik reje.
28Re' i Lamec jinaj siento ruuk' kajwinaq ruuk' kiib' haab' i wilik reh noq x-aasjik jinaj i rak'uun,29eh Noé i rub'ihnaal xukoj. Eh je' wili i xuq'or i Lamec: Re' QaJaaw Dios ruq'orom chi xq'ehb'ik panti' k'axik i wach ak'al, eh chi koruman chi kow naa qakamaneem wach. Eh yu'naak re' k'isa k'un wili naa ruye'wiik qahi'liik, inki.30Eh re' i Lamec ho'oob' chik haab' ma' waqiib' siento haab' chik xk'acharik chi riij noq x-aasjik i Noé, eh kook'ih taqe i rak'uun rixq'uun xi wihik.31Je' re' noq, re' i Lamec wuquub' siento ruuk' wuqlaj ru kajwinaq haab' wilik reh noq xkimik reje.
32Re' Noé hoob' siento haab' chik i wilik reh noq xkuxik kaasjiik taqe i rak'uun, je' wili kib'ihnaal: Sem, Cam, Jafet. Re' yiib' wach na'ojb'al xkian i tinamit
1Noq xi k'ihaaxb'ik i tinamit chinaah i wach ak'al xwihik cho kixq'uun.2Eh noq xkilow taqe i rak'uun i Dios chi q'e' taqe holohaq ixoq xkisik' wach chi kixilak ixoq re' re', reh chi xkian kaxáro kuuk'.3Re' i QaJaaw Dios je' wili i xuq'or: Re' hin ma' naa ta nuye'em i Wuxlab'al chi juneliik kuuk' i tinamit ruum xa tiwik taqe. Je' re' noq, xa jinaj siento ruuk' juninaq haab' naa nuye'em kik'achariik, inki.
4Eh chupaam taqe q'iij re' re', noq re' taqe i rak'uun i Dios xkian kaxáro kuuk' taqe i kixq'uun i tinamit reh chi xwihik kak'uun kixq'uun kuuk', je' wo' koq'uun wilik taqe i winaq i nimaq kooq xik'u'loq. Re' keh xwihik wo' kak'uun kixq'uun, re' chik taqe keh q'e' kow kiib' noq xooj kuxoq.
5Noq xrilow i QaJaaw Dios chi ma' k'isiin i yiib' wach na'ojb'al inki a'n i tinamit chinaah i wach ak'al, eh xa re' chik i ma' holohik taj inkikapaaj rub'aan,6xyoj ruk'ux chi xuyejaa' i winaq chinaah i wach ak'al. Ma' k'isiin ta xchalik ruti'kiil ruk'ux.7Ruum i re', je' wili i xuq'or i QaJaaw Dios: Re' hin naa nusacham kiwach i tinamit i nutz'uhkrisam chinaah i wach ak'al, je' wo' chu'nchel i chikop, chi je' xa kijukem kiib' noq kib'ehik, chi je' kirupinik pan taxaaj, q'e' intiib'ik i nuk'ux inki a'n ma' ta naq xnutz'uhkrisaj taqe, inki.
8Eh re' QaJaaw Dios xponik chuwach i runa'ojb'al i Noé. Re' i kanowa paat xuyejaa' Noé
9Re' wili inq'orarik chi riij i Noé.
Re' Noé korik wach ruk'ux, juneliik xunimaj i QaJaaw Dios, chupaam i q'iij re' re' xa re' wo' reh wilik chi kixilak i tinamit xk'acharik chi korik chi je' rukab' iraaj i QaJaaw Dios.
10Re' Noé ixib' i rak'uun xi wihik, je' wili kib'ihnaal: Sem, Cam, Jafet.
11Chu'nchel i wilkeeb' wach ak'al xa re' chik i yiib' wach na'ojb'al inki a'n chuwach i QaJaaw Dios, xa re' chik i ma' holohik taj inki a'n12Re' QaJaaw Dios xrilow chi re' i wach ak'al nujinaq chi yiib' wach na'ojb'al, ruum chu'nchel i tinamit xa re' chik i yiib' wach inki a'n13Eh re' i QaJaaw Dios je' wili i xuq'or reh i Noé: Re' hin xchalik chik panuk'ux chi naa nusacham kiwach i tinamit wach ak'al, ruum kuum i keh xnujik i yiib' wach na'ojb'al wach ak'al. Eh junsachariik kiwach ruuk' i wach ak'al naa nub'anam.14Re' hat naa-ayejaam jino'q kanowa paat re' ruuk' i chee' gofer naa akojom. K'ih tahs paam naa a'nam, eh naa-ayulem chupaam, naa-ayulem chi riij i je' q'ool re' ruuk' inkan panak'al.15Eh je' wili nimaal naa a'nam: Re' rooq jinaj siento ruuk' lajeeb' roxk'ahl b'ara naa aye'em reh, eh re' wach ho'oob' ru ka'winaq b'ara i naa aye'em reh, eh re' i runajtiil naah ho'lajuuj b'ara i naa aye'em reh.16Eh ixib' ch'iht naa a'nam, nee nakanaa' jino'q i ru ventana k'isiin ma' jinaj b'ara ruuk' i runajtiil naah i paat. Eh nee nakanaa' jino'q i ru puertahiil panjojol.17Ruum re' hin naa nutaq'aam qohoq jino'q i runimaal jab' chinaah i wach ak'al, ruuk' elal ha' naa nutz'apam kinaah chu'nchel i k'achareel wilkeeb' sut i wach ak'al. Je' re' noq chu'nchel i wilkeeb' wach ak'al naa kikimiik.18Eh awuuk' i hat wilik i naaqayejaam wach, re' hat naa awokiik pan kanowa paat, awuch'ihil awehk'een, awuch'ihil taqe awak'uun, eh awuch'ihil taqe i kehk'een awak'uun.19Eh naa wo' akojom taqe awuuk' pan kanowa paat jar b'uhr wach chi chikop i wilkeeb' sut i wach ak'al. Eh chi k'uhlaal taqe naa akojom, jinaj imaas, jinaj i xq'un, reh chi nee kiko'ljik chuwach i kimik je' rukab' i hat.20Naa wo' akojom taqe awuuk' chi k'uhlaal jar b'uhr kiwach taqe i chikop. Re' taqe i chikop kirupinik pan taxaaj, taqe i chikop xa ruuk' paat taqe ehchaal, taqe i chikop xa kijukem kiib' noq kib'ehik, reh chi ma' naa ta kikimiik.21Eh jar b'uhr wach i k'uxumb'al wilik naa wo' amolom awuuk' pan kanowa paat, reh chi nee taq inak'uxlaaj awiib' i hat, eh nee wo' nak'uxlaaj chu'nchel i chikop, i nuchjik i Noé ruum i Dios.
22Re' Noé xub'an wo' chu'nchel nik' wach i xq'orarik reh ruum i QaJaaw Dios. Re' noq xmuhqik naah i wach ak'al ruum elal ha'
1Re' QaJaaw Dios je' wili i xuq'or ree Noé: Chi kixilak taqe i tinamit, xa re' wo' hat korik wach ak'ux chi nuwach. Ruum aj re', okeen chupaam i kanowa paat, awuch'ihil taqe awach aweh panapaat.2Chakoj wo' taqe awuuk' ar wuquub'-oq k'uhl i chikop re' ruuk' i kik'uxarik, jinaj i imaas, jinaj i xq'un. Eh re' taqe chikop ma' kik'uxarik taj xa junk'uhl i chakoj awuuk' jinaj i imaas, jinaj i xq'un.3Chakoj awuuk' ar wuquub'-oq k'uhl taqe i chikop re' ruuk' i kirupinik pan taxaaj, jinaj imaas, jinaj i xq'un, reh chi ma' nee tansahchik kiwach chinaah i wach ak'al.4Ruum re' hin xa pan wuquub' q'iij i nuyeew chaloq i runimaal jab' chinaah i wach ak'al ka'winaq q'iij ka'winaq aq'ab' naa rub'anam. Ruuk' i re' naa nusacham kiwach chu'nchel i wilik kik'achariik nutz'uhkrisam chaloq, wach ak'al, inki i QaJaaw Dios.5Re' Noé xub'an wo' chu'nchel nik' wach i xq'orarik reh ruum i QaJaaw Dios.
6Eh noq xtz'ahpik naah i wach ak'al ruum i elal ha', re' Noé waqiib' siento haab' i wilik reh.7Re' Noé xokik chupaam i kanowa paat ruch'ihil i rehk'een ruch'ihil taqe ixib' chi rak'uun, ruch'ihil taqe i kehk'een i rak'uun, reh chi ar xkiko'leej kiib' chuwach i elal ha'.8Eh chu'nchel i chikop, chi je' kik'uxarik, chi je' ma' kik'uxarik taj, chi je' kirupinik pan taxaaj, chi je' kijukem kiib' noq kib'ehik,9xi okik ruuk' i Noé pan kanowa paat. Chi k'uhlaal xi okik, jinaj imaas, jinaj i xq'un, je' wo' rukab' i xq'orarik reh ruum i QaJaaw Dios.
10Eh noq xponik i wuquub' q'iij xchalik i runimaal jab' xtohq'ik ruchaamb'iik i ha' chinaah i wach ak'al.11Chupaam i q'iij re' re' xik'erib'ik chaloq i ha' pantaq ak'al, eh xitehib'ik chaloq i taxaaj xuyeew chaloq i ma' k'isa jab'. Re' noq xub'an i re', pan wuqlaj rub'eeh i rukab' poh ree haab'. Eh chupaam i q'iij re' re' waqiib' siento haab' i wilik reh i Noé.12Eh ka'winaq q'iij, ka'winaq aq'ab' xub'an i runimaal jab' chinaah i wach ak'al.13Noq xchalik i runimaal jab', re' Noé okinaq chik pan kanowa paat, ruch'ihil i rehk'een, ruch'ihil taqe i rak'uun, Sem, Cam, Jafet i kib'ihnaal, ruch'ihil wo' hoq ixib' chi kehk'een i rak'uun.14Eh okinaq wo' chik taqe ruuk' i panch'ahn chikop, taqe i chikop ruuk' paat taqe ehchaal, taqe chikop xa kijukem kiib' noq kib'ehik, taqe i chikop kirupinik pan taxaaj.15Eh jar b'uhr kiwach taqe chikop chi ka'kab'iil xi okik ruuk' i Noé chupaam i kanowa paat.16Jinaj imaas, jinaj xq'un xi okik, re' q'oreel jar b'uhr kiwach taqe i chikop, je' wo' rukab' i xq'orarik reh i Noé ruum i QaJaaw Dios. Eh, re' i QaJaaw Dios xutz'ap i ru puertahiil i kanowa paat.
17Re' runimaal jab' ka'winaq q'iij, ka'winaq aq'ab' xub'an, eh noq xtohq'ik ruchaamb'iik i ha', reh reh rujohtiik chinaah i ha' i kanowa paat.18Eh noq re' elal ha', reh reh ruchaamb'iik chinaah i wach ak'al, je' wo' hoq i kanowa paat reh reh wo' rujohtiik chinaah i ha'.19Re' elal ha' yohb'aal wach najtiil xjohtik chinaah i wach ak'al, korehtaal xutz'ap kinaah i yuuq' xiik' naah najtiil kinaah wilkeeb' wach ak'al.20Eh noq rutz'apam chik naah taqe inajt kinaah yuuq' i ha' ko ik'inaq wuquub' b'ara xik'ik johtoq chikinaah.21Eh xkuxik kikimiik i tinamit wilkeeb' sut i wach ak'al. Xkuxik kikimiik i chikop kirupinik pan taxaaj, taqe i chikop xa ruuk' paat taqe ehchaal, taqe i panch'ahn chikop, je' wo' taqe i chikop xa kijukem kiib' noq kib'ehik.22Je' re' noq, chu'nchel i wilik naq kik'achariik wilkeeb' sut i wach ak'al xkuxik kikimiik.23Re' QaJaaw Dios ruuk' elal ha' xusach kiwach chu'nchel i tinamit, taqe i chikop ruuk' paat taqe ehchaal, taqe i chikop kirupinik pan taxaaj, taqe i chikop xa kijukem kiib' noq kib'ehik. Ach wo' tii re' Noé ruch'ihil taqe i wilkeeb' ruuk' pan kanowa paat xi kahnik chi k'achalkeeb'.24Eh jinaj siento ruuk' lajeeb' roxk'ahl q'iij xwihik i ha' chinaah i wach ak'al. Re' noq xumay i runimaal jab'
1Re' QaJaaw Dios reht'al chi re' i Noé tz'aplik chupaam i kanowa paat ruch'ihil taqe i chikop. Ruum i re' xrik'saj jinaj i kowlaj teew chinaah i wach ak'al, eh re' ha' xanoq wo' xutoq'aa' qajik.2Eh xitz'ahpik wo' taqe i xuk'er taqe chaloq i ha', eh xtz'ahpik wo' hoq i chii' i taxaaj, xanoq wo' xumay i runimaal jab'.3Re' ha' chinaah i wach ak'al xutoq'aa' qajik chi q'uun. Noq ik'inaq chik i jinaj siento ruuk' lajeeb' roxk'ahl q'iij, kora'j xqajik re' ha' chi korik.4Chupaam i wuqlaj rub'eeh i ruwuuq poh reh i haab' re' re', xooj pa'lojoq i kanowa paat pantaq raxchee', Ararat.5Eh pampeet q'iij ree ru lajeeb' poh ree haab' re' re', k'ahchi' chik ruqajiik i ha', xtohq'ik kik'utinik taqe i yuuq' najt kinaah.
6Noq ik'inaq chik i ka'winaq q'iij, re' Noé xuteh chaloq i ru ventana hiil i kanowa paat xuyejaa'.7Eh xutaq'aaj reje jinaj nimlaj tz'ok, re' reh ma' aha' ta xureq rupa'aab' xak'ul chik inrupinik chinaah i wach ak'al korehtaal xruy-eej chi xchiqik i ha'.8Noq rutaq'aam chik reje i tz'ikin re' re' i Noé, xutaq'aaj wo' chik reje jinaj i paloma, reh chi xooj rilow mi xchiqik chik i ha' chinaah i wach ak'al.9Re' paloma xsutinik wo' chik chaloq i wilik wii' i kanowa paat ma' aha' ta xureq rupa'aab', ruum konuujinaq wo' ha' chinaah i wach ak'al. Eh re' Noé xuyub' chaloq i q'ab' chuk'ulariik i paloma, xukoj wo' chik i koq ruuk' pan kanowa paat.
10Chi riij i re', re' Noé kowuquub' chik q'iij xruy-eej, kora'j chik xutaq'aaj reje re' i paloma.11Eh re' paloma re' re' k'ahchi' chik rokiik i q'equm noq xsutinik wo' chik, chaloq jinaj i k'isa q'ab' i ruche'el olivo ruch'ihpeem chi ju' noq xsutinik chaloq. Ruuk' i re', xureq chi riij i Noé chi xchiqik chik i ha' chinaah i wach ak'al.12Re' Noé wuquub' wo' chik q'iij xruy-eej kore' chik xutaq'aaj reje i paloma, eh re' i paloma re' re' ma' kota chik xsutinik chaloq chi jumpech.
13Eh noq waqiib' siento ruuk' jinaj haab' chik i wilik ree Noé kora'j chiqik re' i ha'. Eh pampeet q'iij ree peet poh reh i haab' jinaj chik, re' Noé xresaj i naah i kanowa paat, eh noq xrilow chiqinaq chik i ha' chinaah chu'nchel i wach ak'al.14Pan wuquub' ru ka'winaq rub'eeh i rukab' poh, re' ha' chinaah i wach ak'al xchiqik chik chi jumpech.
15Chalik i QaJaaw Dios je' wili i xuq'or reh i Noé:16Yu'naak eleen chupaam i kanowa paat, awuch'ihil awehk'een, awuch'ihil taqe aawak'uun, awuch'ihil taqe i kehk'een.17Eh chawesaj wo' reje chu'nchel i chikop wilkeeb' awuuk' pan kanowa paat. Re' taqe kirupinik pan taxaaj, taqe i ruuk' paat ehchaal, taqe kijukem kiib' noq kib'ehik, reh chi nee kiooj chi junsuut i wach ak'al, eh ma' k'isiin i kak'uun neen wihik reh chi neenkinujisaj i wach ak'al, inki Dios.
18Noq xrib'iraj chi je' re' i Noé xelik wo' chaloq pan kanowa paat, ruch'ihil i rehk'een, ruch'ihil taqe ixib' chi rak'uun, ruch'ihil taqe i kehk'een.19Eh kuxik wo' cho resam chu'nchel i chikop wilkeeb' pan kanowa paat. Chi je' taqe ruuk' paat ehchaal, taqe i panch'ahn chikop, taqe i kijukem kiib' noq kib'ehik, taqe i kirupinik pan taxaaj.
20Re' Noé xuyejaa' jinaj i artaal tusuj ab'aj loq'oomb'al reh i QaJaaw Dios. Eh ju'jun i chikop xuk'am chaloq re' ruuk' i kik'uxarik. Xuk'am wo' chaloq i ju'jun i chikop, re' ruuk' i kirupinik pan taxaaj, xuk'at chinaah i artaal chi mayiij. Re' Noé xuyejaa' jinaj i artaal tusuj ab'aj.21Eh noq xponik ruuk' i QaJaaw Dios i ruxlaab' i mayiij re' re' suq xub'an reh, je' wili i xuq'or: Re' hin ma' jaruuj chik naa nuye'em panti' k'axik i wach ak'al xa kuum i tinamit. Re' i wili xnub'an, ruum chi nimaq chi kok' taq kib'anik reh i yiib' wach na'ojb'al, eh ma' naa ta chik nusacham kiwach i wilik kik'achariik.
22Eh nik' pa' chik najtiil naa ruwihiik i wach ak'al, naa rub'aan i tik, naa rub'aan i jach, naa ruwihiik i tz'a', naa ruwihiik i k'uxik. Eh naa ruwihiik iq'ilej, naa ruwihiik i siq'jil, naa ruwihiik i saqum, eh naa ruwihiik i q'equm, inki QaJaaw Dios. Re' i xuyejaa' wach i Dios ruuk' i Noé chi naa rub'anam
1Re' QaJaaw Dios xukuxisaj i Noé, je' wo' taqe ixib' chi rak'uun je' wili xuq'or keh: Re' taq i hat naa taq ak'ihaaxb'iik, korehtaal taq inanujisaj i wach ak'al.2Eh chu'nchel i chikop wilkeeb' wach ak'al, naa ruwihiik taq awajaawriik chikinaah, ma' k'isiin naa kiyo'jiik taq awuum. Chi je' taqe i chikop kirupinik pan taxaaj, chi je' taqe xa wach ak'al kiwihik, chi je' taqe wilkeeb' pantaq ha'.3Re' hin nee taq i nuyeew q'ab' aweh chi nee taq inak'ux chu'nchel i chikop, reh chi nee taq inak'uxlaaj awiib'. Eh je' wo' chu'nchel jar b'uhr kiwach i chaaj.4Xa re' la' jinaj i ma' nwaaj taj chi nee taq inak'ux, re' i tiwik kik' paam, ruum re' i kik' inye'wik k'acharik.5Ruum re' hin xti korik taq i nuq'or aweh chi awach i xukansaj i ras ruchaaq', naa wo' nuye'em jilow ree i hin. Eh wila' xatrukansaj taq i chikop i hat, naa wo' nuye'em jilow ree hin, wila' xakansaj taq jino'q aawas achaaq' i hat, naa wo' nuye'em jilow aweh taq i hat.
6Wila' awach i xukansaj jino'q i ras ruchaaq', tokoom chik naa rukansaniik ree reh, ruum re' i ras ruchaaq' xukansaj nuyejaam chaloq chi je' nuwii' i hin.7Eh re' taq i hat wih-oq taq k'ih-oq awak'uun awixq'uun korehtaal kinujik chinaah i wach ak'al, inki.
8Re' QaJaaw Dios je' chik wili i xuq'or reh i Noé ruch'ihil taqe ixib' chi rak'uun.9Chab'iraj taq, re' hin naa nuyejaam wach taq awuuk' i hat chib'ih i naa nub'anam taq awuuk' i hat, je' wo' hoq chib'ih i naa nub'anam kuuk' taqe awiih aamaam.10Je' wo' hoq chib'ih i naa nub'anam kuuk' chu'nchel i chikop xi elik chaloq pan kanowa paat. Re' taqe i chikop kirupinik pan taxaaj, taqe i chikop ruuk' paat taqe ehchaal, taqe i panch'ahn chikop, je' wo' kuuk' chu'nchel i chikop.11Re' naa nuyejaam wach taq awuuk': Re' chi re' hin ma' jaruuj chik naa nusacham kiwach i tinamit, je' wo' taqe i chikop ruuk' i elal ha', ruum ma' naa ta chik nuye'em elal ha' chi sachb'al kiwach taqe i wilkeeb' wach ak'al.
12Re' hin naa nukojom jinaj i rehtalil i naa nuyejaam taq wach awuuk' chi naa nub'anam reh juneliik, je' wo' hoq chib'ih i naa nub'anam kuuk' chu'nchel i chikop.13Re' re' raxkojl xnukoj pan suutz', i rehtalil chi naa rojiik eloq wach i nuyejaam wach chi naa nub'anam kuuk' taqe i k'achareel wach ak'al.14Eh noq naa nuqasam chaloq i suutz' wach ak'al, naa wo' ruk'utiniik i raxkojl nukojom pan suutz'.15Ruuk' i re' naa ruk'uliik panuk'ux i nuyejaam wach awuuk' taq i hat. Je' wo' hoq i nuyejaam wach chi naa nub'anam kuuk' i chikop. Eh ma' naa ta chik nuye'em i elal ha' chi sachb'al kiwach taqe re'.16Noq naa wilow wach i raxkojl chupaam i suutz', naa ruk'uliik cho panuk'ux i xqayejaa' wach awuuk' i hat. Je' wo' hoq i nuyejaam wach kuuk' chu'nchel i wilik kik'achariik chinaah i wach ak'al.
17Re' aj re' wili xkahnik chi rehtalil i nuyejaam wach chi naa nub'anam kuuk' i tinamit. Je' wo' hoq i nuyejaam wach chi naa nub'anam kuuk' chu'nchel i chikop, inki Dios reh i Noé. Re' Noé eh re' taqe ixib' chi rak'uun
18Re' taqe ixib' chi rak'uun i Noé i xi elik pan kanowa paat, je' wili i kib'ihnaal: Sem, Cam, Jafet, re' Cam rajaaw chaloq i Canaán.19Re' aj taqe wili ixib' chi rak'uun i Noé, eh ruuk' chik i kiih kimaam i keh xnujik i tinamit chinaah i wach ak'al.
20Re' Noé xtohq'ik wo' chik rab'ixeem wach aak'al, peet i reh xutoq'aa' rutikariik i uuva.21Eh re' Noé pan jinaj q'iij xuk'ej reh i k'ahlaj ha' korehtaal xohk'rik, t'uslik, noq xkahnik tool chupaam i ru itz'iihy naah paat.22Eh noq re' Cam rajaaw i Canaán xrilow i rajaaw chi xohk'reel, eh chi t'uslik xchalik ruq'or keh kab'chel i ruchaaq' wilkeeb' rij paat.23Noq xkib'iraj chi je' re' i Sem ruch'ihil i Jafet xkik'am chaloq nah kitileb' i b'urb'al, ruuk' i re' xkib'ur i kajaaw. Eh kib'aq'aam reje i kiwach chi juntar noq xik'u'loq ruuk', re' inkaaj chi ma' xkilow taj chi t'uslik i kajaaw.24Noq xik'ik i ruxohk'riik i Noé xunab'eej chib'ih jariik i xb'aan reh ruum i rak'uun chaaq'b'ees.25Je' wili i xuq'or:
Re' i Cam xuq'eb' i rak'uun Canaán rub'ihnaal. Je' re' noq, re' reh naa rukahniik chi xa je' chik jino'q k'isamoso kuuk' i ras kab'chel, inki.
26Je' wo' chik wili i xuq'or i Noé:
Re' ta naq i waJaaw i nuDios neentoob'iin reh i wak'uun Sem, eh re' Canaán nee ta nkahnik chi xa je' jino'q rumoso.
27Eh nee ta naq inye'arik runimaal wach ruum i Dios i wak'uun Jafet i naa rupatiniik chupaam i ru-itz'ihy naah paat i Sem, eh re' i Canaán nee ta nkahnik chi xa je' jino'q rumoso, inki.
28Noq rub'anam chik i runimaal jab', re' Noé ko ixib' siento ruuk' lajeeb' roxk'ahl haab' chik xk'acharik.29Je' re' noq, re' Noé b'elejeeb' siento ruuk' lajeeb' roxk'ahl haab' i wilik reh noq xkimik reje. Re' taqe i kak'uun kixq'uun taqe i rak'uun i Noé (1 Cron 1.5-23)
1Re' taqe wili i kib'ihnaal ixib' chi rak'uun i Noé: Sem, Cam, Jafet. Re' i xwihik kak'uun, eh kiih kimaam noq rub'anam chik i runimaal elal ha'.
2Re' Jafet je' wili kib'ihnaal taqe i rak'uun xi wihik: Gomer, Magog, Madai, Javán, Tubal, Mesec, Tiras.3Re' Gomer je' wili kib'ihnaal taqe i rak'uun xi wihik: Askenaz, Rifat, Togarma.4Re' Javán je' wili kib'ihnaal taqe i rak'uun xi wihik: Elisa, Tarsis, Quitim, Dodanim.5Re' taqe i re' xinujisanik paam i ye'aab' pansak'aaj reje reh i reelb'aal q'iij. Eh reh reh i ye'aab' xkipuhkaaj wii' kiib', reh reh wo' kiq'orik wii', re' q'oreel aha' i kitinamitaal.
6Eh re' Cam je' wili kib'ihnaal taqe i rak'uun xi wihik: Cus, Mizraim, Fut, Canaán.7Re' Cus je' wili kib'ihnaal i rak'uun xi wihik: Seba, Havila, Sabta, Raama, Sabteca. Eh re' Raama je' wili i kib'ihnaal taqe i rak'uun xi wihik: Seba, Dedán.8Re' Cus jinaj i rak'uun xi wihik Nimrod rub'ihnaal. Re' reh i peet xwihik chi reyil, ruum re' reh xti kow riib'.9Re' Nimrod re' re', q'e' kow riib', aj kansan chikop, ruum je' re' iraaj i QaJaaw Dios. Ar i nelik chee i q'orik inq'orarik chi je' wili: Je' rukab' i Nimrod q'e' kow riib' chi b'anaj chikop, ruum je' re' iraaj i Dios, inki.10Re' i Nimrod, ar xutoq'aa' cho wihik chi reyil chupaam taqe i tinamit, je' wili kib'ihnaal: Babel, Erec, Acad, Calne, wilkeeb' chupaam i ruyuq'ul i Sinar.11Eh chupaam taqe ye'aab' re' re' xelik reje noq xooj ar Asiria, eh xponik ruyejaa' ixib' chi tinamit je' wili kib'ihnaal: Nínive, Rehobot, Cala.12Eh xuyejaa' wo' hoq i tinamit Resen, re' i wilik panyejaal i Nínive ruuk' i Cala, re' re' xponik chi jinaj nimlaj tinamit.
13Re' Mizraim je' wili i kib'ihnaal taqe i rak'uun xi wihik: Ludim, Anamim, Lehabim, Naftuhim.14Eh re' i Patrusim, Casluhim, re' taqe i kimaam kati't taqe i aj filisteo, je' wo' taqe i aj Caftorim.
15Re' Canaán Sidón rub'ihnaal i peet rak'uun, re' rukab' rak'uun, Het i rub'ihnaal.16Re' wo' hoq i Canaán kimaam kati't taqe i aj jebuseo, taqe aj amorreo, taqe i aj gergeseo.17Je' wo' taqe i aj heveo, taqe i aj arasceo, taqe i aj sineo.18Je' wo' taqe i aj arvadeo, taqe i aj zemareo, taqe i aj hamateo. Chi riij i re', aha' ta chik ma' xkipuhkaaj kiib' taqe i kak'uun kixq'uun i aj cananeo.19Eh noq xi k'ihaaxb'ik i kitinamitaal i aj cananeo xponik ko Sidón, chukorkiil i Gerar. Xponik wo' ko Gaza, je' wo' ko chi korkiil i Sodoma ruch'ihil i Gomorra. Eh xponik wo' ko Adma, je' wo' ko Zeboim, eh ko ar Lasa.20Chu'nchel i b'ihnaal wili rak'uun, eh riih rumaam i Cam. Re' i, reh reh i kitinamitaal xi wihik wii', eh reh reh wo' wach kiq'orik wii'.
21Eh re' Sem ras i Jafet xwihik wo' chaloq rak'uun, eh riih rumaam, re' taqe i kimaam kati't i aj Heber.22Re' taqe i rak'uun xi wihik chaloq i Sem, je' wili i kib'ihnaal: Elam, Asur, Arfaxad, Lud, Aram.23Eh re' i Aram je' wili kib'ihnaal taqe i rak'uun xi wihik Uz, Hul, Geter, Mas.24Re' i Arfaxad jinaj i rak'uun xwihik Sala rub'ihnaal, re' Sala xwihik wo' jinaj rak'uun Heber rub'ihnaal.25Eh re' Heber ki'ib' i rak'uun xi wihik, re' rub'ihnaal i jinaj Peleg, ruum chuwach i reh ch'aqib'ik aak'al, eh re' rub'ihnaal i ruchaaq' Joctán.26Re' Joctán je' wili kib'ihnaal taqe i rak'uun xi wihik: Almodad, Selef, Hazar-mavet, Jera.27Eh Adoram, Uzal, Dicla.28Obal, Abimael, Seba.29Eh Ofir, Havila, Jobab. Re' taqe wili i kib'ihnaal rak'uun i Joctán.30Re' ye'aab' xi patinik wii' taqe re', ar xelik reje Mesa, eh xponik ruk'ula'teej i ye'aab' Sefar wilik chi korkiil reje i reelb'aal q'iij ma' najt ta chii' raxchee'.31Re' taqe wili rak'uun, eh riih rumaam i Sem, reh reh wach i kiye'aab', je' wo' kitinamitaal xi wihik cho wii', eh reh reh wo' wach i kiq'oral.
32Re' taqe i b'ihnaal kore' xqaq'or, rak'uun, eh riih rumaam taqe i Noé. Xik'ihaaxb'ik pan kitinamitaal, eh xkipuhkaaj kiib' chinaah i wach ak'al. Re' chik i keh xiyej-anik reh chu'nchel i tinamit noq rub'anam chik i runimaal elal ha'. Re' najt naah tz'aq' Babel rub'ihnaal
1Pampeet cho q'iij, re' taqe tinamit xa jinaj naq wach chi q'orik kiq'orik wii'.2Eh xponik i q'iij noq xiooj k'oloq chi korkiil reje i nelik cho wii' q'iij, ar xkireq jinaj i runimaal k'ixkaab' paruyuq'ul i Sinar, eh ar xi okik chi patinik.3Eh pan jinaj q'iij je' wili i xkiq'or chikiwach: Kim taq qayejaa' taq i xaan neenqak'at ruuk' q'aaq', inki taqe. Re' i xaan re' re' xkamanik keh reh i tz'aq, eh wilik i je' q'ool xkireq panak'al xkamanik keh chi chopb'al riib' taqe xaan.4Chi riij i re', je' wili i xkiq'or chikiwach: Yu'naak naaqayejaam jino'q i tinamit, eh nee wo' inqayejaa' jino'q tz'aq' xiik' naah najtiil naah. Chi je' re', neenkiq'or chi wilik qana'ojb'al, xa jinaj nee qoh wihik wii' ma' ruman ta chi neenqapuhkaaj qiib' chinaah i wach ak'al, inki taqe.
5Eh re' QaJaaw Dios xqajik chaloq chi rilariik i tinamit, eh noq xrilow chi k'ahchi' kiyejaam jinaj i tinamit, eh chi k'ahchi' kiyejaam jinaj inajt naah tz'aq.6Re' QaJaaw Dios je' wili xuq'or: Re' tinamit xa jinaj wach kik'ux, eh xa jinaj wo' wach chi q'orik kiq'orik wii'. Ruum aj re', xkitoq'aa' rub'aan i kamanik wili, eh yu'naak ma' awach ta chik jino'q neenq'ilwik keh chub'aan.7Je' re' noq, ma' xta reet chi neenqayoj wach i kiq'oral kiq'orik wii', re' chi ma' nee ta chik inkireq chi riij chib'ih i neenkiq'or chikiwach, inki.
8Re' QaJaaw Dios xupuhkaaj taqe i tinamit re' re' chinaah chu'nchel i wach ak'al. Eh re' keh xkikanaa' ruyejeb'jiik i tinamit re' re'.9Re' QaJaaw Dios chupaam i ye'aab' re' re' xuyoj wach i kiq'oral chu'nchel i tinamit wach ak'al. Eh ar wo' xupuhkaaj taqe reje chinaah i wach ak'al. Ruum aj re', re' tinamit xkiyejaa' naq re' re', Babel i rub'ihnaal xkahnik. Re' taqe wili i rak'uun, eh i riih rumaam i Sem (1 Cron 1.24-27)
10Re' taqe wili i kib'ihnaal i rak'uun, eh riih rumaam i Sem. Eh kiib'-oq chik haab' rub'anam elal ha', noq re' Sem wilik chik reh i jinaj siento haab', x-aasjik i rak'uun Arfaxad i rub'ihnaal xukoj.11Re' Sem ko ho'oob' siento haab' chik xk'acharik chi riij noq x-aasjik i Arfaxad, eh kook'ih taqe i rak'uun rixq'uun xi wihik.
12Re' Arfaxad ho'lajuuj ru ka'winaq haab' wilik reh noq x-aasjik jinaj i rak'uun Sala i rub'ihnaal xukoj.13Re' Arfaxad kijib' siento ruuk' ixib' haab' chik xk'acharik chi riij noq x-aasjik i Sala, eh kook'ih taqe i rak'uun rixq'uun xi wihik.
14Re' Sala lajeeb' ru ka'winaq haab' i wilik reh noq x-aasjik i rak'uun Heber i rub'ihnaal xukoj.15Re' Sala kijib' siento ruuk' ixib' haab' chik xk'acharik chi riij noq x-aasjik i Heber, eh kook'ih taqe i rak'uun rixq'uun xi wihik.
16Re' Heber kajlaj ru ka'winaq haab' i wilik reh noq x-aasjik i rak'uun, Peleg i rub'ihnaal xukoj.17Re' Heber kijib' siento ruuk' lajeeb' ru ka'winaq haab' chik xk'acharik chi riij noq x-aasjik i Peleg, eh kook'ih taqe i rak'uun rixq'uun xi wihik.
18Re' Peleg lajeeb' ru ka'winaq haab' i wilik reh noq x-aasjik i rak'uun Reu i rub'ihnaal xukoj.19Re' Peleg kiib' siento ruuk' b'elejeeb' haab' chik xk'acharik chi riij noq x-aasjik i Reu, eh kook'ih taqe i rak'uun rixq'uun xi wihik.
20Re' Reu kab'laj ru ka'winaq haab' i wilik reh noq x-aasjik i rak'uun Serug i rub'ihnaal xukoj.21Re' Reu kiib' siento ruuk' wuquub' haab' chik xk'acharik chi riij noq x-aasjik i Serug, eh kook'ih taqe i rak'uun rixq'uun xi wihik.
22Re' Serug lajeeb' ru ka'winaq haab' i wilik reh noq x-aasjik i rak'uun, Nacor i rub'ihnaal xukoj.23Re' Serug kiib' siento haab' chik xk'acharik chi riij noq x-aasjik i Nacor, eh kook'ih taqe i rak'uun rixq'uun xi wihik.
24Re' Nacor b'elejeeb' ru ka'winaq haab' i wilik reh noq x-aasjik i rak'uun Taré i rub'ihnaal xukoj.25Re' Nacor jinaj siento ruuk' b'elejlaj haab' chik xk'acharik chi riij noq x-aasjik i Taré, eh kook'ih taqe i rak'uun rixq'uun xi wihik.
26Re' Taré lajeeb' rukajwinaq haab' i wilik reh noq x-aasjik rak'uun Harán i rub'ihnaal xukoj. Chi riij i re' kiib' wo' chik taqe rak'uun xi-aasjik, Abram, Nacor chik i kib'ihnaal xukoj. Re' taqe i rak'uun, eh riih rumaam i Taré
27Re' taqe wili i kib'ihnaal i rak'uun, eh riih rumaam i Taré. Re' reh ixib' i rak'uun xi wihik Harán, Abram, eh Nacor. Re' Harán x-aasjik i rak'uun Lot i rub'ihnaal xukoj.28Re' Harán aha' x-aasjik, ar wo' chik xkimik chupaam i ye'aab' Ur, kiye'aab' i aj Caldeo. Eh peet xkimik chuwach i rajaaw.
29Eh re' i Abram xub'an kaxáro ruuk' i Sarai. Eh re' i Nacor xub'an kaxáro ruuk' i Milcá. Re' i Milcá kichaaq' kiib' ruuk' i Isca, rixq'uun taqe i Harán.30Re' i Sarai ma' xta naq ruha'lak'uun, ruum xa reh chi ma' ak'unoom ixoq taj.
31Eh xponik i q'iij noq re' i Taré xelik reje chupaam i ye'aab' Ur, kiye'aab' i aj Caldeo xooj ar Canaán. Eh noq xooj, xuk'am reje chi riij i rak'uun Abram, ruch'ihil i Sarai i rehk'een i Abram, xuk'am wo' reje chi riij i riih, Lot. Eh noq xi ponik chupaam i tinamit Harán ar xi okik chi patinik.32Re' Taré kiib' siento ruuk' hoob' haab' i wilik reh noq xkimik reje, ar chupaam i ye'aab', Harán. Re' Dios xuq'oreej chaloq i Abram
1Re' QaJaaw Dios je' wili i xuq'or reh i Abram: Chakanaa' aaye'aab' wilkaat wii', i rupaat aawajaaw, taqe i awach aweh. Ar chik naa awojiik chupaam i ye'aab' naa nuk'uhtaam aweh i hin.2Eh re' taqe awiih aamaam, korehtaal taqe nukanaa' chi nimlaj tinamit, naa nuye'em i wotob'il cha naah. Eh holohik awib'iral naa reliik, awuum i hat naakik'ulum i wotob'il i tokoom.3Naa nukuxisam taqe naa kib'aniik otob'il aweh, eh naa nuye'em i ti' k'axik chikinaah i naa kib'aniik ti' k'axik aweh. Eh awuum i hat naa nukuxisam taqe i tinamit naa kiwihiik chinaah i wach ak'al, inki.
4Re' Abram xelik wo' reje chupaam i ye'aab' Harán je' rukab' i xq'orarik reh ruum i QaJaaw Dios xuk'am reje chi riij i Lot. Re' Abram ho'oob' chik ma' kajwinaq haab' i wilik reh, noq xooj Canaán.5Re' Abram xuk'am reje i rehk'een chi riij, Sarai, xuk'am reje chi riij i rikaaq', Lot. Xuk'am reje chu'nchel i chib'ih reh, xumol wach ar Harán.
Eh xuk'am wo' taqe reje chi riij i rumoso xi wihik chupaam i ye'aab' re' re', eh korehtaal xi ponik Canaán.
6Re' Abram xik'ik reje chupaam i ye'aab' re' re', korehtaal xponik chupaam i ye'aab' Siquem, re' i wilik wii' i juniwal i chee' tz'inuj q'e' looq', Moré inkiq'or reh, re' i wilkeeb' wii' i aj cananeo.7Eh ar xq'orob'jik i Abram ruum i QaJaaw Dios, je' wili i xq'orarik reh: Re' ye'aab' wili naa nuye'em keh awiih aamaam, i nuchjik. Eh re' i Abram xuyejaa' jinaj i artaal ruuk' i tusuj ab'aj ye'b'al ruloq'il i QaJaaw Dios, ruum ar xq'orob'jik ruum.8Re' Abram xooj k'oloq chinaah i yuuq' wilik reje pareelb'aal q'iij ree tinamit Bet-el. Eh ar xuyejaa' i ru-itz'ihy naah paat parookb'aal q'iij chik xkahnik chi reh i tinamit Bet-el. Eh ar parelb'aal q'iij reje inkahnik i tinamit Hai. Ar wo' chik xuyejaa' jinaj i artaal ar xuyeew ruloq'il i QaJaaw Dios.9Eh re' Abram q'uun q'uun ojik xub'an reje, korehtaal xponik chupaam i ye'aab' Neguev. Re' noq xooj i Abram ar Egipto
10Eh chupaam i ye'aab' re' re' xwihik jinaj runimaal wi'jaleel. Xrilow chi je' re' i Abram xooj pee k'isinoq chi patinik Egipto, ruum ma' k'isiin i wi'jaleel chupaam i ye'aab' wilik naq wii'.11Noq ach k'isiin ma' kiponik pan tinamit Egipto, re' Abram je' wili i xuq'or reh i rehk'een Sarai. Re' hin weht'al noq re' hat q'e' hat holohik laj ixoq.12Eh noq neenkilow awach taqe i aj Egipto neenkiq'or chi hat wehk'een, yohb'aal maa kinkikansaj awuum, eh re' hat neetikik'achaa', re'-oq chik i keh neekichopwik anaah.13Re' hin inwaaj chi neena a'n otob'il weh neenaq'or keh chi hat wanaab', reh chi ma' nee ta kinkikansaj. Chi je' re', nee kinako'leej pan kiq'ab' taqe i aj Egipto, inki.
14Eh noq xponik pan tinamit Egipto i Abram, re' taqe i winaq aj Egipto ma' k'isiin ta xponik chikiwach i Sarai, ruum q'e' holohik laj ixoq.15Re' taqe i raj kamanoom i reey ar Egipto noq xkilow chi q'e' holohik laj ixoq i Sarai, xponik kiq'or reh i reey. Eh xkik'am reje i Sarai chupaam i paat i rub'an wii' i taaq'anik i reey.16Eh ruum i Sarai xk'axarik i Abram ruum i reey, xsiijik rutentzuun, rati't wakax, xsiijik ru imas b'uurux, ru ixoq rub'uuruux, xsiijik rucameyo. Eh xye'arik wo' taqe rajpooh winaq, eh rajpooh ixoq.
17Ruum wo' chi xuk'am ruuk' i Sarai i kireey i aj Egipto, re' QaJaaw Dios xuyeew chaloq i runimaal yab'ilaal chinaah i reey, chikinaah taqe i rak'uun rixq'uun.18Eh ruum i re', re' i reey xutaq'aaj ruk'amariik i Abram, je' wili xuq'or reh: ¿Chib'ih reet noq xachuk weh i q'orik, chihreet noq ma' xaq'or weh chi awehk'een ixoq wili?19Re' hat xaq'or weh chi awanaab' ixoq wili, wi ta xnuchop naah chi wehk'een amahk naq i hat. Yu'naak wili awehk'een chak'am reje, eh eleen reje chupaam i tinamit wili, inki reh.20Eh re' reey xutaq'aaj taqe i rumoso chukanab'jiik i Abram reh chi xelik chaloq Egipto, ruch'ihil i rehk'een, eh xuk'am taqe chaloq chu'nchel i chib'ih reh. Re' noq xkich'aq' kiib' i Abram ruuk' i Lot
1Eh noq xelik chaloq i Abram ar Egipto, xchalik wo' chik chupaam i ye'aab' Neguev ruch'ihil i rehk'een, Sarai, kuch'ihil i rikaaq' Lot, eh xuk'am wo' taqe chaloq chu'nchel i chib'ih reh.2Re' Abram yohb'aal wach i rub'ehomal xwihik, chi je' plata, chi je' oro, eh ma' k'isiin wo' taqe i ruchikoop.3Eh q'uun q'uun wo' chik ruk'uliik iloq chupaam i ye'aab' Neguev korehtaal k'uloq chupaam i tinamit Bet-el. Eh xk'uloq wo' chik aha' xwihik wii' pampeet panyejaal i Bet-el ruuk' i ye'aab' Hai.4Re' wo' hoq i ye'aab' re' re' xuyejaa' cho wii' i Abram jinaj i artaal re' ruuk' tusuj ab'aj, ar xupahqaaj i rotob'il i QaJaaw Dios.
5Re' Lot i ruch'ilhil i Abram, ma' k'isiin rutentzuun, rati't wakax, rumoso eh ru-itz'ihy naah paat xwihik i reh.6Re' ye'aab' xi wihik wii' xama' manlojik ta naq chik i ruwa' i kichikoop, ruum xiik' naah kik'ihaal. Je' re' noq, xama' suq ta naq chik inki a'n noq jinaj wilkeeb' wii'.7Eh re' incha'jinik reh taqe i ruchikoop i Abram inkitik'aa' peleto kuuk' taqe incha'jinik reh taqe i ruchikoop i Lot, ruum chi lahtz' paam i ye'aab' re' re'. Ar wo' wilkeeb' taqe aj cananeo, je' wo' taqe i aj ferezeo.8Eh re' Abram je' wili i xuq'or reh i Lot: Re' hat quuk' qiib' awuuk', ma' ruk'ul ta chi neenqatik'aa' peleto chi qawach. Ma' ruk'ul ta wo'-oq chi neenkitoq'aa' peleto incha'jinik keh taqe aachikoop i hat, kuuk' i kicha'jinik keh taqe nu chikoop i hin.9Re' ye'aab' ma' k'isiin nimaal, re' hat inchol asik'im wach aha' nee tiooj. Wila' xat'ooj pantz'eet ree ookb'al q'iij, re' hin nee kinooj pansak'aaj ree rookb'aal q'iij. Eh wila' re' hat xat'ooj pansak'aaj ree rookb'aal q'iij, re' hin neekinooj pantz'eet ree rookb'aal q'iij.
10Eh re' Lot xrilow reje chu'nchel i k'ixkaab' inik'ik wii' i nim ha' Jordán. Eh xrilow wo' reje wach i k'isa tinamit Zoar, rilow reje ye'aab' chi ma' k'isiin i ha' wilik chupaam, xa je' chik rukab' i ye'aab' tikb'al uhtz'ub', je' wo' rukab' Egipto. Re' QaJaaw Dios majaa' naq i rusach wach i tinamit Sodoma, i Gomorra.11Eh re' Lot re' k'ixkaab' inik'ik wii' i nim ha' Jordán xusik' wach. Ar xooj pareelb'aal q'iij reh i ye'aab' wilik naq wii'. Je' aj wili noq xuch'aq riib' i Abram ruuk' i rikaaq' Lot.12Re' Abram ar xkahnik chi patinik chupaam i ye'aab' Canaán. Eh re' Lot reh, ar xooj chi patinik wach k'ixkaab', re' wilkeeb' wii' i taqe i tinamit, ma' najt ta ruuk' i Sodoma, ar xkiyejaa' i ki-itz'ihy naah paat aha' xi kahnik wii'.13Re' taqe tinamit wilkeeb' ar, xiik' naah yib'kiil wach i kina'ojb'al, eh yohb'aal wach yib'kiil wach i mahk inki a'n chuwach i QaJaaw Dios.
14Eh noq ojinaq chik i Lot chi rutkeel, re' QaJaaw Dios je' wili i xuq'or reh i Abram: Chupaam i ye'aab' wilkaat wii' chawilow reje pansak'aaj ree rookb'aal q'iij, pantz'eet ree rookb'aal q'iij, parookb'aal q'iij, panreelb'aal q'iij.15Chu'nchel i ye'aab' inawil reje wach naa nuye'em aweh i hat chi juneliik, eh naa wo' nuye'em keh awiih aamaam.16Re' hin naa nuk'ihaaxb'isam taqe awiih aamaam korehtaal kiponik chi je' kik'ihaal i saniib' wilkeeb' wach ak'al. Nik' wach noq ma' awach ta neenkuywik rajaljiik i saniib', je' wo' re' noq ma' awach ta naa rukuywiik rajaljiik taqe awiih aamaam.17Je' re' noq, hiy chi patinik chupaam chu'nchel i ye'aab' re' re', ruum re' hin naa nuye'em aweh, inki.
18Re' i Abram xujal wo' ruye'aab' i ru-itz'ihy naah paat. Ar chik xooj chi patinik chinaah i yuuq' wilik wii' taqe i chee' tz'inuj, wilik paruye'aab' i winaq Mamre, ma' najt ta ruuk' Hebrón. Re' Abram ar xuyejaa' jinaj i artaal ye'b'al ruloq'il i QaJaaw Dios. Re' Abram xuko'leej i Lot
1Noq xwihik chi reyil i Amrafel ar Sinar, eh noq xwihik chi reyil i Arioc ar Elasar, re' noq xwihik chi reyil i Quedorlaomer ar Elam, re' noq xwihik chi reyil Tidal ar Goim.2Eh re' taqe i kijib' chi reey re' re' xkian i q'aq'inik kuuk' i ho'oob' chi reey je' wili kib'ihnaal: Bera kireey i aj Sodoma, Birsa kireey i aj Gomorra, Sinab kireey i aj Adma, Semeber kireey i aj Zeboim, xkian wo' q'aq'inik ruuk' i kireey i tinamit Bela, eh Zoar wo' chik inkiq'or reh.3Re' taqe i ho'oob' chi reey re' re' xkimol wach ki soldado wach k'ixkaab' Sidim, re' i wilik wii' i k'ah ratz'amil palaw.4Re' taqe i reey re' re' kab'laj haab' xkikamaneej wach i reey Quedorlaomer. Eh paroxlaj haab' ma' xkian ta chik. Xkitoq'aa' q'aq'inik ruuk'.5Jinaj-oq chik haab' rub'aan taqe re', re' reey Quedorlaomer xkimol kiib' kuuk' ixib' chi reey kuch'ihil taqe i ki soldado, ar wach k'ixkaab' Astarot Karnaim, eh ar xkian reh taqe i aj refaitas, taqe i aj zuzita chupaam i ye'aab' Ham. Xkian wo' reh taqe i aj emita chupaam i ye'aab' Save-quiriataim.6Eh xkian wo' reh taqe i aj horeo, wilkeeb' chinaah i yuuq' Seir, eh kitahqeej reje korehtaal xi ponik chupaam i ye'aab' Parán wilik ma' najt ta ruuk' i ye'aab' chiq yuuq'.7Noq xsutinik wo' chik reje i Quedorlaomer, ruch'ihil taqe i ruch aj q'aq'ineel xi ponik ar En-mispat Cades wo' inkiq'or reh. Xkisach wach chu'nchel i kitinamiit taqe i aj amalecita, je' wo' taqe i aj amorreo, wilkeeb' i Hazezon-tamar.
8Noq xkib'iraj chi je' re' taqe reey xikaqrik, re' kireey i aj Sodoma, i kireey i aj Gomorra, kireey i aj Zeboim, kireey i aj Bela re' wo' hoq i Zoar inkiq'or reh. Xkimol reje kiib' xooj kiko'leej taqe i aj q'aq'ineel wach k'ixkaab', re' wilik wii' i tinamit Sidim.9Re' taqe i re' ruuk' i Quedorlaomer kireey i aj Elam xkian i q'aq'inik, ruuk' i Tidal kireey i aj Goim, ruuk' wo' hoq i Amrafel kireey i aj Sinar, ruuk' i Arioc kireey Elasar, kijib' taqe chi reey xkik'ulb'ilej i ho'oob' chi reey.
10Eh wach k'ixkaab' Sidim ma' k'isiin taqe i rujuleel i je' q'ool inkan panak'al wilkeeb' ar. Noq xkimol naq chi elik i kireey i aj Sodoma, i kireey i aj Gomorra wilik taqe i ki soldado xiq'ehb'ik chupaam taqe jul re' re'. Eh wilik wo' taqe i xkimol chi elik pantaq ch'ahn.11Re' taqe i kijib' chi reey xq'atwik kiwach i ho'oob' chi reey xkik'am chu'nchel i rub'ehomal i tinamit Sodoma ruch'ihil i Gomorra. Xkiq'uch chu'nchel i chib'ih keh, eh xkik'am reje.12Eh xkelq'aaj wo' reje i Lot ruch'ihil taqe i chib'ih reh, re' i rak'uun i ruchaaq' i Abram, ruum re' reh ar naq patim chupaam i tinamit Sodoma.13Jinaj i winaq xuko'leej cho riib' panq'aq'inik, xchalik ruq'or reh i Abram aj hebreos chib'ih i xk'ularik. Re' Abram ar patim i wilik wii' taqe chee' tz'inuj paruye'aab' i winaq Mamre i aj amorreo. Re' winaq re' re' kas kichaaq' kiib' ruuk' Escol, je' wo' ruuk' i Aner. Re' keh re' Abram xkiko'leej.
14Eh noq xrib'iraj i Abram chi xk'amarik reje tokoom tinamit i Lot, i rikaaq' xuyeew kitz'a'amb'aal taqe i rumoso wilkeeb' parupaat ixib' siento ruuk' waxaqlaj chi winaq. Xkitahqeej taqe i xi k'amwik reje reh i Lot korehtaal xi ponik wach k'ixkaab', wilik wii' i tinamit Dan.15Eh chi ma' keht'al xooj k'oloq i Abram chikinaah chaq'ab' ruch'ihil taqe i rumoso. Ar xb'aan keh xkitahqeej reje korehtaal xiooj k'oloq chupaam i ye'aab' Hoba wilik pansak'aaj reh i rookb'aal q'iij ree Damasco.16Xkiq'uch wo' chik keh i xkelq'aaj chaloq. Re' Abram je' re' noq xponik ruq'uch i Lot je' wo' chu'nchel i chib'ih reh i Lot, je' wo' taqe awach reh, k'ih taqe i xuko'leej chi je' winaq chi je' ixoq. Re' Melquisedec xukuxisaj i Abram
17Eh noq xsutinik chaloq i Abram noq rub'anam chik cho reh i reey Quedorlaomer je' wo' taqe i reey xiko'linik naq reh i reey re' re', xelik chaloq i kireey i aj Sodoma chuk'ulariik i Abram wach k'ixkaab' Save, re' kiye'aab' i reey inkiq'or reh.18Xchalik i Melquisedec kireey i aj Salem eh rajaaw k'amal b'eeh aj tiij chuwach i QaJaaw Dios wilik cho pan taxaaj xooj wo' chuk'ulariik i Abram, eh xuyeew ruwa' ruhaa'.19Re' Melquisedec xukuxisaj i Abram, je' wili i xuq'or reh:
Neeta naq ti rukuxisaj i QaJaaw Dios wilik cho pan taxaaj, re' i xyej-anik cho reh i taxaaj i wach ak'al.
20Neeta naq inye'arik ruloq'il i QaJaaw Dios wilik cho pan taxaaj, re' xye'wik panaq'ab' taqe i aj ixowaal, i nuchjik.
Eh re' i Abram xuyeew reh i Melquisedec ilajtaaq xresaj chinaah ju'jun siento chib'ih jariik taqe i xuk'am chaloq.
21Re' kireey i aj Sodoma je' wili i xuq'or reh i Abram:
Chaq'asaj weh chu'nchel i tinamit, eh neenkahnik aweh i hat i xa chib'ih jariik, inki.
22Re' Abram je' wili ruchaq'weesjiik i kireey i aj Sodoma xub'an:
Re' hin nuq'orom chik i korik chuwach i QaJaaw Dios, re' xyej-anik reh i taxaaj i wach ak'al.
23Chi ni xata naq jino'q chi nooq', ni xata jino'q ruk'ahamal xijab' neenuk'am ruuk' i chib'ih aweh, reh chi ma' nee ta naq'or chi ruum taqe i chib'ih aweh ximb'ehoomb'rik.24Xa re' wo' hoq i chib'ih jariik xkik'ux taqe i numoso, ra'j neenkahnik ar re'. Eh re' taqe ixib' chi winaq xi uhch'ilinik weh, re' Aner, re' Escol, re' Mamre, ra'j i ruk'ul re' chi naakik'ulum i kikooch, inki. Re' Dios xuyejaa' wach ruuk' i Abram chib'ih xub'an ruuk' koq'uun
1Chi riij i re', re' QaJaaw Dios xuq'oreej i Abram parusaq wiriik, je' wili i xuq'or reh:
Abram re' hat maayohb'isaj awiib', re' hin naa nuko'liniik aweh. Eh re' aakooch naa nuye'em, xiik' naah nimaal wach, inki.
2Re' Abram je' wili i chaq'wik xub'an:
QaJaaw Dios ¿Chib'ih neerutiq weh chixiik'naah nimaal wach i nukooch nee nayeew? ruum xama' nayeew ta wo' wak'uun wixq'uun, xa reh wo' hoq i Eliezer naa rukahniik re' i numoso i aj Damasco.
3Re' hat ma' aye'em ta jino'q wak'uun, je' re' noq re' naa rehchaniik reh i chib'ih weh, re' jino'q i numoso k'ihinaq panupaat, inki.
4Re' QaJaaw Dios je' wili i xuq'or reh:
Ma' re' ta jino'q keh amoso naa rehchaniik reh i chib'ih aweh, xti awak'uun la' hat naa rehchaniik reh, i nuchjik.
5Eh re' i QaJaaw Dios xuk'am reje i Abram rij paat je' wili xuq'or reh:
Chatz'ehtaaj taqe johtoq i ruk'ihaal ch'umiil, re' hat ma' nee ta nakuy rajaljiik.
Je' wo' re' noq ma' naa taa kuyum rajaljiik taqe awiih aamaam naa kiwihiik, i nuchjik.
6Eh re' Abram xunimaj i xuq'or i QaJaaw Dios. Ruum aj re', xunimaj i Dios chi korik wach ruk'ux.7Je' wili i xuq'or reh:
Re' hin i Dios, hin xineesanik chaaweh ar Ur, re' i kiye'aab' i aj Caldeo, xat nuk'am cho chupaam i ye'aab' wili, re' i naa nuye'em chi akooch, inki.
8Re' Abram je' wili i xuq'or:
QaJaaw Dios ¿Nik' wach noq neenunab'eej chi korik chi naa aye'em chi nukooch i ye'aab' wili? inki.
9Re' QaJaaw Dios je' wili i xuq'or:
Chak'am cho weh jino'q i q'ahxoq wakax, jino'q ixoq kaprax, jino'q i imas tentzun, ox ox haab' i wilik keh. Eh chak'am cho weh jino'q i mukur, jino'q i k'isa rak'uun paloma, inki.
10Re' Abram xuk'am wo' chaloq taqe i chikop chuwach i Dios, eh xuyok' pankiyejaal, wilik inajt xuyeew i koq, wilik i ma' najt ta xuyeew i koq, re' i mukur, re' i k'isa paloma, ma' xuyok' ta pankiyejaal.11Eh kiqajik chik chaloq i k'uch chikinaah i kamnaq chikop, noq xrilow i Abram, re' chik i reh inkahnik reh noq i rilow.12Noq xokik i q'iij, re' Abram xqajik i ruwiriik chi korik, jumehq'iil xsuutjik riij ruum i runimaal q'equm, eh ma' k'isiin ta xyo'jik.
13Eh re' QaJaaw Dios je' wili i xuq'or reh i Abram:
Re' i wili k'uhtb'al reh chi re' taqe awiih aamaam, naa kojiik chi patinik pan tokoom tinamit. Ar naakiye'ariik pankowlaj kamanik, kijib' siento haab' naa rub'aan ti' k'axik keh ar.
14Re' hin naa nub'anam ti' k'axik reh i tinamit naa rub'aniik ti' k'axik keh awiih aamaam. Eh koq'uun chik, naa wo' chik keliik cho ar, naa kik'amam chaloq i kib'ehomal.15Noq hat chik mama' winaq chi korik, ma' xta ruti'kiil ak'ux na' tikimoq. Eh naa taqe rojiik areqem aamaam awati't kamnaq taqe chaloq.16Re' taqe awiih aamaam naa kiwihiik parukaaj ch'iht k'acharik naa wo' chik kisutiniik cho chupaam i ye'aab' wili, ruum chupaam taqe q'iij re' re' komajaa' taqe manlojik wach i kimahk i aj amorreo, inki.
17Eh noq chaq'ab' chik, q'equm chik chi korik jinaj i horna xuk'uhtaaj riib' reh i Abram, ma' k'isa sib' i rukut. Jinaj wo' q'aaq' qoplik ju' chee' k'ul inooj pankiyejaal i chikop yok'ooj pankiyejaal.18Eh chupaam i q'iij re' re' wilik i xuyejaa' wach i Dios ruuk' i Abram je' wili xuq'or reh:
Re' ye'aab' wili naa nuye'em aweh i hat, je' wo' keh awiih aamaam ko ar inik'ik chaloq chi chii' i nim ha' Egipto. Imponik chi chii' i nim ha' Éufrates.
19Iraaj ruq'orom chi re' i ye'aab' kichopom naah taqe i aj ceneo, i aj cenezeo, i aj cadmoneo.20Re' ye'aab' kichopom naah i aj heteo, i aj ferezeo, i aj refaita.21Re' i ye'aab' kichopom naah i aj amorreo, i aj cananeo, i aj gergeseo, i aj jebuseo, inki. Re' Agar, eh re' i Rak'uun Ismael rub'ihnaal
1Re' Sarai ma' nwihik ta naq ruha'lak'uun ruuk' i rub'ahiil, Abram. Xa re' la' jinaj i rajpooh xwihik Agar rub'ihnaal aj Egipto.2Re' i Sarai je' wili i xuq'or reh i rub'ahiil:
Re' QaJaaw Dios ma' ruyeew ta q'ab' chi nwihik aha'lak'uun wuuk', re' hin i nupahqaaj otob'il aweh chi chak'am chi awixoqil i wajpooh Agar.
Nee oon naq inche inwihik aha'lak'uun ruuk' nee naq inkahnik chi weh, inki.
Eh re' Abram xuk'ulaa' i xq'orarik reh.
3Eh noq lajeeb' chik haab' kiponiik chi patinik chupaam i ye'aab' Canaán re' Sarai xuk'am chaloq i Agar aj Egipto xuq'asaj chi rixoqil i rub'ahiil.4Eh re' Abram xwirik ruuk' i Agar, eh xkahnik wach k'acharik, noq xrilow i Agar chi wach k'acharik chik wilik. Ma' suq ta chik rilariik i rupatroon ixoq i rub'an.5Re' Sarai je' wili i xuq'or reh i Abram:
Amahk i hat k'ahchi' nuk'ulum i ti' k'axik. Re' hin xin ye'wik aweh chawixoqil i wajpooh Agar, eh xa ruum chi naa raasjiik aha'lak'uun ruuk', ma' suq ta chik wilariik i rub'an. Xa re' la', re' QaJaaw Dios naa ruq'oriik awach i wilik ru mahk, mi re' hat, oon re' hin, inki.
6Re' Abram je' wili i chaq'wik xub'an:
Re' awajpooh panaq'ab' wilik, cha a'n ruuk' nik' wach i ruk'ul cha weh i hat, i nuchjik.
Noq xrib'iraj chi je' re' i Sarai, xtohq'ik rub'anam ti' k'axik reh i Agar, korehtaal xelik reje chuwach.
7Eh noq xponik i Agar chupaam i ye'aab' chiq yuuq' chi chii' i k'achlik jul ha' chupaam i b'eeh inooj pan tinamit Shur, ar xreqarik ruum jinaj i ruánjel i QaJaaw Dios.8Re' i ánjel xupahqaaj reh chi je' wili:
Agar, hat rajpooh i Sarai ¿Aha' xat chalik, eh aha' tiooj? inki reh.
Re' hin elik i nub'an chuwach i nupatroon ixoq, inkinoq chaq'wik i Agar.
9Re' i ruánjel i QaJaaw Dios, je' wili i xuq'or reh i Agar:
Yu'naak ti sutinoq reje ruuk' apatroon ixoq, eh cha nimaj chu'nchel i nee ruq'or aweh, inki reh.
10Eh re' ruánjel i QaJaaw je' wili i xuq'or reh:
Re' hat yohb'aal wach kik'ihaal aawiih aamaam naa ruwihiik, eh ma' awach ta naa rukuywiik rajaljiik.
11Chakoj rehtaal noq yu'naak wach k'acharik chik wilkaat.
Naa raasjiik jinaj k'isa awak'uun, eh Ismael i rub'ihnaal naa akojom, ruum re' QaJaaw Dios xrilow chaloq i ti' k'axik k'ahchi' ak'ulum.
12Re' awak'uun naa raasjiik je' josq'iil jino'q i josq'laj chikop, chu'nchel aj uuk' naa rupajam riib', eh chu'nchel wo' naakipajam kiib' ruuk'. Eh ma' jaruuj naa reliik parupaat atoob' ta ixoowjoq wach kuum taqe ruchaaq', i nuchjik.
13Re' i Agar ruum chi xq'orob'jik ruum i QaJaaw Dios, je' wili i xuq'or: Re' hat i Dios kinawil chaloq, inki. Je' wo' chik wili i xuq'or: Re' QaJaaw Dios xuk'uhtaaj riib' weh, eh ma' xin kimik ta noq xwilow wach, inki.14Ruum aj re', re' jul ha' re' re' k'achlik jul ha', eh k'ahchi' kiin rilom rub'ihnaal. Re' jul ha' re' re', ar wilik pankiyejaal i kiib' chi tinamit, re' Cades, re' i Bered.
15Eh noq x-aasjik i k'isa rak'uun i Abram ruuk' i Agar, re' Abram Ismael wo' rub'ihnaal i k'isaak'un xukoj.16Eh re' Abram kajwinaq ruuk' waqiib' haab' i wilik reh noq x-aasjik i k'isa rak'uun re' re'. Re' i rupoch'ariik naah i k'achab' rehtalil chi naa rub'aan i ruyejaam cho wach i Dios
1Eh re' Abram noq ach jinaj haab' majaa' rub'an i jinaj siento haab' xuk'uhtaaj riib' i QaJaaw Dios chuwach, je' wili i xq'orarik reh:
Re' hin i Dios nim rajaawriik, inchol chi nee ti k'acharik chi korik wach ak'ux chi nuwach.
2Re' hin wilik i naa nuyejaam wach awuuk', re' chi naa nuk'ihaaxb'isam taqe awiih aamaam, i nuchjik.
3Re' i Abram, xuk'utzaa' qohoq i naah, korehtaal xponik rureq wach ak'al ruuk' i yejal wach, re' QaJaaw Dios xakok'ahchi' wo' chi q'orik.
4Re' aj i wili naa nuyejaam wach awuuk', re' hat naa akahniik chi hat kajaaw taqe k'ih seht chi tinamit.5Je' re' noq, ma' re' ta chik Abram i naa ab'ihnaam yu'naak johtoq chi qawach Abraham chik i naa ab'ihnaam, ruum naa kaat nukanaam chi hat kajaaw i k'ih laj tinamit.6Eh chi yohb'aal wach naa nuk'ihaaxb'isam taqe awiih aamaam, wilik i naa kokiik chi reyil, wilik i naakikorjiik chi nimaq tinamit.7Aha' wilik i k'ahchi' nuyejaam wach awuuk' i hat naa wo' nuyejaam wach kuuk' i keh na'chub'an, ruum re' wo' hin, hin aaDios i hat, chi juneliik, eh re' wo' hin naa nukahniik chi ki Dios i keh.8Re' ye'aab' Canaán hat patim wii' yu'naak naa nuye'em aweh chi akooch i hat. Eh naa wo' nuye'em chi kikooch chi juneliik taqe awiih aamaam, re' wo' hin naa nukahniik chi ki Dios.
9Je' wo' chik wili i xuq'or i QaJaaw Dios reh i Abraham:
Xa re' la' hat ajwaal wach chi naa a'nam aha' wilik i nuyejaam wach awuuk'. Eh koruman wo' chi naa kianam awiih aamaam.
10Re' wili xnuyejaa' wach taq awuuk' koruman chi naa kianam taqe awiih aamaam: Re' chi chu'nchel i winaq wilkeeb' taqe awuuk' koruman chi naa rupoch'iik naah i kik'achab'.11Je' re' noq chawunchelaal taq i hat winaq koruman chi naa rupoch'ariik i naah taq ak'achab'. Re' rehtalil chi k'ahchi' rub'aan i nuyejaam cho wach taq awuuk'.12Yu'naak johtoq chi qawach chu'nchel i kok' ak'un naa kaasjiik waxiqiib' q'iij i wilik keh noq naa rupoch'ariik i naah kik'achab'. Je' wo' re' i naa rub'aan keh i kak'uun i aj poh naa kaasjiik pankipaat i kipatroon, je' wo' kak'uun taqe pan tokoom tinamit loq'ooj chaloq.13Eh chu'nchel naa rupoch'ariik naah i kik'achab', naa rub'aan keh awak'uun taq i hat aasjinaq taq panapaat, je' wo' taqe amoso. Chawunchelaal taq i hat naa rukahniik rehtalil chuwach taq aati'jolal i xqayejaa' wach taq awuuk' reh juneliik.14Awach i ma' poch'ooj naah i ruk'achab', inchol awesam taq cho chaxilak, ruum ma' ruyeew ta rajaawriik i nuyejaam wach, inki.
15Re' QaJaaw Dios je' wili i xuq'or reh i Abraham:
Re' awehk'een Sarai ma' re' ta chik Sarai i naa rubíhnaam yu'naak johtoq chi qawach, Sara chik i naa rubíhnaam.
16Re' hin naa nuye'em awotob'il chinaah, reh chi naa raasjiik jino'q awak'uun ruuk' i reh. Eh xti naa nuye'em i wotob'il chinaah, ruum re' reh naa rukahniik chi kituut i k'ih seht chi tinamit. Eh wilik taqe i riih rumaam i naa kokiik chi reyil chinaah i tinamit, inki.
17Eh re' i Abraham xuk'utzaa' qohoq i naah, korehtaal xponik rureq wach aak'al ruuk' i yejal wach, eh xchalik ruse'eel, je' wili xukapaaj paruk'ux: ¿Mi koneenwihik nuha'lak'uun re' hin, wilik chik weh i jinaj siento haab'? ¿Mi koneenwihik ruha'lak'uun re' wehk'een Sara, ach lajeeb' ma' jinaj siento haab' i wilik reh? inki.18Je' wili i xuq'or reh i Dios:
Neeta naq i ruk'ul aawotob'il i Ismael, inki.
19Re' i Dios je' wili i ruchaq'weesjiik xub'an:
Re' hin korik nuq'or aweh, chi re' awehk'een Sara naa raasjiik jinaj awak'uun ruuk'. Eh Isaac i rub'ihnaal naa akojom, wilik wo' naa nuyejaam wach ruuk' i reh, chi naa nub'anam chi juneliik, je' wo' kuuk' i riih rumaam, inki.
20Re' i xapahqaaj weh chi riij i Ismael xat b'iraj wo' hoq naa wo' nukuxisam i reh, eh naa nuk'ihaaxb'isam i rak'uun rixq'uun, i riih rumaam korehtaal kiponik chi runimaal tinamit. Re' i Ismael kab'laj i rak'uun naa ruwihiik, naa kokiik chi k'amaj b'eeh chikinaah i nimaq tinamit.21Aha' wilik i nuyejaam wach naa wo' nub'anam ruuk' i Isaac chi juneliik. Re' awak'uun naa raasjiik je' yu' pan jinaj haab' ruuk' awehk'een Sara, inki.22Eh noq re' i QaJaaw Dios xukohlaaj q'orik ruuk' i Abraham, xelik reje ar.
23Eh re' Abraham xa chupaam wo' q'iij re' re' xupoch' naah i ruk'achab' i rak'uun Ismael. Xupoch' wo' naah i kik'achab' i rumoso aasjinaq taqe parupaat, je' wo' taqe i rumoso xaruloq'om. Eh chu'nchel i winaq kikamanik ruuk', xpoch'arik wo' naah i kik'achab', je' rukab' i xq'orarik reh ruum i QaJaaw Dios.24Re' Abraham ach jinaj haab' majaa' rub'an i jinaj siento haab' noq poch'arik naah i ruk'achab'.25Eh re' Ismael i oxlaj haab' i wilik reh noq xpoch'arik naah i ruk'achab'.26Chupaam i jinaj chi q'iij re' re' xpoch'arik naah i ruk'achab' i Abraham, ruch'ihil i rak'uun Ismael.27Eh junb'aan wo' keh xb'aan ruuk' taqe i rumoso wilkeeb' parupaat, je' wo' taqe i rumoso aasjinaq parupaat, je' wo' taqe rumoso xaruloq'om pan tokoom tinamit i Abraham. Re' Dios xuq'or reh i Abraham chi naa ruye'em jinaj rak'uun
1Re' QaJaaw Dios xuk'uhtaaj riib' reh i Abraham kab'lajora i q'iij noq tzunlik chi chii' i ru-itz'ihy naah paat, re' i wilik wii' i taqe i chee' tz'inuj paruye'aab' i Mamre.2Eh noq xtz'ehtanik reje i Abraham, xrilow chi ixib' taqe i winaq pa'alkeeb' i koq ruuk'. Eh jumehq'iil xwuktik chi kik'ulariik chi chii' i ru-itz'ihy naah paat, xuk'utzaa' qohoq i naah, korehtaal xutz'a'j wach aak'al ruuk' i yejal wach.3Je' wili xuq'or keh:
Jaaw re' taq i hat xik'ul taq awach chi xat k'uloq taq wuuk', cha kuy mat'ooj pee taq chi jumehq'iil.
4Wila' ruk'ul taq awach, re' hin naa nutaq'aam ruk'amariik i jot'ik reh chi nee taq inutz'aj aawooq, eh nee taq tihi'lik chi muuj i chee' wili.5Ruum chi xat-ik'ik taq wuuk' ayu', i hin patim wii', naa taq nuk'amam cho k'isinoq k'uxumb'al aweh, reh chi wilik taq chik aakowiil noq nee tiooj, inki Abraham.
Re' keh je' wili xkiq'or:
Ma' xta wo' reet re', inki taqe.
6Re' Abraham jumehq'iil xooj chupaam i ru-itz'ihy naah paat, je' wili xuq'or reh i rehk'een Sara:
Chachop ixib'-oq pajb'al i xti chihooj laj arina neenayejaa' i kaxlanwi'k chi jumehq'iil keh i qulaa', inki.
7Re' Abraham jumehq'iil xooj chuk'amariik i ruwakax. Eh jinaj i k'isa imas wakax xti q'ina' xuk'am chaloq, xuq'asaj reh jinaj keh i rumoso, reh chi xuyejaa' chi jumehq'iil xuyeew chi kik'uxb'aal taqe rulaa'.8Re' Abraham xuk'am wo' reje i rutib'kaal wakax, xkiyejaa' chi kik'uxb'aal, xuk'am wo' reje i mantekilla, je' wo' i lecha xuyeew keh taqe rulaa' reh chi xkik'ux chi muuj chee', eh re' reh xkahnik i koq paa' kuuk'.
9Eh noq xkikohlaaj kiwa' xkipahqaaj reh i Abraham chi je' wili:
¿Aha' wilik i Sara awehk'een? inki taqe.
Re' Abraham je' wili xuq'or, ayu' wilik panu itz'ihy naah paat, inki.
10Eh jinaj keh ixib' chi rulaa', je' wili i xuq'or reh i Abraham:
Je' yu' jinaab' naa wo' chik nuk'uliik awuuk'. Eh chupaam i q'iij re' re', aasjinaq chik i k'isa awak'uun ruuk' i Sara, inki.
Xanaah re' i Sara chi riij i Abraham pa'lik cho chi chii' i ru-itz'ihy naah paat xrib'iram i xq'orarik.
11Re' Abraham ruch'ihil i Sara rijib' chik taqe chi korik. Re' Sara rumayam chik i rutz'ajooj i rub'an reh rajlaal poh, ma' xta naq chik rehtalil chi naa ruwihiik ruha'lak'uun.12Ruum aj re', re' Sara xama' rukuy ta chik i ruse'eel noq xrib'iraj i re', je' wili xuq'or paruk'ux: ¿Nik' chik wach noq neen wihik i rusuqkiil nuk'ux re' re' chi q'e' chik hin rijib', je' wo' nub'ahiil rijib' wo' chik? inki.13Eh re' QaJaaw Dios je' wili i xuq'or reh i Abraham:
¿Chib'ih reet noq q'e' ruse'laaj i Sara aha' wilik i nuq'or? ¿Mi ma' runimaj re' chi koneen wihik ruha'lak'uun atoob' ta rijib' chik?
14¿Mi wilik re' i k'ayeew chi nuwach i hin? Korik i nuq'or aweh chi je' yu' pan jinaj haab' naa wo' chik kaat ruk'uliik wula'eem. Eh chupaam i q'iij re' re' aasjinaq chik jinaj i k'isa awak'uun ruuk' i Sara, i nuchjik.
15Noq xrib'iraj chi je' re' i Sara, xchalik ruyo'jiik, xuq'or chi ma' k'ahchi' ta chi se'eel je' wili i xuq'or:
Re' hin ma' se'eel ta nub'an, inki.
Re' hin weht'al chi se'eel i na a'n, i nuchjik ruum i QaJaaw Dios. Re' Abraham xupahqaaj ree Dios chi chuketelaaj wach i tinamit Sodoma
16Chi riij i re', re' taqe ixib' chi ulaa' re' re' xi wuktik johtoq, xiooj reje pan tinamit Sodoma. Eh re' i Abraham xooj reje chikiij, reh chi xponik taqe ruch'aq.17Re' QaJaaw Dios je' wili i xuq'or paruk'ux: ¿Mi ma' neenuq'or reh re' i Abraham chib'ih i naa nub'anam? inki.18Ruum re' reh naa rukahniik chi kajaaw taqe i k'ih seht chi tinamit nimaq kiwach. Eh nuq'orom wo' reh chi ruum i reh naa nuye'em i wotob'il chikinaah chu'nchel i tinamit wach ak'al.19Re' hin nusik'im wach i reh chi naa ruq'orom keh i rak'uun rixq'uun chi naa kinimam i nuk'uhb'aal, eh chi re' chu'nchel i holohik, chi re' i korik naa kianam, reh wo' chi neenub'an ruuk' i reh chu'nchel i nuq'orom cho reh chi naa nub'anam ruuk'.20Je' re' noq, re' QaJaaw Dios xuq'or reh i Abraham chi je' wili:
Re' tinamit Sodoma ruch'ihil i tinamit Gomorra, ma' holohik ta k'isinoq kib'iirjiik xiik' naah i kimahk k'ahchi' keeb'.
21Yu'naak, ar kinooj ilil reh mi korik chixiik'naah yib'kiil wach i kina'ojb'al k'ahchi' keeb', je' rukab' imb'iraj rib'iral, chi je' re' neenunab'eej, inki.
22Eh kiib' keh i ulaa' re' re' xiooj pan tinamit Sodoma, eh re' Abraham reh, xkahnik kahnoq ruuk' i QaJaaw.23Re' Abraham xujil i koq riib' ruuk' i QaJaaw xupahqaaj reh chi je' wili:
¿Mi naa wo' asacham kiwach haa' taqe i ma' xta kimahk chi kixilak i wilik kimahk?
24Eh raaj mi wilik lajeeb'-oq roxk'ahl i korik wach kik'ux chi kixilak i tinamit re' re' yiib' wach i kina'ojb'al. ¿Mi nee wo' nasach kiwach i tinamit re' re'? ¿Mi ma' neenakuy kimahk kuum i lajeeb' roxk'ahl chi korik wach kik'ux?25Re' hat ma' nee ta ruyeew riib' chi junsachariik kiwach neena a'n i ma' xta kimahk kuuk' i wilik kimahk. ¿Mi neena a'n re' i je' re', ruum re' hin weht'al chi re' hat parub'ehel ti q'atwik q'orik chikinaah i tinamit wach ak'al? ¿mi ma' re' i rub'ehel naa a'nam re'?
26Re' i QaJaaw Dios je' wili i chaq'wik xub'an:
Wila' xnureq lajeeb'-oq roxk'ahl i ma' xta kimahk chi kixilak i tinamit Sodoma, neenukuy kimahk i tinamit re' re' kuum i lajeeb' roxk'ahl ma' xta kimahk, inki.
27Chalik i Abraham je' wili xuq'or:
Chakuy numahk, re' hin ma' ruk'ul ta naq chi numin wiib' chaq'orob'jiik, ruum re' hat, hat Dios, eh re' hin xa hin wo' tii winaq.
28Qaq'or chi wilik ho'oob'-oq roxk'ahl i ma' xta kimahk neenareq ar, ¿Mi neenasach kiwach i tinamit re' re'? inki.
Re' QaJaaw Dios je' wili xuq'or:
Wila' xnureq ho'oob'-oq roxk'ahl i ma' xta kimahk, ma' nee ta nusach kiwach i tinamit re' re', inki.
29Re' Abraham xupahqaaj wo' chik reh i Dios chi je' wili:
Raaj wila' xa ka'winaq taqe i ma' xta kimahk neenareq ar, ¿mi neenasach kiwach? inki.
Kuum i ka'winaq chi ma' xta kimahk, ma' nee ta nusach kiwach, inki i QaJaaw Dios.
30Re' Abraham je' wili i xuq'or reh i QaJaaw Dios:
Chakuy manchalik tii ak'aah wuuk', qaq'or chi xalajeeb' ru ka'winaq i ma' xta kimahk neenareq chi kixilak, ¿mi neena sach kiwach i tinamit re' re'? inki.
Re' hin kuum i lajeeb' ru ka'winaq re' re' ma' nee ta nusach kiwach tinamit re' re', inki Dios.
31Re' Abraham je' wili i xuq'or reh i QaJaaw Dios:
Chakuy numahk chi q'e' hin toq' toq' chaq'orob'jiik, ¿chib'ih neena a'n wila' xa juninaq i ma' xta kimahk neenareq chi kixilak i tinamit re' re'? inki.
Re' QaJaaw Dios je' wili i xuq'or. Kuum i juninaq re' re' ma' nee ta nusach kiwach, inki.
32Eh re' Abraham je' wo' chik wili xuq'or:
Jaaw, cha kuy numahk, ach wo' re' yu'naak naa nupahqaam aweh, manchalik tii ak'aah wuuk', ¿Chib'ih i neena a'n wila' xalajeeb' i ma' xta kimahk neenareq ar? inki.
Kuum i lajeeb' re' re', ma' nee ta nusach kiwach i tinamit re' re', inki Dios.
33Eh noq xukohlaaj q'orik i Dios ruuk' i Abraham, xelik reje ar. Je' wo' hoq i Abraham, xooj wo' chupaam i ru-itz'ihy naah paat. Re' Dios xusach wach i tinamit Sodoma i Gomorra
1Re' taqe ki'ib' chi ánjel okal q'iij chik xi ponik ar Sodoma. Eh re' Lot tzunlik chaloq panookb'al reh i tinamit, re' ye'aab' inkimol wii' kiib' taqe i tinamit. Noq xrilow kiwach i ki'ib' chi ánjel i Lot xwuktik reje chi kik'ulariik xuk'utzaa' qohoq i naah, korehtaal xutz'a'j wach aak'al ruuk' i yejal wach,2je' wili i xuq'or keh:
Jaaw, cha kuy tikahnoq tii taq jino'q aq'ab' panupaat, ar nee taq inutz'aj aawooq, ko'qal wahq'eq taq chik tiooj, inki. Re' taqe i ki'ib' chi ánjel, je' wili xkiq'or:
Ma' chih taj rint'ioos naq aweh, re' hoj neenqik'saj aq'ab' pamb'eeh, inki taqe.
3Re' Lot toq' toq' xub'an keh, korehtaal xkik'ulaa' reh, xiooj wo' chi riij i parupaat. Eh xuyejaa' kiwa' reh kixq'eeq, xuyejaa' wo' hoq i kaxlanwi'k ma' kojooj ta ch'amb'esb'al reh. Re' taqe i ki'ib' chi rulaa', jinaj suq laj wi'k i xkian.
4Eh noq xakomajaa' wo' kiyohkik taqe i ki'ib' chi rulaa' re' re', chu'nchel i winaq wilkeeb' ar Sodoma chi nimaq chi kok' taq xkikotej lanik riij i paat.5Re' keh kow xkiq'or i koq reh i Lot chi je' wili:
¿Aha' wilkeeb' i winaq xi okik chi patal awuuk' chupaam aq'ab' wili? Chawesaj taqe cho qeh, inqaaj wirik kuuk' inki taqe.
6Noq xrib'iraj chi je' re' i Lot xelik chaloq chi kiq'orob'jiik, xutz'ap chaloq chi korik i puerta chikinaah i rulaa',7je' wili i xuq'or keh:
Chakuy taq wamigo maa a'n taq i ma' ruq'or korik laj na'ojb'al kuuk' taqe i ki'ib' chi wulaa'.
8Re' hin ki'ib' taqe i wixq'uun wilkeeb' komajaa' ta keht'al wach q'o'rinik winaq. Re' hin naa wesam taqe chaloq, cha a'n taq kuuk' chib'ih pa' taq inawaaj. Xa re' la', maa chih taq awuchej taqe i ki'ib' chi winaq wilkeeb' panupaat, ruum re' taqe re' xa xnuk'am wo' taqe chaloq, inki.
9Re' keh je' wili chaq'wik xkian:
Eleen ayu', re' hat tokoom tinamit ti chalik, ma' nee ta rub'an chi re' hat nee titaaq'anik qeh.
Re' hojxiik'naah i ti' k'axik naa qa'nam aweh i hat, ma' xata je' rukab' i naa qa'nam kee keh, inki taqe.
Eh ma' k'isiin ta xchalik kik'aah chinaah i Lot xkijil i koq kiib' ruuk' reh chi xkiweq i puerta.
10Re' taqe i ki'ib' chi rulaa' i Lot xkilahk'aaj chaloq i Lot, eh xkik'am i koq pampaat xkitz'ap lom chaloq i puerta.11Eh chi kunchelaal taqe i winaq wilkeeb' i koq rij paat chi nimaq chi kok' taq xikanab'jik chi moywach, xama' jaruuj chik inkireq i chii' puerta, xa xiq'uhtik wo' chusik'ariik.
12Re' taqe rulaa' i Lot je' wili xkiq'or:
¿Mi wilik taqe awach aweh ayu'? Wilik oon awak'uun, awixq'uun, ajii' xa chib'ih chik jariik aweh chupaam i tinamit wili, chawesaj taqe reje ayu', chak'am taqe reje chi najt,
13ruum re' hoj naa qasacham wach i tinamit wili. Re' QaJaaw Dios reht'al chik chi yohb'aal wach i kimahk i wilkeeb' chupaam i tinamit wili. Ruum aj re', xoj rutaq'aaj chaloq chi rusachariik kiwach inki taqe.
14Noq xrib'iraj i Lot chi je' re', xooj kuuk' i okik naq keh chi rujii', re' naq i naa ruk'amwiik keh i rixq'uun, je' wili i xuq'or keh:
Yu'naak eleen taq reje ayu', ruum re' QaJaaw Dios naa b'ila' rusacham wach i tinamit wili, inki.
Re' taqe i okik naq keh chi rujii' i ma' xkinimaj taj i xq'orarik keh.
15Ruum chi xa saq'ik chik i rub'an, re' taqe i ánjel je' wili i xkiq'or reh i Lot:
Yu'naak hiy chi jumehq'iil chak'am reje awehk'een, je' wo' taqe i ki'ib' chi awixq'uun wila' re' taq i hat ma' nawaaj chi nee taq tikimik noq neenqasach wach i tinamit wili, inki taqe.
16Ruum chi k'ahchi' naq ruchahmiik i Lot, re' taqe i ki'ib' chi ánjel xkichop cho chi q'ab' i Lot, je' wo' rehk'een, je' wo' taqe i ki'ib' chi rixq'uun, xkesaj chaloq chi riij i tinamit re' re'. Reh chi xkiko'leej taqe chuwach i kimik, ruum xketeljik wach ruum i QaJaaw.17Eh noq chi riij chik i tinamit wilkeeb' jinaj keh i ánjel je' wili i xuq'or reh i Lot:
Hiy chi jumehq'iil, chako'leej riij aak'achariik mat tz'ehtanik cho chawiij, eh matpahik wo' wach k'ixkaab'. Hiy pantaq raxchee' wila' nawaaj ako'leem awiib'.
18Re' Lot je' wili i xuq'or keh i ki'ib' chi ánjel:
Chakuy taq jaaw ma' nwaaj ta chi nee kinooj chi najt.
19Re' taq i hat ma' k'isiin i nutoob'jiik xa a'n, q'e' taq hat atoob' wuuk', ruum xako'leej taq riij i nuk'achariik. Xa re' la', re' hin ma' nwaaj ta ojik pantaq raxchee', ruum nee-oq kinooj kanoq wach b'eeh noq nee taq inasach wach i tinamit wili, eh xa nee wo' kinkimik.20Ma' najt ta reje ayu' wilik jinaj i k'isa tinamit neerub'an chi ar neenooj nukeb'aa' wiib'. Re' hin inwaaj chi nee taq i nayeew q'ab' weh reh chi nee nuko'leej riij i nuk'achariik ar. Korik noq re' re' q'e' k'isiin laj tinamit, inki Lot.
21Eh jinaj keh i ánjel re' re' je' wili i xuq'or reh i Lot:
Xb'iraj chik i xapahqaaj weh naa wo' nub'anam. Ma' nee ta wo' nusach wach i k'isa tinamit inaq'or.
22Xa re' la' hiy lom yu'naak, ruum re' hin komajaa' chih i naa nub'anam wila' majaa' ti ponik ar, inki.
Ruum aj re', re' tinamit re' re' Zoar i xokik chi rub'ihnaal.
23Eh noq saq'inaq chik, re' Lot poninaq chik chupaam i tinamit Zoar.24Chupaam i jumehq' re' re' xuqasaj chaloq i QaJaaw Dios pan taxaaj i q'aaq' ruuk' asufre chinaah i tinamit Sodoma i Gomorra.25Xusach kiwach i tinamit re' re' ruch'ihil taqe i k'achareel wilkeeb' chupaam. Xusach wo' kiwach chu'nchel i chib'ih jariik i k'ahchi' ruk'iih chuwach i k'ixkaab' re' re'.26Eh re' i rehk'een i Lot xam naq reje chi riij, eh xtz'ehtanik reje chi riij. Xa chi jumehq'iil xsutinik chi soos ab'aj ar.
27Eh wahq'eq chi junwaar xooj wo' chik i Abraham aha' xuq'oreej wii' i QaJaaw Dios.28Re' reh xtz'ehtanik reje wach k'ixkaab' i wilik wii' i tinamit Sodoma, i tinamit Gomorra. Eh i rilow k'ahtinaq chik taqe, ma' k'isiin i sib' k'ahchi' ruwuktiik. Xa je' chik rukab' i rusib'eel jino'q i nimlaj horna.29Re' QaJaaw Dios je' re' noq xusach kiwach i ki'ib' chi tinamit i wilkeeb' wach k'ixkaab' re' patim naq wii' i Lot. Eh re' QaJaaw Dios xk'ulik paruk'ux aha' wilik i xq'orarik reh ruum i Abraham. Ruum aj re', koxuko'leej i Lot.
30Re' Lot xyo'jik chi patinik ar Zoar. Ruum aj re', xooj chi patinik pantaq raxchee'. Xuk'am taqe reje chi riij i kiib' chi rixq'uun. Eh koxcheel xi patinik pan ruhopil ab'aj.31Pan jinaj q'iij re' i aasb'ees rixq'uun i Lot je' wili i xuq'or reh i ruchaaq':
Re' qajaaw rijib' chik, eh chupaam i ye'aab' wili ma' xta jino'q winaq, ma' awach ta uuk' neen qa a'n kaxáro, je' rukab' imb'aan.
32Je' re' noq neerub'an chi neenqayeew reh i k'ahlaj ha' re' ruuk' i riis uuva, i qajaaw reh chi neenqaxohk'risaj, chi je' re' nee qoh wirik ruuk', oon neen wihik ruha'lak'uun quuk', inki.
33Eh xa chupaam wo' aq'ab' re' re' xkiyeew reh i k'ahlaj ha' i kajaaw xkixohk'risaj, eh re' aasb'ees xq'un xwirik ruuk' i rajaaw. Re' rajaaw ma' xriik' raaj taj nik' xwirik i koq ruuk' i rixq'uun, eh ni xata xriik'raaj nik' xelik reje ruuk'.34Eh chi junwaar chik re' aasb'ees xq'un, je' wili i xuq'or reh i ruchaaq':
Chaq'ab' ne'eel nee wo' chik inqaxohk'risaj i qajaaw, re' chik i hat neetiwirik ruuk'. Chi je' re' qakab'cheel neen wihik ruha'lak'uun quuk', inki.
35Chupaam aq'ab' re' re' xkiyeew wo' chik reh i k'ahlaj ha' i kajaaw xkixohk'risaj wo' chik, eh re' chik i chaaq'b'ees xq'un xwirik ruuk' i rajaaw. Re' rajaaw ma' xriik'raaj taj nik' xwirik i koq ruuk' i rixq'uun, eh ni xata xrik'raaj nik' xelik reje ruuk'.36Je' re' noq kab'chel i rixq'uun i Lot xi kahnik wach k'acharik ruum i kajaaw.37Re' aasb'ees xq'un x-aasjik jinaj i rak'uun Moab i rub'ihnaal xukoj, re' i peet cho kajaaw i aj moabita wilkeeb' yu'naak.38Je' wo' hoq i chaaq'b'ees xq'un x-aasjik wo' jinaj i rak'uun Ben-ammi i rub'ihnaal xukoj, re' peet cho kajaaw i aj amonita wilkeeb' yu'naak. Re' Abraham, eh re' Abimelec
1Re' Abraham xelik reje chupaam i ye'aab' patim naq wii', xooj chupaam i ruyuq'ul i Neguev. Ar xkahnik chi patinik pan tinamit Gerar, ar wilik pankiyejaal i ki'ib' chi tinamit Cades eh Shur.2Eh noq ar chik wilik i Abraham xuq'or chi re' Sara ma' re' ta rehk'een xa ranaab' noq xuq'or.
Noq xrib'iraj chi je' re' i Abimelec kireey i aj Gerar, xutaq'aaj ruk'amariik i Sara reh chi naa naq ruk'amam chi rehk'een.
3Xa re' la' chupaam aq'ab' re' re' jinaj i xrilow paruwiriik je' wili i xq'orarik reh ruum i Dios: Re' hat naa akimiik ruum re' ixoq xachop naah, kaxáro, wilik rub'ahiil i nuchjik noq xrib'iraj.
4Re' Abimelec ruum chi xama' xta wo' xruchej i Sara, je' wili chaq'wik xub'an: WaJaaw ¿Mi ruyee riib' re' chi nee nakansaj i ma' xmahkunik ta k'isinoq?5Re' hin re' Abraham xq'orik weh ruuk' chii' chi xa ranaab' ixoq wili, je' wo' reh xuq'or wo' weh chi xa ruxib'aal i Abraham, Je' re' noq, re' xnub'an wili parub'ehel xnub'an ma' xtaj i yiib' wach xnub'an, inki.
6Je' wili i ruchaq'weesjiik xb'aan ruum i Dios paruwiriik: Re' hin weht'al chi parub'ehel xa a'n. Ruum aj re' ma' xnuyeew ta q'ab' aweh chi xat mahkunik ruuk' ixoq re' re'.7Xa re' la', yu'naak chaq'asaj wo' chik reh i rehk'een i winaq re' re', ruum jalal reh i ruq'orb'al i Dios. Eh neerupahqaaj i rotob'il i Dios reh chi konajt nee ti k'acharik. Eh wila' ma' xaq'asaj i rehk'een, naa akimiik i hat, eh naa wo' kikimiik i awach aweh, i nuchjik.
8Eh chi junwaar, re' Abimelec kowahq'eq xwuktik xutaq'aaj taqe ruk'amariik i rumoso, xuk'utjaaj keh chib'ih i xq'orarik reh paruwiriik. Re' taqe i rumoso ma' k'isiin ta xiyo'jik noq xkib'iraj.9Chi riij i re', re' Abimelec xuyuq'eej ruuk' i Abraham, je' wili i xuq'or reh:
¿Chib'ih reet i xa a'n weh, chib'ih i numahk chawach noq xak'am naq chaloq i runimaal mahk chi nunaah i hin je' wo' chikinaah taqe awach aweh? Re' xa a'n re' re' ma' ruk'ul ta k'isinoq.
10¿Chib'ih i k'ahchi' akapaam noq xachuk weh i q'orik? inki Abimelec reh i Abraham.
11Re' Abraham je' wili i chaq'wik xub'an:
Re' hin xnukapaaj chi chupaam i tinamit wili ma' awach ta inyohlinik reh i QaJaaw Dios. Ruum aj re', xnuq'or panuk'ux chi naa kinkikansam chi riij i wehk'een.
12Xa re' la' korik wo' hoq chi wanaab', xa re' la' rixq'uun i wajaaw ruuk' tokoom ixoq. Ruum aj re', xub'an chi xnub'an kaxáro ruuk'.13Eh noq xuq'or weh i QaJaaw Dios chi xinelik chaloq parupaat i wajaaw, re' hin xanoq wo' nuq'orom reh i Sara chi xa aha' pa' ye'aab' nee qoh ik'ik wii' naa ruq'orom chi xa hin ruxib'aal, inki.
14Re' Abimelec xuq'asaj wo' chik reh i rehk'een i Abraham, re' i Sara. Eh xusiij wo' taqe rutentzuun, je' wo' ru ixoq wakax, xusiij wo' taqe rumoso winaq, xusiij wo' taqe rumoso ixoq.15Je' wili i xuq'or reh i Abraham:
Re' hat ayu' wilkaat panutinamiit cha sik' wach i ye'aab' aha' pa' wilik i neemponik chawach, ar nee ti wihik, inki.
16Re' Abimelec je' wili i xuq'or reh i Sara:
Chu'nchel i xnuyeew reh axib'aal jinaj miil chi tumiin re' ruuk' i plata i wilik chupaam. Reh chi re' taqe i awach aweh panapaat neenkikoj rehtaal chi parukorkiil xat elik wuuk', reh chi ma' awach ta nee nq'orik i yiib' wach k'utaaj chawiij, inki.
17Chi riij i re' xub'an rutiij i Abraham chuwach i QaJaaw Dios, re' QaJaaw Dios xuk'aachrisaj i Abimelec, je' wo' hoq i rehk'een. Eh xuk'aachrisaj wo' taqe i rumoso ixoq reh chi xwihik kiha'lak'uun,18ruum re' i QaJaaw Dios, ruum naq i Sara ma' ruyeew ta chik q'ab' chi ki ak'unanik taqe ixoq wilkeeb' parupaat i Abimelec. Re' i raasjiik i Isaac
1Re' QaJaaw Dios xub'an wo' ruuk' i Sara aha' wilik i xuq'or reh pampeet.2Re' Sara x-aasjik wo' jinaj i k'isa rak'uun ruuk' i Abraham parurijb'iil. X-aasjik wo' i k'isa rak'uun chupaam i q'iij ruq'orom i QaJaaw Dios.3Re' Abraham Isaac i rub'ihnaal i k'isa rak'uun xukoj, re' x-aasjik ruuk' i Sara.4Eh noq waxiqiib' chik q'iij i wilik reh i Isaac, poch'arik i naah i ruk'achab', ruum i rajaaw, Abraham, je' rukab' i ruq'orom i QaJaaw Dios.5Re' i Abraham jinaj siento haab' i wilik reh noq x-aasjik i Isaac.6Re' Sara, je' wili xuq'or paruk'ux: Re' QaJaaw Dios i xuyeew rusuqkiil nuk'ux ruum x-aasjik i k'isa wak'uun. Eh awach naa rib'iriniik reh naa wo' rusuuqb'iik ruk'ux i reh.7Noq xub'an ma' awach ta naq i nimanik reh chi konaa ruwihiik ruha'lak'uun wuuk' i Abraham i nub'ahiil. Atoob' ta je' re', korehtaal la' x-aasjik ruha'lak'uun wuuk' panurijb'iil. Re' Agar ruch'ihil i rak'uun Ismael, xi ehtesjik reje parupaat i Abraham
8Eh noq nim chik i Isaac noq xq'ucharik reh i ch'uuch' ruum i rutuut, chupaam i q'iij re' re', re' Abraham jinaj i nimlaj ninq'iij xub'an.9Noq xrilow i Sara chi q'e' inkaq se'ljik i rak'uun Isaac ruum i Ismael, re' wo' rak'uun i Abraham aasjinaq ruuk' i Agar aj Egipto,10xooj ruuk' i Abraham, je' wili i xuq'or reh: Chakaaj reje i aj poh re' re', ruch'ihil i rak'uun, ruum re' i wak'uun i hin naa ruk'ulum i rukooch, eh ma' ruk'ul ta chi nee runej i rak'uun i aj poh re' re', inki.11Eh noq xrib'iraj i q'orik re' re' i Abraham, ma' k'isiin ta ti'kiil xrik'raaj ruum rak'uun wo' hoq i Ismael.12Re' QaJaaw Dios je' wili i xuq'or reh i Abraham: Maa ti' awik'raaj awak'uun re' re' je' wo' hoq awajpooh. Cha a'n la' aha' wilik i ruq'or aweh i Sara, ruum re' taqe awiih aamaam ruuk' awak'uun Isaac naakik'iaxb'iik.13Re' awak'uun xwihik ruuk' awajpooh naa wo' ruk'ihaaxb'iik korehtaal kiponik chi jinaj nimlaj tinamit. Je' re' i naa nub'anam ruuk' ruum awak'uun wo' hoq.
14Eh kowahq'eq chi junwaar, re' Abraham xuyeew ruwa', ruhaa' i Agar, pan bolso tz'uhuum, re' Agar xujehleej reje. Re' i Abraham xuq'asaj reje Ismael reh Agar eh xutaq'aaj reje. Re' Agar xooj wo' hoq, xa re' la' ma' reht'al taj aha' xooj. Ar xuk'am reje chi korkiil i chiq yuuq' wili paruyuq'ul i Beerseba.15Eh noq xk'uhlik i ruhaa' xuk'am reje pan bolso tz'uhuum i Agar xuyok'aa' kahnoq i k'isa rak'uun chi ri'sil jinaj i chee'.16Re' Agar xooj rutzunaa' riib' ma' najt ta ar, ma' raaj ta naq rilom chi naa rukimiik i k'isa rak'uun. Eh noq xutzunaa' qohoq riib' xutoq'aa' oq'ik i k'isa rak'uun.
17Re' QaJaaw Dios xrib'iraj i roq'iim i k'isaak'un. Eh kopan taxaaj xq'orob'jik chee Agar ruum i ruánjel i QaJaaw Dios je' wili i xq'orarik cho reh: ¿Chib'ih reet noq ti' ak'ux i hat Agar? Matyo'jik, ruum re' roq'iim aawak'uun k'ahchi' i wilik wii' xrib'iraj chik i QaJaaw Dios.18Wukteen reje chak'am chaloq i k'isa awak'uun maawoq'taaj chik chi q'ab'. Re' hin naa nuk'ihaaxb'isam i riih rumaam korehtaal kiponik chi nimlaj tinamit, i nuchjik.
19Re' QaJaaw Dios xuk'uhtaaj reh i Agar jinaj i k'achlik jul ha'. Eh re' Agar xooj runujisaj chi ha' i rubolso tz'uhuum kora'j xuyeew ruhaa' re' i k'isa rak'uun Ismael.20Re' QaJaaw Dios xtoob'inik reh i Ismael, chi xk'ihik, eh xwihik chupaam i ye'aab' chiq yuuq', eh xutijej chi korik i kutuj flecha.21Eh ar xpatinik chupaam i chiq yuuq' wilik paruyuq'ul i Parán, koq'uun chik xb'aan kaxáro reh ruum i rutuut ruuk' jinaj ixoq aj Egipto. Re' xuyejaa' wach i Abraham ruuk' i Abimelec
22Chupaam taqe q'iij re' re', xooj i Abimelec ruch'ihil i Ficol k'amal rub'eeh taqe soldado xooj riq'o'reej i Abraham je' wili xuq'or:
Re' hat k'ahchi' kaat rutoob'eem i QaJaaw Dios ruum chu'nchel i na' a'n i nelik korik chawach.
23Yu'naak cha q'or weh i korik ayu' parub'ihnaal i QaJaaw mi ma' chih i ti' k'axik naa aye'em chi nunaah i hin, chikinaah i wak'uun wixq'uun, chikinaah i wiih numaam. Cha a'n otob'il weh i hin je' rukab' i xnub'an awuuk' i hat eh cha a'n wo' otob'il keh taqe i tinamit wilkeeb' chupaam i ye'aab' ayu' aha' hat patim wii', inki.
24Re' Abraham je' wili i chaq'wik xub'an:
Re' hin i nuq'or aweh i xti korik chi je' re' i naa nub'anam, inki.
25Re' Abraham xuq'il i Abimelec ruum re' taqe i rumoso i Abimelec xkiq'uch reh jinaj i jul ha'.26Re' Abimelec je' wili ruchaq'weesjiik i Abraham xub'an:
Re' naq'or weh re' re' ma' weht'al ta naq, awach imb'anik, re' hat ma' aq'orom ta naq weh kore' yu'naak k'ahchi' b'iram awuuk', inki.
27Re' Abraham xuk'am chaloq taqe i tentzun, je' wo' taqe ixoq wakax xuq'asaj taqe reh i Abimelec. Eh chupaam i q'iij re' re' xkiyejaa' wach pan kiib'al chib'ih i naa kianam.28Re' Abraham xusik' wach i wuquub' chi q'ahxoq tentzun, pareh taqe xuyeew.29Eh re' Abimelec xupech'uj reh i Abraham chi je' wili:
¿Chib'ih iraaj ruq'orom chi pankeh taqe xayeew i wuquub' chi q'ahxoq tentzun re' re'? inki.
30Re' Abraham je' wili chaq'wik xub'an:
Re' i wuquub' chi q'ahxoq tentzun wili naa nuye'em aweh, reh chi nee nakoj rehtaal chi re' jul ha' re' re' weh i hin, eh hin wo' xink'otwik reh, inki.
31Ruum aj re', re' ye'aab' re' re' Beerseba i rub'ihnaal xkojarik, ruum ar xkiq'or i korik chikiwach chib'ih i naa kianam.
32Eh noq kiyejaam chik wach i Abraham ruuk' i Abimelec chib'ih i naa kianam, re' Abimelec ruch'ihil i Ficol xi elik reje Beerseba xiooj wo' chik chupaam i kitinamiit i aj filisteo.33Re' Abraham ar Beerseba xutik juniwal i chee' tamarisco rub'ihnaal. Eh ar xub'an rutiij chuwach i QaJaaw Dios k'achlik chi juneliik.34Re' Abraham najt xwihik chupaam i kitinamiit i aj filisteo. Re' QaJaaw Dios xunik'eej i Abraham mi korik reh i nimanik i rub'an
1Eh najtir-oq chik imb'aan taqe re', re' QaJaaw Dios xunik'eej i Abraham mi korik reh i nimanik i rub'an, je' wili i xuq'or reh:
Abraham, inki.
Jaaw ayu' wilkiin, inki noq chaq'wik.
2Je' wili i xq'orarik reh ruum i QaJaaw Dios:
Chak'am reje awak'uun Isaac, jinaj chi rib'il riib' chawach, q'e' nak'ax, hiy chupaam i ruyuq'ul i Moriah. Eh ar neenak'at chi amayiij chi nuwach aawak'uun chinaah i yuuq' neenuk'uhtaaj aweh, inki.
3Eh chi junwaar, kowahq'eq xwuktik i Abraham xukoj riij i rub'uuruux, xuyok' reje i sii' naa ruk'atam wii' i mayiij, xuk'am reje i Isaac, xuk'am reje chi riij ki'ib' i rumoso. Xiooj chupaam i ye'aab' xq'orarik wii' reh ruum i QaJaaw Dios.4Eh ixib'-oq chik q'iij i b'ehik kianam, re' Abraham kochinajt xrilow reje wach i ye'aab' naakiponiik wii'.5Je' wili i xuq'or keh i ki'ib' chi rumoso:
Tikaan pee taq kahnoq ayu' awuch'ihil taq i b'uurux. Re' hin, eh wuch'ihil i wak'uun naaqojiik reje chi qawach, xa re' naa rojiik qaloq'em i QaJaaw Dios, nee wo' chik qoh sutinik taq chaa wuuk', inki.
6Re' Abraham xuchop chaloq i sii' k'atb'al mayiij xuyeew reje chi riij i Isaac, xuk'am reje i kuchilo, ruch'ihil i q'aaq', xiooj kikab'cheel ruuk' i rak'uun.7Chi riij i re', je' wili i xuq'or i Isaac reh i rajaaw:
Jaaw anq'or aweh, inki.
¿Chib'ih inawaaj wak'uun? inki i Abraham.
Re' Isaac je' wili i xuq'or:
Re' sii' wilik chik, re' q'aaq' wilik wo' chik, eh raaj i tentzun naa ak'atam chi mayiij ¿aha' naa ruchaliik? inki.
8Re' Abraham je' wili i chaq'wik xub'an:
Wak'uun re' QaJaaw Dios neen ye'wik cho jino'q qeh i tentzun neenqak'at, inki.
Eh kilaq'ik reje wach b'eeh ruuk' i rak'uun.
9Noq xi ponik chupaam i ye'aab' i q'orooj reh ruum i QaJaaw Dios. Re' Abraham xuyejaa' jinaj i artaal ruuk' tusuj ab'aj, xutus wach i sii' chinaah xub'ak' wach i rak'uun Isaac. Xuyeew nah artaal chinaah i sii' k'atb'al reh i mayiij.10Eh re' i Abraham noq xuchop chaloq i kuchilo manlik naq naa ruyok'om ralaq i rak'uun,11Jinaj i ruánjel i QaJaaw Dios xq'o'rinik cho reh chi je' wili:
Abraham, Abraham, inki.
Ayu' wilkiin Jaaw, inki noq chaq'wik i reh.
12Re' ánjel je' wili i xuq'or reh i Abraham:
Maacansaj awak'uun, ruum yu'naak xnukoj chik rehtaal noq inayohleej i QaJaaw Dios, ruum ma' xaketelaaj ta wach awak'uun. Xa jinaj wo' chawach. Xak'at la' naq chi amayiij chuwach i QaJaaw Dios, inki.
13Re' Abraham xtz'ehtanik reje chi riij, eh i rilow ar wilik jinaj i imas tentzun q'ilik i ruk'aa' xilak q'ab' k'iix. Re' Abraham xponik ruk'am imas tentzun re' re' xuk'at chi rumayiij chuwach i Dios chi jilow i rak'uun.14Chi riij i re', re' Abraham xukoj b'ih i ye'aab' re' re' chi re' Dios i ruyeew chaloq i ajwaal wach. Ruum aj re', re' yuuq' re' re' ruyeew chaloq i QaJaaw Dios aha' wilik i ajwaal wach i b'ih inkiq'or yu'naak.
15Re' ruánjel i QaJaaw Dios xuq'oreej wo' chik ruka'peech i Abraham kopan taxaaj.16Je' wili i xuq'or cho reh:
Re' i QaJaaw Dios, je' wili i xuq'or: Ruum chi xayeew naq weh chi amayiij awak'uun jinaj chi rib'il riib' chawach, panuk'ux xchalik chi xnuq'or i korik.
17Chixiik'naah i wotob'il naa nuye'em cha naah. Eh naa nuk'ihaaxb'isam taqe awiih aamaam korehtaal kiponik chi je' kik'ihaal i ch'umiil wilkeeb' pan taxaaj. Eh chi je' kik'ihaal i saniib' tub'ulkeeb' chi chii' i palaw, eh juneliik naakiq'atam wach i naa rixowaniik kiwach.18Eh kuum wo' keh naa nuye'em i wotob'il chikinaah chu'nchel jar seht i tinamit naa kiwihiik, ruum re' hat xanimaj taqe i xnuq'or aweh, inki Dios, inki.
19Re' Abraham xsutinik wo' chik chaloq i xukanaa' taqe wii' i ki'ib' chi rumoso. Eh chikuncheel wo' chik xiooj pan tinamit Beerseba, eh ar xkahnik chi patinik i Abraham. Re' taqe i rak'uun i Nacor
20Eh najtir-oq chik imb'aan i re', re' Abraham xrib'iraj rib'iral chi re' i ruchaaq' Nacor x-aasjik taqe rak'uun ruuk' jinaj ixoq Milcá.21Re' peet rak'uun Uz rub'ihnaal, re' rukab' re' Buz, re' roox re' Kemuel, re' rajaaw i Aram.22Re' rukaaj re' Quesed, re' roo' re' Hazo, re' ruwaaq re' Pildas, re' ruwuuq re' Jidlaf, re' ruwahxaaq re' Betuel.23Re' Betuel re' rajaaw i Rebeca, re' taqe re' i waxiqiib' chi rak'uun i Nacor xi aasjik ruuk' ixoq Milcá. Re' Nacor re' re' ruchaaq' i Abraham.
24Re' Nacor xwihik wo' taqe i rak'uun ruuk' i rukab' rixoqil Reúma rub'ihnaal. Re' taqe i rak'uun xi wihik ruuk' ixoq re' re' je' wili i kib'ihnaal: Teba, Gaham, Tahas, Maaca. Re' rukimiik eh re' rumuhqiik i Sara
1Re' Sara jinaj siento ruuk' wuquub' ru ka'winaq haab' i wilik reh noq xkimik.2Re' reh ar xkimik chupaam i ye'aab' Quiriat-arba, re' wo' hoq i tinamit Hebrón, re' wilik ar Canaán. Re' Abraham xtib'ik ruk'ux xoq'ik chi riij i rukimiik i Sara i rehk'een.3Re' Abraham xelik chaloq aha' tuch'lik wii' i ruti'jolal i Sara, xooj chi kiq'orob'jiik taqe i riih rumaam i Het wilkeeb' ar.
4Je' wili i xuq'or keh: Atoob' ta xa hin tokoom tinamit taq chaxilak inwaaj chi nee taq i na a'n otob'il weh chak'ayej tii taq jino'q weh ajuul muq'umb'al kamnaq, reh chi neenumuq'aa' ar i wehk'een, inki.
5Re' taqe i riih rumaam i Het je' wili ruchaq'weesjiik xkian i Abraham:
6Qajaaw Abraham, re' hat, hat k'amal rub'eeh i rukamaj i Dios chi qaxilak. Re' awehk'een i ruk'ul chi chupaam jino'q i holohik laj muq'umb'al neenamuq'aa'. Eh ma' awach ta jino'q chi qaxilak nee nq'orik reh chi ma' nee ta inye'arik aweh i muq'uumb'al reh awehk'een.
7Eh noq xrib'iraj chi je' re' i Abraham xpa'lojik johtoq xuk'utzaa' qohoq i naah wach ak'al chi loch'b'al riib' chikiwach i riih rumaam i Het.8Je' wili i xuq'or keh:
Wila' xti korik chi ruk'ul taq ak'ux chi ayu' naa numuq'aam i wehk'een, cha kuy cha q'or taq weh reh i Efrón re' rak'uun i Zohar,
9chi chuk'ayej weh i jul muq'umb'al kamnaq k'otooj panab'aj chupaam i ye'aab' Macpela. Re' i wilik pank'ula't reh i rak'aal, nee wo' nutoj reh jarub' pa' tz'aaq. Chi je' re', nee kikahnik chi hin ehchan reh jinaj i muq'umb'al ayu' taq chaxilak.
10Eh re' Efrón tzunlik wo' ar chi kixilak i riih rumaam i Het kow xq'orik chaloq re' xraaj chi x-ib'irjik kuum taqe i ras ruchaaq' wilkeeb' ar. Je' wo' kuum taqe i kiokik i koq panookb'al reh i tinamit je' wili i xuq'or:
11Ma' chih taj qajaaw Abraham, re' ye'aab' inaq'or xa neenusiij aweh, je' wo' hoq i muq'umb'al k'otooj panab'aj wilik chupaam xa nee wo' nusiij aweh chikiwach i nutinamiit nuq'or chi xa neenusiij aweh, neerub'an chi nee namuq'aa' ar awehk'een, inki.
12Noq xrib'iraj chi je' re' i Abraham xuk'utzaa' qohoq i naah wach ak'al chikiwach i tinamit chi loch'b'al riib'.13Re' Abraham je' wili ruchaq'weesjiik Efrón xub'an chikiwach i ruk'ihaal:
Chab'iraj i naa nuq'orom aweh cha kuy chak'ul tii weh i tz'aaq aaye'aab' kore' neenumuq'aa' ar i wehk'een, inki.
14Re' Efrón je' wili ruchaq'weesjiik i Abraham xub'an:
15Jaaw chab'iraj i nuq'or aweh, re' tz'aaq i ye'aab' re' re' xa kijib' siento chi tumiin re' ruuk' i plata, ma' ruk'ul ta chi neenqawech'uj qiib' ruum. Je' re' noq re' hat chamuq'aa' ar awehk'een, inki.
16Noq xrib'iraj i Abraham nik' k'ihaal i tz'aaq i ye'aab' xtohq'ik rupajam i kijib' siento chi tumiin re' ruuk' i plata. Re' pajb'al re' re', re' ruuk' inkikoj taqe i yakool, eh re' taqe i aj Het xi ilwik reh chi xuq'asaj reh i Efrón.17Eh re' i Efrón xuq'asaj wo' ye'aab' re' re' reh i Abraham, re' i wilik ar Macpela, i wilik chi juntar i ye'aab' Mamre. Xuq'asaj wo' reh i Abraham i muq'uumb'al k'otooj panab'aj, je' wo' chu'nchel i wilik chupaam i ye'aab' re' re'.18Re' chik i Abraham xkahnik chi ehchan reh chu'nchel re'. Eh re' taqe i riih rumaam i Het xi-ilwik reh chi korik chi je' re' i xb'aan, xkilow wo' taqe ik'ik inki a'n panookb'al reh i tinamit.
19Eh xumuq'aa' wo' rehk'een i Abraham chupaam i jul k'otooj panab'aj wilik chupaam i ye'aab' Macpela, re' wilik pareelb'aal reje q'iij re' i ye'aab' Mamre. Re' ye'aab' re' re' Hebrón wo' b'ih inkiq'or, eh ar wilik paruyuq'ul i Canaán.20Re' chik i Abraham xkahnik chi ehchan reh i ye'aab' re' re', je' wo' hoq i jul k'otooj panab'aj muq'uumb'al kamnaq xkik'ayej wo' hoq i riih rumaam i Het reh i Abraham xumuq'aa' wo' ar i rehk'een. Re' Abraham xusik' rehk'een i Isaac i rak'uun
1Re' Abraham k'isa maam chik chi korik k'ih chik i ruhab'ul. Eh xtoob'jik ruum i QaJaaw Dios ruuk' taqe i xub'an.2Re' Abraham xuyuq'eej ruuk' i rumoso najtir inokik ruuk', re' nilwik reh chu'nchel i chib'ih reh, je' wili i xuq'or reh:
Chayeew aaq'ab' xilak waa',
3xti cha q'or weh i korik parub'ihnaal i QaJaaw Dios inehchanik reh i taxaaj i wach ak'al. Mi ma' naa aye'em q'ab' chi ayu' naa rusik'im rehk'een i wak'uun Isaac chi kixilak taqe ixoq aj Canaán. Re' hin patim wii' yu'naak.4Naa la' awojiik panutinamiit, eh chi kixilak taqe ixoq ma' tokoom ta wuuk' naa asik'im cho rehk'een i wak'uun, inki.
5Re' rumoso i Abraham je' wili i chaq'wik xub'an:
Raaj mo'-oq xraaj chalik chi wiij ixoq ¿Chib'ih i neenub'an? ¿Mi neerub'an chi neenuk'am reje awak'uun chupaam aatinamiit hat elinaq cho wii'? inki.
6Re' Abraham je' wili chaq'wik xub'an:
Ma' rik'ul taj chi nee nak'am reje ar i wak'uun
7Re' QaJaaw Dios wilik cho pan taxaaj x-eesanik cho weh parupaat i wajaaw, chupaam i ye'aab' wilkeeb' wii' i ma' tokoom ta wuuk'. Re' reh xuq'or weh chi re' i ye'aab' wili naa ruye'em keh i wiih numaam. Re' wo' reh naa rutaq'aam chaloq i ruánjel reh chi nee ti rutoob'eej, chi neena a'n chi ruk'amariik jino'q ixoq rehk'een i wak'uun Isaac.8Eh wila' ma' xraaj chalik jino'q ixoq chawiij, neenkahnik chi je' re' i xqayejaa' wach awuuk' xa re' la' maak'am reje ar i wak'uun inki.
9Re' moso re' re' xuyeew i q'ab' xilak raa' i Abraham. Xuq'or i korik parub'ihnaal i QaJaaw Dios chi naa rub'anam i xq'orarik reh.10Re' moso re' re' xusik' wach i lajeeb' i cameyo, xusik' wo' kiwach i xa chib'ih jariik chi koochxiik'naah k'ihaal kitz'aaq chi kixilak i chib'ih reh i rupatroon. Re' taqe re' xuk'am reje noq xooj parutinamiit i Nacor, re' wilik ar Mesopotamia.11Eh re' moso re' re' noq xponik ma' najt ta ruuk' i tinamit jinaj i jul ha' wilik ar. Ruum chi okik chik i rub'an i q'iij xuhi'lisaj taqe i koq i rucameyo chi chii' i jul ha', eh chupaam i ora re' re' kiponik k'amal ha' taqe ixoq.12Re' rumoso i Abraham xub'an rutiij, je' wili i xuq'or: QaJaaw Dios, ruDios i nupatroon Abraham, kinatoob'eej tii, reh chi nee kinelik korik ruuk' i nub'eeh, chaketelaaj wach i nupatroon.13Re' hin ayu' naa nukahniik chi hi'lik chi chii' i jul ha' wili, reh chi naa wilom taqe i q'ahxoq aj ayu' noq naa kik'uliik k'amal ha' ayu'.14Jaaw kinatoob'eej, awach pa' q'ahxoq neenuq'or reh, chaqasaj aawikoom reh chi nee nayeew nuhaa' kinko'q reh. Chayeew q'ab' chi neeruq'or weh chi je' wili: Cha a'n ahaa' i hat, eh nee wo' nuyeew kihaa' aacameyo inko'q weh. Re'-oq i q'ahxoq re' re' asik'im cho wach chi rehk'een amoso Isaac. Chi je' re' neenukoj rehtaal chi korik chi xaketelaaj cho wach i nupatroon, inki.
15Eh re' moso re' re' noq xa komajaa'-oq wo' rukohlaaj rutiij xrilow chi xooj k'oloq chii' jul ha' jinaj i q'ahxoq rutehlaam nah tileb' i rikoom. Re' q'ahxoq re' re', Rebeca rub'ihnaal, rixq'uun i Betuel. Re' i Betuel rak'uun i Nacor ruuk' i Milcá. Re' Nacor ruchaaq' i Abraham.16Re' i Rebeca ma' k'isiin ta holwochiil inka'yik, eh xti ko k'isa xq'un chi korik komajaa' ta reht'al wach i q'o'rinik winaq. Re' reh xqajik qohoq chii' jul ha' xuqasaj i rikoom, xunujisaj chi ha' manlik sutinik naq chik i rub'an chaloq.17Noq xrilow chi je' re' i rumoso i Abraham rajimam riib' chalik rureq, je' wili xuq'or:
Chakuy chayeew k'isinoq weh chi uuk'jik ahaa' wilik panawikoom, inki.
18Re' Rebeca jumehq'iil xuq'asaj i rikoom nah tileb', ma' xta reet jaaw cha a'n ahaa', inki reh.
Pan q'ab' chik wilik i rikoom noq xuyeew i koq ruhaa'.
19Eh noq xukohlaaj ruk'em i ruhaa' i rumoso i Abraham, je' wili i xq'orarik reh ruum i Rebeca:
Re' hin naa wo' wesam kihaa' taqe aacameyo reh chi neenkian kihaa', xanik' pa' k'ihaal inkaaj, inki.
20Eh xponik ruchihkaaj i ha' wilik parikoom chupaam i ye'aab' kihaa' taqe chikop. Xata wo' jarpech xub'an chi b'ehlanik ha', korehtaal xub'ehlaaj kihaa' chu'nchel i cameyo.21Re' rumoso i Abraham xa nkahnik chik meem, xama' xta chik i ruq'or. Re' reh xaraaj chik runab'eem mi xti naa rutoob'jiik ruum i QaJaaw Dios, mi naa reliik korik ruuk' i rub'eeh oon ma' chih taj.
22Noq xkikohlaaj kihaa' i cameyo, re' rumoso i Abraham, xresaj chaloq jinaj i je' lopq'aaq' i xti manlik oro k'ih tz'aaq, k'isiin ma' jinaj onse rahliil xulokaa' chi ju' i Rebeca, eh ki'ib' i reh ralaq q'ab' xukoj, ik'inaq kijib' onserahliilxti manlik oro.23Je' wili i xuq'or reh i Rebeca:
Chakuy cha q'or weh awach awajaaw, ¿eh mi wilik ye'aab' parupaat awajaaw chi ar neen qa'an qapatal chupaam aq'ab' wili wuch'ihil taqe i winaq nuk'u'liil? inki.
24Re' Rebeca je' wili i chaq'wik xub'an:
Re' hin, hin rixq'uun i Betuel, re' rak'uun i Nacor ruuk' i nuk'een Milcá.
25Pan qapaat i hoj wilik ye'aab' aha' taq neetikahnik wii' chupaam aq'ab' yu'naak.
Eh wilik wo' hoq i k'im neenkik'ux taq aacameyo, inki.
26Re' rumoso i Abraham xuxuk'aa' qohoq riib' wach ak'al chulooq'jiik QaJaaw Dios.27Je' wili xuq'or: Neeta naq inye'arik ruloq'il i QaJaaw Dios, re' ruDios i nupatroon Abraham, ruum re' reh korik wach ruk'ux, eh xti xuketelaaj wach i nupatroon. Re' wo' reh xk'amwik cho weh chi naawojiik parupaat i ma' tokoom ta ruuk' i nupatroon, inki.
28Re' Rebeca xooj rajimam riib' parupaat, xuk'utjaaj reh i rutuut chu'nchel i xq'orarik reh29Re' Rebeca wilik jinaj ras winaq Labán rub'ihnaal, re' reh xooj rajimam riib' chii' jul ha', xooj rilow i winaq wilik ar.30Ruum re' reh xrilow chik wach i je' lopq'aaq', je' wo' hoq i ki'ib' chi reh i ralaq q'ab' i ranaab' q'e' holohaq xye'arik reh. Eh xrib'iraj wo' hoq nik' wach noq xuk'utjaaj i ranaab' i xq'orarik reh ruum i rumoso i Abraham. Re' Labán xujil i koq riib' ruuk' i rumoso i Abraham noq ko wilik chii' jul ha', ruch'ihil taqe rucameyo.31Je' wili xuq'or:
Jaaw, re' hat q'e' ti ruk'ax i QaJaaw Dios, taq pampaat ¿chihreet noq naa akahniik ayu'? Re' hoj qayejaam chik aaye'aab', je' wo' hoq i kiye'aab' taqe aacameyo, inki.
32Re' rumoso i Abraham xooj wo' chi riij i Labán parupaat. Re' Labán ar xuq'asaj i kihq taqe i cameyo, eh xuyeew kiwa'. Chi riij i re', xuk'am chaloq i ha', reh chi xutz'aj i rooq i rumoso i Abraham, je' wo' taqe i winaq ruch'ihil.33Eh noq xkiyeew i ruwa' chuwach i rumoso i Abraham, je' wili xuq'or:
Re' hin peet naa nuq'orom i nub'eeh kora'j neenub'an nuwa' re', inki.
Ma' xta reet cha q'or aab'eeh, inki noq chaq'wik i Labán.
34Re' reh je' wili i xtohq'ik ruq'orom:
Re' hin, hin rumoso i Abraham.
35Re' nupatroon Abraham ma' k'isiin ta xtoob'jik ruum i QaJaaw Dios. Xuyeew rub'ehomal, rutentzuun, ru ixoq wakax, rub'uuruux, rucameyo, ru oro, ru plata, rumoso winaq, rumoso ixoq.36Eh xye'arik wo' jinaj rak'uun ruuk' i rehk'een Sara, atoob' ta chi xa k'een chik. Eh re' nupatroon re' re' xukanaa' pan q'ab' i rak'uun chu'nchel i chib'ih jariik i wilik reh.37Re' hin je' wili xuq'or weh i nupatroon: Re' hat cha q'or weh i korik parub'ihnaal i QaJaaw, mi ma' naa aye'em q'ab' reh i wak'uun chi naa rub'anam kaxáro ruuk' jino'q i q'ahxoq wilkeeb' ayu' Canaán, re' hin patim wii' yu'naak.38Naa la' awojiik kuuk' taqe i ma' tokoom ta ruuk' i wajaaw, eh chi kixilak taqe ixoq ma' tokoom ta wuuk' neenasik' cho jino'q rehk'een, inki weh.39Eh re' hin je' wili xnuq'or reh i nupatroon: ¿Jaaw raaj wila' ma' xraaj chalik i q'ahxoq chi wiij? kinki reh.40Re' reh je' wili nuchaq'weesjiik xub'an: Re' hin i nunimaj i QaJaaw Dios, re' wo' reh naa rutaq'aam chaloq i ruánjel chi nee ti rutoob'eej, reh chi netielik korik ruuk' aab'eeh naa rojiik a'nam. Eh nee wo' nareq cho rehk'een i wak'uun chi kixilak taqe ixoq ma' tokoom ta wuuk', re' taqe i ma' tokoom ta ruuk' i wajaaw.41Eh wila' ma' xkaaj kiye'em chaaweh i q'ahxoq taqe i ma' tokoom ta wuuk' neenkahnik chi je' re' i korik xaq'or weh parub'ihnaal i QaJaaw Dios, inki weh.
42Je' aj re' noq re' hin xink'ulik iloq chii' jul ha' yu'naak, eh ar xnub'an nutiij chuwach i QaJaaw Dios, re' ruDios i nupatroon Abraham, je' wili i xnuq'or: Wila' xti korik Jaaw chi naa kiin atob'eem, reh chi nee kinelik korik ruuk' i nub'eeh.43Re' hin i nupahqaaj aweh ayu' i wilkiin wii' chii' jul ha', chi xa awach pa' chi kixilak taqe i q'ahxoq k'ulik iloq keh chi k'amaj ha' neenuq'or reh chi je' wili: Chakuy chayeew k'isinoq nuhaa' re' ruuk' i wilik panawikoom, kinko'q reh.44Chakuy i nupahqaaj aweh i hat chi chayeew q'ab' chi neeruq'or weh chi je' wili: Chawuk'ej ahaa' i hat nee wo' inwesaj kihaa' taqe aacameyo, inko'q weh. Re'-oq i q'ahxoq re' re' asik'im cho wach i hat QaJaaw Dios chi rehk'een i rak'uun i nupatroon, kinki.45Eh xa komajaa'-oq wo' nukohlaaj nutiij chuwach i QaJaaw Dios, eh inwilow xooj k'oloq i Rebeca rutehlaam rikoom nah tileb' xooj qohoq chii' jul ha', je' wili i xnuq'or reh: Chakuy chayeew k'isinoq nuhaa', reh chi neen wuk'ej, kinki reh.46Re' reh rutehlaam naq chik i rikoom, eh xuqasaj wo' chik, je' wili xuq'or weh: Cha a'n ahaa' i hat, eh nee wo' nuyeew kihaa' taqe aacameyo, inki. Je' re' noq, re' Rebeca xuyeew nuhaa' i hin, xuyeew wo' kihaa' taqe i nucameyo.47Re' hin xnupahqaaj reh chi je' wili: Chakuy, cha q'or weh ¿awach awajaaw? kinki reh. Re' reh je' wili chaq'wik xub'an: Re' hin, hin rixq'uun i Betuel rak'uun i Nacor ruuk' i nuk'een Milcá, inki. Je' re' noq, re' hin xnukoj jinaj i je' lopq'aaq' chi ju', eh ki'ib' wo' reh ralaq q'ab' xnukoj.48Eh re' hin xnuxuk'aa' wiib', xnuloq'ej i Dios, re' ruDios i nupatroon Abraham, ruum xiruk'am chaloq chupaam i korik laj b'eeh, xuyeew q'ab' weh chi xnureq jinaj i q'ahxoq ma' tokoom ta ruuk' i nupatroon, eh chi naa nuk'amam reje chi rehk'een i rak'uun.49Yu'naak cha q'or taq weh mi naa taq a'nam otob'il reh i nupatroon, eh mi nee taq inataq'aaj reje i Rebeca mi korik taq wach ak'ux ruuk'. Chaq'or wo' taq weh wi ma' chih, reh chi nee chik inooj nusik' jino'q i q'ahxoq tokoom, inki.
50Re' Labán ruch'ihil i rajaaw Betuel, je' wili chaq'wik xkian:
Chu'nchel i wili re' Dios k'ahchi' rub'aniik. Re' hoj ma' ruk'ul taj chi neenqaq'or aweh chi ma' xta reet oon ma' chih taj.
51Re' Rebeca wili, neerub'an chi nee nak'am reje chawiij, reh chi nee naq'asaj ponoq chi rehk'een i rak'uun apatroon. Je' rukab' i ruyejaam cho wach i QaJaaw Dios, inki taqe.
52Eh noq xrib'iraj taqe q'orik wili i rumoso i Abraham xuxuk'aa' qohoq riib' chulooq'jiik i QaJaaw Dios korehtaal xponik rutz'a'j wach aak'al ruuk' i yejal wach.53Eh jumehq'iil xresaj taqe chaloq i xa chib'ih jariik, wilik oro, wilik plata, wilik taqe itz'ihy, chu'nchel i re', xuq'asaj chi rukooch i Rebeca. Reh i ras i Rebeca, je' wo' reh i rutuut.54Re' i rumoso i Abraham, ruch'ihil taqe i ruk'u'liil xkian kiwa' kihaa' chi korik. Ar xi wirik chupaam aq'ab' re' re'. Noq xsaq'ik chi junwaar, je' wili xuq'or:
Chayeew taq q'ab' weh chi nee wo' chik kinsutinik reje parupaat i nupatroon, inki.
55Re' ras i Rebeca ruch'ihil i rutuut, je' wili i xkiq'or reh i rumoso i Abraham: Ma' xta reet, xa re' la', kahnoq pee chik lajeeb'-oq q'iij quuk' i Rebeca, kora'j neenooj chawiij re', inki taqe.
56Re' rumoso i Abraham je' wili i chaq'wik xub'an:
Maquinaq'il taq, re' QaJaaw Dios xye'wik q'ab' weh chi naa reliik korik i nub'eeh wili. Chayeew la' taq q'ab' weh chi neekinsutinik reje parupaat i nupatroon, inki.
57Re' keh je' wili i chaq'wik xkian:
Qayuq'eej wo' pee chaloq i xq'un, chib'ih pa' wo' nee ruq'or i reh, inki taqe.
58Eh noq xk'u'loq i Rebeca xkipahqaaj reh chi je' wili:
¿Mi nawaaj ojik chi riij i winaq wili? inki taqe.
Hoo', inwaaj ojik chi riij, inki noq chaq'wik.
59Re' Labán ruch'ihil i rutuut xkitaq'aaj wo' reje i Rebeca ruch'ihil jinaj ixoq incha'jinik reh chi jumpech. Eh xkitaq'aaj wo' reje i rumoso i Abraham, je' wo' taqe i winaq ruch'ihil.60Eh xkipahqaaj reje i rotob'il i Dios chinaah i Rebeca, je' wili i xkiq'or reh:
Hat qanaab' noq wilkaat, nee ta naq ti kahnik chi kituut i ruk'ihaal tinamit. Re' taqe awiih aamaam nee ta naq inkichop naah i kitinamiit i naa rixowaniik kiwach, inki taqe.
61Re' Rebeca ruch'ihil taqe i rumoso ixoq xijohtik reje chi riij i cameyo xiooj chi riij i rumoso i Abraham, eh xuk'am reje chi riij i Rebeca, xooj.
62Re' Isaac xsutinik chik chaloq noq xponik chi chii' i jul haa' k'achlik kiril i rub'ihnaal, ar chik wilik parupaat re' wilik chupaam i ye'aab' Neguev,63Eh re' Isaac xelik chaloq chi b'ehik parokiik i q'iij. Ar xrilow reje chi wilik taqe i cameyo ponik inki a'n64Eh re' i Rebeca xrilow wo' chaloq i Isaac, eh noq xrilow wach xqajik cho chi riij i cameyo.65Xupahqaaj reh i rumoso i Abraham chi je' wili:
¿Awach i winaq wulu' chalik i rub'an quuk'? inki.
Eh re' moso je' wili xuq'or:
Re' xk'u'loq wulu' re' i Isaac rak'uun i nupatroon, inki.
Noq xrib'iraj chi je' re' i Rebeca xuk'am chaloq i ruchahchib' wach itz'ihy xub'ur i wach chi reh:
66Re' i rumoso i Abraham xuk'utjaaj reh i Isaac chu'nchel i xponik rub'an.67Eh re' i Isaac xuk'am reje i Rebeca chupaam i itz'ihy naah paat, re' i patim naq wii' i kamnaq rutuut Sara. Re' i Isaac xub'an wo' kaxáro ruuk' i Rebeca, eh q'e' xuk'ax, xa je' re' noq xumay i ruti'kiil ruk'ux chi riij i rukimiik i rutuut. Re' taqe rak'uun, eh re' taqe riih rumaam i Abraham ruuk' i Cetura (1 Cron 1.32-33)
1Re' Abraham xwihik wo' chik jinaj rehk'een Cetura i rub'ihnaal.2Eh xwihik taqe rak'uun ruuk', je' wili i kib'ihnaal: Zimram, Jocsán, Medán, Madián, Isbac, Súa.3Re' Jocsán xi wihik wo' taqe rak'uun, je' wili kib'ihnaal: Seba, Dedán. Eh re' i Dedán xi wihik wo' taqe rak'uun, je' wili kib'ihnaal: Asurim, Letusim, Leumim.4Re' Madián xi wihik wo' taqe rak'uun, je' wili i kib'ihnaal: Efa, Efer, Hanoc, Abida, Elda. Eh re' taqe re' rak'uun, riih rumaam i Abraham ruuk' i Cetura.
5Eh chu'nchel i chib'ih jariik i wilik, reh i Abraham, reh i Isaac xukanaa'.6Re' taqe i rak'uun i Abraham kuuk' taqe i xa rukab' ixoq xa xusiij kok' taq chib'ih keh. Eh noq kok'achlik i reh xutaq'aaj taqe reje chupaam i ye'aab' wilik chi rukorkiil i reelb'aal q'iij, xresaj taqe reje i wilik wii' i rak'uun Isaac. Re' rukimiik, eh re' rumuhqiik i Abraham
7Re' Abraham jinaj siento ruuk' ho'lajuuj rukajwinaq haab' xk'acharik.8Re' Abraham xokik rurijb'iik, eh noq k'isa maam chik chi korik, xa ruum yab'ilaal xkimik. Eh xooj rureq taqe i rumaam rati't.9Re' rak'uun Isaac, i rak'uun Ismael xi ponik muq'anoq reh chupaam i jul k'otooj panab'aj wilik ar Macpela. Ar wilik pareelb'aal q'iij reh i Mamre paruye'aab' i Efrón, rak'uun i Zohar aj heteo riih rumaam i Het.10Re' ye'aab' re' re', re' wo' ruloq'om i Abraham kuuk' taqe i riih rumaam i Het. Ar xmuq'ub'jik i Abraham aha' muhqinaq wii' i rehk'een, Sara.11Eh noq kamnaq chik i Abraham, re' i QaJaaw Dios xuyeew i rotob'il chinaah i Isaac, ar xkahnik chi patinik i wilik wii' i jul ha' k'achlik kirilow i rub'ihnaal. Re' taqe i rak'uun, eh re' taqe i riih rumaam i Ismael (1 Cron 1.28-31)
12Re' Abraham xwihik jinaj rak'uun ruuk' i Agar aj Egipto, re' wihinaq cho chi raj pooh i Sara,13eh je' wili kib'ihnaal taqe rak'uun: Re' aasb'ees Nebaiot, re' rukab', Cedar, re' roox Adbeel, re' rukaaj Mibsam14Chi riij chik i re', re' chik i Mismá, re' Duma, re' i Massa.15Chi riij i re', re' Hadar, re' chik i Tema, re' chik i Jetur, re' chik i Nafis, eh re' chik i Cedema.16Re' taqe i wili i kib'ihnaal i kab'laj chi rak'uun i Ismael. Eh je' wo' re' i rub'ihnaal i kitinamiit xkojarik chi kiju'junaal. Je' wo' hoq i ye'aab' xi wihik wii', eh xi kahnik chi reey chikinaah i tinamit chi kiju'junaal.
17Re' Ismael jinaj siento ruuk' wuqlaj ru ka'winaq haab' i wilik reh noq xkimik, xooj rureq taqe i rumaam rati't.18Re' taqe i rak'uun i Ismael ar xkitoq'aa' reje patinik chupaam i ye'aab' Havila, xi ponik ko chupaam i ye'aab' Shur, re' wilik chuwach i Egipto, ar parub'eeh i Asiria. Ar xi okik chi patinik atoob' ta ma' najawjik ta kiwach kuum i kas i kichaaq'. Re' raasjiik i Jacob, eh re' raasjiik i Esaú
19Re' taqe i wili rub'anam chaloq i Isaac i rak'uun i Abraham.20Re' Isaac ka'winaq haab' i wilik reh noq xub'an kaxáro ruuk' i Rebeca, i rixq'uun i Betuel, ranaab' i Labán. Re' taqe re' aj arameo taqe. Ar xi patinik chupaam i ye'aab' Padan-aram.21Re' Isaac xub'an rutiij chi naa ruwihiik ruha'lak'uun i Rebeca i rehk'een, eh x-ib'irjik wo' ruum i Dios. Eh xkahnik wo' wach k'acharik i Rebeca.22Eh re' taqe i kok' rak'uun xakow chik kiluhk'anik cho chupaam, xati' chik imb'aan reh. Ruum i re', je' wili i xuq'or i Rebeca: Wila' je' wili i ti' naa nuk'ulum ma' xta chik kamaj chi nee kink'acharik, inki. Eh xupahqaaj reh Dios chib'ih reet noq ti' k'ahchi' rik'iik.23Eh je' wili ruchaq'weesjiik xb'aan ruum i QaJaaw Dios:
Re' wilkaat wii' laach taqe, re' keh naa kikahniik chi kiib' chi tinamit naakixowaam kiwach. Ruum aj re' k'ahchi' kipajam kiib' noq komajaa' ki-aasjik, re' jinaj q'e' kow riib' chuwach i jinaj, re' chaaq'b'ees naa rutaq'aaniik reh i aasb'ees.
24Eh noq xponik i q'iij chi xk'ulik ruk'ux i Rebeca korik wo' hoq chi laach i xrilow wach.25Re' i peet x-aasjik xa kaq lumik chik i rismaal i naah, eh nujinaq chi pun pun isb' i riij, eh Esaú i rub'ihnaal xkikoj.26Eh re' i xam x-aasjik ruchopom i koq i paraa' i Esaú ruuk' i q'ab' juntar. Ruum aj re' Jacob i rub'ihnaal xkikoj. Re' i Isaac oxk'ahl haab' i wilik reh noq xi aasjik taqe i ki'ib' chi rak'uun re' re'. Re' Esaú peet ak'un xa re' la' xuk'ayej i rukooch ye'arik naq reh
27Re' taqe i kok' ak'un re' re' xik'ihik johtoq, korehtaal xiwinaqb'ik. Re' Esaú xponik chuwach i kamanik panab'iix, inchol wo' kaansanik taqe chikop. Eh re' Jacob reh xama' teheeh ta wach, xasuq reh i kahnik pampaat.28Re' Isaac reh q'e' ruk'ax i Esaú, ruum q'e' suq reh i ruk'uxariik taqe i chikop i rukansaj chaloq. Eh re' i Rebeca reh re' i Jacob q'e' ruk'ax.
29Eh pan jinaj q'iij re' Jacob k'ahchi' chiyej-anik k'uxb'al wi'k. Eh re' i Esaú ma' k'isiin taj i ruq'uhtiik noq xsutinik cho panab'iix.30Eh je' wili i xuq'or reh i Jacob:
Chakuy chayeew k'isinoq weh i tiwik re' re' xa kaq chik wach i riis k'ahchi' ayejaam, re' hin xama' nukuy ta chik i nuq'uhtiik, inki.
Ruum aj re', re' Esaú Edom wo' chik i b'ih inkiq'or.
31Re' Jacob je' wili i chaq'wik xub'an:
Ma' xta reet neenuyeew aweh i k'uxb'al wi'k wili, xa re' la' chayeew weh chi jilow aakooch q'e' looq' xak'ul, ruum re' hat i peet ak'un.
32Re' i Esaú je' wili i xuq'or reh i Jacob:
Chak'am wo' re' ruum wi xin kimik ruum nunuhmiik i hin xama' xta wo' chik neen kamanik wii' weh i nukooch q'e' looq' xkiyeew ruum chi hin peet ak'un, inki.
33Re' Jacob je' wili i xuq'or reh i Esaú:
Chaq'or weh i korik parub'ihnaal i QaJaaw Dios mi naa aye'em weh aakooch q'e' looq', inki.
Re' Esaú xuq'or wo' korik chi xuyeew reh i Jacob i rukooch q'e' looq'.
34Re' i Jacob xuyeew rukaxlanwi'k i Esaú, xuyeew wo' reh i tiwik xa kaq chik wach i riis xuyejaa', xuyeew wo' reh i xeroj i chaaj. Eh noq xukohlaaj ruwa' ruhaa' i Esaú xwuktik reje xooj, ma' xta xraaj reh i rukooch ye'ooj reh ruum chi re' reh peet ak'un. Re' Isaac xooj chupaam i ye'aab' Gerar
1Chi riij i wi'jaleel xwihik chuwach i Abraham noq ko k'achlik, junriim wo' chik i wi'jaleel xwihik chupaam i tinamit re' re'. Eh ruum i re', xooj i Isaac ruuk' i Abimelec kireey i aj filisteo xi wihik chupaam i ye'aab' Gerar.2Ar xuk'uhtaaj riib' i QaJaaw Dios reh i Isaac, je' wili i xq'orarik reh: Mat'ooj paruyuq'ul i Egipto. Ar la' naa apatiniik chupaam i ye'aab' naa nuq'orom aweh i hin.3Re' hat ti patinoq pee chupaam i ye'aab' re' re', re' hin naa nuwihiik awuuk', eh naa kaat nutoob'eem, ruum naa nuye'em aweh i chu'nchel i ye'aab' wili, naa wo' nuye'em keh awiih aamaam. Chi je' re', naa rojiik eloq wach i nuq'orom cho rib'iral reh i kamnaq awajaaw, Abraham.4Re' hin naa nuk'ihaaxb'isam awiih aamaam, korehtaal kiponik chi je' kik'ihaal i ch'umiil wilkeeb' pan taxaaj. Eh naa nuye'em keh chu'nchel i ye'aab' wili. Kuum taqe awiih aamaam re' re' naakik'ulum i wotob'il chu'nchel i tinamit sut i wach ak'al.5Je' re' naa nub'anam, ruum re' aawajaaw Abraham, xirunimaj, xunimaj wo' hoq i xnuq'or reh, eh xunimaj i nuk'uhb'aal, xuk'am wo' naah ixnutijej wii', inki.
6Eh re' i Isaac xkahnik chi patinik ar Gerar.7Re' taqe i winaq wilkeeb' chupaam i ye'aab' re' re' xkipahqaaj reh i Isaac chi je' wili: ¿Chib'ih aweh ixoq re' re'? inki taqe. Re' ixoq wili xa wanaab', inki noq chaq'wik i reh. Je' re' xuq'or, ruum xyo'jik chuq'orariik chi rehk'een i Rebeca, xukapaaj i reh chi neenkiq'uch reh, eh chi neenkikansaj chi riij, ruum re' i Rebeca q'e' holohik inka'yik.
8Eh k'ih-oq chik q'iij rokiik i Isaac ar, re' Abimelec kireey i aj filisteo tz'ehtanik i rub'an reje pan ventana, manlik xrilow reje chi re' i Isaac k'ahchi' ruq'ahcheem i Rebeca, i rehk'een.9Ruum i re', re' Abimelec xutaq'aaj ruk'amariik i Isaac, xupahqaaj reh chi je' wili:
Korik chi awehk'een i Rebeca maje', ¿eh chib'ih reet noq xaq'or chi xa awanaab'? inki.
Re' i Isaac je' wili i chaq'wik xub'an:
Je' re' xnuq'or, ruum xinyo'jik, xnukapaaj i hin chi nee kinkikansaj chi riij, inki.
10Re' Abimelec je' wili i xuq'or reh i Isaac:
¿Chib'ih reet noq xachuk qeh i q'orik, xa reh wo' naq chi awach ta jino'q winaq aj ayu' xwirik ruuk' awehk'een xuchop naq naah. Ruuk' i re', xoj aq'eb' naq pamahk? i nuchjik.
11Eh re' i Abimelec xresaj ruq'orkiil keh i rutinamiit, je' wili i xuq'or keh:
Wila' awach xjot'wik reh i Isaac ruch'ihil i rehk'een Rebeca, xti korik chi naa rukanteesjiik, inki.
12Eh chupaam i haab' re' re', re' i Isaac xutik chib'ih reh, eh ma' k'isiin taj i wach xumol, ruum xtoob'jik ruum i QaJaaw Dios.13Je' re' noq, re' i Isaac ma' k'isiin taj i chib'ih reh xwihik, korehtaal xb'ehoomrik chi korik.14Ma' k'isiin ta k'ihaal i rutentzuun, je' wo' taqe i ru ixoq wakax, je' wo' taqe i rumoso. Ruum i re', re' taqe i aj filisteo xtohq'ik kixowaam wach i Isaac.15Eh noq kok'achlik i Abraham i rajaaw i Isaac, xutaq'aaj taqe i rumoso chuk'otariik taqe i jul ha'. Noq wilik chik ar i Isaac, re' taqe i aj filisteo xkiham paam chi ak'al taqe i jul ha' re' re'.16Noq xooj kuxoq, je' wili i xuq'or i Abimelec reh i Isaac:
Eleen reje chupaam i tinamit wili ruum re' hat q'e' wo' chik xat b'ehoomrik chi qawach i hoj, inki.
17Eh noq xrib'iraj chi je' re' i Isaac, xooj chi patinik wach k'ixkaab' Gerar, eh ar xkahnik.18Re' i Isaac xuk'ot wo' chik ruka'peech taqe i jul ha', re' wo' naq i ruk'otom i Abraham i rajaaw noq kok'achlik. Eh xkiham paam i aj filisteo noq kamnaq chik i rajaaw. Re' i Isaac, re' wo' chik i rub'ihnaal taqe i jul ha' xukoj aha' wilik i rukojom naq chaloq i rajaaw pampeet.19Eh pan jinaj cho q'iij noq k'ahchi' cho keeb' chi k'otooj jul wach k'ixkaab' taqe i rumoso i Isaac, ar xkireq jinaj i k'achlik ha'.20Re' taqe i kicha'jinik rutentzuun Gerar, xkitoq'aa' peleto kuuk' i kicha'jinik rutentzuun i Isaac, ruum re' keh xkiq'or chi keh i ha' re' re'. Ruum aj re', re' i Isaac peletohinik iib' i xukoj chi rub'ihnaal i jul ha' re' re', ruum ma' k'isa peleto i xkian chi riij.21Chi riij i re', re' taqe i rumoso i Isaac xkik'ot wo' chik jinaj i jul ha', eh xkixowaaj wo' chik kiib' chi riij. Ruum aj re', re' i Isaac ixowanik iib' wo' chik i xukoj chi rub'ihnaal i jul ha' re' re'.22Re' i Isaac, xelik reje ar najt chik xooj, eh ar xuk'ot wo' chik jinaj i jul ha'. Ma' xkian ta chik i peleto chi riij. Ruum aj re', xukoj i rub'ihnaal i jul ha' re' re' chi ma' xta q'orik chi riij, eh je' wili i xuq'or: Yu'naak xuyeew q'ab' i QaJaaw Dios chi ma' awach ta chik naa ruq'o'riniik qeh, eh chi naaqeliik korik, inki.
23Chi riij i re', re' Isaac xooj chupaam i ye'aab' Beerseba.24Eh chupaam aq'ab' re' re' xuk'uhtaaj riib' i QaJaaw Dios reh i Isaac, je' wili i xq'orarik reh:
Re' hin, hin ruDios Abraham i awajaaw. Je' re' noq matyo'jik, re' hin wilkiin awuuk'. Ruum i nuk'axariik rub'anam chaloq i waj kamanoom Abraham, naa kaat nutoob'eem, naa wo' nuye'em q'ab' chi naa kik'ihaaxb'iik awiih aamaam.
25Eh re' Isaac chupaam i ye'aab' re' re' xuyejaa' jinaj i artaal chi tusuj ab'aj, ar xub'an rutiij chuwach i QaJaaw Dios. Ar xpatinik, eh re' taqe i rumoso i Isaac jinaj wo' chik i jul ha' xkik'ot ar.
26Eh pan jinaj q'iij, re' Abimelec xelik chaloq ar Gerar xooj ko Beerseba chuq'orob'jiik i Isaac. Xuk'am reje chi riij i ramigo Ahuzat. Xuk'am wo' reje i Ficol, re' xk'amwik kib'eeh taqe i ru soldado.27Chalik i Isaac je' wili xuq'or keh:
¿Chib'ih taq inchalik awilow weh? Re' taq i hat xawixowaaj taq cho nuwach panatinamiit korehtaal xinawesaj taq cho chaxilak, inki.
28Re' keh je' wili i chaq'wik xkian:
Re' hoj xqakoj rehtaal noq re' hat eliik ti rutoob'eej i QaJaaw Dios. Je' re' noq xqaq'or chi qawach chi wilik i naaqayejaam wach awuuk' chi naaqa'nam. Re' i naaqayejaam wach re' taqe wili:
29Re' chi ma' xtaj i yiib' wach na'ojb'al neena a'n qeh i hat, ruum re' hoj ma' xtaj i yiib' wach qa'nam aweh. Juneliik la' re' i holohik laj na'ojb'al qa'nam aweh. Parukorkiil xatqataq'aaj chaloq, eh yu'naak k'ahchi' kaat rutoob'eem QaJaaw Dios, inki.
30Eh noq xrib'iraj chi je' re' i Isaac, xub'an jinaj kinimlaj ninq'iij, xkian kiwa' kihaa' chi korik.31Eh chi junwaar kowahq'eq xi wuktik, k'ul xkiq'or i korik chikiwach parub'ihnaal i QaJaaw Dios chi naa kianam. Re' i Isaac xuch'aq taqe chaloq parukorkiil, je' wo' keh pansuqkiil xi elik chaloq.
32Xa chupaam wo' q'iij re' re' xik'u'loq i rumoso i Isaac chuq'orariik reh chi xkireq chik i ha' chupaam i jul k'ahchi' kik'otom.33Re' Isaac Seba i xukoj chi rub'ihnaal i jul ha' re' re'. Ruum aj re', re' i tinamit re' re' Beerseba rub'ihnaal xkahnik chi jumpech.
34Re' Esaú ka'winaq haab' i wilik reh noq xub'an kaxáro ruuk' i Judit rixq'uun i winaq Beeri, aj heteo. Eh xub'an wo' kaxáro ruuk' i Basemat rixq'uun i winaq Elón, aj heteo wo' hoq.35Re' taqe i ki'ib' chi ixoq re' re' ma' k'isiin ta xkiyeew ruti'kiil ruk'ux i Isaac, je' wo' hoq i Rebeca. Re' Isaac xukuxisaj i Jacob, je' wo' hoq i Esaú
1Re' Isaac xponik i q'iij chi xrijb'ik chi korik, eh xkahnik chi moywach. Eh pan jinaj q'iij xuyuq'eej ruuk' i Esaú i peet rak'uun, je' wili i xuq'or reh:
Wak'uun, inki.
Re' Esaú je' wili xuq'or:
Chaq'or weh wajaaw chib'ih i naa aq'orom, inki.
2Je' wili xuq'or i Isaac ree Esaú: Re' hat inawilow chi q'e' chik hin riji' winaq, xanik' neekinkimik chupaam taqe q'iij wili.3Ruum aj re', re' hin inwaaj chi nee tiooj panch'ahn chak'am reje aaflecha reh chi nee nakansaj cho jino'q nu chikoop,4suq ruyejeb'jiik neena a'n je' rukab' imponik chi nuwach neenak'am cho chi k'uxb'al nuwa'. Eh neetinukuxisaj noq komajaa' kinkimik, inki.
5Re' Rebeca xrib'iraj i xuq'or i Isaac reh i Esaú, re' i rak'uun. Eh xa kore' wo' xooj i Esaú panch'ahn chuchopariik i chikop xq'orarik reh ruum i rajaaw.6Re' Rebeca je' wili i xuq'or reh i Jacob, re' chaaq'b'ees ak'un:
Re' hin xb'iraj i xuq'or awajaaw reh aawas Esaú, je' wili i xuq'or reh:
7Hiy cha kansaj jino'q i chikop panch'ahn, reh chi nee nayejaa' weh suq suq rub'aan neena a'n, nee nak'am cho weh reh chi neenuk'ux. Chi je' re', neetinukuxisaj parub'ihnaal i QaJaaw, noq komajaa' kinkimik, inki reh.8Ruum aj re', re' hat wak'uun chab'iraj chi korik i naa nuq'orom aweh wili:9Yu'naak hiy aha' wilkeeb' wii' taqe i qachikoop, chak'am cho weh ki'ib'-oq i k'ijol kaprax, re' ruuk' taqe i xti q'ina', reh chi neenuyejaa' chi neeruk'ux awajaaw suq suq ruyejeb'jiik neenub'an reh. Je' wo' rukab' i q'e' imponik chuwach i reh.10Re' hat neetik'amwik reje reh chi neeruk'ux, chi je' re', re' hat neetirukuxisaj chi peet noq komajaa' inkimik, inki reh.
11Re' Jacob je' wili i xuq'or reh i Rebeca i rutuut:
Re' was Esaú nujinaq chi pun pun isb' riij, eh re' hin ma' xta isb' chi wiij.
12Wila' xirutz'a'j i wajaaw chi ma' xta isb' chi wiij, nee rureq chi riij chi re' hin, neerukapaaj chi xa b'amb'al i nub'an reh. Chi je' re', ma' re' ta chik nukuxeesjiik neerub'an, ti' k'axik la' chik i nee ruyeew chi nunaah, inki Jacob.
13Eh je' wili ruchaq'weesjiik xb'aan ruum i rutuut:
Wak'uun, re' ti' k'axik re' re' neerub'an chi, chi nunaah i hin neenkahnik. Chak'am la' cho weh i ki'ib' chi k'ijol kaprax, inki.
14Re' i Jacob xooj wo' chuk'amariik i ki'ib' chi k'ijol kaprax, xuyeew reh i rutuut. Xuyejaa' wo' chi ruk'uxb'aal i Isaac, suq suq rub'aan xub'an, je' wo' rukab' imponik chuwach.15Re' Rebeca xresaj chaloq i ruholohaq so' i rumolom naq pampaat i Esaú re' peet ak'un. Xukoj chi riij i Jacob, re' chaaq'b'ees ak'un.16Eh re' Rebeca xukoj i kiij i k'ijol kaprax wataq tileb' chi' ruk'ux i Jacob aha' i ma' b'urlik ta ruum i ruso'.17Aha' wilik i tiwik ruch'ihil i kaxlanwi'k xuyejaa' i Rebeca xuyeew reje reh i Jacob, i rak'uun.
18Re' reh xokik i koq i wilik wii' i rajaaw, je' wili i xuq'or reh:
Wajaaw, inki reh.
Re' i Isaac, je' wili i chaq'wik xub'an: Ayu' wilkiin, ¿awach keh i ki'ib' chi wak'uun i hat? inki.
19Re' Jacob je' wili ruchaq'weesjiik i rajaaw xub'an: Re' hin, i Esaú i peet awak'uun, xnuyejaa' chik chaloq aha' wilik i xaq'or weh. Wukteen, ti tzuun johtoq, chak'ux i yej-amaj chikop, xponik nub'an reh panch'ahn reh chi nee kinakuxisaj, inki.
20Re' Isaac je' wili i xuq'or reh i rak'uun:
¿Nik' wach noq xa a'n cho reh chi jumehq'iil i chikop? inki.
Re' Jacob je' wili i chaq'wik xub'an:
Re' awajaaw aaDios xtoob'inik weh chi xnub'an cho reh chi jumehq'iil, inki.
21Re' Isaac je' wili i xuq'or reh:
Chajil chaawiib' wuuk', reh chi neetinutz'a'j mi xti korik chi re' hat i wak'uun Esaú, inki.
22Re' Jacob xujil wo' i koq riib', reh chi xtz'a'jik ruum i rajaaw. Eh noq rutz'a'am chik i rak'uun i Isaac, je' wili i xuq'or reh: Re' aq'oral xti re' inq'orik i Jacob, re' wa taq atileb', re' wataq tileb' i Esaú, inki.
23Je' re' noq, re' Isaac ma' xunab'eej ta chi re' i Jacob, ruum ma' k'isiin i isb' wataq tileb', je' wo' rukab' i wa taq tileb' i ras Esaú. Eh noq ach naa rukuxisam,24xupahqaaj wo' chik reh i Jacob chi je' wili:
¿Mi xti korik chi re' hat i wak'uun Esaú? inki.
Korik re' hin, i Esaú, inki noq chaq'wik i Jacob.
25Re' rajaaw je' wili i xuq'or:
Chak'am cho weh re' i k'uxb'al, reh chi neenuk'ux i chikop xponik achop. Chi je' re', neetinukuxisaj, inki.
Re' Jacob xuyeew wo' i koq reh i rajaaw xuyeew wo' ruhaa', xub'an wo' ruwa' ruhaa'.
26Eh je' wili i xuq'or reh i Jacob:
Chajil chaawiib' wak'uun, kinatz'ub' junriim-oq, inki.
27Eh noq xujil i koq riib' i Jacob chutz'ub'ariik i rajaaw, re' Isaac xruhtz'eej chi q'e' ink'ohnik i wach i ruso'. Je' re' noq xukuxisaj ruuk' taqe q'orik wili:
Re' wak'uun, je' k'ohonkiil taqe i tik mu'uun i wach kuxisamaj ruum i QaJaaw Dios.
28Neeta naq i ruyeew QaJaaw Dios cha naah i jab', chinaah taqe atik amu'uun, eh nee ta naq kiwachinik chi korik, eh nee ta naq inwachinik chi korik atrigo aa-uuva.29Eh nee ta naq inkikamaneej awach nimaq tinamit, nee ta naq inkiloch' kiib' chawach, eh nee ta naq inwihik awajaawriik chikinaah i ma' tokoom ta ruuk' aatuut. Eh nee ta naq inye'arik ti' k'axik chikinaah i ma' holohik ta kiq'orik chawiij, eh nee ta naq inye'arik i otob'il chikinaah i holohik kiq'orik chawiij, inki.
30Eh noq re' Isaac xukohlaaj rukuxeesjiik i Jacob, eh xa kore' wo' naq xelik chaloq i Jacob ruuk' i Isaac, noq xponik Esaú reh i ruchopariik i chikop.31Eh xuyejaa' wo' hoq i reh i suq laj k'uxb'al ruuk' i chikop xponik ruchop, je' wili i xuq'or reh:
Wajaaw chak'ux re' i rutib'kaal i chikop xponik nuchop i hin, hin awak'uun kinakuxisaj, inki.
32Noq xrib'iraj i Isaac chi je' re' je' wili xuq'or:
¿Awach i hat? inki.
Re' hin i Esaú i peet awak'uun, inki noq chaq'wik.
33Re' Isaac ma' k'isiin ta xsahchik ruk'ux xamb'arb'otik chik noq xuq'or chi je' wili:
¿Awach aj wo' re' i xponik chopwoq reh i chikop chi peet, eh xuk'am chaloq chi nuk'uxb'al. Eh xnuk'ux i hin noq komajaa' tik'ulik i hat? Re' reh xnukuxisaj chik, re' reh naa rutoob'jiik.
34Noq xrib'iraj i Esaú i xuq'or i rajaaw, xutik'aa' jinaj runimaal oq'ik xuk'er chii' chuq'orariik chi je' wili:
Wajaaw kinakuxisaj wo' hoq i hin, inki.
35Re' Isaac je' wili i chaq'wik xub'an:
Re' aachaaq' xink'ulik rujot', xuq'or weh chi re' reh i Esaú, eh re' chik i reh xnukuxisaj, inki.
36Re' Esaú je' wili i chaq'wik xub'an:
Ruum i runa'ojb'al re' re' xkikoj chi Jacob i rub'ihnaal, yu'naak ruka'peech hin rujot'om, peet xuk'am weh i nukooch q'e' looq' xye'arik naq weh ruum chi hin peet ak'un.
Eh yu'naak xuk'am wo' chik weh i nukuxeesjiik naq naa rub'aan.
¿Mi ma' nee chik i ruyee riib' re' chi nee kinakuxisaj i hin? inki.
37Re' Isaac je' wili ruchaq'weesjiik i Esaú xub'an:
Re' hin xnukanaa' chik chi re' reh naa rutaaq'aniik cha naah i hat, eh nuq'or wo' reh chi naa rukahniik taqe chi rumoso i ma' tokoom ta ruuk'. Eh nukuxisaj wo' hoq chi naa rub'anam wach taqe i rutrigo, i ru-uuva. Eh ¿chib'ih chik neetinukuxisaj wii' i hat wak'uun? inki.
38Re' i Esaú toq' toq' xub'an je' wili xuq'or:
¿Mi ma' neerub'an re' chi nee wo' kinakuxisaj i hin? Wajaaw kinakuxisaj wo' k'isinoq i hin, inki.
Eh xuk'er chii' chi oq'ik.
39Re' Isaac je' wili xuq'or reh:
Re' hat najt ruuk' i raxpaam ak'al naa awihiik, eh ma' naa ta wo' ruqajiik chee jab' chinaah atik amu'uun.
40Re' hat xa ruuk' tii q'as laj ch'ihch' naa ako'leem awiib', eh naa akahniik chi hat rumoso aachaaq' Jacob. Xa re' la', noq naa rukowjiik ak'ux naa awesam reje awiib' chi hat rumoso, i nuchjik. Re' Jacob xumol chi elik chuwach i Esaú
41Re' Esaú chupaam i q'iij re' re' xtohq'ik rixowaam wach i Jacob, ruum re' reh xkuxeesjik ruum i rajaaw. Ruum i re', je' wili i xuq'or paruk'ux i Esaú: Xa ilook' inkimik i wajaaw eh naa rutib'iik qak'ux. Chi riij i re', naa nukansam i nuchaaq' Jacob, inki.
42Eh noq xrib'iraj i Rebeca i xuq'or i Esaú, xutaq'aaj ruk'amariik i Jacob je' wili xuq'or reh:
Chab'iraj i naa nuq'orom aweh, re' i Esaú aawas ti raaj kaat rukansam chi q'ajb'al wach taqe i xa a'n reh.
43Ruum aj re', wak'uun chab'iraj i naa nuq'orom aweh, yu'naak hiy chupaam i ye'aab' Harán, ar nee ti wihik parupaat i nuxib'aal Labán.44Neerub'an chi nee tiooj wih-oq ar nik'-oq najtiil korehtaal inik'ik i ruk'aah aawas.45Eh sahchoq pee chik paruk'ux ixa a'n reh, kora'j chik neenutaq'aaj ak'amariik re', reh chi nee wo' chik ti sutinik cho ayu', ruum re' hin ma' nwaaj taj chi nee taq inakansaj awiib' akab'cheel, ruum hat taq wak'uun, inki.
46Chi riij i re', je' wili i xuq'or i Rebeca reh i Isaac re' rub'ahiil:
Re' hin q'e' xinq'uhtik chi kilariik i ki'ib' chi rixoqil i Esaú, re' taqe ixoq aj Het. Eh wila' xub'an wo' chik kaxáro i Jacob ruuk' jino'q ixoq aj Het patim ayu' Canaán, yohb'aal wach k'axkiil chi weeh hin. Chi je' re', i ruk'ul chi nee kinkimik, inki.
1Eh re' Isaac xuyuq'eej ruuk' i Jacob xukuxisaj je' wili i xuq'or reh: Re' hat ma' naa ta a'nam kaxáro ruuk' jino'q ixoq aj ayu' Canaán.2Naa la' awojiik chupaam i ye'aab' Padan-aram, eh ar nee ti wihik parupaat aamaam Betuel. Eh neerub'an chi ar neena a'n kaxáro ruuk' jino'q i rixq'uun awikaan Labán.3Re' ta naq i QaJaaw Dios nim rajaawriik neentoob'iin aweh, nee ta naq i ruyeew k'ih-oq awak'uun awixq'uun, awiih aamaam korehtaal ta naq kiponik chi k'ih seht laj tinamit.4Eh nee ta naq i ruyeew i rotob'il i QaJaaw Dios cha naah i hat je' wo' chikinaah awiih aamaam i ruq'orom cho rib'iral reh i Abraham, reh chi nee ruyeew taq aweh i ye'aab' wili hoj patim wii' chi xa je' hoj tokoom tinamit, ruum re' QaJaaw Dios je' re' ruq'orom cho reh i Abraham.
5Je' aj re' noq re' Isaac xutaq'aaj reje i Jacob chupaam i ye'aab' Padan-aram. Re' Jacob xponik parupaat i Labán re' rikaan, rak'uun i Betuel aj arameo, eh ruxib'aal i Rebeca, re' i rutuut i Jacob, ruch'ihil i Esaú.
6Re' Esaú xunab'eej chi re' i Isaac xukuxisaj i Jacob, eh chi xutaq'aaj reje chupaam i ye'aab' Padan-aram, reh chi ar naa rub'anam kaxáro. Eh xunab'eej wo' hoq noq xukuxisaj i Jacob i Isaac noq xuq'or reh chi ma' naa ta rub'anam kaxáro kuuk' jino'q ixoq aj Canaán.7Eh xunab'eej wo' hoq chi re' Jacob xooj chupaam i ye'aab' Padan-aram je' wo' rukab' i xq'orarik reh ruum i rajaaw ruum i rutuut.8Je' aj re' noq xukoj rehtaal i Esaú chi re' rajaaw ma' mponik ta chuwach taqe ixoq aj Canaán.9Ruum i re', xooj wo' chik i reh ruuk' i Ismael rak'uun i Abraham xuk'am wo' chik chi rehk'een Mahalat, rixq'uun i Ismael re' ranaab' i Nebaiot. Re' Esaú xuk'am wo' chik chi rehk'een i re', eh wilik wo' taqe i rehk'een xi wihik aj Canaán taqe. Re' QaJaaw Dios xuk'uhtaaj riib' chuwach i Jacob ar Bet-el
10Eh re' Jacob xelik reje Beerseba, xooj chupaam i ye'aab' Harán.11Noq xureq jinaj i ye'aab', ar xwirik, ruum xooj chik qohoq i q'iij. Eh xuk'am chaloq jinaj ab'aj chi kixilak i ruk'ihaal ab'aj wilkeeb' ar, xukoj chi jilow ruch'itnah, ar xuyok'aa' riib' chi wirik.12Je' wili i xuxohk'reej paruwiriik, jinaj chik i ixkaleria pa'lik wach ak'al i ruyuhb', eh re' ju' kopan taxaaj b'ila' toplik ponoq. Re' taqe i ruánjel i Dios kiqajik kijohtik b'ila' chuwach i ixkaleria noq xrilow.13Re' QaJaaw Dios wilik b'ila' cho ko chi ju' i ixkaleria, je' wili i xuq'or chaloq: Re' hin i raJaaw i ruDios i Abraham, re' aamaam, hin wo' ruDios i Isaac aawajaaw. Re' ye'aab' yokolkaat wii' naa nuye'em aweh i hat, eh naa wo' nuye'em keh awiih aamaam.14Re' taqe awiih aamaam korehtaal kiponik chi je' kik'ihaal i saniib' wilkeeb' wach ak'al. Eh naakipuhk'aam kiib' chi korkiil i rookb'aal, i reelb'aal q'iij, pansak'aaj, pantz'eet reh rookb'aal q'iij. Awuum i hat, kuum awiih aamaam naakik'ulum i wotob'il i tinamit wilkeeb' sut wach ak'al.15Re' hin naa kaat wuch'ihleem, xa aha' pa' nee tiooj i k'oq naa kaat nucha'jeem. Eh naa wo' chik kaat nuk'amam cho chupaam i ye'aab' wili, ma' jaruuj naa kaat nukanaam cha wutkeel korehtaal i nub'an aha' wilik i nuq'orom aweh, i nuchjik paruwiriik.
16Eh noq xna'lojik reh i Jacob paruwiriik, je' wili i xuq'or: Xti korik chi re' QaJaaw Dios wilik chupaam i ye'aab' wili, eh re' hin ma' weht'al ta naq, inki.17Re' Jacob xchalik ruyo'jiik je' wo' chik wili i xuq'or: Yohb'aal inche wach loq'il i ye'aab' wili, ma' xata ye'aab' chi je' wili, ruye'aab' la' i QaJaaw Dios, eh rehtalil ru puertahiil chii' i taxaaj, inki.
18Eh chi junwaar i Jacob kowahq'eq xwuktik, xuchop chaloq ab'aj, re' xukoj chi jilow ruch'itnah, xulamaa' panak'al chi je' pilalix xukuxisaj, xuchihkaaj aseite chinaah.19Chupaam i ye'aab' re' re' wilik naq jinaj i ye'aab' Luz i rub'ihnaal, eh re' Jacob xujal wach i rub'ihnaal Bet-el chik i xukoj reh.
20Eh re' Jacob chupaam i ye'aab' re' re' wilik i xuq'or reh i QaJaaw Dios chi naa rub'anam, je' wili xuq'or: Re' Dios inuhch'ihlinik weh, re' i reh intoob'inik weh ruuk' i nub'eeh k'ahchi' kiin, re' reh inye'wik k'uxumb'alweh, je' wo' hoq i nuso'.21Eh wila' xirusutej reje chi suq nuk'ux parupaat i wajaaw, reh chi nee nukoj chi manlik nuDios.22Re' ab'aj xnulamaa' panak'al rehtalil chi re' ye'aab' wili ruye'aab' i Dios, inki. Eh je' wili i xuq'or reh i QaJaaw Dios: Re' hin naa nuye'em aweh i lajtaq naa wesam chinaah i ju'jun siento, inki. Re' Jacob xub'an i rukamaj i Labán chi riij i Raquel, chi riij i Lea
1Eh re' Jacob xooj reje chuwach ruuk' i rub'eeh, xooj kuuk' taqe i patim reje chi korkiil i reelb'aal q'iij.2Eh chupaam i ye'aab' re' re' xrilow reje wach jinaj i jul ha', oxtzuhb' taqe i tentzun xrilow reje wach wilkeeb' ma' najt ta chii' jul ha', chupaam i ha' re' re' inki a'n kihaa'. Re' jul ha' re' re' jinaj i nimlaj ab'aj tz'aplik wii' naah.3Noq inkimol kiib' i tentzun ar, re' taqe i aj cha'jen tentzun pan k'ihaal inkesaj i nimlaj ab'aj noq inkiyeew ruhaa' i kitentzuun. Chi riij i re', inkikoj wo' chik i nimlaj ab'aj tz'apb'al naah i jul ha' re' re'.4Eh re' Jacob xupahqaaj keh i cha'jen tentzun chi je' wili:
Wamigo ¿aha' taq ti chalik i hat? inki.
Re' hoj pan tinamit Harán qoh chalik, inki taqe noq xichaq'wik.
5Eh re' Jacob xupahqaaj keh chi je' wili: ¿Mi aweht'al taq wach i Labán, i rak'uun i Nacor? inki.
Hoo' qeht'al wach, inki taqe noq xichaq'wik.
6Eh ¿mi suq ruk'ux? inki wo' chik i Jacob.
Hoo' suq ruk'ux, chawilow wulu' xk'u'loq i rixq'uun i Raquel, ruch'ihil taqe chaloq i tentzun, inki taqe i cha'jen tentzun.
7Re' Jacob je' wili i xuq'or keh:
Yu'naak q'e' konajt i q'iij chi nee taq inatz'ap pan koraal taqe tentzun. Chib'aaj reet noq ma' xayeew taq kihaa', eh konee wo' chik inooj taqe aab'eesaj, inki.
8Re' taqe cha'jen tentzun je' wili i chaq'wik xkian:
Re' hoj ma' nee ta ruyee riib' chi neen qa'an i je' re', ruum korehtaal inquy-eej chi nkimol kiib' chu'nchel i tentzun. Eh paruk'ihaal inqesaj i nimlaj ab'aj tz'aplik wii' naah i jul ha', kora'j inki a'n kihaa' re' taqe tentzun, inki taqe.
9Eh manlik k'utaaj i rub'an i Jacob kuuk' i aj cha'jen tentzun re' re' xponik i Raquel rub'esam taqe i rutentzuun i rajaaw, ruum re' reh incha'jinik keh.10Noq xrilow i Jacob chi xponik i Raquel chi rub'esam taqe i rutentzuun i Labán re' i rikaan, jumehq'iil xresaj ab'aj tz'aplik wii' naah i jul ha', eh xuyeew kihaa' i tentzun.11Jumehq'iil wo' xuyeew rusuqkiil ruk'ux i Raquel ruuk' tz'ub'uuj, eh xutoq'aa' oq'ik.12Eh noq xuk'utjaaj i Jacob reh i Raquel, chi rak'uun i Rebeca, eh chi rikaaq' i Labán. Re' Raquel xooj rajimam riib' chi k'utjiik reh i rajaaw.
13Re' Labán noq xrib'iraj rib'iral i Jacob rak'uun i ranaab', xooj rajimam riib' chuk'ulariik, xuq'ahcheej, xuyeew rusuqkiil ruk'ux, xutz'ub' i wach. Eh re' Jacob reh xuk'utjaaj i koq reh chib'ih taqe xuk'ul.14Re' Labán je' wili i xuq'or reh i Jacob:
Xti korik po'nchel chi jinaj wach qakik'eel awuuk', inki.
Eh re' Jacob jinaj poh xkahnik ruuk' ar.
15Re' Labán je' wili i xuq'or reh i Jacob:
Re' hat naa akamaniik wuuk', xa re' la', ma' ruum ta chi hat wuuk' neena a'n nukamaj chi kooch, inwaaj la' chi neenaq'or weh jarub' neetinutoj, inki.
16Re' Labán ki'ib' i rixq'uun xi wihik, re' aasb'ees Lea, eh re' chaaq'b'ees Raquel.17Re' Lea xa re' taqe naq'wach q'e' holohaq paam, eh re' Raquel reh q'e' holohik inka'yik je' wo' chu'nchel i rujumpa'liik.18Re' Jacob, re' i Raquel q'e' xuk'ax wach. Ruum aj re', je' wili ruchaq'weesjiik i Labán xub'an:
Re' hin neenub'an wuquub'-oq haab' akamaj xa chi siih, chi riij i Raquel, re' chaaq'b'ees xq'un, inki.
19Re' Labán je' wili i chaq'wik xub'an:
Ma' xta reet chi aweh i hat, neenuyeew i wixq'uun chuwach chi neenuyeew reh jino'q i ma' weht'al ta wach, neerub'an chi neetikahnik wuuk' chi kamanik, inki.
20Re' Jacob wuquub' haab' wo' xutoj riij chi kamanik i Raquel, eh ma' q'e' ta wo' najt xriik'raaj, ruum q'e' ruk'ax wach.
21Eh noq rub'anam chik i wuquub' haab' chi kamanik i Jacob je' wili xuq'or reh i Labán:
Yu'naak chaq'asaj weh i Raquel reh chi neenub'an kaxáro ruuk', ruum re' hin xnub'an chik i wuquub' haab' chi kamanik, chi riij, inki.
22Eh re' Labán xuk'ulaa' wo' hoq, xub'an jinaj i nimlaj ninq'iij noq xub'an kaxáro i rixq'uun, xuyuq'eej taqe ruuk' chu'nchel i ruka'jaah.23Xa re' la', noq xokik aaq'ab', re' i Labán, re' i Lea i aasb'ees xq'un xuk'am reje ruuk' i Jacob, eh re' Jacob xwirik wo' ruuk' i Lea.24Eh re' Labán xusiij reh i Lea jinaj keh i rajpooh Zilpa i rub'ihnaal, reh chi naa rub'aan i koq i rukamaj.25Noq saq'ik chi junwaar, xukoj rehtaal i Jacob chi re' i Lea xwirik ruuk', ma' suq ta xub'an reh, xupahqaaj reh i Labán chi je' wili:
¿Chib'ih reet noq xinajot', mo'oon re' i Raquel xnutoj riij chi kamanik awuuk'? Eh ¿chib'ih reet noq tokoom chik i xayeew weh? inki.
26Re' Labán je' wili i chaq'wik xub'an:
Re' hoj ayu', ma' hoj ta okrinaq chi peet inqayeew pan kaxáro i chaaq'b'ees xq'un chuwach i aasb'ees xq'un.
27Ik'oq pee jino'q xamano a'nam kaxáro ruuk' i Lea kore' nee nuq'asaj aweh i Raquel. Xa re' la', mi ko xak'ulaa' wo' chik i wuquub' haab' chi kamanik chi tojb'al riij, inki.
28Re' Jacob xuk'ulaa' wo' hoq aha' wilik i xq'orarik reh, xukohlaaj wo' wach i xamano reh i kaxáro ruuk' i Lea. Re' Labán xuq'asaj wo' Raquel chi rehk'een i Jacob.29Re' Labán xuq'asaj wo' reh i Raquel jinaj keh i rajpooh Bilha i rub'ihnaal, reh chi naa rub'aan i koq rukamaj.30Re' Jacob xutoq'aa' wo' k'acharik ruuk' i Raquel, eh ma' k'isiin ta xuk'ax, ma' xata je' rukab' ruk'axariik i Lea xub'an. Atoob' ta kowuquub' chik haab' xutoj riij chi kamanik. Re' taqe i rak'uun i Jacob xi wihik
31Eh xrilow i Dios chi re' Jacob ma' raaj ta wach i Lea, xuyeew q'ab' chi xi wihik taqe rak'uun i Lea, eh re' Raquel xukanaa' chi ma' xi wihik ta taqe rak'uun.32Re' Lea xkahnik wo' wach k'acharik eh xponik i q'iij noq x-aasjik jinaj k'isa rak'uun i Rubén, rub'ihnaal xukoj. Eh je' wili i xuq'or: Re' QaJaaw Dios xrilow chaloq chi q'e' intz'irik nuwach, eh yu'naak q'e' chik naa kiin ruk'axam i nub'ahiil, inki.
33Re' Lea jinaj wo' chik i k'isa rak'uun x-aasjik Simeón i rub'ihnaal xukoj, je' wili i xuq'or: Re' QaJaaw Dios xrilow chi ma' nkaaj ta nuwach. Ruum aj re', xuyeew wo' chik cho jinaj wak'uun, inki.
34Eh re' Lea x-aasjik wo' chik jinaj k'isa rak'uun, Leví chik i rub'ihnaal xukoj, eh je' wili xuq'or: Yu'naak i nub'ahiil xti naa ruwihiik wuuk' pansuqkiil k'uxliis, ruum ixib' chik taqe i rak'uun xi wihik wuuk', inki.
35Re' Lea ko jinaj chik i k'isa rak'uun x-aasjik, Judá i rub'ihnaal xukoj, eh je' wili i xuq'or: Yu'naak naa nuloq'em i waJaaw i nuDios. Eh chi riij i k'isaak'un wili, ma' naa ta chik ruwihiik wak'uun, inki.
1Eh noq xrilow i Raquel chi ma' nwihik ta rak'uun i Jacob ruuk', xtohq'ik rixowaam wach i ras Lea je' wili i xuq'or reh i rub'ahiil:
Re' hin inwaaj chi nee nayeew taqe wak'uun, wila' ma' xayeew weh, nee kinkimik, inki.
2Re' Jacob xchalik ruk'aah chinaah i Raquel je' wili i xuq'or reh:
Hin oon Dios re' hin, re' reh reht'al chihreet noq ma' ruyeew ta taqe awak'uun, inki.
3Re' Raquel je' wili i xuq'or reh i Jacob:
Wili i wajpooh Bilha, ti woroq ruuk', reh chi neen wihik taqe awak'uun ruuk', eh wila' xi wihik taqe awak'uun ruuk' i reh, je' wo' naa wuuk' i hin neen wihik taqe awak'uun, inki.
4Re' Raquel xuyeew i rajpooh Bilha reh i Jacob, eh xwirik wo' ruuk'.5Re' Bilha xkahnik wach k'acharik x-aasjik wo' jinaj i rak'uun i Jacob ruuk'.6Re' i Raquel je' wili i xuq'or: Re' k'isaak'un wili Dan i rub'ihnaal naa nukojom, ruum re' QaJaaw Dios xrib'iraj i nutiij. Ruum i xuyeew weh i k'isaak'un wili, inki.
7Chi riij i re' x-aasjik wo' chik jinaj i rak'uun i Jacob ruuk' i Bilha.8Eh re' i Raquel je' wili xuq'or: Re' k'isa k'un wili Neftalí i rub'ihnaal naa nukojom, ruum re' hin xti nuchop nuk'ux chuq'atariik wach i was Lea, eh yu'naak xnuq'at chik wach, inki.
9Eh noq xrilow i Lea chi ma' nwihik ta chik taqe rak'uun i Jacob ruuk' xuyeew reh chi rixoqil i rajpooh Zilpa.10Je' re' noq, re' Zilpa x-aasjik wo' rak'uun i Jacob ruuk'.11Re' Lea je' wili xuq'or: Yu'naak q'e' holohik xinelik, re' k'isa k'un wili Gad i rub'ihnaal naa nukojom, inki.
12Chi riij i re', x-aasjik wo' chik jinaj i rak'uun i Jacob ruuk' i Zilpa rajpooh i Lea.13Eh re' Lea je' wili i xuq'or: Jinaj runimaal suq kiil k'uxliis chi weh i hin, eh chu'nchel ixoq naa kiq'oriik weh chi je' wili: Atoob' inchi reh, inko'q taqe, re' k'isa k'un wili Aser i rub'ihnaal naa nukojom, inki.
14Eh re' Rubén i xooj rusik' i wach i trigo. Eh ar xureq chaloq i taqe i wach chee' mandrágoras, xuk'am cho reh i rutuut. Re' i Raquel, je' wili i xuq'or reh i Lea:
Chakuy chayeew weh ki'ib' ixib'-oq i wach i chee' mandrágoras xuk'am chaaweh awak'uun, inki.
15Re' Lea je' wili i ruchaq'weesjiik i Raquel xub'an:
¿Mi ma' manlik aweh re' chi xaq'uch i nub'ahiil, chib'ih chik jariik inawaaj? ruum yu'naak inawaaj wo' chik aq'uchum i wach i mandrágoras, xuk'am chaloq i wak'uun, inki.
Re' Raquel je' wili i ruchaq'weesjiik i Lea xub'an:
Wila' xayeew weh taqe i wach i mandrágoras, neenutaq'aaj awuuk' chi wirik i Jacob chaq'ab' ne'eel, inki.
16Eh noq xokik i q'iij, re' noq sutinik chaloq i Jacob reh i panab'iix, xooj k'ularoq ruum i Lea je' wili i xq'orarik reh:
Chupaam aq'ab' wili naa awiriik wuuk', ruum xatye'arik chik weh chi kemeel chi riij taqe i wach i chee' mandrágoras, xuk'am cho weh i wak'uun, inki.
Re' Jacob xwirik wo' ruuk' i Lea chupaam aq'ab' re' re'.
17Je' re' noq, re' i Lea xwihik roo' rak'uun i Jacob ruuk', ruum x-ib'irjik chee rutiij ruum i QaJaaw Dios.18Chi riij i re', re' Lea je' wili i xuq'or: Re' k'isaak'un wili Isacar i rub'ihnaal naa nukojom, ruum re' Dios xuyeew chaloq i nukooch, ruum xnuyeew reh i nub'ahiil chi rixoqil i wajpooh, inki.
19Chi riij i re', re' Lea x-aasjik wo' ruwaaq i rak'uun i Jacob ruuk'.20Re' Lea je' wili i xuq'or: Re' QaJaaw Dios jinaj i nunim laj kooch xuyeew weh. Re' nub'ahiil naa ruwihiik wuuk' pansuqkiil k'uxliis, ruum waqiib' chik i rak'uun xwihik wuuk'. Ruum aj re', re' k'isa wak'uun wili Zabulón i rub'ihnaal naa nukojom, inki.21Eh pantz'apaab' wach, re' Lea x-aasjik jinaj i rixq'uun, Dina i rub'ihnaal xukoj.
22Re' Dios xponik i q'iij noq xuketelaaj wach i Raquel. Xrib'iraj i rutiij. Ruum aj re' xuyeew taqe rak'uun.23Eh re' Raquel noq x-aasjik i peet rak'uun je' wili xuq'or: Yu'naak xresaj i nuk'ixb'ilaal i QaJaaw Dios, ruum xuyeew jinaj wak'uun.24Konee ta naq i ruyeew cho jino'q wak'uun chi riij i wili, inki. Ruum aj re', re' k'isa rak'uun José i rub'ihnaal xukoj. Re' noq xupahqaaj i Jacob chi naa reliik nah q'ab' i Labán
25Eh noq aasjinaq chik i rak'uun i Raquel José i rub'ihnaal, re' Jacob je' wili i xuq'or reh i Labán, re' rajaaw i rehk'een:
Yu'naak chayeew q'ab' weh chi nee wo' chik kinsutinik reje panutinamiit.
26Chayeew q'ab' chi neenuk'am taqe reje i wehk'een, je' wo' taqe i wak'uun, re' hin xnub'an chik i kamanik chikiij, chayeew q'ab' weh chi nee kinooj. Re' hat aweht'al chi xnub'an chik akamaj, inki.
27Eh re' Labán je' wili i chaq'wik xub'an:
Chakuy tikahnoq tii wuuk' chi jumpech, ruum re' hin xkiq'or chik weh chi awuum i hat kirutob'eej i QaJaaw Dios.
28Xa re' cha q'or weh jarub' atojb'aal inawaaj, re' hin nee wo' i nuyeew aweh, inki.
29Noq xrib'iraj chi je' re' i Jacob, je' wili xuq'or:
Re' hat aweht'al chi ma' k'isa kamanik i nub'anam awuuk', eh chi xnuyeew nuk'ux chi kicha'jaljiik taqe aachikoop.
30Re' taqe aachikoop noq xink'u'loq awuuk' xama' k'ih ta taqe, eh yu'naak yohb'aal wach axik'ihaaxb'ik, noq xink'uloq awuuk' xat tohq'ik rutoob'eem i QaJaaw Dios. Wila' xin kahnik awuuk'. ¿Jaruuj aj wo' nutoq'aa' kamanik pan weh re' hin, k'uxumb'al keh taqe i awach weh? inki.
31Re' Labán je' wili i xuq'or reh i Jacob:
¿Xti jarub' aj wo' inawaaj chi neetinutoj, cha q'or weh? inki.
Re' Jacob je' wili chaq'wik xub'an:
Re' hin ma' nwaaj ta wo' chi nee kinatoj, konee nucha'jeej taqe atentzuun, wila' xak'ulaa' taqe naa nuq'orom aweh, inki.
32Re' hin naawik'iik reje chi kixilak aatentzuun, pareh taqe naa nuye'em i aakok' tentzuun rep rep paam kiij, je' wo' taqe i tz'ihtz'ib' paam kiij, je' wo' taqe i q'eqlumik kiij. Je' wo' taqe ixoq kaprax rep rep paam kiij, je' wo' taqe i tz'ihtz'ib' paam kiij, re' taqe re' nee nayeew chi nutojb'aal, inki.33Eh noq neenooj awil taqe i nu chikoop, nee nakoj rehtaal chi ruuk' nukamaj xnureq taqe. Wila' xareq chi kixilak i nukapraax i ma' rep rep ta paam i kiij oon ma' tz'ihtz'ib' ta paam i kiij. Eh wila' xareq chi kixilak i nutentzuun ma' q'eq ta kiij, ar neenareq chi riij chi xa xwelq'aaj awuuk', inki.
34Ma' xta reet neenuk'ulaa' aha' wilik xaq'or, inki noq chaq'wik i Labán.
35Eh re' Labán xa chupaam wo' q'iij re' re' xresaj taqe iloq chi kixilak i ru imas kaprax, je' wo' chi kixilak taqe ixoq kaprax i rep rep paam kiij, je' wo' taqe i tz'ihtz'ib' paam kiij, je' wo' saq paam kiij. Xresaj wo' taqe iloq chi kixilak i rutentzuun i q'eq kiij, xuq'asaj reh taqe i rak'uun, reh chi re' keh naa kicha'jiniik keh.36Re' Labán xooj rukanaa' reh i Jacob chu'nchel i chikop re' re', je' naa ixib' q'iij xb'ehik reje aha' wilik wii' i Jacob. Eh re' Jacob xama' xukanaa' ta wo' rucha'jaljiik taqe i ruk'u'liil i rutentzuun i Labán.
37Re' Jacob oxb'uhr wach i chee' xusik', álamo, avellano, castaño, kib'ihnaal, xuyok' i q'ab' taqe i chee' re' re', xuch'ol riij rep rep paam i riij xukanaa' taqe.38Eh xukoj taqe i ch'olooj riij chee' re' re' chi chii' i ha' ink'ulik kian wii' kihaa' i tentzun, eh noq inkilow wach taqe i ch'olooj riij chee' re' re', inkitoq'aa' kik'o'neem kiib'.39Eh chuwach taqe i chee' re' re', inaasjik i koq i kak'uun taqe i tentzun, wilik taqe i b'alon paam kiij, wilik taqe i tz'ihtz'ib' paam kiij, wilik taqe ch'umiil paam kiij, wilik taqe q'eqlumik paam kiij.40Re' Jacob pareh taqe xuyeew i kok' tentzun ki-aasjik, xuyeew taqe chi xilak i rutentzuun i reh. Je' re' noq xi k'ihaaxb'ik taqe rutentzuun i Jacob, ruum xresaj taqe chi xilak i reh i Labán.41Eh re' Jacob noq i rilow chi xa nkaaj chik k'o'nik taqe i tentzun q'e' taqe q'ina', i rukoj wo' chik i ch'olooj riij chee' chi chii' i ha', reh chi chuwach taqe i ch'olooj kiij chee', re' re' inaasjik i koq kak'uun taqe i tentzun.42Eh re' Jacob noq kik'u'loq taqe i tentzun ma' q'ina' ta taqe, ma' rukoj ta taqe i ch'olooj riij chee' chi chii' i jul ha'. Je' re' noq re' taqe i b'aaq laj tentzun inkahnik chi reh i Labán, eh re' taqe i q'ina' inkahnik chi reh i Jacob.43Eh noq re' Jacob yohb'aal wach xb'ehoomrik, ma' k'isiin i rutentzuun, ma' k'isiin i rucameyo, ma' k'isiin i rub'uuruux, ma' k'isiin i rumoso winaq, i rumoso ixoq xi wihik.
1Re' Jacob xrib'iraj aha' wilik i xkiq'or taqe i rak'uun i Labán, je' wili i xkiq'or: Re' Jacob xuk'am chu'nchel i ruchikoop naq i qajaaw, ruum taqe re' ma' k'isiin ta xb'ehoomrik, inki taqe.2Eh re' Jacob xukoj wo' rehtaal chi ma' q'e' ta chik suq rilariik imb'aan ruum i Labán, ma' je' ta rukab' i pampeet.3Re' Jacob je' wili i xq'orarik reh ruum i QaJaaw Dios: Re' hat i ruk'ul chi nee wo' chik tiooj chupaam i kiyuq'ul aatuut awajaaw, taqe awach aweh. Re' hin naa nuwihiik cha toob'jiik, i nuchjik.
4Eh re' Jacob xutaq'aaj ruk'amariik i Raquel, ruch'ihil i Lea, reh chi xi chalik ruuk' aha' k'ahchi' ruchajeem taqe i rutentzuun.5Eh je' wili i xuq'or keh:
Re' hin xnukoj chik rehtaal chi re' taq awajaaw ma' suq ta chik wilariik i rub'an, ma' je' ta rukab' i rub'an wuuk' pampeet. Xa re' la', re' hin, re' i ruDios i wajaaw wilik wuuk' chi nutoob'jiik.
6Re' taq i hat aweht'al taq chi korik chi xnuyeew cho nuk'ux chi kamanik ruuk' taq awajaaw.7Re' taq awajaaw xata wo' jarpech hin rujot'om, k'ih pech naq xraaj ruyojom wach i nutojb'aal. Xa re' la', re' Dios ma' xuyeew ta q'ab' chi xirujot'.8Noq i ruq'or i reh chi re' rep rep paam kiij naa ruye'em chi nutojb'aal chu'nchel taqe ixoq tentzun rep rep paam kiij inkak'uneej. Eh noq i ruq'or chi re' taqe i tz'ihtz'ib' paam kiij naa ruye'em chi nutojb'aal chu'nchel taqe ixoq tentzun tz'ihtz'ib' paam kiij inkak'uneej.9Je' aj re' noq xq'ucharik taqe i ruchikoop taq awajaaw ruum i Dios, eh weeh hin chik xuyeew.
10Eh pan jinaj q'iij noq re' taqe ixoq tentzun k'ahchi' keeb' chi k'o'nik. Re' hin xwilow panuwiriik chi re' taqe imas tentzun ink'oninik keh ixoq tentzun tz'ihtz'ib' paam i kiij, eh rep rep paam i kiij, eh tzuhkulim paam i kiij.11Re' i ruánjel i QaJaaw Dios je' wili i xuq'or weh panuwiriik: Jacob, inki weh. Ayu' wilkiin jaaw, kinki reh.12Re' i ánjel je' wili i xuq'or weh: Yu'naak chawilow chi korik chi re' taqe imas tentzun k'ahchi' kik'oniik keh taqe ixoq tentzun jumaaj tz'ihtz'ib' paam i kiij, eh rep rep paam i kiij, eh jumaaj tzuhkulim paam i kiij, re' hin xnukoj chik rehtaal taqe i ma' holohik taj rub'anam aweh i Labán.13Re' hin i Dios xnuk'uhtaaj wiib' chawach ar Bet-el, re' i xakuxisaj wii' jinaj ab'aj, eh re' xaq'or wii' weh chi wilik i naa a'nam wuuk'. Eleen reje chupaam i ye'aab' wili ti sutinoq wo' chik reje chupaam i ye'aab' hat aasjinaq cho wii', inki weh.
14Noq xrib'iraj chi je' re' i Raquel ruch'ihil i Lea je' wili chaq'wik xkian:
Re' hoj ma' xta chik jino'q qakooch ruuk' i qajaaw parupaat.
15Re' reh je' cho ma' hoj rixq'uun i rub'an qeh, xa naah re', xooj ruk'ayej aweh, eh yu'naak k'ahchi' rub'anam rusuqkiil i tz'aaq aakamaj xa a'n chiqiij i hoj.16Ruum aj re' chu'nchel i rub'ehomal naq wilik i qajaaw, re' i xq'ucharik reh ruum i Dios qee hoj wo' hoq, eh keh taqe i qak'uun. Eh re' hat cha a'n i ruq'or aweh i QaJaaw Dios, inki taqe. Re' Jacob xelik reje chupaam i ye'aab' Padan-aram
17Eh re' Jacob xuyejaa' wo' riib' xujosaj reje taqe i rehk'een chi riij i cameyo, je' wo' taqe i rak'uun.18Eh xooj ar Canaán, re' wo' wilik wii' i Isaac, i rajaaw. Eh xuk'am taqe reje chu'nchel i ruchikoop, je' wo' chu'nchel i rub'ehomal xureq ruuk' i rukamaj xub'an chupaam i ye'aab' Padan-aram.19Re' i Labán wilik ponoq chupaam i tokoom ye'aab' chuyok'ariik i rismaal riij taqe i rutentzuun, re' Raquel xrelq'aaj chaloq taqe rutz'aqoj tiyoox i rajaaw.20Eh re' i Jacob xujot' i Labán aj arameo ruum chi ma' reht'al xelik reje chupaam i ye'aab' re' re'.21Xuk'am taqe reje chu'nchel i chib'ih reh noq xooj, jumehq'iil xuq'at reje wach i nim ha' Éufrates. Ar ki-ik'ik ponoq chinaah i yuuq' Galaad.22Eh paroox q'iij xq'orarik reh i Labán chi re' Jacob xelik chi ma' reht'al.23Eh re' i Labán xuk'am taqe reje chi riij i ma' tokoom ta ruuk', xooj chusik'ariik i Jacob, eh paruwuuq q'iij xponik rureq chinaah i yuuq' Galaad.24Eh chupaam aq'ab' re' re', re' i Labán i aj arameo xuk'uhtaaj riib' i QaJaaw Dios chuwach paruwiriik, je' wili i xq'orarik reh: Noq neenareq i Jacob, maaq'oreej pank'aah, i nuchjik.
25Re' Labán xponik rureq i Jacob chinaah i yuuq' Galaad, re' i xuyejaa' wii' i ru-itz'ihy naah paat i Jacob. Eh re' Labán reh ar wo' xokik chi hi'lik ruch'ihil taqe i ma' tokoom ta ruuk'.26Re' Labán je' wili i xuq'or reh i Jacob:
¿Chib'ih reet i xa a'n weh chi je' wili? ¿Chib'ih reet noq xinajot'? Xak'am inche chaloq taqe i wixq'uun chi je' kikab' i prexo k'amooj taqe panq'aq'inik.
27¿Chib'ih reet noq panke'lik xat'elik chaloq? Wi ta xaq'or weh xatnuch'aq naq chaloq chi suq nuk'ux, xnub'an naq aninq'iij ruuk', tz'uuy, ruuk' tamb'oor, ruuk' arpa.28Eh ni xata naq xayeew q'ab' weh chi xnutz'ub' taqe chaloq i wixq'uun, je' wo' taqe i wiih numaam. Xti je' wo' chik runa'ojb'al ma' nimanik ta k'isinoq i xa a'n weh.29Re' hin wilik wajaawriik chi nee naq taq i nub'an ti' k'axik aweh. Xa re' la' chaq'ab' matunaak xuk'uhtaaj riib' chi nuwach i ruDios aawajaaw, je' wili i xuq'or weh: Noq neenareq i Jacob, maaq'oreej pank'aah, inki.30Eh wila' xti xawaaj sutinik reje parupaat aawajaaw, eh ruum i re' xat'elik chaloq, ma' koruman ta naq xawelq'aaj chaloq taqe i nudios, inki.
31Re' Jacob je' wili ruchaq'weesjiik i Labán xub'an:
Re' hin ma' xnuq'or taa weh noq xin chalik ruum xinyo'jik, xnukapaaj i hin chi naa aq'uchum weh taqe awixq'uun pank'aah.
32Xa re' la' chikiwach taqe i ma' tokoom ta wuuk' cha sik' taqe aadios kuuk' i xi chalik chi wiij, wi awach aj uuk' xareq i ruk'ul chi neenkimik. Eh wila' wilik i chib'ih aweh xareq chi xilak i chib'ih weh i hin chak'am reje, inki.
Re' Jacob ma' reht'al taj chi re' i Raquel x-elq'anik chaloq i rudios i Labán.
33Re' i Labán xusik' taqe i rutiyoox chupaam i ru-itz'ihy naah paat i Jacob, je' wo' chupaam i ki-itz'ihy naah paat i ki'ib' chi aj poh ixoq, eh xusik' chupaam i ru-itz'ihy naah paat i Lea, je' wo' chupaam i ru-itz'ihy naah paat i Raquel, eh xama' xureq ta wo' hoq.34Re' i Raquel xuk'am chaloq taqe i tiyoox xuyeew chi ri'sil i reh riij cameyo, eh xtzuhnik chinaah. Re' i Labán xa ntukik chik chusik'ariik taqe i rutiyoox paru-itz'ihy naah paat i Raquel xama' xureq ta wo' hoq.35Eh re' Raquel je' wili i xuq'or reh i Labán:
Wajaaw cha kuy manchalik ak'aah chi ma' kinwuktik ta reje chawach. Re' hin ma' kinwuktik taj ruum ruq'ijil i nutz'ajooj i rub'an rajlaal poh, inki.
Re' Labán xa ntukik chik chusik'ariik taqe i rutiyoox, eh xama' xureq ta wo' hoq.
36Re' Jacob xkaqrik je' wili i xuq'or reh i Labán:
¿Xti chib'aaj wo' jariik xinq'ehb'ik wii' chawach, eh chib'ih jariik i numahk xareq noq yohb'aal wach aak'aah noq xat chalik chi nusik'ariik?
37¿Chihreet noq xatukej wach i chib'ih qeh? ¿Chib'ih jariik aweh xareq chi xilak? wilik oon xareq chayeew taqe pareh reh chi neenkilow i ma' tokoom ta taqe awuuk' i hat je' wo' i ma' tokoom ta taqe wuuk' i hin. Re' keh neekiq'orik awach i wilik ru mahk, re' hat oon re' hin.38Re' hin juninaq haab' xinkamanik awuuk', eh re' taqe atentzuun, taqe aakapraax ma' nik' ta xkiq'eb' i kak'uun. Eh ma' nik' ta xnuk'ux jino'q weh aawimaas tentzuun.39Eh ma' nik' ta xnuk'am chaaweh taqe aachikoop kikanteesjiik kuum taqe i josq'laj chikop inutoj la' taqe aweh. Atoob' ta pan q'iij, atoob' ta chaq'ab' inkelq'aaj ma' nakanaa' ta chi je' re' inapahqaaj la' weh i tz'aaq.40Noq xinkamanik awuuk', pan q'iij ach kok' taq ma' kirukansaj i rutz'a'iil i q'iij. Eh chaq'ab' ach kok' taq ma' kirukansaj i k'uxik, eh xata wo' jarpech xnukuy nuwiriik.41Re' hin juninaq haab' xinwihik cho panapaat. ¿Re' naa re' i wili k'ahchi' aye'em weh chi jilow? Eh kajlaj haab' xnutoj riij kab'chel awixq'uun. Eh waqiib' haab' xnutoj kiij aachikoop xayeew weh. Eh xata wo' jarpech naq xawaaj ajalam wach i nutojb'aal.42Wi ta ma' xirutoob'eej i ruDios i Abraham, i Dios i wajaaw Isaac. Re' hin xti korik i nuq'or aweh chi xinataq'aaj naq chaloq chi ma' xta k'isinoq i xayeew weh, ruum chi re' reh xrilow i ruti'kiil nuk'ux, i kowlaj kamanik xnub'an ruk'ul chi wilik k'isinoq nutojb'aal. Ruum aj re', xat ruq'il chaq'ab' matunaak, inki.
43Eh re' i Labán je' wili chaq'wik xub'an:
Re' taqe wili wixq'uun taqe, re' taqe wili wiih numaam taqe. Re' taqe tentzun wili wee hin taqe. Chu'nchel taqe inawilow kiwach ayu' wee hin taqe. Yu'naak xama' xta chik i neenuq'or chikiij i wixq'uun i wiih numaam xi-aasjiik kuuk' ruum xi chalik chik chawiij.
44Yu'naak kim, wilik i naaqayejaam wach awuuk', k'uhtb'al reh chi parukorkiil naa qach'aqam qiib' qakab'cheel awuuk', inki.
45Eh noq xrib'iraj chi je' re' i Jacob jinaj ab'aj nim rooq xulamaa' panak'al xkahnik chi je' jilow pilalix.46Je' wili i xuq'or keh i ma' tokoom ta ruuk':
Chamol taq wach ab'aj, eh xkimol wo' wach ab'aj, xkimulaa' wach, eh ar xkian kiwa' i mulik wii' ab'aj.
47Re' Labán je' wili i rub'ihnaal xukoj paruq'oral i ye'aab' re' re': Jegar Sahaduta. Eh re' Jacob reh je' wili i rub'ihnaal xukoj paruq'oral: Galaad.
48Re' Labán je' wili xuq'or reh i Jacob:
Re' juntuhb' chi ab'aj wili rehtalil chib'ih i xqayejaa' wach qakab'cheel awuuk', inki.
Ruum aj re', re' ye'aab' re' re' Galaad i xokik chi rub'ihnaal.
49Eh Mizpa wo' chik i rub'ihnaal xkikoj, ruum je' wili i xuq'or i Labán:
Re' ta naq i QaJaaw Dios neenilwik aweh i hat je' wo' hoq i hin noq ma' k'ahchi' ta chik qilom qawach awuuk', inki.
50Re' Labán je' wili i xuq'or reh i Jacob: Wila' re' hat xa a'n ti' k'axik keh i wixq'uun, eh wila' xa a'n wo' chik kaxáro kuuk' i tokoom ixoq, atoob' ta ma' k'ahchi' wilom i hin chib'ih i naa a'nam i hat, re' QaJaaw Dios naa rilwiik aweh.
51Wili wo' hoq i juntuhb' chi ab'aj, je' wo' hoq ab'aj xnuch'apaa' panak'al chi jilow pilalix xnukoj chi rehtalil chi ayu' xqach'aq qiib' awuuk' i hat.52Re' taqe i ki'ib' chi ehtalil wili naa rukamaniik qeh chi ni xata re' hat neenaxahq'aaj reje chi neena a'n ti' k'axik weh, eh ni xata re' hin nuxahq'aaj chaloq chi neenub'an ti' k'axik aweh.53Re' i ruDios aamaam Abraham, re' ruDios i Nacor naa ruq'atwiik i q'orik chi qanaah wila' ma' xqa'an taqe i xqayejaa' wach ayu', inki.
Eh re' Jacob xuq'or i korik parub'ihnaal i ruDios i rajaaw Isaac chi naa rub'anam taqe re'.
54Re' Jacob xuk'at i rumayiij chinaah i yuuq' re' re' loq'oomb'al reh i QaJaaw Dios, xuyuq'eej taqe chi wi'k i ma' tokoom ta ruuk'. Eh chu'nchel taqe re' xki a'n kiwa', ar xkik'saj aq'ab' chinaah i yuuq' re' re'.
55Eh re' Labán kowahq'eq xwuktik chi junwaar, xutz'ub' taqe i riih rumaam, eh xutz'ub' wo' taqe kab'chel i rixq'uun. Xupahqaaj kahnoq i rotob'il i Dios chikinaah kora'j xsutinik reje parutinamiit re' i reh. Re' Jacob xponik kik'ul kiib' ruuk' i Esaú
1Re' Jacob xooj reje chuwach ruuk' i rub'eeh, eh wilik taqe i ruánjel i Dios xuk'ul pamb'eeh.2Eh noq xrilow kiwach taqe i ánjel i Jacob je' wili xuq'or: Re' taqe wili ru soldado i Dios taqe, inki. Ruum aj re', re' ye'aab' re' re' Mahanaim i rub'ihnaal xukoj.
3Re' Jacob wilik taqe i taqareel xutaq'aaj reje chupaam i ye'aab' Seir wilik paruyuq'ul i Edom reh chi xponik q'oraroq reh i ras Esaú chi naa ruponiik.4Re' Jacob je' wili i xuq'or reje keh i rajtaqareel je' taq wili i neenaq'or ponoq reh i was Esaú: Re' aachaaq' Jacob nee b'ila' ruq'asaj riib' chi amoso, eh xuq'or qeh chi nik' najtiil xub'an cho ar ruuk' i Labán xpatinik chi jumpech.5Eh chi naa qaq'orom aweh chi wilik taqe ru ixoq wakax, rub'uuruux, rutentzuun, rumoso winaq, rumoso ixoq. Eh inwaaj chi re' nupatroon neen wihik wuuk' pansuqkiil, tiko'q taq ponoq reh, inki.
6Re' taqe i aj taqareel je' wo' re' i xkiq'or ponoq reh i Esaú. Eh noq xi sutinik chaloq, je' wili i xkiq'or reh i Jacob:
Xojponik wo' ruuk' aawas Esaú, re' reh xchalik chik chak'ulariik, eh kijib' siento i winaq ruch'ihil chaloq, inki taqe.
7Eh noq xrib'iraj chi je' re' i Jacob ma' k'isiin ta xyojik. Ruum i re', ka'ch'uq xresaj taqe i tinamit kitahqinik reh, je' wo' taqe i rutentzuun, je' wo' taqe i ru ixoq wakax, je' wo' taqe i rucameyo,8ruum re' reh je' wili i xukapaaj: Wila' xk'u'loq i Esaú xa re' junch'uq neerusach kiwach, eh re' taqe junch'uq neekikohlik, inki.
9Eh je' wili i xuq'or parutiij: QaJaaw Dios, ruDios i numaam Abraham, ruDios i wajaaw Isaac. Re' i hat xat q'orik weh chi naa nusutiniik reje panutinamiit, i wilkeeb' cho wii' i awach weh xaq'or weh chi naaweliik korik ruuk' i nub'eeh.10Re' hin weht'al chi xaketelaaj nuwach chi xa a'n otob'il weh ruum xa ruuk' tii nukarote xnuq'at wach i nim ha' Jordán wili. Eh yu'naak ki'ib' chik i ye'aab' wilkeeb' wii' i chib'ih weh. Re' taqe xa a'n wuuk' re' re' ma' ruk'ul ta naq chi weh.11Eh yu'naak waJaaw nuDios cha kuy kinako'leej tii pan q'ab' i was Esaú. Inchalik nuyo'jiik, ruum nee-oq i rukansaj taqe i wehk'een, eh nee-oq wo' rukansaj taqe haa' i ha'lak'un.12Re' hat aq'orom weh chi naa kiin atob'eem. Eh chi naa ak'ihaaxb'iisam taqe i wiih numaam, chi korehtaal kiponik chi je' kik'ihaal i saniib' wilkeeb' chi chii' i palaw, ma' kuyuuj ta kajaljiik, inki parutiij.
13Eh chupaam aq'ab' re' re' xwirik ar i Jacob nik' nimaal i wilik ruuk' ar, xutaq'aaj reje rusijiik reh i ras Esaú.14Kiib' siento taqe ixoq kaprax, juninaq taqe imas kaprax, kiib' siento taqe ixoq tentzun, eh juninaq taqe imas tentzun.15Eh lajeeb' ru ka'winaq ixoq cameyo kox-aasjik kak'uun, xooj wo' haa' i kak'uun, ka'winaq taqe ixoq wakax, juninaq taqe i k'ijol wakax, juninaq taqe ixoq b'uurux, eh lajeeb' taqe imas b'uurux.16Eh, re' Jacob xuq'asaj keh taqe i rumoso chi tzuhb'aal, je' wili i xuq'or reje keh:
Wilik i neenooj chi peet b'eeh, eh junk'aam xilak i ju'jun tzuhb' chi chikop noq nee taq tib'ehik reje.
17Re' peet xutaq'aaj reje, je' wili i xuq'or reje reh:
Noq neenak'ul i was Esaú, eh wila' xupahqaaj aweh awach apatroon, eh aha' tiooj, eh awach eh taqe i chikop i nak'am, inko'q aweh.
18Je' wili ruchaq'weesjiik neena a'n: Re' taqe i chikop wili wajaaw Esaú aweh i hat xutaq'aaj cho chi akooch amoso Jacob. Re' reh xam wo' cho chiqiij, k'ulik iloq reh tiko'q reh, inki.
19Re' i rukab' xutaq'aaj reje, i roox xutaq'aaj reje, chu'nchel i xi k'amwik reje keh taqe i ju'jun tzuhb' chi chikop je' wili i xuq'or reje keh:
Wila' xak'ul taq i was Esaú nik' wach i nee ruq'or i peet b'eeh je' wo' re' taq neenaq'or i hat chawuncheel.
20Eh cha q'or taq reh chi je' wili:
Re' Jacob amoso xam chaloq chiqiij k'ulik iloq reh, tiko'q taq, inki. Je' re' xub'an, ruum xuq'or paruk'ux chi, ruuk' i rukooch naa nutaq'aam reh nee nujot'isaj wach i ruk'aah i ras. Eh neenwilow wach nee oon naq inche kirik'ul ruuk' panotob'il, inki.
21Je' aj re' noq re' i rukooch i Esaú xooj chi peet b'eeh, eh re' Jacob koxwirik ar chupaam i ye'aab' wilkeeb' wii'. Re' Jacob xkipaj kaansil ruuk' jinaj i ánjel
22Eh re' Jacob xa chupaam wo' aq'ab' re' re' xwuktik, xutaq'aaj reje i kiib' chi rehk'een juntar nim ha' Jaboc. Xutaq'aaj wo' taqe i junlaj chi rak'uun, je' wo' taqe i kiib' chi rajpooh ixoq.23Xutaq'aaj wo' taqe reje haa' chu'nchel i chib'ih reh.24Eh noq re' Jacob xkahnik chi rutkeel jinaj i ánjel xponik ruuk' xupaj ransil ruuk' xti korehtaal xkik'ul i saq'ik.25Re' ánjel noq i rilow chi ma' rukuy ta ransil i Jacob xuq'oj i ruk'ulum wii' riib' i rub'aqil rutuuq, eh xroq'taaj riib' i rub'aqil nah rutuuq i Jacob noq k'ahchi' kipajam kaansil ruuk'.26Eh re' i ánjel je' wili xuq'or:
Kinawoq'taaj ruum yu'naak xchalik chik rusaq'iik, inki.
Eh re' Jacob je' wili i chaq'wik xub'an:
Re' hin ma' nee ta tiwoq'taaj xa chi je' wili, korehtaal kinakuxisaj, inki.
27Re' ánjel re' re' xupahqaaj reh i Jacob chi je' wili: ¿Chib'ih aab'ihnaal i hat? inki reh.
Re' Jacob je' wili chaq'wik xub'an: Re' hin Jacob i nub'ihnaal, inki.
28Re' i ánjel je' wili i xuq'or:
Yu'naak johtoq chi qawach ma' re' ta chik Jacob i naa ab'ihnaam, Israel la' chik i naa ab'ihnaam, ruum xapaj awansil ruuk' i Dios, je' wo' kuuk' i winaq, eh ma' xta xatkuchej, inki.
29Re' Jacob je' wili i xuq'or reh i ánjel: Re' hat cha q'or weh aab'ihnaal inki.
Re' ánjel je' wili i chaq'wik xub'an: Eh re' hat, ¿chib'ih reet noq inapahqaaj i nub'ihnaal? inki.
Re' ánjel xukuxisaj i Jacob chupaam i ye'aab' re' re'.
30Eh re' Jacob Penuel i rub'ihnaal i ye'aab' re' re' xukoj, ruum je' wili xuq'or: Re' hin xti xwilow wach i QaJaaw Dios ruuk' naq'nuwach, eh ma' xin kimik taj, inki.
31Re' Jacob k'ahchi' chik reliik chaloq i q'iij noq xelik reje ar Penuel, ruum xa yeqej chik riib' imb'ehik ruum ruti'kiil i rutuuq.32Ruum aj re', re' taqe i aj Israel ruchaliik chi ma' nkik'ux taj iib'otz' i nelik nah kituuq taqe i chikop, ruum re' i Jacob re' i nah rutuuq xq'ojarik. Re' Jacob xkik'am wo' chik kiib' pansuqkiil ruuk' i Esaú
1Eh noq xrilow reje i Jacob chi xk'u'loq i ras Esaú ruch'ihil taqe i kijib' siento chi winaq, xuch'aq taqe i ha'lak'un, wilik i xuyeew ruuk' i Lea, wilik i xuyeew ruuk' i Raquel, eh wilik i xuyeew kuuk' i ki'ib' chi aj poh.2Peet xuyeew taqe i ki'ib' chi aj poh kuch'ihil taqe i kiha'lak'uun, parukab' xuyeew i Lea ruch'ihil taqe i ruha'lak'uun, eh xti kochiriij xukanaa' i Raquel ruch'ihil i José re' i rak'uun3Re' Jacob xuyeew riib' chi peet b'eeh chikiwach, eh noq ojik i rub'an xuk'utzaa' qohoq i naah korehtaal xponik rutz'a'j wach aak'al ruuk' i yejal wach, wuquub' pech xub'an chi je' re', korehtaal xponik ruk'ul i Esaú.4Eh re' Esaú noq xrilow reje wach i Jacob rajimam riib' xooj chuk'ulariik, xuq'ahcheej chi ralaq eh xutz'ub' i koq i wach, xkitoq'aa' oq'ik kikab'cheel.5Eh re' Esaú xrilow taqe ixoq, taqe i ha'lak'un wilkeeb' ar, xupahqaaj chi je' wili:
¿Raaj taqe i wili awach taqe? inki.
Re' Jacob je' wili i chaq'wik xub'an: Re' taqe wili re' taqe i nuha'lak'uun xuyeew weh i QaJaaw Dios i hin, hin amoso, inki.
6Eh re' taqe i ki'ib' chi aj poh ruch'ihil taqe i ruha'lak'uun, xkijil i koq kiib' ruuk' i Esaú, eh xkik'utzaa' qohoq i kinaah wach ak'al.7Eh re' Lea ruch'ihil taqe i ruha'lak'uun xkik'utzaa' qohoq i kinaah wach ak'al chuwach i Esaú. Eh pantz'apaab' wach re' i Raquel ruch'ihil i José, xkik'utzaa' qohoq i kinaah i wach ak'al.8Re' Esaú xupahqaaj reh i Jacob chi je' wili:
¿Raaj taqe aachikoop chi tzuhb'aal taqe xnuk'ul chib'ih i naa a'nam kuuk'? inki. Re' Jacob je' wili i chaq'wik xub'an:
Re' taqe chikop re' re' aweh i hat naa nusihim, reh chi nee kinak'ul awuuk' panotob'il, inki.
9Eh re' Esaú je' wili i chaq'wik xub'an:
Nuchaaq' re' hin k'ih wo' taqe i nu chikoop wilik, tikahnoq wo' ruuk' taqe aachikoop i hat, inki.
10Re' Jacob toq' toq' xub'an, je' wili i xuq'or reh i Esaú:
Ma' chih taj, cha kuy chak'ul chi akooch taqe i chikop xnuk'am chaaweh, wila' xti korik chi xinak'ul panotob'il. Ruum chi weh i hin noq xwil awach ruuk' naq'nuwach, je' naa re' i Dios xwilow wach, ruum pansuqkiil k'uxliis xinak'ul.
11Re' hin i nupahqaaj nukuyb'al aweh chi chak'ul taqe aakooch xnuk'am chaaweh, ruum re' hin re' i Dios xye'wik nub'ehomal, ruye'em weh chu'nchel i ajwaal wach chi weh.
Re' Jacob toq' toq' xub'an, eh noq xooj kuxoq xuk'ul wo' taqe i rukooch i Esaú.
12Eh je' wili i xuq'or:
Yu'naak i ruk'ul chi naaqeliik reje ayu', eh re' hin nee kinooj chi peet b'eeh chawach, inki.
13Re' Jacob je' wili i chaq'wik xub'an:
Hat was, re' hat aweht'al chi re' taqe i ha'lak'un q'e' q'uun kib'ehik. Je' wo' taqe ixoq wakax, je' wo' ixoq tentzun kok' taq i kak'uun, q'uun wo' kib'ehik i keh, eh wila' kow taqe xqab'esaj xa ruuk' i jinaj q'iij nee kikimiik chu'nchel i tentzun.
14Ma' xta reet chi nee tiooj chi peet i hat chi nuwach i hin, hin amoso. Eh re' hin q'uun ojik neenub'an re' q'oreel nik' q'unil inki a'n taqe i chikop nub'eesam, eh re' q'oreel nik' q'unil inki a'n taqe i kok' ha'lak'un korehtaal qohponik awuuk' ar chupaam i ye'aab' Seir, inki.
15Re' Esaú je' wili i xuq'or:
Ma' xta wo' reet re', xa re' la', re' hin naa nukanaam kiib' ixib'-oq aweh taqe i winaq wuch'ihil, inki.
Re' Jacob je' wili ruchaq'weesjiik xub'an:
Ma' chih taj re' re' maakapaaj, ma' ruk'ul taj chi nee taqe nakanaa' weh amoso, inki.
16Eh chupaam i q'iij re' re' xsutinik reje i Esaú, xooj wo' chik chupaam i ye'aab' Seir.17Re' Jacob reh ar xooj chupaam i ye'aab' Sucot, ar xuyejaa' ru-itz'ihy naah paat i reh, eh xuyejaa' wo' ru perpat taqe i ruchikoop. Ruum aj re', re' ye'aab' re' re' Sucot i rub'ihnaal xukoj.
18Eh noq xelik chaloq i Jacob Padan-aram, ma' xta xuk'ul, korehtaal xponik chi suq ruk'ux chupaam i nimlaj ye'aab' Canaán. Ar xuyejaa' i ru-itz'ihy naah paat chi k'ulwaach i tinamit Siquem.19Re' Jacob ar xuloq' i ruye'aab' aha' xuyejaa' wii' i ru-itz'ihy naah paat, eh jinaj siento chi tumiin xuyeew kuuk' i rak'uun, Hamor, re' winaq re' re' rajaaw i Siquem.20Eh re' Jacob jinaj i artaal xuyejaa' chupaam i ye'aab' re' re' loq'oomb'al reh i Dios. Re' i ye'aab' re' re' El-Elohe-Israel i rub'ihnaal xukoj. Re' ruchopariik i Dina xq'ajarik wach
1Re' i q'ahxoq Dina rub'ihnaal, re' i rixq'uun i Jacob ruuk' i Lea, xooj chi rula'jiik taqe i q'ahxoq wilkeeb' chupaam i tinamit re' re'.2Eh noq xrilow wach i xq'un re' re' i Siquem, i rak'uun Hamor aj heveo, re' k'amal b'eeh chupaam i tinamit re' re', ma' k'isiin ta xuk'ax wach i xq'un xyohkik i koq ruuk' eh xuchop i koq chi ma' reht'al.3Re' Siquem ma' k'isiin ta xponik panaq'wach i xq'un re' re' xuq'unej wach korehtaal wo' x-ajaawjik wach.4Re' Siquem je' wili i xuq'or reh i rajaaw, Hamor rub'ihnaal:
Re' hin nuk'ax wach i xq'un wili, cha pahqaaj weh, reh chi neenub'an kaxáro ruuk', inki.
5Eh re' Jacob xrib'iraj rib'iral chi xchoparik i rixq'uun Dina ruum i Siquem. Xa re' la', ma' xta peet xuq'or, ruum ma' wilkeeb' ta taqe i rak'uun, wilkeeb' ponoq panab'iix chi cha'jinik kichikoop, koxruy-eej taqe.6Noq komajaa' kik'u'loq reh i panab'iix, re' Hamor rajaaw i Siquem xooj chi q'orob'jiik i Jacob.
7Eh noq re' taqe i rak'uun i Jacob xi sutinik cho panab'iix, xkinab'eej i xk'ularik, ma' k'isiin ta xchalik kik'aah, ruum re' re' jinaj runimaal mahk chi keh chu'nchel i aj Israel chi xyohkik i koq i Siquem ruuk' i rixq'uun i Jacob, eh xuchop i koq. Re' re' ma' xuk'ul ta naq k'isinoq chi xub'an chi je' re'.8Re' i Hamor i rajaaw i Siquem je' wili i xuq'or keh i ruxib'aal i Dina:
Re' wak'uun Siquem rub'ihnaal, ma' k'isiin ta ruk'ax wach taq awanaab'. Chakuy chayeew tii taq q'ab' reh chi neerub'an kaxáro ruuk' i wak'uun.
9Chi je' re' neerub'an jinaj qawach taq awuuk'. Eh re' taqe i qak'uun i hoj neerub'an chi neenkian kaxáro kuuk' taq awixq'uun i hat, eh re' taq awak'uun i hat nee wo' rub'an chi neenkian kaxáro kuuk' taqe i qixq'uun i hoj.10Je' re' noq neerub'an chi nee taq ti kahnik chi patinik chi qaxilak. Re' qatinamiit tehlik wach ti k'acharoq taq chupaam, cha a'n taq ayak, chaloq' taq awak'aal, inki.
11Eh re' Siquem reh je' wili i xuq'or keh i ruxib'aal, reh i rajaaw i Dina:
Re' hin i nuq'or taq aweh chi chak'ulaa' taq i xuq'or taq aweh i wajaaw chi je' re' nee taq i nuyeew aweh xa chib'ih taq i neenapahqaaj weh.
12Re' hin inwaaj chi nee taq inaq'or weh nik' k'ihaal taq inawaaj, atoob' ta xiik' naah k'ihaal aakooch taq inawaaj, re' hin nee wo' nuyeew taq aweh. Xa re' la' mi xayeew taq weh i xq'un chi neenub'an kaxáro ruuk', inki.
13Eh re' taqe i ruxib'aal i Dina, i rak'uun i Jacob keht'al chik chi re' i Siquem ruchopom chik i kanaab', xa je' tii chik ma' keht'al xkian kiib' ruuk' jot'ooj xkichaq'weej i Siquem, je' wo' hoq i rajaaw Hamor.14Je' wili xkiq'or:
Re' hoj ma' nee ta nqayeew i qanaab' reh jino'q i winaq ma' poch'ooj ta naah i ruk'achab', ruum wi xqayeew, jinaj runimaal k'ixb'ilaal chi qeh i hoj.
15Re' hoj neenqayeew i qanaab' neenqak'ulaa' taq aweh, xa re' la' wixa a'n taq jinaj awach quuk' i hoj, wila' chu'nchel i winaq wilkeeb' taq chaxilak neenkik'ulaa' chi neenpoch'arik naah i kik'achab', je' rukab' i b'anooj qeh i hoj.16Chi je' re' neerub'an chi re' taq awak'uun i hat neenkian kaxáro kuuk' i qixq'uun i hoj. Eh re' taqe i qak'uun i hoj neenkian kaxáro kuuk' taq awixq'uun i hat. Chi je' re', nee qoh patinik taq chaxilak, eh xa jinaj chik wach qatinamiit.17Eh wila' ma' xak'ulaa' taq i xqaq'or aweh, wila' ma' xawaaj taq chi naa rupoch'ariik naah taq ak'achab', naaqeliik reje chupaam i ye'aab' wili naa qak'amam reje i qanaab', inki taqe.
18Re' i Hamor ruch'ihil i rak'uun Siquem xuk'ul kik'ux aha' wilik i xkiq'or i ruxib'aal i Dina.19Re' i Siquem ma' xruy-eej ta nik'-oq najtiil xuyeew q'ab' chi xpoch'arik naah i ruk'achab', ruum re' i rixq'uun i Jacob ma' k'isiin ta xuk'ax wach. Eh re' Siquem q'e' inkiyeew runimaal wach chi kixilak taqe i awach reh i rajaaw.20Re' i Hamor ruch'ihil i rak'uun Siquem xiooj panookb'al reh i kitinamiit re' inkiyejaa' wii' wach i xa chih inkiyak i tinamit. Ar xkiq'o'reej i tinamit je' wili i xkiq'or:
21Re' taqe i winaq wili xti qamigo taqe ayu' naa kik'achariik panqatinamiit, eh ayu' naa kianam kiyak. Wilik i ye'aab' chi manlik reh chi nee kiwihik ayu'. Chi je' re', re' taqe qak'uun i hoj neerub'an chi neenkian kaxáro kuuk' taqe i kixq'uun i keh, eh re' kak'uun i keh neerub'an chi neenkian kaxáro kuuk' taqe qixq'uun i hoj.22Eh reh chi neerub'an jinaj wach qatinamiit, re' keh inkik'ulaa' i patinik quuk'. Xa re' la' wilik inkaaj chi naaqa'nam re' i wili: Re' chi chu'nchel i winaq wilkeeb' chi qaxilak koruman chi naa rupoch'ariik naah i kik'achab', je' rukab' imb'aankeekeh.23Eh chu'nchel i chib'ih keh je' wo' chu'nchel i kichikoop, naa rukahniik chi qeh i hoj. Xa re' la', wi xqaq'or keh chi neerub'an chi nee kipatinik chi qaxilak, inki.
24Chu'nchel i winaq i manlik chik kihab'ul reh ojik pankuartel xuk'ul kik'ux aha' wilik i xuq'or i Hamor ruch'ihil i rak'uun Siquem. Ruum aj re', chu'nchel i winaq re' re' xpoch'arik naah i kik'achab'.
25Eh paroox q'iij noq koti' wilkeeb' ruum i rupoch'ariik naah i kik'achab' taqe i winaq re' re'. Re' taqe i ki'ib' chi rak'uun i Jacob, re' Simeón, re' Leví, ruxib'aal taqe i Dina, xiooj chupaam i tinamit re' re'. Eh ruuk' q'aslaj ch'ihch' xkikansaj chu'nchel winaq re' re', ma' xkiko'leej ta kiib' ruum xa koti' wo' wilkeeb'.26Ruuk' wo' q'aslaj ch'ihch' xkikansaj i Hamor, ruch'ihil i rak'uun Siquem. Eh xponik kesaj i Dina chupaam i rupaat i Siquem, xi elik reje chupaam i tinamit re' re'.27Eh xi ponik wo' chik i kik'u'liil taqe i rak'uun i Jacob chupaam i tinamit re' re', ki-ik'ik reje chi kixilak i kamnaq xponik kesaj chu'nchel i chib'ih jariik i wilkeeb' chupaam i tinamit. Je' re' noq xkiq'aj wach i ruchopariik i kanaab' xub'an i Siquem.28Wilik taqe i tentzun, wilik taqe ixoq wakax, wilik taqe i b'uurux xkik'am reje. Eh xkik'am taqe reje i wilkeeb' panab'iix, xkik'am wo' taqe reje chu'nchel chib'ih i wilkeeb' pan tinamit.29Eh xkelq'aaj wo' reje chu'nchel i wilkeeb' pantaq paat, xkik'am wo' reje chikiij chu'nchel ixoq, je' wo' chu'nchel i ha'lak'un.30Eh re' i Jacob je' wili i xuq'or reh i Simeón, reh i Leví:
Re' taq i hat jinaj i runimaal ti' taq xayeew chi nunaah. Ruum re' taqe i wilkeeb' chupaam i tinamit wili, taqe i aj cananeo, taqe i aj ferezeo naakixowaam nuwach, naakimolom kiib' chub'anariik weh. Ruum chi xama' k'ih ta wo' taqe i winaq wilkeeb' wuuk' neenkian nukanteesjiik i hin je' wo' taqe i awach weh, inki.
31Re' keh je' wili chaq'wik xkian:
Re' hoj je' re' i xqa'an, ruum re' Siquem ma' ruk'ul ta k'isinoq chi je' inchoparik k'oyoom laj ixoq xub'an i qanaab', inki taqe. Re' Dios xukuxisaj i Jacob chupaam i ye'aab' Bet-el
1Re' QaJaaw Dios je' wili i xuq'or reh i Jacob: Yu'naak cha yejaa' taqe i chib'ih aweh, eh nee tiooj chi patinik chupaam i ye'aab' Bet-el. Ar neenayejaa' jinaj i artaal chi loq'oomb'al weh i hin, hin aaDios. Re' xnuk'uhtaaj wiib' chawach noq elik ina' a'n chuwach aawas Esaú, inki.2Eh noq xrib'iraj chi je' re' i Jacob je' wili i xuq'or keh i awach reh wilkeeb' parupaat, je' wo' taqe i wilkeeb' ruuk':
Chawesaj taq i tiyoox wilkeeb' taq awuuk', cha a'n taq awitiin, chajal taq aso'.
3Taq taq chi jumehq'iil chupaam i ye'aab' Bet-el, ar naa nuyejaam jino'q i artaal reh chi naa nuloq'em i nuDios xtoob'inik weh noq wilkiin chupaam i ruti'kiil nuk'ux. Re' reh juneliik wilik wuuk' xa aha' kinooj, inki.
4Re' taqe i re' xkiq'asaj wo' reh i Jacob chu'nchel i tiyoox wilik kuuk', xkiq'asaj wo' reh chu'nchel i kika'xikin. Eh re' reh xumuq'aa' taqe chi ri'sil i juniwal chi ruche'el tz'inuj, wilik ma' najt ta ar Siquem.5Re' QaJaaw Dios xuyeew q'ab' chi xchalik kiyo'jiik i tinamit wilkeeb' chi junsuut i ye'aab' xelik reje wii' i Jacob ruch'ihil taqe awach reh. Ruum i re', ma' xooj ta b'anroq keh wach b'eeh.
6Eh re' Jacob haa' taqe i kitahqinik reh xi ponik chupaam i ye'aab' Luz rub'ihnaal, re' wo' hoq i tinamit Bet-el, wilik ar Canaán.7Re' Jacob ar xuyejaa' jinaj i artaal, re' i ye'aab' re' re' El-bet-el i rub'ihnaal xukoj, ruum ar xuk'uhtaaj riib' i Dios chuwach noq elik i rub'an chuwach i ras Esaú.8Eh ar wo' xkimik ixoq Débora, re' i xcha'jinik reh i Rebeca. Ar xkimuq'aa' chi ri'sil juniwal chi ruche'el tz'inuj ma' najt ta ruuk' i Bet-el. Re' Jacob re' juniwal chi tz'inuj imb'aan wii' oq'ik i xikoj chi rub'ihnaal i ye'aab' re' re'.
9Noq xsutinik wo' chik chaloq i Jacob reh i Padan-aram, ar wo' chik Bet-el xuk'uhtaaj riib' i Dios chuwach, eh xkuxeesjik.10Je' wili i xq'orarik reh:
Re' hat, Jacob ab'ihnaal yu'naak, xa re' la' yu'naak johtoq chi qawach Israel chik i naa ab'ihnaam, i nuchjik.
Noq jalooj chik i rub'ihnaal,
11je' wili i xq'orarik reh:
Re' hin i Dios nim wajaawriik, re' hin naa nuk'ihaaxb'isam taqe awak'uun awixq'uun, taqe awiih aamaam. Eh korehtaal kiponik chi k'ih ch'uq chi tinamit, eh wilik taqe i naa kokiik chi reyil.
12Re' ye'aab' xnuyeew cho reh aamaam Abraham, i xnuyeew reh awajaaw Isaac, naa wo' nuye'em aweh i hat, eh naa wo' nuye'em keh awiih aamaam, na'chub'an.
13Eh noq xelik reje i Dios chupaam i ye'aab' xq'orob'jik wii' i Jacob,14re' reh xuchop chaloq jinaj ab'aj xulamaa' panak'al chi je' jilow pilalix rehtalil chi ar xq'orob'jik ruum i Dios. Eh xukuxisaj, xut'urej i aseite, riis uuva chinaah.15Eh Bet-el i rub'ihnaal xukoj i ye'aab' re' re'. Re' i rukimiik i Raquel
16Re' taqe re' xi elik wo' chik reje Bet-el, eh noq ach naa je' yejaal i jinaj léwa majaa' kiponik chupaam i ye'aab' Efrata noq xponik i ora reh i ruk'uliik ruk'ux i Raquel, eh q'e' k'axik noq xk'ulik ruk'ux.17Noq yijlik i ruti'kiil je' wili i xq'orarik reh ruum i rilool: Maatib'isaj ak'ux re' i k'isa aha'lak'uun x-aasjik k'isa k'un wo' chik, i nuchjik.18Eh noq re' Raquel ach k'isiin ma' nkimik noq k'ahchi' chik rub'ehlaam ruxlaab', Benoni rub'ihnaal i k'isa k'un xukoj, eh xkimik. Re' i k'isa k'un Benjamín i rub'ihnaal xkojarik ruum i rajaaw.
19Je' re' i kimik xuk'ul i Raquel, ar xkimuq'aa' chi chii' i b'eeh inooj chupaam i ye'aab' Efrata, eh yu'naak re' i k'isa tinamit Belén.20Re' Jacob jinaj i nim rooq ab'aj xulamaa' panak'al chi rehtalil aha' xmuhqik wii' i rehk'een Raquel, eh xa ko wilik wo' ar i rehtalil chupaam taqe q'iij yu'naak.
21Re' Israel xelik reje chupaam i ye'aab' re' re'. Ar chik xooj ruyejaa' i ru-itz'ihy naah paat chi juntar i ye'aab' Migdal-edar.22Eh noq ruyejaam chik i ru-itz'ihy naah paat ar i Israel, re' Rubén xwirik i koq ruuk' i Bilha, re' rukab' rixoqil i rajaaw. Noq xunab'eej i Israel chi je' re' i xub'an i rak'uun ma' k'isiin ta xchalik ruk'aah. Re' taqe kab'laj chi rak'uun i Jacob, (eh Israel wo' chik i b'ih) (1 Cron 2.1-2)
23Re' taqe i rak'uun i Jacob xi wihik kab'laj taqe chi kiib', re' taqe i rak'uun xi wihik ruuk' i Lea je' wili i kib'ihnaal: Rubén i peet rak'uun, eh re' i Simeón, Leví, Judá, Isacar, eh Zabulón.24Re' i rak'uun xi wihik ruuk' i Raquel ki'ib' taqe, José i jinaj, re' chik i jinaj Benjamín.25Eh re' rak'uun xi wihik ruuk' i Bilha re' rajpooh i Raquel ki'ib' wo' taqe, je' wili i kib'ihnaal: Dan, eh Neftalí.26Re' taqe i rak'uun xi wihik ruuk' i Zilpa re' i rajpooh i Lea, ki'ib' wo' taqe, je' wili kib'ihnaal: Gad, eh Aser. Re' taqe i re', chu'nchel i rak'uun i Jacob xi-aasjik chupaam i ye'aab' Padan-aram. Re' rukimiik i Isaac
27Re' Jacob xooj chi rilariik i rajaaw Isaac chupaam i ye'aab' Mamre, re' wo' hoq i tinamit Arba, eh Hebrón, ar xpatinik i Abraham, ruch'ihil i Isaac.28Re' i Isaac jinaj siento ruuk' kajwinaq haab' i wilik reh,29noq xkimik xti maam chik chi korik xponik rureq taqe i rumaam rati't kamnaq taqe chaloq. Eh noq xkimik i Isaac, re' i rak'uun Esaú ruch'ihil i Jacob xmuuq'anik reh. Re' taqe i rak'uun, eh re' taqe i riih rumaam i Esaú (1 Cron 1.34-54)
1Re' taqe i wili i kib'ihnaal i rak'uun, eh re' taqe i riih rumaam i Esaú, eh Edom i rukab' b'ih.2Re' Esaú xub'an kaxáro kuuk' ixib' chi ixoq aj Canaán, je' wili i kib'ihnaal: Re' i Ada, rixq'uun i Elón aj heteo, re' i Aholibama. Re' i rixq'uun i Aná riih i Zibeón aj heveo.3Eh re' roox i rixoqil re' Basemat rixq'uun i Ismael, eh ruchaaq' i Nebaiot.4Re' Esaú xwihik jinaj i rak'uun ruuk' i rixoqil Ada, Elifaz i rub'ihnaal xukoj. Eh xwihik wo' hoq jinaj i rak'uun ruuk' i rixoqil Basemat, Reuel i rub'ihnaal xukoj.5Re' Esaú ixib' i rak'uun xi wihik ruuk' i rixoqil Aholibama, je' wili i kib'ihnaal: Jeús, Jaalam, Coré. Re' taqe wili i ho'oob' chi rak'uun i Esaú xi-aasjik noq xwihik chi patinik Canaán.
6Re' Esaú xresaj reje riib' chuwach i ruchaaq' Jacob, xooj pan tokoom ye'aab'. Eh xuk'am taqe reje i rixoqil, je' wo' taqe i rak'uun rixq'uun, je' wo' chu'nchel i wilkeeb' ruuk'. Xuk'am wo' taqe reje chu'nchel i ruchikoop, je' wo' chu'nchel i chib'ih reh xumol wach ar Canaán.7Re' Esaú xelik reje ar, ruum kikab'cheel ruuk' i ruchaaq' ma' k'isiin i chib'ih keh, ma' xuyeew ta chik riib' chi jinaj xi wihik wii'. Eh re' ye'aab' naq wilkeeb' wii', ma' manlojik ta naq chik kiwa' i kichikoop.8Ruum aj re', re' Esaú eh Edom i rukab' b'ih xooj chi patinik chinaah yuuq' wilik Seir.
9Re' taqe wili i riih rumaam i Esaú xi wihik, re' taqe i kimaam kati't taqe i aj edomita, re' taqe i xi patinik chinaah i yuuq' wilik Seir.10Re' taqe wili i kib'ihnaal i rak'uun i Esaú: Elifaz, re' i rak'uun xwihik ruuk' i Ada, Reuel re' i rak'uun xwihik ruuk' i Basemat.11Re' taqe i rak'uun xi wihik i Elifaz je' wili i kib'ihnaal: Temán, Omar, Zefo, Gatam, Cenaz.12Re' Elifaz jinaj i rukab' rixoqil xwihik Timna rub'ihnaal, eh xwihik wo' hoq jinaj i rak'uun ruuk', Amalec i rub'ihnaal. Re' i wili i riih rumaam i Esaú ruuk' jinaj keh i rixoqil Ada rub'ihnaal.13Re' Reuel je' wili i kib'ihnaal taqe i rak'uun: Nahat, i Zera, Sama, Mizá. Re' taqe wili i riih rumaam i Esaú ruuk' i rixoqil Basemat.14Re' Aholibama re' i roox rixoqil i Esaú eh xwihik wo' taqe rak'uun ruuk' je' wili i kib'ihnaal: Jeús, Jaalam, Coré. Eh re' Aholibama, re' re' rixq'uun i Aná, Zibeón b'ih rajaaw.
15Re' taqe wili i k'amal kib'eeh i riih rumaam i Esaú, re' wo' taqe i xi k'amwik kib'eeh i riih rumaam i Elifaz, re' aasb'ees rak'uun i Esaú, re' taqe i k'amal b'eeh, re' re' je' wili i kib'ihnaal: Temán, Omar, Zefo, Cenaz,16Coré, Gatam, Amalec. Re' taqe wili xk'amwik kib'eeh i riih rumaam i Elifaz chupaam i ruyuq'ul i Edom. Re' taqe re' riih rumaam i Ada.17Eh re' Reuel rak'uun i Esaú, re' taqe i xk'amwik kib'eeh i riih rumaam i Reuel je' wili kib'ihnaal: Nahat, Zera, Sama, Mizá. Re' taqe re' xk'amwik kib'eeh chupaam i ye'aab' Edom taqe riih rumaam i Esaú ruuk' i Basemat re' i rixoqil.18Re' Aholibama rixq'uun i Aná, rajaaw i rixoqil i Esaú, re' taqe rak'uun je' wili kib'ihnaal: Jeús, Jaalam, Coré, re' taqe wili xi k'amwik b'eeh chi kixilak.19Chu'nchel taqe i re' riih rumaam i Esaú, eh Edom i rukab' b'ih. Re' wo' taqe i xi wihik chi k'amaj b'eeh chinaah i kitinamiit.
20Re' taqe i aj Seir re' i horeo xi wihik taqe chupaam i ye'aab', re' re' je' wili i kib'ihnaal: Lotán, Sobal, Zibeón, Aná.21Eh re' i Disón, Ezer, Disán. Re' aj taqe i wili i xi k'amwik cho b'eeh chikinaah taqe i aj horeos, re' taqe i riih rumaam i Seir xi wihik paruyuq'ul i Edom.22Re' Lotán je' wili i kib'ihnaal taqe i rak'uun xi wihik: Re' i Hori, Hemam. Re' Lotán re' re' jinaj i ranaab' xwihik Timna rub'ihnaal.23Eh re' Sobal je' wili i kib'ihnaal i rak'uun xi wihik: Re' Alván, Manahat, Ebal, Sefo, Onam.24Re' Zibeón je' wili i kib'ihnaal taqe i rak'uun xi wihik: Aja, Aná. Eh re' Aná re' re', re' i xreqwik reh i k'achlik ha' chupaam i ye'aab' chiq yuuq', re' noq k'ahchi' rucha'jeem taqe i rub'uuruux i rajaaw Zebeón.25Re' Aná re' re' xwihik jinaj i rak'uun Disón rub'ihnaal, eh jinaj i rixq'uun, xwihik Aholibama rub'ihnaal.26Re' i Disón je' wili i kib'ihnaal taqe i rak'uun xi wihik: Hemdán, Esbán, Itrán, Querán.27Re' Ezer je' wili i kib'ihnaal taqe i rak'uun xi wihik: Bilhán, Zaaván, Acán.28Re' Disán je' wili i kib'ihnaal taqe rak'uun xi wihik: Uz, Arán.29Re' xk'amwik cho kib'eeh taqe i aj horeos je' wili i kib'ihnaal: Lotán, Sobal, Zibeón, Aná.30Disón, Ezer, Disán. Re' taqe i winaq wili xi k'amwik b'eeh chi kiju'junaal chikinaah i ju'jun ch'uq chi tinamit xa kuuk' kiib' xi wihik paruyuq'ul i Seir.
31Eh noq komajaa' chih kireey taqe i aj Israel, je' wili kib'ihnaal i xi wihik chi reyil paruyuq'ul Edom:32Re' i Bela, rak'uun i Beor, re' reh ar xwihik chi reyil chupaam i tinamit Dinaba, re' i wilik ar Edom.33Eh noq xkimik i Bela, re' chik i Jobab xokik chi reyil chi jilow rak'uun i Zera, ar chalinaq chupaam i tinamit Bosra.34Noq xkimik i Jobab, re' chik i Husam xokik chi reyil chi jilow, ar chalinaq chupaam i ye'aab' Temán.35Noq xkimik reje i Husam, re' chik i Hadad xokik chi reyil chi jilow, re' i rak'uun i Bedad, re' i xb'anik reh i Madián chupaam i ye'aab' Moab. Eh re' Hadad re' re', ar chalinaq chupaam i tinamit Avit.36Eh noq xkimik reje i Hadad reh, re' chik i Samla xokik chi reyil chi jilow, ar chalinaq chupaam i tinamit Masreca.37Noq xkimik reje i Samla, re' chik i Saúl xokik chi reyil chi jilow, ar chalinaq chupaam i tinamit Rehobot, wilik ma' najt ta ruuk' i nim ha' Éufrates.38Eh noq xkimik reje i Saúl, re' chik i Baal-hanán xokik chi reyil chi jilow, re' i rak'uun i Acbor.39Noq xkimik reje i Baal-hanán, re' chik i Hadad xokik chi reyil chi jilow, ar chalinaq chupaam i tinamit Pau. Eh re' i rehk'een i Hadad Mehetabel rub'ihnaal, rixq'uun i Matred, riih i Mezaab.
40Eh re' Timna, re' Alva, re' Jetet xk'amwik cho kib'eeh taqe i riih rumaam i Saúl chi kiju'junaal xi okik chi k'amaj b'eeh chinaah i ju'jun tzuhb' chi xa kuuk' kiib', eh chinaah i kitinamiit.41Aholibama, Ela, Pinón.42Eh re' i Cenaz, Temán, Mibzar,43Magdiel, Iram. Re' taqe re' xi wihik cho chi k'amaj b'eeh chikinaah taqe i riih rumaam i Edom, re' q'oreel awach taqe i xa kuuk' kiib', eh aha' kitinamiit. Eh re' Esaú Edom wo' rukab' b'ih. Re' José xk'ayjik kuum taqe i ras
1Re' Jacob xkahnik chi patinik chupaam i ye'aab' Canaán, re' wo' hoq i xik'ik wii' chi patinik i kamnaq rajaaw.2Re' wili i k'utaaj chi riij i kianam chaloq taqe i rak'uun i Jacob. Noq re' José ko k'isa k'ijool wuqlaj haab' i wilik reh aj cha'jen rutentzuun i rajaaw ruch'ihil taqe i ras, re' taqe i rak'uun i Bilha je' wo' taqe rak'uun i Zilpa, re' taqe re' i rixoqil i Jacob, i rajaaw. Eh re' José noq i rilow chi ma' holohik taj i na'ojb'al inki a'n i ras imponik rujal reh i rajaaw.
3Re' Israel ma' k'isiin ta raaj wach i rak'uun José chikiwach taqe i aasb'ees rak'uun, ruum chi q'e' chik mama' winaq noq x-aasjik i rak'uun re' re', xuyejaa' jinaj runimrooq so' q'e' holohik.4Eh noq xkikoj rehtaal taqe ras i José chi re' reh q'e' najawjik ruum i kajaaw. Re' keh ma' k'isiin ta xtohq'ik kixowaam wach i kichaaq' xata naq chik inkaaj kiq'o'reem.
5Eh pan jinaj q'iij re' José wilik i xrilow wach paruwiriik, eh xuk'utjaaj keh i ras. Re' taqe i ras ma' k'isiin ta chik xkixow wach i kichaaq' ruum i re'.6Re' reh je' wili xuq'or:
Chab'iraj taq, re' hin naa taq nuk'utjaam aweh chib'ih i xwil panuwiriik.
7Re' hin xwilow panuwiriik chi, chi qunchelaal b'ila' chik wilkooj ponoq chu b'ak'ariik paam chi chuhtaal i trigo. Re' i junchuht xnub'ak' paam i hin, xwuktik b'ila' johtoq, xupab'aa' riib'. Eh re' taq i xab'ak' paam i hat chi junsuut i weh xi kahnik, eh xkiyeew i koq ruloq'il i weh noq xwilow, inki.
8Eh re' taqe i ras je' wili ruchaq'weesjiik xkian:
Ruuk' inaq'or qeh re' re', ¿mi nawaaj chi naa akahniik chi qareey re', eh chi hat naa ataq'aniik qeh? inki taqe.
Ruuk' i xrilow re' re', ruum taqe i ruk'utjiik xub'an ma' k'isiin ta xkixow wach i kichaaq'.
9Eh chi riij i re', re' José wilik wo' chik i xrilow wach paruwiriik xuk'utjaaj wo' chik keh i ras je' wili i xuq'or:
Chab'iraj taq, re' hin wilik wo' chik i xwilow panuwiriik, xwilow b'ila' chik inchel i q'iij ruch'ihil i poh, eh haa' chik taqe i junlaj chi ch'umiil, eh xkiyeew chik nuloq'il noq xwil, inki.
10Eh noq xuk'utjaaj reh i rajaaw, keh i ras i xrilow paruwiriik, xnaqarik ruum i rajaaw je' wili i xq'orarik reh:
¿Chib'ih inawaaj aq'orom qeh ruuk' i xawilow panawiriik re' re'? ¿Mi nakapaaj re' hat chi naa ruye'em aloq'il aatuut je' wo' taqe aawas, eh je' wo' hin? inki.
11Re' taqe ras q'e' xkixow wach ruum taqe xrilow wach paruwiriik, eh re' rajaaw xqajik kapeew ruum taqe i re'.
12Chi riij taqe re', re' taqe i ras i José xiooj chucha'jaljiik taqe i rutentzuun i kajaaw chupaam i ye'aab' Siquem.13Re' Israel je' wili i xuq'or reh i José chaaq'b'ees rak'uun:
Re' taqe aawas wilkeeb' ponoq Siquem chucha'jaljiik taqe i nutentzuun, inwaaj naq chi nee taqe nooj awil, inki.
Ma' xta reet, re' hin chu'nchel nuk'ux nee kinooj, inki noq chaq'wik.
14Re' Israel je' wili i xuq'or reh i rak'uun: Hiy re', nee nawil taqe chaloq aawas, je' wo' taqe tentzun, eh nee wo' chik ti chalik chi jumehq'iil neen k'ulik aq'or weh chib'ih inki a'n inki.
Re' Israel ko Hebrón wilik noq xutaq'aaj reje i José, eh noq xponik chupaam i ye'aab' Siquem,
15sahchik chupaam taqe ye'aab' re' re'. Eh jinaj i winaq xreqwik reh ar xpahqaljik reh chi je' wili:
¿Chib'ih jariik inasik'? i nuchjik.
16Re' hin re' taqe was inusik', inki noq chaq'wik i José. Chakuy ma' nee ta nanaaq'or weh i hat aha' k'ahchi' keeb' chi cha'jinik tentzun, inki.
17Re' winaq je' wili xuq'or: Re' keh xi elik chik reje ayu'. Re' hin xb'iraj rib'iral chi xiooj chupaam i ye'aab' Dotán, inki.
Eh re' José xooj wo' rusik' taqe i ras, eh ar wo' xponik taqe rureq chupaam i ye'aab' Dotán.
18Re' taqe i ras noq xkilow cho wach i kichaaq' chi xooj k'oloq, eh noq komajaa' imponik kuuk' xkiyejaa' wach nik' wach rukanteesjiik naa kianam.19Je' wili i xkiq'or chikiwach:
Chab'iraj taq, wulu' xk'u'loq i xa reh reh i rilow wach paruwiriik inki taqe.
20Kim taq neenqakansaj, chi riij i re' neenqamin pan chaamlaj jul, eh neenqaq'or chi josq'laj chikop xk'uxwik reh. Konee aj inqilow re' mi wilik i ruq'or taqe i rilow wach paruwiriik, inki taqe.
21Eh re' Rubén noq xrib'iraj aha' wilik i xkiyejaam wach, xraaj naq ruko'leem, je' wili xuq'or:
Re' hoj ma' ruk'ul ta chi neenqakansaj i qachaaq'.
22Maacansaj taq, wila' xti ma' nawaaj taq chik wach, xa chamin taq qohoq chupaam i chiqiij paam jul wilik chupaam i ye'aab' wili, chi je' re' ma' nee ta taq inawesaj rukik'eel, inki.
Re' Rubén je' re' i xuq'or, re' naq xraaj i reh chi xooj wo' naq chik ruq'asaj reh i rajaaw.
23Eh noq xponik i José aha' wilkeeb' wii' i ras xkesaj i runim rooq so' q'e' holohik rukojom naq chi riij.24Jumehq'iil xkichop xkimin pan chaamlaj jul, ma' xta ha' chupaam.25Eh xkitzunaa' kiib' chi wi'k, xkilow reje chi xik'u'loq juntzuhb' i aj b'iyajo, re' taqe ruuk' i aj Ismaelita, ar xi chalik Galaad. Re' keh wilik taqe ink'ohnik laj iq'oom inkik'am cho rij kicameyo, xa chib'ih chik taqe iq'oom inkik'am chaloq mirra taqe, ar inkik'am reje Egipto.26Re' Judá jinaj keh i ras i José je' wili i xuq'or keh i ruk'u'liil:
¿Chib'ih jariik i neenqak'ax chi neenqakansaj i qachaaq', eh chi ma' nee ta nqaq'or chi hoj xoj kaansanik reh?
27Noq i nuq'or i hin re' naq ma' xta reet chi nee ta nqak'ayej reje keh i aj Ismaelita, ma' je' ta rukab' chi neenqakansaj. Qakapaaj riij noq ketel wach ruum qachaaq' wo' hoq, inki.
Eh re' taqe i ras i ruchaaq' xkik'ulaa' i xuq'or i Judá.
28Eh noq xi-ik'ik ponoq i aj b'iyajo aj madianita, ruch'ihil taqe i aj Ismaelita aha' wilkeeb' wii', xkesaj cho panjul i José taqe i ras juninaq chi tumiin re' ruuk' i plata xkik'ayej reje wii' i kichaaq' keh i aj Ismaelita. Je' re' noq re' keh xkik'am reje i José kopan tinamit Egipto.
29Eh noq xponik i Rubén i wilik wii' i jul xkimin wii' i ruchaaq' José, noq xrilow ma' xta chik ar i ruchaaq' xuweq i ruso' chi riij ruum i ruti'kiil ruk'ux.30Chi riij i re' xooj wo' chik aha' wilkeeb' wii' i ras eh ruchaaq' je' wili i xuq'or keh:
¿Raaj i qachaaq' aha' xooj? ma' xta chik panjul, eh ¿chib'ih i naa nub'anam yu'naak i hin? inki.
31Eh re' taqe i aasb'ees re' re' xkikansaj jinaj i kaprax, eh re' i rukik'eel i re' xkich'ulej wach ruso' i José i kichaaq'.32Eh xkik'am cho reh i kajaaw, je' wili i xkiq'or reh: Re' hoj xqareq chaloq itz'ihy wili panch'ahn inqaaj chi neenanab'eej wach mi re' i ruso' awak'uun José, i qachaaq', inki taqe.
33Re' i Jacob xunab'eej wach chi re' i ruso' i rak'uun xtib'ik ruk'ux je' wili xuq'or: Re' wili re' ruso' i wak'uun José, i jinaj taq aweh i hat, re' re' josq'laj chikop naa xk'uxwik reh xuwetz'eb'eej naa nchee ruti'jolal, inki.34Re' Jacob xuweq i ruso' chi riij ruum i ruti'kiil ruk'ux q'eq chik i ruso' xukoj, eh najt xroq'ej i rukimiik i rak'uun.35Eh re' Jacob xa chu'nchel naq chik taqe i rak'uun rixq'uun inq'uninik wach, xa re' la', re' reh xama' jaruuj ta wo' chik inik'ik i ruti'kiil ruk'ux, ma' k'isiin la' oq'ik i rub'an chi riij i rak'uun je' wili i ruq'or: Re' hin kore' neenik'ik ruti'kiil nuk'ux wila' xooj nureq i wak'uun nah kamnaq, inki.
36Re' taqe i aj madianita, taqe i aj Ismaelita xponik wo' chik kik'ayej i José Egipto reh jinaj i winaq Potifar rub'ihnaal k'amal kib'eeh i ru soldado i wilik chi reyil Egipto. Re' Judá eh re' jinaj iixoq Tamar rub'ihnaal
1Chupaam taqe q'iij re' re' xukanaa' riib' i Judá chikiij taqe i ras, eh ruchaaq'. Ar xooj chi patinik chupaam i rupaat jinaj i winaq Hira i rub'ihnaal, patim chupaam i tinamit Adulam.2Ar patim jinaj i winaq aj cananeo Súa rub'ihnaal, re' winaq re' re' wilik jinaj rixq'uun eh xuk'am chi rehk'een i Judá.3Eh re' ixoq re' re' xkahnik wach k'acharik, eh x-aasjik jinaj i k'isa rak'uun, Er i rub'ihnaal xukoj.4Chi riij i re', xkahnik wo' chik wach k'acharik, x-aasjik wo' chik jinaj i k'isa rak'uun Onán i rub'ihnaal xukoj.5Re' Judá koxwihik roox i rak'uun ruuk' ixoq re' re' Sela i rub'ihnaal xukoj. Re' Sela, ar x-aasjik noq wilik i Judá chupaam i ye'aab' Quezib.
6Re' Judá xuk'ulaa' wach pan kaxáro i peet rak'uun Er i b'ih ruuk' ixoq Tamar rub'ihnaal.7Eh re' QaJaaw Dios ma' xponik ta chuwach i ruyiib' wach na'ojb'al i Er. Ruum aj re', xresaj i ruk'achariik.8Eh re' i Judá je' wili i xuq'or reh i rak'uun Onán:
Yu'naak neerub'an chi neenachop naah i rehk'een naq aawas kamnaq. Chi je' re', neena a'n i aha' wilik i kanlik cha naah ruuk' ab'aluk ixoq. Eh neen wihik aha'lak'uun ruuk' i hat parub'ihnaal i kamnaq, inki.
9Re' Onán ruum chi reht'al chi wila' xwihik taqe ruha'lak'uun ruuk' i rehk'een naq i ras, xama' naa ta wo' rukahniik chi reh. Ruum aj re', jarpech inwirik ruuk' ixoq re' re' ma' xraaj ta chi xukanaa' wach k'acharik reh chi ma' xwihik ta taqe ruha'lak'uun ruuk' ixoq re' re' parub'ihnaal i ras kamnaq.10Eh re' QaJaaw Dios ma' xponik ta chuwach i xub'an re' re' i Onán. Ruum i re', xresaj i ruk'achariik i winaq re' re'.11Eh re' i Judá, je' wili i xuq'or reh i ril iib' naq:
Re' hat, neerub'an chi nee tiooj k'achareel parupaat awajaaw chi ma' xta b'ahiil, kochawuy-eej pee chik i wak'uun Sela chi neemponik i ruhab'ul, i nuchjik.
Re' Judá je' re' xuq'or, ruum xukapaaj chi naa wo' chik rukimiik i Sela je' rukab' noq xikimik taqe i ras.
Re' Tamar xooj wo' chik k'achareel parupaat i rajaaw.
12Eh xponik i q'iij noq xkimik i rehk'een i Judá, re' rixq'uun i Súa. Noq ik'inaq chik i ruti'kiil ruk'ux chi riij i rehk'een, xooj chupaam i tinamit Timnat, re' i wilkeeb' wii' i kiyok' wik reh i riij taqe i rutentzuun. Jinaj i ramigo xooj chi riij Hira rub'ihnaal, aj adulamita.13Noq xunab'eej i Tamar chi re' i rajaaw i rub'ahiil kamnaq xooj pan tinamit Timnat chi ruyok'ariik i riij taqe i rutentzuun.14Re' reh xresaj i ruso' re' ruuk' inkikoj ixoq kamnaq kib'ahiil, xub'ur reje i wach ruuk' chah chah wach itz'ihy, re' xraaj chi ma' awach ta xnab'inik wach. Eh xooj rutzunaa' riib' panookb'al reh i tinamit Enaim, wilik parub'ehel i tinamit Timnat. Re' Tamar je' re' xub'an, ruum xrilow chi xk'ihik chik i Sela eh xama' xkiyeew ta wo' pan kaxáro ruuk'.
15Eh re' Judá noq xrilow chi tzunlik chii' b'eeh iixoq re' re' xukapaaj chi re' ruuk' taqe i k'oyoom laj ixoq, ruum rub'urum i wach.16Re' Judá ma' xunab'eej ta wach chi re' naq i ril iib' xujil i koq riib' ruuk', je' wili i xuq'or reh:
¿Mi nee nayeew q'ab' weh chi nee kinwirik awuuk'? inki reh. Re' ixoq je' wili xuq'or:
¿Chib'ih i nee nayeew weh chi nee tiwirik wuuk'? inki.
17Re' Judá je' wili i xuq'or: Re' hin neenutaq'aaj cho jino'q aweh i re' ruuk' taqe i rak'uun kaprax, inki.
Re' ixoq je' wili i xuq'or: Ma' xta reet, xa re' la' cha kanaa' pee jino'q i chib'ih aweh wuuk' kore' chik nee nuq'asaj aweh noq nee nak'am cho weh, inki.
18Eh re' Judá je' wili i xuq'or: ¿Chib'ih inawaaj chi neenukanaa' aweh? inki.
Re' ixoq je' wili i xuq'or: Inwaaj chi nee nakanaa' weh i leklik chawalaq tz'ihb'amaj wii' aab'ihnaal ruch'ihil inooq' leklik wii'.
Eh nee wo' nakanaa' weh aab'axtoon wilik panaq'ab', inki.
Re' Judá xuyeew wo' reh ixoq, eh xwirik ruuk', xukanaa' wach k'acharik.
19Chi riij i re', re' Tamar xooj eh xresaj i chah chah wach itz'ihy panaq'wach. Eh xukoj wo' chik i ruso' re' ruuk' inkikoj i kamnaq kib'ahiil.
20Eh koq'uun chik re' Judá xutaq'aaj reje i ramigo aj adulamita chukanab'jiik naq i kaprax, reh naq chi naa rusuutjiik reh taqe i chib'ih reh. Xa re' la', re' ixoq ma' xreqarik ta chik ar.21Re' i ramigo i Judá xupahqaaj keh i winaq wilkeeb' ar chi je' wili:
¿Mi ma' xawil taq aha' xooj i k'oyoom laj ixoq tzunlik naq chii' b'eeh panookb'al reh i tinamit Enaim? inki.
Ayu' ma' awach ta jino'q i k'oyoom laj ixoq wihinaq, inki taqe noq xichaq'wik i winaq.
22Re' winaq re' re' xooj wo' chik aha' wilik wii' i Judá je' wili i xuq'or ponoq reh:
Re' ixoq ma' xnureq ta chik ar, eh re' taqe i winaq wilkeeb' ar xkiq'or weh chi ma' jino'q i k'oyoom laj ixoq wihinaq ar, inki.
23Re' Judá je' wili i chaq'wik xub'an:
Kahnoq pee ruuk' taqe i chib'ih weh reh chi ma' nee ta nuk'uhtaaj nuk'ixb'ilaal chikiwach i tinamit. Re' hin xat nutaq'aaj reje chukanab'jiik i kaprax, xa re' la', ma' xareq ta chik ar ixoq re' re', inki.
24Eh je' naa chik ixib' poh chi riij i re' je' wili i xk'ulik kiq'or reh i Judá:
Re' Tamar awil iib' naq xwirik wo' chik ruuk' i tokoom winaq. Re' rehtalil chi korik i k'ahchi' qaq'orom, re' chi xkahnik wach k'acharik, inki taqe.
Re' Judá je' wili i chaq'wik xub'an:
Chawesaj taq chaloq neerub'an chi nee taq inak'at, inki.
25Noq k'ahchi' naq cho kesam i Tamar pampaat taqe i winaq re' re' je' wili i xuq'or: Chaq'asaj taq ponoq reh i Judá, re' rajaaw i kamnaq nub'ahiil i reh ralaq wili tz'ihb'amaj wii' i b'ihnaal, je' wo' hoq inooq' b'ak'lik wii', ruch'ihil i b'axtoon, korik chi wach k'acharik wilkiin, xa re' la', re' i ehchan reh taqe wili xkananik weh wach k'acharik. Eh cha q'or taq reh chi chunab'eej wach taqe wili, eh awach i ehchan reh, inki.26Eh noq re' Judá xunab'eej wach taqe i chib'ih reh je' wili xuq'or: Re' reh rub'ehel i xub'an, eh re' hin ma' holohik taj i xnub'an, ruum ma' xnub'an ta kaxáro reh ruuk' i wak'uun Sela, inki. Eh ma' xwirik ta chik ruuk' chi jumpech.
27Noq xponik i q'iij chi x-aasjik i ruha'lak'uun i Tamar, laach i ruha'lak'uun xi-aasjik.28Eh noq k'ahchi' raasjiik i peet, xresaj chaloq i q'ab', noq xrilow chi je' re' i ilool xub'ak' jinaj i kaq nooq' chi q'ab' i k'isa ha'lak'un, eh je' wili xuq'or: Re' wili i rehtalil chi peet x-aasjik, inki.29Eh re' i k'isa k'un xukoj wo' chik i koq i q'ab' chi jumehq'iil. Re' chik i chaaq'b'ees x-aasjik chi peet. Re' ilool je' wili i xuq'or reh i k'isa ha'lak'un: ¿Nik' wach noq xateh chawik'b'aal? inki. Ruum i re' Fares i rub'ihnaal xukoj.30Eh ko xam x-aasjik i k'isa k'un xukoj i kaq nooq' chi q'ab', eh Zara i rub'ihnaal xukoj. Re' José, eh re' i rehk'een i Potifar
1Noq xk'amarik reje i José pan tinamit Egipto kuum taqe i aj Ismaelita xloq'arik keh ruum jinaj i winaq Potifar rub'ihnaal. Re' Potifar re' re' k'amal rub'eeh taqe i ru soldado wilik chi reyil Egipto.2Re' José eliik xtoob'jik ruum i QaJaaw Dios noq wilik ruuk' i rupatroon aj Egipto. Eh chu'nchel i rub'an i nelik korik chuwach.3Eh re' rupatroon i José xukoj rehtaal chi re' QaJaaw Dios xtoob'inik reh i José. Ruum aj re', chu'nchel i rub'an i nelik korik chuwach.4Re' Potifar xukoj rehtaal noq re' José q'e' ruyeew ruk'ux chi kamanik. Ruum i re', xukoj chi ilil reh taqe wilkeeb' parupaat eh xukanaa' wo' pan q'ab' chu'nchel i chib'ih reh.5Xa re' wo' noq xukanaa' pan q'ab' i José chu'nchel i wilik reh parupaat, chu'nchel i wilik reh i Potifar. Re' reh xuk'ul i rotob'il i Dios chinaah taqe i chib'ih reh wilik parupaat eh je' wo' hoq i chib'ih reh wilkeeb' panab'iix.6Eh noq rukanaam chik pan q'ab' i José chu'nchel i chib'ih reh i Potifar, re' reh xama' rukapaaj ta chik taqe i chib'ih reh, xa wi'k chik reh.
Eh re' José q'e' holohik inka'yik.
7Re' i rehk'een i Potifar xtohq'ik ruk'axam wach i José, pan jinaj q'iij je' wili i xuq'or reh:
Yu'naak inwaaj chi nee tiyohkik wuuk', inki reh.
8Re' José ma' xraaj taj i xq'orarik reh ruum i rehk'een i rupatroon, je' wili i xuq'or reh:
Re' hin panuq'ab' ruye'em chu'nchel i chib'ih reh i nupatroon, eh noq wilkiin ayu' i hin xama' xta neerukapaaj i reh.
9Chupaam i paat wili xa re' wo' hin nim wajaawriik, ma' awach ta chik jino'q i nim rajaawriik. Eh re' nupatroon chu'nchel i chib'ih reh xuq'asaj panuq'ab', ach wo' re' hat, hat rehk'een ma' xat ruq'asaj ta panuq'ab'. ¿Nik' wach noq neenuq'eb' wiib' pamahk chuwach i Dios, eh neenub'an inaq'or i hat? inki.
10Re' i rehk'een i Potifar toq' toq' naq xub'an reh i José chu'nchel q'iij chi naa naq ruwiriik ruuk', xa ruuk' ta naq chik wilik noq i ruq'or. Eh re' José xama' xunimaj ta wo' reh ixoq re' re'.11Eh pan jinaj q'iij re' José xokik i koq chi kamanik aha' inwirik wii' ixoq re' re'. Ruum chi ma' awach ta wilik ar,12xuchohpaaj chi ruso' i José, ti woroq wuuk' inki reh.
Eh re' José rajimam riib' xelik xukanaa' kahnoq i ruka'taah i ruso' pan q'ab' ixoq re' re'.
13Noq xrilow ixoq chi xelik chaloq i José, eh xkahnik chee ruso' pan q'ab',14xuyuq'eej taqe i kikamanik ar parupaat je' wili xuq'or keh:
Re' nub'ahiil jinaj i aj hebreo xuk'am cho qeh iraaj ruk'uhtaam qak'ixb'ilaal. Re' reh xokik chaloq wuuk' toq' toq' naq xub'an weh chi naa ruwiriik wuuk', xa re' la' re' hin xa xnuk'er chik nuchii' chi kow.
15Eh noq xrib'iraj chi xnuk'er nuchii' chi kow, xooj rajimam riib' xuq'eb' kahnoq i ruso' ayu', ma' xk'ulik ta chik paruk'ux.
16Re' ixoq re' re' xumol i ruso' i José koxponik pampaat i rub'ahiil.17Eh xuk'utjaaj reh i rub'ahiil je' wili i xuq'or:
Re' amoso aj hebreo xak'am cho qeh q'e' yiib' wach i runa'ojb'al xokik inche chaloq panuwarb'al, eh xiraaj naq kiin ruchopom.
18Eh noq xnuk'er nuchii' chi kow rajimam riib' xelik reje, xuq'eb' kahnoq ayu' i ruka'taah i ruso'.
19Je' naq re' i xraaj rub'anam weh amoso, inki reh i rub'ahiil. Noq xrib'iraj i rupatroon i José i xq'orarik reh ruum i rehk'een, ma' k'isiin ta xchalik ruk'aah.20Eh xutaq'aaj ruk'amariik i José xuyeew pantz'ilom re' wo' hoq i ruye'em taqe wii' i prexo i reey. Atoob' ta pantz'ilom wilik i José.21Xtoob'jik ruum i QaJaaw Dios xketeljik wach, xuyeew q'ab' chi xk'amarik panotob'il ruum i k'amal kib'eeh taqe i aj cha'jen keh i aj tz'ilom.22Re' reh xukanaa' pan q'ab' i José i kicha'jaljiik taqe chu'nchel i aj tz'ilom, reh chik i José inq'orarik chu'nchel chib'ih jariik inki a'n chu'nchel i wilkeeb' ar.23Eh re' ink'amwik kib'eeh taqe i kicha'jinik keh i aj tz'ilom, ma' kota chik ruman ink'ulik rilow aha' wilik i rukamaj i rub'an i José, ruum re' José i nelik korik taqe i rub'an ruum xtoob'jik ruum i Dios. Re' José xuch'ob' rub'ehel i ki'ib' x-ilarik wach pan wirik
1Eh chi riij taqe re', re' i winaq inye'wik ruhaa' pan kulk i reey, je' wo' hoq i k'amal kib'eeh kiyej-anik rukaxlanwi'k i reey, wilik i ma' holohik taj xkian chuwach i kipatroon re' reey ar Egipto.2Re' i reey xchalik ruk'aah kuuk' i ki'ib' chi winaq re' re' jinaj i k'amal kib'eeh inye'wik ruhaa' i reey, re' i k'amal kib'eeh i kiyej-anik rukaxlanwi'k i reey.3Xuq'asaj taqe pan q'ab' ink'amwik kib'eeh i soldado, re' incha'jinik keh i aj tz'ilom. Eh xuyeew taqe prexo, re' wo' wilik wii' chi prexohjik i José.4Re' i k'amal kib'eeh i soldado incha'jinik keh i prexo xuq'or reh i José chi re' reh naa rilwiik keh i ki'ib' chi raj kamanoom i reey, wilkeeb' pantz'ilom. Eh re' taqe re' xama' k'ih ta laj q'iij xi wihik pantz'ilom.
5Eh pan jinaj q'iij, re' taqe i ki'ib' chi winaq wilkeeb' prexo, re' inye'wik ruhaa' i reey re' i aj yej-an kaxlanwi'k, wilik i xkilow wach pan kiwiriik chi kiju'junaal chupaam i jinaj chi aq'ab', eh reh reh wach i ruq'or i xkil pan kiwiriik.6Noq xooj k'oloq i José wahq'eq ma' k'isiin ta ntz'irik kiwach taqe i ki'ib' chi prexo re' re' noq xponik taqe rureq.7Je' re' noq xupahqaaj keh chi je' wili:
¿Chib'ih reet noq q'e' taq intz'irik awach yu'naak? inki.
8Re' hoj intz'irik qawach ruum wilik i xqil pan qawiriik, eh ma' awach ta inch'ob'wik rub'ehel qeh chib'ih i ruq'or, inki taqe.
¿Mi ma' aweht'al taq re' hat chi re' Dios neench'ob'wik rub'ehel chib'ih i ruq'or taq inaxohk'reej?
Neerub'an chi nee taq inaq'or weh nik' wach taq inaxohk'reej, inki José.
9Re' k'amal kib'eeh i kiye'wik ruhaa' i reey xuk'utjaaj reh i José aha' wilik i xrilow wach paruwiriik, je' wili i xuq'or:
Re' hin juniwal chik inchel i uuva xwilow wach.
10Ixib' i q'ab', eh xtoxlinik b'ila', eh xuyeew ruhtz'ub'aal. Re' taqe i ruhtz'ub'aal xsutinik chi wach i uuva xa q'an chik noq xwilow.11Eh re' hin wilik b'ila' chik panuq'ab' i kulk i nuyeew wii' ruhaa' i reey inuyitz' chik i riis uuva chupaam, eh xnuq'asaj chik i kulk pan q'ab' i reey noq xwil, inki.
12Re' José je' wili i xuq'or:
Re' xawil i hat panawiriik je' wili i ruq'or: Re' ixib' chi q'ab' i uuva iraaj ruq'orom chi re' ixib' q'iij.
13Eh panixib' q'iij naa kaat resam i reey pantz'ilom, eh naa wo' chik kaat rukojom panakamaj, eh naa wo' chik aye'em ruhaa' pan kulk i reey, je' wo' rukab' i na a'n cho pampeet.14Re' i hin i nupahqaaj otob'il aweh noq naa wo' chik awihiik ruuk' i reey k'oloq panak'ux i otob'il xnub'an aweh, tiq'oroq i koq chi wiij, reh chi nee ruketelaaj nuwach, eh nee wo' kiresaj pantz'ilom i hin.15Re' hin xa xinkelq'aaj wo' chaloq najtir pan kixilak i aj hebreo, eh noq wilkiin ayu' pantz'ilom, xama' xta wo' numahk, inki i José.
16Eh noq xrilow i k'amal kib'eeh i yej-an kaxlanwi'k chi re' José xuch'ob' rub'ehel chi holohik i ruq'or i xixohk'reej i aj tz'ilom jinaj, je' wili i xuq'or reh i José:
Re' hin je' wili i xwil panuwiriik ixib' b'ila' chik i nukok' chakaach wilik wach nunaah eh nujinaq taqe chi saq kaxlanwi'k.
17Re' i k'isa chakach wilik kochinaah taqe chakach nutehlaam, reh reh wach i suq laj kaxlanwi'k wilik chupaam reh chik inche reey. Eh kirupik chik i kok' tz'ikin inkik'ux chik keh i kaxlanwi'k wilik chupaam i k'isa chakach nutehlaam, inki.
18Re' reh je' wili i chaq'wik xub'an:
Re' xawil i hat panawiriik je' wili i ruq'or, re' ixib' chi kok' chakach iraaj ruq'orom chi re' ixib' q'iij.
19Pan ixib' q'iij re' reey naa kaat ruk'uliik resam pantz'ilom, eh naa kaat rut'uyaam nah q'ab' chee', re' aati'jolal re' k'uch naakik'uxwiik reh, i nuchjik ruum i José.
20Eh paroox q'iij xuninq'ijeej ruhab'ul i reey, jinaj i runimaal ninq'iij xub'an, xuyuq'eej taqe ruuk' chu'nchel i kikamanik ruuk'. Eh chuwach taqe i rulaa' xutaq'aaj rehtesjiik pantz'ilom ink'amwik kib'eeh i kiye'wik ruhaa' pan kulk i reey ruch'ihil i k'amal kib'eeh i kiyej-anik kaxlanwi'k.21Re' inye'wik ruhaa', i reey xukoj wo' chik parukamaj aha' naq wilik wii', xkahnik wo' chik chi ye'el ruhaa' i reey, je' wo' rukab' i rub'an cho pampeet.22Eh re' i k'amal kib'eeh i kiyej-anik kaxlanwi'k xutaq'aaj rut'uyub'jiik nah chee', xujihk'aaj chi ralaq je' wo' rukab' i xq'orarik reh ruum i José.23Re' i k'amal kib'eeh i kiye'wik ruhaa' pan kulk i reey, ma' xk'ulik ta chik paruk'ux otob'il xpahqaljik reh ruum i José. Re' José xuch'ob' rub'ehel taqe i xrilow i paruwiriik i reey ar Egipto
1Eh noq ik'inaq chik i kiib' haab' pan jinaj q'iij re' reey xrilow paruwiriik chi pa'lik ponoq chi chii' i nim ha', Nilo.2Xrilow b'ila' chi xi elik cho chupaam i ha' re' re' i wuquub' chi ixoq wakax q'e' holohaq, q'ina' taqe xi kahnik i koq chi sik'ij kiwa' panch'ahn chi chii' i nim ha'.3Eh wuquub' b'ila' wo' chik ixoq wakax xam cho chikiij, xi elik chaloq panha', b'aaq b'aaq taqe q'e' yiib' kiwach, eh xooj kiyeew kiib' chi chii' i nim ha' ma' najt ta kuuk' i xi elik cho peet.4Re' taqe i b'aaq b'aaq laj ixoq wakax re' re' i yiib' kiwach xkik'ux b'ila' i koq taqe i wuquub' chi ixoq wakax q'e' taqe q'ina' noq xrilow i reey, chupaam i jumehq' re' re' xna'lojik reh.5Re' reey xqajik wo' chik i ruwiriik, je' wo' chik wili i xrilow wach paruwiriik, xrilow b'ila' i juniwal i trigo wuquub' i q'ab' xa nujinaq chik i wach, q'e' holohaq.6Eh chinaah i juniwal chi trigo re' re' jumehq'iil wo' chik xtoxlinik chaloq i wuquub' chi q'ab' xa chi q'iij chik taqe k'ahtinaq ruum i teew inchalik pareelb'aal q'iij.7Re' i wuquub' chi q'ab' i trigo chiqiij ma' xta kiwach xkik'ux b'ila' i koq wuquub' chi q'ab' i trigo q'e' holohaq wilik kiwach.
Eh xna'lojik reh i reey, xukoj rehtaal chi xa xohk'risanik i rub'an.
8Noq xsaq'ik chi junwaar i reey xan tz'irik chik wach. Ruum i re', xutaq'aaj taqe ruk'amariik chu'nchel i aj q'iij, je' wo' taqe i wilik kina'ojb'al wilkeeb' chupaam i tinamit Egipto. Eh xuk'utjaaj keh chu'nchel i xrilow paruwiriik, xa re' la', ma' jino'q wo' keh xch'ob' wik rub'ehel chib'ih i ruq'or.9Eh re' ink'amwik kib'eeh i kiye'wik ruhaa' pan kulk i reey je' wili xuq'or reh:
Re' hin ink'ulik panuk'ux i yiib' wach nub'anam chaloq.
10Re' noq xchalik ak'aah chi qanaah, re' hin, re' i k'amal naq kib'eeh i kiyej-anik aakaxlanwi'k, re' noq xoj ayeew pan q'ab' i k'amal kib'eeh soldado, eh xojrikoj pantz'ilom.11Eh pan jinaj chaq'ab' wilik i xwilow i hin panuwiriik, eh je' wo' hoq ink'amwik naq kib'eeh i kiyej-anik kaxlanwi'k, reh reh wach i xqilow, eh reh reh wo' wach i ruq'or, inki.12Eh jinaj wo' wilkooj wii' pantz'ilom ruuk' jinaj i k'ijool aj hebreo José rub'ihnaal rumoso ink'amwik kib'eeh i soldado. Re' hoj xqak'uhtaaj reh i xqilow pan qawiriik, re' reh xuch'ob' rub'ehel qeh chib'ih i ruq'or.13Eh nik' wach i xuq'or qeh je' wo' re' xooj eloq wach, re' hin xuq'or weh chi naa wo' chik wokiik panukamaj, xi nokik wo' hoq. Re' wuch'ihil xuq'or reh chi naa rut'uyub'jiik ju' chee', xt'uyub'jik wo' hoq, inki.
14Noq xrib'iraj chi je' re' i reey jumehq'iil xutaq'aaj rehtesjiik i José pantz'ilom. Re' i José xub'an reje chii' i naah, xujal reje ruso', xooj ruuk' i reey.15Je' wili i xq'orarik reh ruum i reey:
Re' hin wilik i xwilow panuwiriik, eh ma' awach ta inch'ob'wik rub'ehel weh chib'ih iraaj ruq'orom. Re' hin xb'iraj rib'iral chi noq ink'utjik aweh aha' wilik inilarik pan wirik inach'ob' b'ila' rub'ehel chib'ih iraaj ruq'orom, i nuchjik ruum i reey.
16Hoo' korik, xa re' la' ma' re' tee hin kinch'ob' wik rub'ehel.
Re' hat re' QaJaaw Dios neench'ob'wik rub'ehel aweh chib'ih iraaj ruq'orom aha' wilik inawil panawiriik, inki.
17Re' reey je' wili i xuq'or reh i José:
Re' hin xwilow panuwiriik chi pa'alkiin chik chi chii' i nim ha' Nilo.
18Eh chupaam i nim ha' re' re' wuquub' b'ila' ixoq wakax xi elik chaloq xiik'naah kiq'ina'iil q'e' holohaq, xi kahnik i koq chi sik'ij kiwa' panch'ahn chi chii' i nim ha'.19Eh wuquub' b'ila' wo' chik ixoq wakax xam cho chikiij xi elik cho panim ha', b'aaq b'aaq taqe, eh q'e' yiib' kiwach. Ma' jank'al ta inwilow kiwach i b'aaq laj wakax je' rukab' i re' ayu' Egipto.20Re' taqe i b'aaq b'aaq laj ixoq wakax re' re' xkik'ux b'ila' chik inche i koq i wuquub' chi q'ina' laj ixoq wakax q'e' holohaq.21Noq kik'uxum chik i koq i wakax re' re', xama' nk'utinik ta wo' hoq, ruum xab'aaq wo' xi kahnik, xa je' wo' rukab' i pampeet. Chupaam i jumehq' re' re' xwik'raaj wiib'.
22Eh chi riij i re' wilik wo' chik i xwil wach panuwiriik, juniwal b'ila' chik inchel i trigo xwilow wach, wuquub' i q'ab', yohb'aal wach i kiwach q'e' holohaq.23Eh chinaah i juniwal chi trigo re' re' jumehq'iil wo' chik xtoxlinik chaloq i wuquub' chi q'ab' xa chiqiij chik taqe, k'ahtinaq ruum i teew inchalik pareelb'aal q'iij.24Re' taqe i wuquub' chi q'ab' trigo chiqiij, ma' xta kiwach, xkik'ux i koq i wuquub' chi q'ab' trigo wilik kiwach q'e' holohaq noq xwilow. Re' hin nuk'utjaaj keh chu'nchel taqe aj q'iij ma' jino'q keh ixch'ob'wik rub'ehel weh chib'ih i ruq'or, inki.
25Re' José je' wili ruchaq'weesjiik i reey xub'an:
Re' i kiib' i xawil wach panawiriik eliik wach i ruq'or. Re' Dios ruuk' i re', xuk'uhtaaj aweh chib'ih i naa rub'anam.
26Re' i wuquub' chi ixoq wakax q'e' holohaq. Iraaj ruq'orom chi re' i wuquub' haab', re' i wuquub' chi q'ab' i trigo q'e' holohaq, je' wo' re' i ruq'or. Xa jinaj wach i ruq'or i xawil wach panawiriik.27Eh re' i wuquub' chi ixoq wakax b'aaq b'aaq taqe, re' i xi elik cho chikiij panha' taqe i wuquub' chi q'ina' laj ixoq wakax, iraaj ruq'orom chi re' wuquub' haab', je' wo' re' i ruq'or i wuquub' chi q'ab' i trigo chiqiij, k'ahtinaq taqe ruum i q'iij, re' taqe re', re' i wuquub' haab' chi wi'jaleel i ruq'or.28Je' wo' rukab' i xnuq'or aweh, chi re' Dios, ruuk' i re' xuk'uhtaaj chaaweh chib'ih i naa rub'anam.29Peet naa rik'iik i wuquub' haab' chi suq naa qawihiik naa ruwihiik qawa' qahaa' chi manlik. Ayu' chupaam chu'nchel i ruyuq'ul i Egipto.30Eh chi riij i re', naa ruk'ulariik i wuquub' haab' chi runimaal wi'jaleel, ma' awach ta chik naa ruwihiik ruwa' ruhaa', je' rukab' i xwihik cho pampeet paruyuq'ul i Egipto, ruum re' i runimaal wi'jaleel naa rujot'wiik reh chu'nchel i tinamit ayu'.31Chupaam taqe q'iij re' re', xti yohb'aal wach i wi'jaleel naa ruwihiik, ni xata chik naa ruwihiik k'isinoq rehtalil i suq atoob' naa ruwihiik pampeet.32Re' hat qajaa reey ka'pech i xohk'risanik xa a'n eh eliik wach i ruq'or, ruum re' Dios ruyejaam chik cho wach chi je' re' i naa rub'anam. Eh naa rub'anam chi jumehq'iil.
33Ruum aj re', ma' xta naq reet chi neenasik' jino'q i winaq xti wilik runa'ojb'al reh chi re' reh neenkahnik chi rilariik i nimlaj tinamit wili.34Re' hat reey je' wili i cha a'n: Chapab'aa' ju'jun-oq ajaab'ees chinaah i ju'jun chi tinamit, reh chi neenkimol kok' taq-oq ruuk' i kiwach taqe i tik naa reliik chuwach i wuquub' haab', re' noq konaa ruwihiik taqe i suq atoob'.35Eh chuwach i wuquub' haab' noq konaa ruwihiik i suq atoob' neenkimol i wach i trigo, eh neenataq'aaj rucha'jaljiik i hat. Ar neenkimol chupaam i ju'jun chi tinamit reh chi neen wihik kiwa' i tinamit na'chub'an.36Re' i trigo naa rumoliik ruch'ihil chu'nchel i wach i tik. Naa rukamaniik chuwach i wuquub' haab' na' wih-oq i runimaal wi'jaleel. Re' taqe re' naa kik'uxum i tinamit reh chi ma' nee ta kikimik ruum wi'jaleel nik' nimaal wilkeeb' ayu' chupaam chu'nchel i ruyuq'ul i Egipto, inki José. Re' José xkahnik chi ajaab'esil chinaah i tinamit Egipto
37Re' reey ruch'ihil taqe i kikamanik ruuk' xuk'ul kik'ux aha' wilik i xuq'or i José.38Re' reey je' wili i xuq'or keh i kikamanik ruuk':
Re' hoj ma' jaruuj chik neenqareq jino'q i winaq je' rukab' i wili, ruum re' i winaq wili xti wilik i Ruxlab'al i Dios ruuk', inki.
39Eh je' wili xuq'or reh i José:
Re' hat ma' xta chik jino'q i xti wilik runa'ojb'al chawach, ruum re' Dios inye'wik aweh chi naab'jik taqe na'ojb'al re' re'.
40Eh re' hat naa akahniik chi ajaab'esil wuuk' panupaat i nub'an wii' taaq'anik. Re' hat naa akahniik chi taaq'anik chinaah i wilkeeb' ayu'. Eh je' wo' chikinaah chu'nchel i nutinamiit. Xa re' wo' hin naa ruwihiik wajaawriik cha naah.
41Re' hat xatnupaab'aa' chik chi ajaab'ees chikinaah chu'nchel i nutinamiit, nuchopom naah ayu' paruyuq'ul i Egipto, inki.
42Eh noq xuq'or i je' re' i reey xresaj chaloq i rulopq'aaq' chi ju' q'ab', re' i tz'ihb'amaj wii' i rub'ihnaal xukoj ju' q'ab' i José. Eh jumehq'iil xuq'or chi xkojarik ru holohik laj so', re' ruuk' i lino, eh chi xkojarik jinaj i uuh chi ralaq, re' ruuk' i xti manlik oro.43Re' reey xub'esaj pan kareta i José, xam reje chi riij i rukareta i reey eh xuq'or keh i tinamit chi kow naakik'erem kichii' chuwach i José chi je' wili: Chateh taq i rub'eeh, chaxuk'aa' taq awiib' chuwach, inki taqe. Je' aj re' noq re' reey xukanaa' i José chi ajaab'esil chinaah chu'nchel i rutinamiit Egipto.
44Re' reey je' wili i xuq'or reh i José:
Atoob' ta re' hin i reey, chupaam chu'nchel i nutinamiit ayu' Egipto ma' xtaj i naa rub'aan k'isinoq wila' ma' xaq'or i hat chi naa rub'aan, inki.
45Re' reey xukoj rukab' b'ih i José, Zafnat-panea chik i xukoj reh. Eh xub'an kaxáro reh ruuk' jinaj ixoq Asenat, rixq'uun i Potifera i k'amal b'eeh aj tiij wilik chupaam i tinamit On. Je' aj re' noq xkahnik i José chi taaq'anik chinaah chu'nchel i tinamit Egipto.
46Re' José lajeeb' ru ka'winaq haab' i wilik reh noq xk'amarik reje chuwach i reey.
Chi riij i re' xelik cho ruuk' i reey, xooj rub'ehuj paam taqe i ju'jun chi tinamit.
47Eh chupaam i wuquub' haab' re' re' noq komajaa' ta chih wi'jaleel yohb'aal wach xiwachinik taqe i tik mu'uun.48Re' José xutaq'aaj rumolariik i trigo xelik chuwach i wuquub' haab' re' re'. Eh yohb'aal wach xumol cho wach chupaam taqe i ju'jun chi tinamit, xumol cho kiwach aha' xi elik cho wii' taqe i tik mu'uun.49Re' José yohb'aal wach i trigo xumol, xa je' chik rukab' noq kituhb'ik i saniib' chi chii' palaw. Xa xukanaa' wo' rupajariik, ruum xsahchik ruuk' i rajaljiik.
50Eh noq komajaa' intohq'ik i wuquub' haab' chi runimaal wi'jaleel, re' José ki'ib' i rak'uun x-aasjik ruuk' i rehk'een Asenat, rixq'uun i Potifera k'amal b'eeh aj tiij chupaam i tinamit On.51Re' peet rak'uun i José Manasés i rub'ihnaal xukoj, je' wili i xuq'or: Yu'naak aj re', re' Dios x-eesanik panuk'ux i ti' k'axik xnuk'ul, eh xresaj wo' panuk'ux taqe awach weh, inki.52Re' i rukab' i rak'uun x-aasjik, Efraín i rub'ihnaal xukoj, eh je' wili i xuq'or: Yu'naak aj re', xuyeew q'ab' i Dios chi xwihik wak'uun chupaam i ye'aab' wili aha' nuk'ulum wii' i ti' k'axik, inki.
53Eh xik'ik i wuquub' haab' chi ma' x-ilarik ta k'isinoq wach i wi'jaleel chupaam chu'nchel i ruyuq'ul i Egipto.54Eh xtohq'ik aj re' i wuquub' haab' chi wi'jaleel, je' wo' rukab' i xuq'or cho pampeet i José. Eh xwihik i runimaal wi'jaleel junsuut i tinamit wach ak'al. Ach wo' re' chupaam i ruyuq'ul i Egipto ma' xwihik ta wi'jaleel, ruum xmolarik wach chib'ih jariik i xk'uxarik.55Noq xchalik i wi'jaleel chikinaah i aj Egipto xooj kipahqaaj ki trigo reh i kireey. Eh re' reey je' wili i xuq'or keh chu'nchel i rutinamiit Egipto: Hiy taq cha pahqaaj reh i José chib'ih taq i naa a'nam, aha' wilik i nee taq i ruq'or aweh, re' taq i re' neena a'n, inki.
56Eh noq xchalik i runimaal wi'jaleel chupaam chu'nchel i rutinamiit i Egipto, re' José xuteh taqe chaloq i ye'aab' rumolom wii' taqe i trigo reh chi xuk'ayej keh i tinamit. Eh rajlaal q'iij ma' k'isiin chik i uhtik wach i rub'an i wi'jaleel.57Eh chu'nchel i tinamit aha' xb'aan wii' i wi'jaleel xiooj k'oloq pan tinamit Egipto chi loq'ariik ki trigo ruuk' i José, ruum chi junsuut i tinamit wach ak'al xwihik i runimaal wi'jaleel. Re' taqe i ras i José xiooj ar Egipto
1Re' Jacob xrib'iraj rib'iral chi wilik i trigo pan tinamit Egipto, je' wili i xuq'or keh taqe i rak'uun: ¿Chib'ih reet noq xak'ul taq inawil awiib' chawach?2Re' hin xkiq'or weh chi wilik i trigo pan tinamit Egipto. Hiy taq ar chaloq' taq cho qatrigo, reh chi ma' nee ta qoh kimik ruum wi'jaleel, inki.
3Eh chi riij i re' lajeeb' wo' keh i ras i José xiooj chi loq'ariik ki trigo ar Egipto.4Xa re' la' re' Jacob ma' xuyeew ta q'ab' chi xooj haa' i rak'uun Benjamín, re' i xti ruchaaq' i José ruum ma' chih inche ruk'ul chaloq i wak'uun, inki paruk'ux.5Re' i Jacob Israel i rukab' b'ih xiooj taqe i lajeeb' chi rak'uun chi kixilak taqe i xiooj chi loq'ariik i ki trigo ar Egipto, ruum chupaam taqe q'iij re' re' xwihik wo' wi'jaleel chupaam chu'nchel i ruyuq'ul i Canaán.
6Eh re' i José wilik chi ajaab'esil chinaah i tinamit Egipto chupaam taqe q'iij re' re'. Re' reh ink'ayinik ki trigo nik' nimaal i kiooj k'oloq ar chi loq'oj trigo. Eh noq xiooj k'oloq ruuk' taqe i ras, xkik'utzaa' qohoq i kinaah, korehtaal xponik kitz'a'j wach aak'al ruuk' i yejal kiwach.7Re' i José xunab'eej kiwach taqe i ras, xa re' la' re' reh je' tii chik ma' xunab'eej kiwach xub'an riib', eh ruuk' i kowlaj q'orik xupahqaaj keh chi je' wili:
¿Raaj taq i hat aha' taq ti chalik? inki.
Re' hoj paruyuq'ul i Canaán qoh chalik, xoj chalik ayu' chuloq'ariik i qatrigo, inki taqe.
8Re' José reh xunab'eej kiwach taqe i ras, eh re' keh ma' xkinab'eej ta k'isinoq wach i kichaaq'.9Chi riij i re', xk'ulik paruk'ux i José aha' wilik i xrilow paruwiriik chikiij taqe i ras, je' wili i xuq'or keh:
¿Raaj taq i hat chib'ih taq aab'eeh chalik a'an? Xa hat oon taq tahal reh i ¿chib'ih i k'axik k'ahchi' ruk'ulariik chupaam i tinamit wili? inki.
10Ma' chih taj jaaw, re' hoj qeht'al chi q'e' nim awajaawriik chi qawach, re' hoj xa chi loq'ariik k'isinoq qatrigo xoj chalik reh chi neen qa'an qawa'.11Re' hoj xa jinaj chi winaq i qajaaw eh korik wach qak'ux chiquncheel, ma' jank'al ta nqa'an i tahooj je' rukab' inaq'or, inki taqe.
12Re' José je' wili i chaq'wik xub'an:
Ma' korik ta taq inaq'or, re' taq i hat xa hat taq tahal reh chib'ih i k'axik k'ahchi' ruk'ulariik chupaam i tinamit ayu', inki wo' chik.
13Re' taqe i ras je' wili chaq'wik xkian: Re' hoj, hoj kab'laj chi qiib' xa jinaj chi winaq i qajaaw. Ar hoj patim paruyuq'ul i Canaán. Re' qachaaq' xkahnik cho ruuk' i qajaaw pampaat, eh re' chik i qachaaq' jinaj, najtir i nelik chi qaxilak, inki taqe.
14Eh re' José je' wili i xuq'or:
Re' hin i nuq'or wo' taq chik aweh chi xa hat taq tahool.
15Ruuk' i wili naa qanaab'eem mi korik taq inaq'or, re' hin parub'ihnaal i reey i nuq'or taq aweh i korik chi ma' nee ta taq ti elik reje chupaam i tinamit wili wila' ma' xataq'aaj taq ruk'amariik aachaaq' taq inaq'or.16Neerub'an chi neenooj jino'q taq aweh i hat chuk'amariik, eh re' taq i hat naa pee taq akahniik pantz'ilom. Ko ar aj neenqilow re' mi korik taq i k'ahchi' aq'orom, wila' ma' korik taq inaq'or parub'ihnaal i reey neenuq'or taq aweh i korik chi xa hat taq tahal reh i tinamit wili, inki.
17Re' reh ixib' q'iij xuyeew taqe pantz'ilom taqe re'.18Xa re' la' paroox q'iij je' wili i xuq'or keh:
Re' hin inuyohleej i Dios, je' taq wili i cha a'n reh chi neenko'ljik riij taq aak'achariik:
19Wila' korik taq aweh chi korik taq wach ak'ux cha kanaa' taq jino'q awuch'ihil pantz'ilom, eh re' taq i hat chaloq' taq reje atrigo, nee taq i nak'am reje panatinamiit reh chi neenkian kiwa' taq i awach aweh.20Eh chak'am taq cho weh chi jumehq'iil aachaaq', ko ar neenqilow mi korik taq i xaq'or. Wila' ma' korik taq i xaq'or naa taq akanteesjiik, ki uchjik.
Re' keh xkik'ulaa' aha' wilik i xq'orarik keh.
21Eh re' keh je' wili i xkiq'or chikiwach:
Xti korik wo' hoq chi ma' holohik ta xoj b'anik reh i qachaaq' jinaj, ruum ma' xqanimaj ta reh noq xuq'or qeh chi naa naq qaketelaam wach, atoob' ta xqilow wo' naq chi q'e' ti' ruk'ux. Ruum i re', k'ahchi' qak'ulum i ti' k'axik wili yu'naak, inki taqe.
22Re' Rubén i jinaj chi kixilak je' wili xuq'or:
Re' hin xnuq'or wo' naq taq aweh chi ma' chih taq awuchej i qachaaq' re' re', xa re' la' re' taq i hat ma' xanimaj ta taq weh. Yu'naak aj re', naa qatojom wach i rukimiik, inki.
23Re' keh ma' xkikoj ta rehtaal chi k'ahchi' rureqem chi riij i José aha' wilik i xkiq'or, ruum ko wilik jalal ruq'oral noq xub'an ruk'utaaj kuuk'.24Re' José xelik reje kuuk', xooj rub'an roq'iim pareh, eh noq xsutinik chaloq aha' wilkeeb' wii' xub'an chik kiq'orob'jiik chi korik. Eh xresaj iloq i Simeón chi kixilak xb'ak'arik i q'ab' chi riij chikiwach.25Chi riij i re', re' José xuq'or chi xhamarik chi trigo i kikoxtaal, eh chi suutjoq chaloq i kitumiin chi ye'aroq chaloq keh pan kikoxtaal chi kiju'junaal. Eh chi ye'aroq kiwa' reh kib'eeh, je' wo' re' i xb'aan cho keh.26Re' keh xkikoj chaloq i ki trigo chi riij i kib'uruux, xi elik cho Egipto.
27Noq xi ponik chupaam i ye'aab' xi wirik wii' jinaj keh xuteh naah i rukoxtaal reh chi xuyeew ruwa' i rub'uuruux, eh i rilow wilik chi chii' i rukoxtaal i rutumiin xutoj naq wii' i trigo.28Eh noq xrilow chi je' re', je' wili i xuq'or keh i ruch'ihil:
K'oloq taq awilow i xnureq, xkisutej cho weh i tumiin xnutoj naq wii' i nutrigo wilik panukoxtaal.
Eh ma' k'isiin ta xiyo'jik chikuncheel, je' wili xkiq'or:
¿Chib'ih i xub'an cho quuk' i Dios chi je' wili? inki taqe.
29Noq xi ponik Canaán xkik'utjaaj reh i kajaaw Jacob chu'nchel chib'ih jariik i xkik'ul, je' wili xkiq'or reh:
30Re' winaq wilik chi ajaab'esil chinaah i tinamit Egipto q'e' kow xojruq'o'reej, eh xuq'or qeh chi xa hoj ponoq tahal reh i rutinamiit.31Eh re' hoj xqaq'or reh chi korik wach qak'ux chi ma' jank'al ta nqa'an i tahooj je' rukab' i xuq'or qeh.32Xqaq'or wo' reh chi hoj kab'laj chi qiib' eh hoj rak'uun i jinaj chi ajaab'ees chi jinaj i qachaaq' najtir i nelik chi qaxilak, eh chi re' i xti chaaq'b'ees xkahnik awuuk' ayu' Canaán.33Re' reh je' wili i xuq'or qeh: Ruuk' i wili neenunab'eej mi korik taq aweh chi korik taq wach ak'ux, cha kanaa' taq jino'q taq aweh i hat ayu', re' taq i hat nee nak'am taq reje kok' taq-oq atrigo, reh chi nee taq inki a'n kiwa' taq i awach aweh panapaat.34Eh xti chak'am taq cho weh aachaaq' reh chi neenunimaj chi korik taq wach ak'ux, eh chi korik chi ma' hat ta taq tahool. Chi je' re' neenwesaj reje pantz'ilom i jinaj taq aweh i hat, re' taq i hat nee wo' taq tib'ehik chupaam i tinamit wili chi ma' xta neentz'a'inik taq aweh, inki qeh, inki taqe.
35Eh noq xkesaj i trigo pan kikoxtaal chi kiju'junaal inkilow wilik wo' hoq ma' najt ta chii' kikoxtaal i kitumiin pankok' koxtaal, re' ixkitoj naq wii' i trigo. Noq xkilow chi je' re', ma' k'isiin ta xiyo'jik i keh, je' wo' hoq i kajaaw.
36Re' Jacob je' wili i xuq'or keh i rak'uun:
Re' taq i hat k'ahchi' taq kiin akanaam chi ma' xta wak'uun, re' José najtir i nelik chi qaxilak, je' wo' hoq i Simeón, xaq'eb' wo' taq chik chaloq. Eh yu'naak inawaaj wo' chik taq aq'uchum weh i Benjamín, eh re' i naa rutiib'iik ruk'ux, re' hin, inki.
37Chalik i Rubén je' wili i xuq'or reh i rajaaw:
Jaaw cha taq'aaj i Benjamín, re' hin nee kincha'jinik reh, re' hin nee wo' chik ink'ulik nuq'asaj aweh. Eh wila' ma' xnuk'am chik chaaweh i Benjamín neerub'an chi nee nakansaj kab'chel i wak'uun, inki.
38Re' Jacob je' wili i chaq'wik xub'an:
Re' wak'uun Benjamín, ma' jaruuj taq neenutaq'aaj chawiij, re' i ras José, kamnaq wo' hoq, ach wo' re' reh wilik chi nuwach. Eh raaj chib'ih-oq i xuk'ul taq cho chawach chupaam taq aab'eeh, chib'ih taq i neena a'n, nee taq inkahnik pananaah wila' xin kimik ruum i ruti'kiil nuk'ux, ruum re' hin, xa hin wo' chik rijib', inki. Re' Benjamín xk'amarik reje Egipto kuum i ras
1Re' i wi'jaleel ma' k'isiin ta x-uhtik wach parutinamitaal i Canaán.2Eh noq xkuxik kitz'apam wach i trigo nik' nimaal i xponik kiloq' Egipto, re' Jacob je' wo' chik wili i xuq'or keh i rak'uun:
Yu'naak, hiy wo' taq chik Egipto chi loq'ariik k'isinoq qatrigo, inki.
3Re' Judá je' wili ruchaq'weesjiik i rajaaw xub'an:
Re' winaq wilik chi ajaab'esil ar, je' wili i xuq'or qeh: Re' hin xti korik taq i nuq'or aweh, wila' ma' xak'am taq cho weh aachaaq' taq inaq'or, matchalik taq chik wuuk' ayu', inki.
4Je' re' noq wila' xataq'aaj chiqiij i qachaaq' nee wo' chik qoh ooj chuloq'ariik i trigo.5Eh raaj wila' ma' naa ataq'aam chiqiij, ma' nee ta qohooj, ruum re' winaq wilik chi ajaab'esil ar, je' wili xuq'or qeh: Wila' ma' xak'am taq cho weh ayu' aachaaq', matchalik taq chik ayu', inki.
6Re' Jacob Israel i rukab' b'ih je' wili i xuq'or keh i rak'uun:
¿Eh chib'ih reet noq ma' k'isiin yib'kiil wach taq k'ahchi' ab'aniik weh? ¿Chib'ih reet noq xaq'or taq i koq reh i winaq re' re' chi jinaj taq chik aachaaq' xakanaa' kahnoq? inki.
7Re' keh je' wili i chaq'wik xkian:
Re' hoj ma' xata nqaaj, k'ih pech xupahqaaj qeh chib'ih qa'nam, eh mi wilik awach qeh, ruum aj re', xqaq'or reh. Eh xupahqaaj wo' qeh chi je' wili: ¿Mi kok'achlik taq awajaaw, mi ko wilik taq chik jino'q achaaq'? inki. Re' hoj ma' xta chik i xqa'an, xa re' wo' chi xqaq'or i korik, ruum ma' qeht'al ta naq chi naa ruq'orom qeh chi naa qak'amam reje i qachaaq' ruuk' ar, inki taqe.
8Re' Judá je' wili i xuq'or reh i rajaaw Israel:
Wila' inawaaj chi ma' nee qoh kimik, cha taq'aaj chiqiij i qachaaq', re' hin nee kincha'jinik reh. Chi je' re', nee wo' chik qoh ooj chi loq'ariik i trigo, chi je' re' ma' nee ta tikimik i hat ruum awa' eh ma' nee ta wo' qoh kimik i hoj, ni xata re' taqe i qak'uun qixq'uun nee kikimiik.
9Re' hin wilik nunaah ruuk' wila' chib'ih i xuk'ul, wuuk' wo' hin neenayejaa' wila' chib'ih i xuk'ul. Eh wila' ma' xk'ulik nuq'asaj aweh i qachaaq' panunaah nee nakoj chi jumpech chib'ih jariik i nee ruk'ul.10Eh wi ta ma' k'ahchi' qachamam qiib' xoj ponik naq chik ka'pech-oq chi loq'ariik eh xooj k'ulik naq chik, inki.
11Re' i kajaaw je' wili i chaq'wik xub'an:
Ma' xta ruuchjiik, xa re' wo' naa chi neenooj, xa re' la' nee taq inasiij ponoq chib'ih reh i winaq wilik chi ajaab'esil ar. Chak'am taq reje reh panakoxtaal k'isinoq i suq atoob' i nelik panqatinamiit ayu', k'isinoq i ha' laj iq'oom k'isinoq ruriis kaab', k'isinoq ink'ohnik laj iq'oom k'isinoq rumirra, k'isinoq i kielik chupaam inaq' i kiwach i chee' q'e' suq, je' wo' hoq i almendro.
12Eh ki'ib' chik chi je' k'ihaal i tumiin xak'am taq reje pampeet, chak'am taq reje yu'naak. Eh chaq'asaj taq reh ruuk' aq'ab' i tumiin xusutej taq chaaweh panakoxtaal ruum xa rusahchiik-oq xub'an wii'.13Je' re' noq chak'am taq reje achaaq' Benjamín, hiy wo' chik taq ruuk' i winaq re' re' i wilik chi ajaab'esil Egipto.14Re' ta naq i QaJaaw Dios nim rajaawriik neen ketelinik taq awach reh chi nee inehteesjik taq chaaweh aawas jinaj. Je' wo' Benjamín ma' chii ruk'ul chaloq. Eh wi chih wo' xuk'ul, ma' xta ruuchjiik nee wo' naa kinkahnik chi ma' xta chik wak'uun chi jumpech, inki i Jacob.
15Eh re' taqe i rak'uun i Jacob xkik'am wo' reje aha' wilik taqe i xooj kisiij, xkik'am wo' reje i tumiin ki'ib' chi je' k'ihaal i xkik'am reje pampeet, xkik'am wo' reje chikiij i kichaaq' Benjamín, xiooj wo' chik loq'ol trigo Egipto, eh xi ponik chuwach i José.16Xrilow i José chi kuch'ihil i Benjamín noq xi ponik taqe i ras, je' wili i xuq'or reh incha'jinik reh i chib'ih reh wilik parupaat.
Chak'am taqe reje i winaq wili panupaat, nee nakansaj jino'q ixoq wakax, eh neenayejaa' chi k'uxb'al qawa', ruum re' keh naa kianam kiwa' wuuk' kab'lajora, inki.
17Eh re' incha'jinik reh i rupaat xub'an wo' hoq i xq'orarik reh ruum i José. Xuk'am wo' taqe reje i winaq.18Re' keh xiyo'jik, ruum ar xi k'amarik reje parupaat i José, je' wili i xkiq'or chikiwach:
Re' wili xa b'amb'al inki a'n qeh, re' re' ruum i tumiin xkisutej wo' chik reje qeh junriim xoj kik'am chaayu'. Re' re' wilik i naa kianam qeh neena qohkiyeew pankowlaj kamanik je' rukab' imb'aan keh i k'ayimaj taqe pankowlaj kamanik, je' wo' re' i naa kianam reh taqe i qab'uuruux, inki taqe.
19Noq xi ponik ma' najt ta ruuk' i ru puertahiil i rupaat i José, xkijil i koq kiib' ruuk' incha'jinik reh i paat,20je' wili i xkiq'or reh:
Jaaw re' hoj korik wo' hoq chi xoj k'ulik ayu' junriim loq'ol qatrigo.
21Xa re' la' noq xoj ponik chupaam i ye'aab' aha' xoj wirik poo wii' xqateh chii' i qakoxtaal, eh chi qaju'junaal xqareq i tumiin ma' naj ta chi chii' i qakoxtaal. Eh re' tumiin manlik wach noq xqareq. Ruum aj re', xqak'am cho yu'naak reh chi naaqasutem.22Eh pareh wo' xqak'am chaloq i naa qaloq'om reje wii' i qatrigo yu'naak. Re' hoj ma' qeht'al taj awach chik ye'wik reje reh pan qakoxtaal i qatumiin xqak'am cho pampeet.
23Re' incha'jinik reh i wilik parupaat i José je' wili i xuq'or keh:
Re' taq i hat maayohb'isaj taq awiib' ruum i re', noq iraaj re' taq aaDios inanimaj, eh re' wo' i ruDios taq awajaaw xye'wik taq panakoxtaal i tumiin re' re', ruum re' hin xnuk'ul i tumiin re' re' xatoj taq wii' i trigo.
Eh re' incha'jinik reh i chib'ih reh parupaat i José xresaj cho pantz'ilom i Simeón eh xuyeew chi kixilak.
24Eh chi riij i re' xuk'am taqe reje parupaat i José chi kunchelaal, xuyeew kihaa' tz'ajb'al kooq, eh xuyeew wo' ruwa' i kib'uruux.25Re' taqe i rak'uun i Jacob xkesaj chaloq aha' wilik i naakisihim reh i José, eh xkuy-eej i José chi naa ruponiik kab'lajora, ruum xkinab'eej chi ruuk' naa kianam kiwa' reh kab'lajora.
26Eh noq xponik i José pampaat xkiq'asaj reh aha' wilik i xkisiij reh, re' i xkik'am reje, eh xkik'utzaa' qohoq i kinaah korehtaal xkireq wach aak'al ruuk' i yejal kiwach.27Re' José xupahqaaj keh chi je' wili:
¿Mi suq taq ak'ux? ¿eh mi suq ruk'ux taq awajaaw, re' i k'isa maam xaq'or taq rib'iral weh junriim? ¿Mi kok'achlik wo' tii? inki.
28Re' keh xkiyeew i koq ruloq'il i José je' wili ruchaq'weesjiik xkian:
Jaaw rint'ioos aweh inapahqaaj qeh, re' hoj suq qak'ux, je' wo' hoq i qajaaw suq wo' ruk'ux, eh kok'achlik wo' hoq, inki taqe.
29Eh re' José xtz'ehtanik reje chi junsuut, i rilow wilik chi kixilak i Benjamín, re' i xti ruchaaq' jinaj kituut kajaaw ruuk' je' wili i xuq'or keh:
¿Mi re' wili taq aachaaq' inaq'or weh junriim? inki.
Eh je' wili i xuq'or reh: Re' Dios toob'inoq aweh hay, hat wak'uun noq wilkaat, inki reh.
30Re' José ma' k'isiin ta xsuuqb'ik ruk'ux noq xrilow wach i ruchaaq', xchalik roq'iim. Eh xelik reje chi kixilak, xokik i koq paruwarb'al, ar xponik ruch'ikaa' ruk'ux chi oq'ik.31Eh noq xooj tz'irlojoq i roq'iim xutz'aj i wach xelik chaloq, chalik wo' chik kuuk' i ras, je' wili i xuq'or reh i rumoso: Yu'naak chak'am chaloq i wi'k ha', inki reh.
32Re' José tokoom mexa wo' xye'arik wii' ruwa'. Eh re' taqe i rak'uun i Jacob kore' xiooj k'oloq chinaah wo' tokoom mexa, xye'arik kiwa'. Re' taqe i aj Egipto chinaah i tokoom mexa xkian kiwa', ruum ma' inye'arik ta q'ab' keh chinki a'n kiwa' chi kixilak i aj hebreo.33Eh re' José noq xuyeew kitzunaab' taqe i re', peet xuyeew rutzunaab' i aasb'ees, tuslik xuyeew reje kitzunaab', re' q'oreel i kihab'ul kopan tz'apaab' wach xye'arik reh i xti chaaq'b'ees, re' taqe keh ma' k'isiin ta xsahchik kik'ux noq xkilow chi je' re', xak'ul chik inkilow panaq'kiwach.34Re' José xuyeew k'uxb'al kiwa', re' wo' ruuk' i xuk'ux i reh nah rumexa i xuyeew keh, eh re' Benjamín xti k'ih i xuyeew reh. Re' i José ruch'ihil taqe i ras jinaj xkian wii' kiwa', eh ma' k'isiin ta xsuuqb'ik kik'ux. Re' rukulk b'amb'al ruhaa' i José
1Re' José je' wili i xuq'or reh inilwik reh taqe i chib'ih wilik reh parupaat:
Yu'naak chanujisaj reje chi trigo i kikoxtaal taqe i winaq wili nik' pa' k'ihaal i neenkian ruk'amariik. Chayeew wo' reje pan kikoxtaal chi kiju'junaal i kitumiin xkitoj wii' i trigo.
2Eh chi chii' qohoq i rukoxtaal i xti chaaq'b'ees nee nayeew reje i nukulk uuk'b'al nuhaa' plata ruyej-aal, nee wo' nayeew reje ar i tumiin xutoj wii' i trigo, inki.
Re' inilwik reh i chib'ih reh i José xub'an wo' hoq i xq'orarik reh.
3Eh noq xkutwik chaloq i ruch'aab' i q'iij, re' José xuyeew q'ab' chi xi chalik taqe i ras, xkik'am chaloq i kib'uruux.4Noq xakomajaa' wo' najt inkikanaa' i tinamit, re' José je' wili i xuq'or reh incha'jinik i chib'ih reh:
Hiy taqe chareq wach b'eeh i winaq re' re'. Noq nee taqe nareq je' wili i neenaq'or keh: Re' José i nupatroon je' wili i xuq'or chaloq: ¿Chib'ih reet noq yiib' wach na'ojb'al xkitoj wii' weh otob'il xnub'an keh? ¿Chib'ih reet noq xkelq'aaj reje i nukulk uuk'b'al nuhaa' re' ruuk' i plata?
5Re' re', re' i rukoj chi uuk'b'al ruhaa', eh ruq'ijb'aal i nupatroon ma' holohik ta taq ixa a'n chaloq tiko'q taq keh, inki.
6Eh re' inilwik reh i chib'ih reh i José xureq wach b'eeh taqe winaq re' re' xuq'or wo' keh i xq'orarik reje reh.7Re' keh je' wili i chaq'wik xkian:
¿Chib'ih reet noq inaq'or qeh i je' re' i hat jaaw? Re' hoj ma' jaruuj neen qa'an aha' wilik inaq'or.
8Re' hoj xojsutinik chaloq ko Canaán chi ruq'ahteesjiik i tumiin xqareq ma' najt ta chi chii' i qakoxtaal. ¿Eh nik' chik wach noq neenqelq'aaj chaloq i plata i oro parupaat apatroon?9Eh awach pa' uuk' neenkan chi qaxilak i kulk uuk'b'al ha' inaq'or jaaw, neerub'an chi nee nkanteesjik. Eh re' hoj, i hoj ruk'u'liil neerub'an chi nee qoh kahnik chi rumoso apatroon, inki taqe.
10Re' inilwik reh i chib'ih i wilik reh i José je' wili xuq'or:
Ma' xta reet neenb'aan je' rukab' taq i xaq'or, xa re' la' awach uuk' neenkan i kulk re' re' xa re' wo' reh neenkahnik chi mosohjik. Re' taq i hat, i hat taq ruk'u'liil nee taq ti kahnik chi ma' xta taq amahk.
11Jumehq'iil xkiqasaj i kikoxtaal chi riij i kib'uruux chi kiju'junaal, eh xkiteh lom i naah.12Re' inilwik reh i chib'ih reh i José xusik' paam i kikoxtaal chi kiju'junaal, xutoq'aa' reje ruuk' i aasb'ees korehtaal xooj k'oloq chusik'ariik ruuk' i chaaq'b'ees. Eh parukoxtaal i xti chaaq'b'ees Benjamín xooj rureq i kulk uuk'b'al ha'.13Eh noq xkilow chi je' re' taqe i ras, xkiweq i kiso' chikiij ruum i ruti'kiil kik'ux. Eh xkijosaj wo' chik i kihq chi riij i kib'uruux xi sutinik wo' chik cho pan tinamit.
14Eh re' Judá ruch'ihil taqe i ras i ruchaaq', noq xi ponik wo' chik parupaat i José ko ar wo' wilik i xkikanaa' cho wii'. Re' keh xkik'utzaa' qohoq i kinaah chuwach i José korehtaal xponik kireq wach aak'al ruuk' i yejal kiwach.15Je' wili i xq'orarik keh ruum i José:
¿Chib'ih reet noq ma' holohik ta taq xat b'anik? ¿Mi ma' aweht'al taq re' i hat chi re' hin wilik nuna'ojb'al, eh weht'al q'ijinik? inki.
16Eh re' Judá je' wili i ruchaq'weesjiik i José xub'an:
Jaaw re' hoj, xama' xta chik i neenqaq'or, ma' nee ta wo' chik i ruyee riib' chi neenqaq'or chi ma' xta qamahk, ruum re' Dios reht'al chik chi wilik qamahk. Je' re' noq awach uuk' xkan aakulk uuk'b'al ahaa' naa rukahniik chi mosohjik awuuk', eh je' wo' chiquncheel i hoj naa wo' qakahniik chi mosohjik awuuk', inki.
17Re' José je' wili kichaq'weesjiik xub'an:
Chawunchelaal ma' ruk'ul ta taq chi neetikahnik chi numoso. Re' naa rukahniik, xa re' wo' hoq awach uuk' xkan i kulk uuk'b'al nuhaa', eh chawunchelaal taq i hat neerub'an chi nee taq tiooj parupaat taq awajaaw, eh ma' xta taq nee ti uuchjik, inki. Re' Judá xupahqaaj rukuyb'al chi naa rutaq'ab'jiik reje i Benjamín
18Chi riij i re', re' Judá xujil i koq riib' ruuk' i José je' wili i xuq'or reh:
Jaaw cha kuy kinab'iraj tii, wilik inwaaj nuq'orom aweh xa panke'lik. Chakuy manchalik ak'aah wuuk', chi wee hin re' hat je' akab' i reey.
19Re' hat xapahqaaj qeh mi kok'achlik qajaaw, eh mi ko wilik chik jino'q qachaaq'.20Eh re' hoj xqaq'or aweh chi kok'achlik i qajaaw, eh k'isa maam chik chi korik, eh chi ko wilik wo' jinaj i qachaaq' komanlik, re' i rak'uun xwihik i qajaaw noq k'isa maam chik. Eh xqaq'or wo' aweh chi re' chaaq'b'ees re' re' q'e' najawjik wach ruum i qajaaw, ruum xa re' wo' chik i rak'uun re' re' xwihik ruuk' i xti rehk'een, re' ras jinaj kamnaq wo' hoq qohki aweh.21Re' hat xaq'or qeh chi naa qak'amam chaaweh i qachaaq' re' re', reh chi neenunab'eej wach tiki qeh.22Re' hoj xqaq'or aweh chi ma' ruyeew ta riib' chi nee rukanaa' chaloq i qajaaw, ruum wi xukanaa' chaloq neenkimik chee qajaaw ruum ruti'kiil ruk'ux, qohki aweh.23Xa re' la' re' hat xaq'or qeh chi je' wili, wila' ma' xak'am taq cho weh aachaaq' ma' naa ta chik taq kaatnuk'ulum reje ayu', tiki qeh.
24Eh noq xoj ponik ruuk' i wajaaw xqaq'or reh chu'nchel aha' wilik i xaq'or qeh i hat.25Chi riij i re', re' qajaaw je' wo' chik wili i xuq'or qeh: Yu'naak naa wo' taq chik awojiik loq'ol k'isinoq qatrigo ar Egipto, inki qeh.26Eh re' hoj je' wili i xqaq'or reh: Re' hoj ma' nee ta ruyee riib' chi nee qoh ooj wila' ma' xataq'aaj chiqiij i qachaaq', ruum wila' ma' xooj chiqiij i reh ma' nee ta ruyee riib' chi nee qoh ooj k'oloq ruuk' ajaab'ees wilik ar, qohki reh.27Re' qajaaw je' wili i xuq'or qeh: Re' taq i hat aweht'al taq chi re' i xti wehk'een xa ki'ib' wo' hoq i wak'uun xwihik ruuk'.28Re' jinaj hin rukanaam kahnoq, xa re' wo' rojiik ma' wilom ta chik wach chi jumpech. Xa re' wo' nuq'or i hin chi josq'laj chikop xerwik reh i ruti'jolal.29Wila' xak'am wo' chik taq reje i wak'uun wili i chaaq'b'ees, eh chib'ih-oq i xuk'ul taq cho chawach. Pananaah taq neenkahnik wila' xin kimik i hin ruum ruti'kiil nuk'ux, ruum re' hin xa hin wo' chik rijib', inki.
30Je' re' noq, re' qajaaw ma' k'isiin ta loq'il reh i qachaaq' Benjamín, eh wila' ma' xooj chik k'oloq haa' chiqiij, ma' k'isiin ta neentib'ik ruk'ux chi riij.31Re' qajaaw neenkimik wila' ma' xrilow chik wach i qachaaq'. Je' re' noq, re' hoj pan qanaah neenokik wila' xkimik i qajaaw ruum ruti'kiil ruk'ux chi riij i rak'uun, ruum re' reh mama' winaq chik chi korik.32Xanaah re', re' hin xnuq'or reh i wajaaw chi re' hin naa nucha'jiniik reh i nuchaaq' Benjamín. Eh je' wili xnuq'or reh: Neenakanaa' panunaah chi jumpech wila' ma' xnuq'asaj chik aweh aawak'uun, kinki reh.33Ruum aj re', re' hin i nupahqaaj nukuyb'al aweh chi chayeew q'ab' weh chi re' hin nee kinkahnik chi mosohjik awuuk' chi jilow i qachaaq'. Eh chayeew q'ab' reh chi neenooj taqe chi riij i ras naa kojiik.34Ruum re' hin ma' nwaaj ta chi nee kinsutinik reje ruuk' i wajaaw wila' ma' xnuk'am reje ak'un. Re' hin ma' nwaaj ta wilom i ti' k'axik nee ruk'ul i wajaaw ruum i ruti'kiil ruk'ux chi riij i rak'uun, inki reh. Re' José xuyeew riib' chi naab'jik keh i ras
1Re' José ma' rukuy ta naq chik i roq'iim chikiwach chu'nchel i wilkeeb' chi kamanik ruuk' ar. Ruum i re', je' wili i xuq'or keh: Eleen taq reje rij paat, inki. Eh ma' jino'q chik keh i raj kamanoom i wilkeeb' ar, noq xuq'or keh i ras chi re' reh i José.
2Eh chi riij i re', xutoq'aa' jinaj runimaal oq'ik xakow chik xuk'er chii', xkinab'eej chu'nchel i aj Egipto, xponik rib'iral ko aha' wilik cho chi taaq'anik i reey.3Re' José je' wo' chik wili i xuq'or keh i ras: Xti korik noq re' hin i José, ¿mi korik chi k'achlik i wajaaw? inki.
Re' taqe i ras xakib'arb'otik chik ruum kiyo'jiik noq wilkeeb' i koq chuwach, xama' nkian ta chik ruchaq'weesjiik.
4Eh re' José je' wili i xuq'or keh:
Chakuy chajil taq chaawiib' wuuk', inki.
Noq xkijil i koq kiib' ruuk' je' wili i xuq'or keh:
Re' i hin, i hin taq achaaq' re' i xinak'ayej taq chaloq Egipto.
5Xa re' la', re' hin i nupahqaaj taq otob'il aweh chi mantib'ik taq ak'ux, eh manchalik taq ak'aah chawach chi xinak'ayej taq chaa yu', ruum re' Dios xtaaq'anik cho weh chi peet reh chi naa nuko'leem riij i k'acharik.6Ruum yu'naak kore' ki'ib' haab' i wi'jaleel imb'aan chupaam taqe i tinamit, eh ko ho'oob' haab' chik i wi'jaleel naa ruwihiik. Eh atoob' ta tikaroq taqe i tik mu'uun xama' naa ta wo' chik kiwachiniik.7Je' re' noq, re' Dios xtaaq'anik cho weh ayu' chi peet, reh chi naa ruk'ihaaxb'iik taq awiih aamaam chinaah i wach ak'al, reh chi naa nub'anam ruko'ljiik riij taq aak'achariik chi manlik,8ruum re' Dios xtaaq'anik cho weh chupaam i ye'aab' wili, ma' re' ta' nche taq i hat. Re' la' Dios xkojwik weh chi hin kojol runa'ojb'al i reey, chi hin i xin kahnik chi ilil reh chu'nchel i wilik parupaat, eh xirukoj wo' chi hin ajaab'ees chikinaah chu'nchel i rutinamiit Egipto.9Hiy taq lom ruuk' i Qajaaw, je' taq wili cha q'or ponoq reh, re' awak'uun José, je' wili i xuq'or chaloq: Chaq'or taq ponoq reh i wajaaw chi re' hin, re' Dios xkojwik weh chi ajaab'esil chinaah chu'nchel i rutinamiit i Egipto, chaloq wuuk' ayu', maacham taq awiib'.10Chaloq' ayu' neenk'acharik chupaam i ruyuq'ul Gosén ruch'ihil taqe i rak'uun i riih rumaam, ruch'ihil wo' chu'nchel i ruchikoop, je' wo' chu'nchel i chib'ih reh. Chi je' re', ma' najt ta neen wihik wuuk'.11Ayu' neenuyeew k'uxumb'al aweh i hat, je' wo' taqe awach aweh je' wo' hoq i wilkeeb' awuuk' reh chi ma' nee ta inkikuy kiwa' kihaa', ruum ko ho'oob' chik haab' i wi'jaleel naa ruwihiik, inki cho chawiij, tiko'q taq reh i wajaaw.12Re' nuchaaq' Benjamín, re' taq i hat ti eht'alinik reh chi korik chi re' hin je' re' i xnuq'or taq reje aweh.13Eh chak'utjaaj wo' taq ponoq reh i wajaaw chi re' hin wilkiin chi ajaab'esil chinaah chu'nchel i rutinamiit i Egipto. Chak'utjaaj wo' taq ponoq reh chu'nchel taq i xawil wuuk' ayu'. Yu'naak hiy taq chi jumehq'iil chak'am taq cho weh i wajaaw, inki i José.
14Eh xuq'ahcheej chi ralaq i ruchaaq' Benjamín, xutik'aa' oq'ik je' wo' hoq i Benjamín xoq'ik wo' hoq noq q'ahchimaj ruum i José.15Chi riij i re', re' José xuq'ahcheej taqe chu'nchel i ras, eh xutz'ub' taqe xutoq'aa' oq'ik. Chi riij i re', re' taqe i ras, xkichop kik'ux chuq'orob'jiik i José, i kichaaq'.
16Eh xponik rib'iral ruuk' i reey chupaam i paat i rub'an wii' taaq'anik chi re' taqe i ras i José xi ponik ar Egipto. Noq xrib'iraj i reey chi je' re', ma' k'isiin ta xsuuqb'ik ruk'ux, je' wo' chu'nchel i kikamanik ruuk'.17Re' reey je' wili i xuq'or reh i José:
Chaq'or keh aawas chi kik'am reje i trigo chi riij i kib'uruux ki-ohoq wo' chik Canaán.
18Eh kik'am cho weh aawajaaw, je' wo' chu'nchel i awach keh, re' hin neenuyeew keh i ye'aab' xiik' naah chihojal wilik ayu' Egipto. Naa wo' kik'uxum keh i xti suq atoob' i nelik ayu'.19Chaq'or wo' keh taqe aawas chi ayu' Egipto kik'am reje taqe i kareta k'amb'al cho reh taq awajaaw, eh k'amb'al cho keh i awach keh taqe aawas, je' kehk'een, je' taqe i kak'uun kixq'uun.20Makiqajik kapeew ruuk' i chib'ih jariik i wilik keh naa kik'amam chaloq, ruum chu'nchel i q'e' chihooj wilkeeb' ayu' Egipto naa nuye'em keh, inki reey reh i José.
21Re' taqe i rak'uun i Jacob Israel i rukab' b'ih, xkian wo' hoq aha' wilik i xq'orarik keh. Re' i José xye'wik keh taqe i kareta xuq'or i reey, eh xuyeew wo' reje kiwa' taqe i ras reh wach kib'eeh.22Xuyeew wo' reje ki ak' so' reh kijalb'aal, re' i ruchaaq' i Benjamín ho'oob' i ru ak' so' xuyeew reje, eh xuyeew wo' reje reh ixib' siento chi tumiin re' ruuk' i plata.23Eh lajeeb' b'uurux i suq atoob' i nelik ar Egipto xutaq'aaj reje reh i rajaaw, lajeeb' wo' b'uurux i trigo xutaq'aaj reje, xutaq'aaj wo' reje ruwa' i rajaaw reh chi naa ruk'uxum cho wach b'eeh noq naa ruchaliik.24Noq xuch'aq taqe reje i ras i José je' wili xuq'or reje keh: Maatik'aa' taq reje peleto wach b'eeh, inki.
Re' keh xiooj lom.
25Xi elik reje pan tinamit Egipto. Xiponik chupaam i ruyuq'ul i Canaán aha' patim wii' i kajaaw.26Eh noq xkik'utjaaj ponoq reh i Jacob chi kok'achlik i José, eh chi re' reh wilik chi ajaab'esil chinaah chu'nchel i tinamit Egipto, xama' rureq ta naq chik chi riij chib'ih i rub'an, chib'ih i ruq'or. Ma' jaruuj naq i runimaj aha' wilik i xkiq'or reh.27Eh noq xkik'utjaaj reh chu'nchel aha' wilik i xq'orarik reje keh ruum i kichaaq' José. Noq xrilow wach taqe i kareta xutaq'aaj reje i José k'amb'al reje reh, ma' k'isiin ta xsuuqb'ik ruk'ux.28Je' wili i xuq'or:
Manlik ruuk' chi xnunab'eej chi kok'achlik i wak'uun José. Re' hin naa rojiik nuq'o'reem noq komajaa' kinkimik, inki. Re' Jacob ruch'ihil taqe i awach reh xiooj pan tinamit Egipto
1Re' Jacob, eh Israel i rukab' b'ih xuchop reje rub'eeh xuk'am taqe reje chu'nchel i chib'ih reh xooj ar Beerseba. Eh ar xuk'at i rumayiij chuwach i Dios, re' ruDios i rajaaw i Isaac.2Eh chupaam aq'ab' re' re' xq'orob'jik i Jacob parusaq wiriik ruum i QaJaaw Dios, je' wili i xq'orarik reh:
Jacob, Jacob, i nuchjik.
Ayu' wilkiin Jaaw, inki noq chaq'wik.
3Re' QaJaaw Dios je' wili i xuq'or:
Re' hin aaDios, re' xuloq'ej chaloq aawajaaw wilkiin awuuk'. Matyo'jik chi ojik parutinamitaal i Egipto, ruum re' hin ar naa nuk'ihaaxb'isam taq awiih aamaam korehtaal kiponik chi nimlaj tinamit.
4Re' hin naa wojiik chawiij ar Egipto, eh re' wo' hin naa wesaniik cho keh ar taqe awiih aamaam. Je' wo' chik noq naa akimiik naa kaat rilom aawak'uun José.
5Chi riij i re', re' Jacob xelik reje Beerseba eh xkojarik reje pan kareta kuum taqe i rak'uun, re' i kareta xutaq'aaj chaloq i reey chi k'amb'al reje keh. Ar wo' xkik'am reje i kehk'een taqe i rak'uun, je' wo' taqe i kak'uun kixq'uun.6Je' re' noq, re' i Jacob ruch'ihil chu'nchel i awach reh xiooj parutinamitaal i Egipto. Eh xkik'am wo' i ki ixoq wakax, je' wo' taqe i kitentzuun xkik'am reje chu'nchel i chib'ih xkireq tz'aaq ar Canaán.7Chu'nchel xiooj chi riij i Jacob chi je' taqe riih rumaam ak'un, chi je' taqe riih rumaam xq'un.
8Re' taqe wili i kib'ihnaal i aj Israel xiooj Egipto, iraaj ruq'orom chi re' Jacob ruch'ihil taqe rak'uun, je' wo' taqe i riih rumaam:
Re' i Rubén aasb'ees rak'uun i Jacob.
9Re' taqe i rak'uun i Rubén, je' wili kib'ihnaal: Hanoc, Falú, Hezrón, Carmi.
10Re' taqe i rak'uun i Simeón, je' wili kib'ihnaal: Jemuel, Jamín, Ohad, Jaquín, Zohar, Saúl, rak'uun jinaj ixoq aj kananea.
11Re' taqe i rak'uun i Leví, je' wili kib'ihnaal: Gersón, Coat, Merari.
12Re' taqe i rak'uun i Judá, je' wili kib'ihnaal: Er, Onán, Sela, Fares, Zara. Xa re' la', re' i Er, ruch'ihil i Onán xikimik Canaán, eh re' Fares re' ki'ib' i rak'uun xi wihik: Hezrón, Hamul.
13Eh re' taqe i rak'uun i Isacar je' wili kib'ihnaal: Tola, Fúa, Job, i Simrón.
14Re' taqe i rak'uun i Zabulón, je' wili kib'ihnaal: Sered, Elón, Jahleel.
15Je' re' i kib'ihnaal taqe i rak'uun i riih rumaam xwihik i Jacob ruuk' ixoq Lea, noq xwihik chupaam i ye'aab' Padan-aram. Eh jinaj wo' rixq'uun xwihik Dina, je' re' noq oxlaj ru ka'winaq taqe chi kunchelaal, chi winaq chi ixoq.
16Re' taqe i rak'uun i Gad, je' wili kib'ihnaal: Sifión, Hagui, Ezbón, Suni, Eri, Arodi, Areli.
17Re' taqe i rak'uun i Aser xi wihik, je' wili i kib'ihnaal: Imna, Isúa, Isúi, Bería, eh jinaj i kanaab' Sera rub'ihnaal. Eh re' i Bería ki'ib' i rak'uun xi wihik, Heber, Melquiel i kib'ihnaal.
18Je' re' i kib'ihnaal taqe i rak'uun i riih rumaam i Jacob xwihik ruuk' ixoq Zilpa, eh waqlaj chi kiib' chi kunchelaal. Re' Silpa, re' i rajpooh i Lea xye'arik reh ruum i rajaaw Labán.
19Eh re' i kib'ihnaal i rak'uun i Jacob ruuk' i Raquel, re' i xti rehk'een je' wili kib'ihnaal: José, Benjamín.
20Re' taqe i rak'uun i José xwihik ruuk' i rehk'een Asenat je' wili i kib'ihnaal: Manasés, Efraín, arxi-aasjik parutinamitaal i Egipto. Eh re' i Asenat rixq'uun i Potifera, k'amal kib'eeh aj tiij chupaam i tinamit On.
21Re' taqe i rak'uun i Benjamín xi wihik, je' wili kib'ihnaal: Bela, Bequer, Asbel, Gera, Naamán, Ehi, Ros, Mupin, Hupim, Ard.
22Je' re' i kib'ihnaal taqe i rak'uun i riih rumaam i Jacob xwihik ruuk' i Raquel kajlaj chi kiib' chi kunchelaal.
23Eh re' Dan jinaj i rak'uun xwihik Husim rub'ihnaal.
24Re' taqe i rak'uun i Neftalí, je' wili kib'ihnaal: Jahzeel, Guni, Jezer, Silem.
25Je' re' i kib'ihnaal taqe i riih rumaam i Jacob xwihik ruuk' i rixoqil Bilha, wuquub' taqe chi kiib' chi kunchelaal. Re' Bilha rajpooh i Raquel, re' i xye'arik reh ruum i rajaaw Labán.
26Re' taqe i tinamit xiooj chi riij i Jacob ar Egipto i xa kuuk' kiib' waqiib' rukajwinaq chi kiib', eh ma' xi okik ta paruman i kehk'een i rak'uun i Jacob.27Eh ki'ib' taqe i rak'uun i José, re' ixi-aasjik ar Egipto. Je' re' noq, re' taqe i awach reh i Jacob xiooj ar Egipto lajeeb' rukajwinaq chi kiib' chi kunchelaal.
28Re' Jacob xutaq'aaj reje chi peet b'eeh i rak'uun Judá chuq'orob'jiik i José, reh chi naa ruchaliik k'ularoq chupaam i ye'aab' Gosén. Eh noq xi ponik chupaam i ye'aab' re' re',29re' José xuq'or keh i rumoso chi naa kikorb'isam i kareta reh chi naa ruchaliik ruk'ulum i rajaaw chupaam i ye'aab' Gosén. Eh noq xk'u'loq ruuk' i rajaaw i José, xuq'ahcheej chi ralaq, eh najt najt i oq'ik xub'an noq ruyok'aam i naah nah tileb' i rajaaw.30Re' Jacob Israel i rukab' b'ih, je' wili i xuq'or reh i José:
Yu'naak xwilow chik awach chi k'achalkaat, eh ma' xtaaweet. Je' re' noq, nee chik i rub'an chi nee kikimik.
31Chalik i José, je' wili i xuq'or keh i ras, je' wo' keh chu'nchel i awach reh i rajaaw:
Re' hin naa wojiik ruuk' i reey chi q'orariik reh chi re' i wajaaw ruch'ihil taqe i was je' wo' taqe awach reh i wajaaw wilkeeb' naq chaloq Canaán, xi chalik chik chi patinik wuuk' ayu' Egipto.
32Eh naa rojiik nuq'orom reh chi xak'am taq chaloq aatentzuun, aa ixoq wakax, eh chu'nchel i chib'ih taq aweh. Neenuq'or reh chi re' taq aakamaj i hat, re' i k'isanik chikop, chi hat taq cha'jen i tentzun.33Chi je' re', noq nee taq i rupahqaaj aweh i reey chib'ih taq aakamaj tichol.34Nee taq inaq'or reh chi hat taq k'isan chikop, eh chi hat taq aj cha'jen tentzun, je' wo' rukab' inki a'n chaloq taq aamaam awati't. Chi je' re', nee taq ti kahnik chi patinik ayu' Gosén, ruum re' taqe i aj Egipto ma' ye'ooj ta q'ab' keh chi jinaj nee kiwihik wii' kuuk' i aj cha'jen tentzun, inki.
1Eh re' José xooj wo' ruuk' i reey chi q'orariik chi re' rajaaw, ruch'ihil taqe i ras wilkeeb' naq cho Canaán wilkeeb' chik paruyuq'ul i Gosén kuch'ihil i kitentzuun, je' wo' hoq i ki ixoq wakax je' wo' chu'nchel i chib'ih keh.
2Re' José ho'oob' taqe i ras xuk'am chi riij reh chi xponik ruk'uhtaaj reh i reey, reh chi xunab'eej kiwach.
3Chalik i reey xupahqaaj keh i ras i José chi je' wili:
¿Chib'ih jariik aakamaj taq i na a'n i hat? inki.
Re' keh je' wili i chaq'wik xkian:
Jaaw nim awajaawriik, re' hoj, hoj cha'jen taqe tentzun, je' wo' rukab' i xkian chaloq i qamaam qati't najtir q'iij.
4Re' hoj xoj chalik naq chi patinik ayu' chupaam aatinamiit i hat, ruum panqatinamiit i hoj Canaán ma' k'isiin i wi'jaleel k'ahchi', eh ma' xta wo' chik kiwa' taqe i qatentzuun. Chakuy qajaaw reey nim awajaawriik chayeew q'ab' qeh chi ar nee qohooj chi patinik chupaam i ruyuq'ul i Gosén, inki taqe.
5Noq xrib'iraj i reey, je' wili i xuq'or reh i José:
Re' awajaaw, eh re' taqe aawas xat chalik kireq ayu'.
6Chu'nchel i rutinamiit i Egipto panaq'ab' wilik, chaq'asaj keh i ye'aab' Gosén. Xa re' wo' re' i ye'aab' wilik ayu' q'e' chihooj reh chi nee kipatinik ar. Eh wila' wilik jino'q chi kixilak i wilik runa'ojb'al, chakoj chi cha'jen keh taqe i nu chikoop i hin, inki.
7Re' José xuk'am wo' reje i Jacob chi riij re' rajaaw reh chi xponik ruk'uhtaaj reh i reey. Re' Jacob xupahqaaj i rotob'il i Dios chinaah i reey.8Re' reey xupahqaaj reh i Jacob chi je' wili:
¿Jarub' haab' i wilik aweh? inki.
9Re' Jacob je' wili i chaq'wik xub'an:
Re' hin jinaj siento ruuk' lajeeb' ru ka'winaq haab' chik i wilik weh, eh xa kok'ul wo' kinooj chi b'ehik nah taq tinamit, xakomajaa' wo' nub'an rusuqkiil i nuk'achariik chi je' rukab' i k'acharik xkian chaloq taqe i numaam wati't najtir q'iij, inki.
10Chi riij i re', re' Jacob xuch'aq chaloq i reey, eh xelik cho ar.11Re' José xuk'am taqe chi patinik paruyuq'ul i Egipto i rajaaw ruch'ihil taqe i ras, ruch'ihil i ruchaaq', xuyeew keh i ye'aab' xiik' naah chihojal Gosén, eh Ramesés wo' chik inkiq'or reh. Xub'an wo' hoq i José je' rukab' i xq'orarik reh ruum i reey.12Eh i ruyeew k'uxumb'al keh chi kunchelaal, re' q'oreel chib'ih pa' i ajwaal wach chi keh i kak'uun kixq'uun i ruyeew wo' keh.
13Eh xata naq chik aha' inkan i trigo chupaam i ruyuq'ul i Egipto. Re' wi'jaleel rajlaal q'iij uhtik wach i rub'an chi je' ar Egipto, chi je' Canaán, eh ma' k'isiin i kiristianu' xikimik ruum kiwa'.14Eh nik' nimaal i tumiin xponik kiloq' wii' i trigo i aj Egipto, je' wo' taqe i aj Canaán, re' i José ink'ulwik reh, eh i ruyeew chi molarik chupaam i paat i rub'an wii' i taaq'anik i reey.15Noq xooj k'uhloq i kitumiin i aj Egipto je' wo' taqe i aj Canaán, je' wili i xponik kiq'or reh i José: Re' hoj xk'uhlik chik i qatumiin loq'b'al qatrigo.
Ruum aj re', yu'naak re' chik i hat naa ak'uxlaniik qeh, ma' nee ta ruyeew riib' chi neenqayeew q'ab' chi nee qoh kimik ruum qawa', inki taqe.
16Re' José je' wili kichaq'weesjiik xub'an:
Wila' xk'uhlik taq atumiin chak'am taq chaloq aachikoop nee taq i nuyeew reje atrigo chi riij, inki.
17Re' taqe aj Egipto xkik'am wo' reje i kikawayu, je' wo' hoq i kitentzuun, xkik'am wo' reje i ki ixoq wakax, je' wo' taqe i kib'uruux reh i José, eh xye'arik ki trigo chi riij ruum i José, chuwach chu'nchel i haab' re' re'.18Eh xik'ik i haab' re' re', eh chupaam chik i haab' jinaj xiooj wo' chik ruuk' i José, je' wili i xponik kiq'or reh:
Re' hoj xchalik qaq'or aweh chi ma' xta chik qatumiin, eh re' naq taqe i qachikoop aweh chik taqe. Re' hoj ma' xta chik i wilik qeh chi nee ta nqak'am chaaweh, ach wo' tii re' i kok' qak'aal ruch'ihil i qati'jolal.
19Chaloq' qeh i qak'aal i hat, nee nayeew qatrigo chiqiij, re' hoj nee qoh kahnik chi rumoso i reey. Re' i qak'aal i hoj reh chik neenqayeew chib'ih jariik i wach nee nelik chupaam, xa re' la', re' taq i hat nee ti eesanik iija' neenqatik xa reh chi ma' nee ta nq'ehb'ik ar aak'al, eh chi ma' nee ta qoh kimik i hoj ruum qawa', inki taqe reh.
20Eh noq xrib'iraj chi je' re' i José xuloq' chu'nchel i kak'aal i aj Egipto reh chi xkahnik chi reh i reey. Re' taqe i aj Egipto xkik'ayej i kak'aal chi kunchelaal ruum x-uhtik wach i wi'jaleel. Je' re' noq chu'nchel aak'al xkahnik chi reh i reey.21Eh chu'nchel i wilkeeb' paruyuq'ul i Egipto xa chi mosohjik chik xi kahnik ruuk' i reey.22Re' José ach wo' re' i kak'aal taqe i k'amal kib'eeh aj tiij ma' xuloq' taj, ruum re' i reey k'ih i trigo i ruyeew keh. Je' re' noq, re' keh ma' xkik'ayej taj i kak'aal ruum wi'jaleel, ruum re' i trigo xye'arik keh ruum i reey, re' re' xkik'uxlaaj wii' kiib'.
23Chi riij i re', je' wili i xuq'or i José keh i tinamit:
Yu'naak chanab'eej taq chi aha' wilik naq awak'aal taq i hat reh chik i reey, ruum ree reh noq xnuloq' taq aweh. Yu'naak wili iija' reh chi nee taq inatik chupaam taqe ak'al re' re'.
24Eh re' i wach taq atik amu'uun naa taq awesam iloq k'isinoq ruuk' re' taq i re' naa aye'em reh i reey. Re' i ruqox naa rukahniik taq awuuk'. Naa taq rukamaniik aweh chi awijaa' reh chi naa wo' chik taq atikim, eh neen kamanik taq aweh chi k'uxumb'al aweh taq i hat je' wo' taqe awak'uun awixq'uun ruch'ihil taqe i awach aweh, ki uchjik.
25Re' keh je' wili ruchaq'weesjiik i José xkian:
Re' hat, xti q'e' hat atoob' quuk' xako'leej riij i qak'achariik reh chi ma' naa ta qakimiik ruum qawa', eh naa wo' qokiik chi rumoso i reey, inki taqe.
26Re' i José xukoj k'uhb'aal chikinaah i tinamit chi chikuncheel chik naakiye'em k'isinoq reh i reey i wach i kitik. Eh re' k'uhb'aal wili xkahnik chi jumpech, re' taqe i k'amal kib'eeh aj tiij keh ma' xkik'am ta reje reh i reey i wach i kitik ruum re' keh ma' xkahnik ta chi reh i reey i kak'aal.
27Re' taqe i aj Israel xi kahnik chi k'acharik paruyuq'ul i Egipto, ar xi kahnik chi patinik chupaam i ruyuq'ul i Gosén, chupaam i ye'aab' re' re' yohb'aal wach xi k'ihaaxb'ik.28Eh re' Jacob ko wuqlaj chik haab' xk'acharik parutinamitaal i Egipto, eh jinaj siento ruuk' wuquub' roxk'ahl haab' xk'acharik.
29Eh re' Jacob eh Israel i rukab' b'ih noq xriik'raaj chi ach k'isiin ma' nkimik xutaq'aaj ruk'amariik i rak'uun José, je' wili i xuq'or reh:
Wila' xti korik chi nawaaj a'nam jino'q otob'il weh, chayeew aaq'ab' xilak waa'. Eh neenaq'or weh i xti korik chi nee na a'n i naa nuq'orom aweh. Re' chi re' hin i nupahqaaj nukuyb'al aweh chi noq neekinkimik, makinamuq'aa' ayu' Egipto.
30Inwaaj la' chi nee kinak'am reje Canaán reh chi ar nee kinamuq'aa', re' muhqinaq taqe wii' i numaam wati't, reh chi neenooj nureq taqe, inki.
Re' José je' wili i chaq'wik xub'an: Ma' xta reet naa nub'anam aha' wilik i xaq'or, inki.
31Eh re' Israel je' wili i xuq'or reh i rak'uun:
Chaq'or weh i xti korik mi naa a'nam i nuq'or aweh, inki. Re' José xuq'or wo' hoq i xti korik chi naa rub'anam, re' Israel xuxuk'aa' qohoq riib' chulooq'jiik i Dios pan naah ruch'aht. Re' Jacob xupahqaaj i rotob'il i Dios chikinaah i ki'ib' chi riih, re' Efraín, re' Manasés
1Eh xa komajaa' oq wo' najtir imb'aan i re', xq'orarik reh i José chi yowaab' chik i rajaaw.
Re' José xooj wo' chi rilariik i rajaaw, eh xuk'am taqe reje i ki'ib' chi rak'uun re' i Efraín, re' i Manasés.
2Eh noq xkiq'or reh i Jacob chi re' i rak'uun José wilik ar chi rilariik.
Iraaj ma' raaj xuchop johtoq ruk'ux chi tzuhnik wach ruyokaab'.
3Je' wili i xuq'or reh i José:
Re' hin naa nuq'orom aweh chi re' i QaJaaw Dios nim rajaawriik xuk'uhtaaj riib' chi nuwach chupaam i ye'aab' Luz i rub'ihnaal, wilik ar Canaán. Eh xirukuxisaj,
4chaloq ruuk' taqe q'orik wili: Chab'iraj i naa nuq'orom aweh, re' hin naa nuk'ihaaxb'isam taqe awak'uun, re' taqe awiih aamaam korehtaal imponik chi k'ih seht laj tinamit. Eh naa wo' nuye'em keh aak'al wili chi juneliik taqe awiih aamaam, inki weh, inki.5Re' hat naa nuq'orom aweh chi re' taqe i ki'ib' chi awak'uun, xi-aasjik ayu' Egipto noq komajaa' kink'u'loq awuuk', wak'uun wo' taqe. Re' awak'uun Efraín ruch'ihil i Manasés xti weh i hin taqe je' rukab' noq wilik i wak'uun Rubén ruch'ihil i Simeón.6Eh re' taqe aawak'uun naa kiwihiik chikiij taqe re' kora'j naa kikahniik cha weh re', ruum re' taqe i re' i kichaaq' i Efraín ruch'ihil i Manasés naa kikahniik wii' eh naa wo' kehtriik i keh i kikooch naakik'ulum i keh.7Noq xinelik reje chupaam i ye'aab' Padan-aram xkimik chi nuwach aatuut Raquel. Ar xnumuq'aa' paruyuq'ul i Canaán chupaam i b'eeh inooj Efrata, eh re' i k'isa tinamit Belén yu'naak, inki.
8Re' Israel jumehq'iil xrilow taqe i ki'ib' chi rak'uun i José xupahqaaj reh chi je' wili:
Raaj taqe i ki'ib' chi ak'un wili ¿awach taqe? inki.
9Re' taqe i ki'ib' chi ak'un wili re' taqe i wak'uun xuyeew weh i QaJaaw Dios ayu' Egipto, inki noq chaq'wik i José.
Re' rajaaw je' wili i xuq'or: Chakuy chajil taqe cho wuuk' ayu' reh chi neenupahqaaj i rotob'il i Dios chikinaah, inki.
10Re' Israel xti k'isa maam chik chi korik ma' q'e' ta chik saqum inilwik. Je' re' noq, re' i José xujil i koq taqe i ki'ib' chi rak'uun chuwach, eh re' rajaaw xuq'ahcheej, xutz'ub' taqe riih.11Eh je' wili i xuq'or reh i rak'uun José:
Re' hin ma' k'ahchi' ta naq chik nukapaam chi naawilom awach, xa re' la', re' Dios koxraaj chi xwilow awach i hat, eh chi koxwilow kiwach taqe awak'uun wili, inki.
12Eh re' José xresaj taqe i rak'uun wach'ehk i rajaaw, re' chik i reh xuk'utzaa' qohoq i naah, wach aak'al chuwach i rajaaw.13Re' José xuchop kab'chel i rak'uun re' i Efraín, xuchop ruuk' i rusak'aaj q'ab' eh re' i Manasés xuchop ruuk' i rutz'eet q'ab' xujil taqe i koq ruuk' i rajaaw. Re' Efraín parutz'eet i Israel i xkahnik, re' i Manasés parusak'aaj xkahnik.14Eh noq xichoparik reje ruum i Israel, xub'an kuruus ree q'ab', re' i rusak'aaj q'ab' xuyeew chinaah i Efraín re' i chaaq'b'ees, eh re' i rutz'eet q'ab' xuyeew chinaah i Manasés atoob' ta re' naq i reh i aasb'ees.15Eh xupahqaaj i rotob'il i Dios chinaah i rak'uun José, je' wili xuq'or:
Re' ta naq i QaJaaw Dios xtoob'inik cho reh i numaam Abraham, re' wo' xtoob'inik cho reh i wajaaw Isaac, re' wo' Dios xtoob'inik cho wee hin xa re' wo' nutoq'aam cho k'acharik.
16Re' ta wo' naq i ánjel re' ineesanik reh chu'nchel i ti' k'axik chi nunaah i hin neentoob'inik keh taqe i kok' ak'un wili. Eh kuum ta naq i keh neen k'ulik pankik'ux i nub'ihnaal je' wo' hoq i kib'ihnaal taqe i numaam wati't Abraham, Isaac, nee ta naq ink'ihaaxb'ik i kiih kimaam chi junsuut i wach ak'al, inki.
17Eh re' José ma' xuk'ax ta wach i xub'an i rajaaw, ruum re' rusak'aaj q'ab' xuyeew chinaah i Efraín. Re' José xresaj naq i rusak'aaj q'ab' chinaah i Efraín xraaj naq ruye'em reje i rusak'aaj q'ab' i rajaaw chinaah i Manasés.18Je' wili i xuq'or reh i rajaaw:
Ma' chih taj jaaw, re' i wili i aasb'ees, chinaah i reh chayeew i rusak'aaj aq'ab', inki.
19Re' rajaaw ma' xraaj ta rub'anam i xuq'or i reh, je' wili i chaq'wik xub'an:
Korik, re' hin weht'al chi re' re' aasb'ees, eh weht'al chi re' taqe riih rumaam i reh naa rukorjiik chi jinaj nimlaj tinamit nim wach. Eh re' chaaq'b'ees reh weht'al chi re' taqe i riih rumaam korehtaal kikorjiik chi k'ih seht chi tinamit q'e' nimaq kiwach, inki.
20Re' Jacob chupaam q'iij re' re' xukuxisaj taqe ki'ib' chi ak'un je' wili xuq'or:
Re' taq aab'ihnaal i hat naa ruk'amwiik chaloq i rotob'il i Dios chikinaah i tinamit Israel je' wili i naa kiq'orom: Neeta naq i rub'an taq chaa wuuk' i hat i rotob'il i Dios xub'an ruuk' i Efraín, ruch'ihil i Manasés, inko'q taqe, inki.
Je' aj re' noq re' Jacob q'e' xuyeew rajaawriik i Efraín chuwach i Manasés.
21Re' Jacob je' wili i xuq'or reh i rak'uun José:
Re' hin naa taq kaat nukanaam, ruum kimik weh, xa re' la', re' Dios naa ruwihiik taq awuuk' cha toob'jiik, eh naa wo' chik taq kaat ruk'amam reje Canaán, re' xi k'acharik taqe cho wii' qamaam qati't.
22Re' hatxiik'naah k'ihaal i chib'ih aweh xnuyeew chuwach i xnuyeew keh aawas. Re' hin xnuyeew aweh i hat chu'nchel i ye'aab' Siquem, re' i xnuq'uch keh i aj amorreo noq xnub'an i q'aq'inik kuuk', inki. Re' Jacob xuq'or keh i rak'uun chib'ih naa ruchaliik chikinaah
1Re' Jacob xuyuq'eej taqe ruuk' i rak'uun, je' wili xuq'or keh:
Kim taq ayu', chajil taq chaawiib' wuuk' naa nuq'orom taq weh chib'ih taq i naa ak'ulum na'chub'an.
2Chajil taq chaawiib', eh chab'iraj taq naa nuq'orom aweh taq i hat wak'uun, i hin taq awajaaw Jacob, eh Israel i nub'ihnaal.3Re' hat Rubén, hat i aasb'ees wak'uun, eh noq xat wihik chee hat xti ko wilik wansil chi korik. Re' hat, hat naq i k'amal b'eeh chikiwach taqe achaaq', eh nim wo' naq awajaawriik chikiwach i keh.4Re' hat je' akab' i kowlaj rooq ha', xama' xta chik impab'anik reh, ruum re' hat xat wirik ruuk' i wixoqil nah nuyokaab' xak'uhtaaj nuk'ixb'ilaal. Ruum i re', ma' hat ta chik k'amal b'eeh chi kixilak aachaaq'.
5Eh re' hat Simeón, i hat Leví je' taq akab' i josq'laj chikop, ruum re' taq ach'ihch' wilik awuuk', reh kanteesb'al inkamanik wii'.6Re' hin ma' nwaaj ta wihik taq chaxilak noq naa ayejaam taq wach chib'ih taq i naa a'nam, ruum re' taq i hat noq yohb'aal taq wach aak'aah, xakansaj taqe i kiristianu', eh xahop wo' taq i kooq i imas wakax reh chi ma' xib'ehik ta chik.7Re' taq i hat xayeew taq awiib' panti' k'axik ruum aajosq'iil, ruum xti yiib' taq wach xat b'anik. Re' i QaJaaw Dios naa rutukem kiwach taq aawiih aamaam chi kixilak taqe i aj Israel.
8Re' hat Judá, re' taqe aawas naakiye'em runimaal awach, eh naa a'nam keh awach taqe i naa ki-ixowaniik awach, re' taqe aawas achaaq' naakiye'em awajaawriik.9Re' hat Judá hat wak'uun je' akab' i rak'uun i kaq b'ahlam q'e' kowriib'. Re' reh i ruchop i chikop, eh i ruk'ux i koq. Chi riij i re', i rupach'aa' riib' wach ak'al, xa je' chik mama' kaq b'ahlam, xama' awach ta chik inokik ruuk' ruum i rujosq'iil, je' aj re' i naa a'nam i hat.10Re' hat Judá ma' awach ta naa resaniik reh awajaawriik, ma' awach ta wo' naa ruq'uchwiik reh aab'axtoon k'uhtb'al reh awajaawriik. Korehtaal la' ink'ulik i xti ehchan reh i b'axtoon re' re', re' i naa runimjiik kuum i tinamit.11Re' hat je' naa waraa' uuva naa ab'ak'am i rak'uun aab'uuruux, eh je' naa ruuk' vino, je' naa ruuk' riis uuva naa atz'ajam chu'nchel aso'.12Re' hat Judá re' naq'awach, xa je' chik kaqiil wach i vino, eh re' taqe aweeh, je' naa xasaq chik, je' saqiil i lecha.
13Eh re' hat Zabulón, ar naa apatiniik chi chii' i palaw, je' naa re' hat naa ab'eesaniik reh taqe i nimaq barco wilkeeb' ar, re' ye'aab' naa achopom naah, ko ar naa rik'iik chaloq pank'ula't reh i ye'aab' Sidón.
14Re' hat Isacar je' akab' jino'q i b'uurux aj ihqoom eh inokik chi hi'lik parukoraal.15Re' b'uurux i rilow chi holohik i ruye'aab' inokik chi hi'lik, eh noq inye'arik ahl laj ihq chi riij xa eeh wo' ruq'or. Je' wo' re' i naa a'nam i hat awuch'ihil taqe awiih aamaam, xa eeh taq i naa aq'orom noq naa taq aminariik pankowlaj kamanik.
16Re' hat Dan naa akahniik chi q'ataj q'orik chikinaah aatinamiit, re' junch'uq keh i tinamit Israel.17Re' hat Dan hat josq' naa rub'anam je' akab' i aaq' i ruyeew riib' chii' b'eeh, i rutiiw i rooq i kawáyu, eh i ruq'eb' chaloq i winaq iqlik chi riij.18Jaaw k'ahchi' wuy-eem chi nee kinako'leej.
19Re' hat, Gad je' wo' taqe awiih aamaam naa naq kianam aweh taqe i soldado, eh noq naa rojiik kuxoq, re' chik i hat naa ab'aniik keh.
20Re' hat Aser je' wo' taqe awiih aamaam holohik ye'aab' naa kiwihiik wii', naa ruwihiik awa' ahaa' chi korik, eh re' hat naa aye'wiik kiwa' kihaa' i naa kiwihiik chi reyil.
21Re' hat Neftalí naa a'nam je' rukab' i rub'an ixoq keej, xama' xta nq'ilwik reh xa aha' inooj eh xa holohaq chik taqe i rak'uun.
22Re' hat José naa a'nam chi je' rukab' i juniwal chee' wilik chii' rooq ha' ma' k'isiin taj i wach i ruyeew, eh re' taqe q'ab' i rumujej reje naah i tz'aq' wilik ar.23Re' hat ma' naa ta kaajwaam awach taqe i kikansanik ruuk' flecha, naa kaajwaam akanteesjiik, ma' naa ta k'achariik chi suq kuum.24Re' hat kow awiib' chuko'ljiik awiib', re' QaJaaw Dios nim rajaawriik naa ruye'wiik rukowiil aawooq aq'ab'. Re' wo' hoq i nuDios i nunimaj i hin Jacob, re' wo' hoq ink'amwik rub'eeh inko'linik reh i Israel i rukab' nub'ih naa rutoob'iniik aweh.25Re' nuDios i hin, hin awajaaw naa rutoob'iniik aweh, re' reh naa rukuxisaniik aweh, ruum q'e' nim rajaawriik. Naa kaat rukuxisam cho ruuk' i rotob'il inchalik pan taxaaj, naa kaat rukuxisam ruuk' i chaamlaj palaw, naa wo' kaat rukuxisam ruuk' taqe i raasb'al ha', xa aha' naakeliik cho panak'al.26Re' hin, i hin awajaaw ma' k'isiin i rotob'il i Dios xnupahqaaj cha naah i hat reh juneliik ma' xata je' najtiil naah i yuuq', ma' xata je' rukab' xkipahqaaj chi nunaah taqe i numaam wati't i hin. Re' i rotob'il i Dios wili, naa ak'ulum i hat José, re' i xnusik' chaawach chi kixilak taqe aawas.
27Re' hat Benjamín, naa a'nam aweh je' rukab' i rub'an i josq'laj xojb' kowahq'eq i ruk'ux taqe i chikop i rukansaj pantaq xq'eq, intohq'ik rupuhkaam taqe i ruqox, inki i Jacob.
28Re' taqe i kab'laj chi ak'uunb'ees wili re' wo' taqe i kab'laj ch'uq chi tinamit Israel. Je' re' i xuq'or keh chi kiju'junaal i kab'laj chi rak'uun noq xupahqaaj i rotob'il i Dios chikinaah. Re' noq xkimik i Jacob
29Eh re' i Jacob je' wili i xuq'or keh taqe i rak'uun: Re' hin ach ma' k'ih laj q'iij k'achalkiin, inwaaj chi ar taq naakiin rojiik amuq'aam aha' muhqinaq taqe cho wii' i numaam wati't chupaam jinaj i muq'uumb'al wilik chupaam i ruye'aab' i winaq Efrón, re' aj heteo.30Re' wilik ar paruyuq'ul i Canaán iraaj ruq'orom chi re' jul k'otooj ar Macpela, ma' najt ta reje chuwach i ye'aab' Mamre. Re' i ye'aab' xuloq' i numaam Abraham, re' wo' ruuk' i ruye'aab' i winaq Efrón, reh chi ar naakimuhqiik taqe awach reh i numaam Abraham.31Ar muhqinaq i numaam Abraham, je' wo' hoq i rehk'een Sara. Ar wo' muhqinaq i wajaaw Isaac, je' wo' hoq i rehk'een Rebeca, eh ar wo' numuq'aam i Lea.32Re' i ye'aab' re' re', ruch'ihil i jul muq'uumb'al kamnaq k'otooj panab'aj wilik ar, kuuk' taqe i aj Het loq'ooj, inki i Jacob reh taqe i rak'uun.
33Eh noq re' Jacob xukohlaaj kik'uhb'aljiik taqe i rak'uun, xuyok'aa' wo' chik qohoq riib' wach ruch'aht, eh ar xkimik. Xooj taqe rureq i rumaam rati't kamnaq taqe chaloq.
1Eh noq xrilow i José chi kamnaq chik i rajaaw xuq'ahcheej i koq, xasuq suq chik inoq'ik, eh xutz'ub' i koq i wach.2Xuq'or keh taqe i aj iq'omaneel kikamanik ruuk' chi xkikoj paniq'oom i ruti'jolal i rajaaw reh chi ma' xchuuhrik taj. Eh re' taqe i aj iq'omaneel xkikoj wo' paniq'oom i ruti'jolal i Israel.3Eh ka'winaq q'iij xkian chukojariik paniq'oom, ruum je' re' najtiil inki a'n rukojariik paniq'oom jino'q i kamnaq.
Re' taqe i aj Egipto lajeeb' rukajwinaq q'iij xkikoj kiq'eq so' ruum ruti'kiil kik'ux chi riij i rukimiik i Israel.
4Noq ik'inaq chik i q'iij reh i ruti'kiil kik'ux chi riij i rukimiik i rajaaw i José, re' reh xooj chupaam i paat i rub'an wii' taaq'anik i reey je' wili i xuq'or keh i kikamanik ruuk' i reey:
Wila' xti korik chi kinak'ax taq cha a'n taq otob'il weh cha q'oreej taq weh i reey.
5Chaq'or taq reh chi re' wajaaw noq kok'achlik xuq'or weh chi ar naa rojiik numuq'aam chupaam jinaj i muq'uumb'al ruyejaam i reh wilik paruyuq'ul i Canaán. Re' hin inupahqaaj otob'il taq aweh chi cha q'or taq reh chi chuyeew q'ab' weh chi ar neenooj numuq'aa' i wajaaw. Chi riij i re', nee wo' chik kinsutinik chaayu', inki.
6Eh noq xrib'iraj chi je' re' i reey je' wili i xuq'or reh i José:
Ma' xta reet, hiy chamuq'aa' aawajaaw chupaam i ye'aab' aha' xuq'or aweh, i nuchjik.
7Re' José xchalik wo' rumuq'aa' i rajaaw ar, eh xi chalik chi riij chu'nchel i kikamanik ruuk' i reey chupaam i paat i rub'an wii' taaq'anik ar Egipto.8Eh xi chalik muuq'oom haa' taqe i rak'uun rixq'uun i Jacob je' wo' taqe i rak'uun rixq'uun i José, je' wo' chu'nchel i ras patim taqe chupaam i ye'aab' Gosén. Ach re' taqe i kok' ha'lak'un xkikanaa' chaloq ruch'ihil taqe i kichikoop.9Wilik taqe i xi chalik pan kareta, wilik taqe rij kawáyu xi chalik yohb'aal kiwach i tinamit xi uhch'ilinik reh i José noq xchalik chi rumuq'ub'jiik i rajaaw.10Noq xik'u'loq chupaam i ye'aab', Goren-ha-atad, re' i wilik pareelb'aal q'iij reh i nim ha' Jordán jinaj i loq'inik xkian ar, q'e' nim wach ruum i ruti'kiil kik'ux chi riij i rukimiik i Jacob, eh wuquub' q'iij xub'an oq'ik ar i José ruum i ruti'kiil ruk'ux chi riij i rajaaw.
11Noq xkilow taqe aj cananeo patim taqe ar, i nim wach loq'inik xkian i aj Egipto, je' wili xkiq'or: Re' taqe aj Egipto jinaj i nim wach muq'anik naa kianam, inki taqe. Ruum aj re', re' i ye'aab' re' re', Abel-mizraim i rub'ihnaal xkikoj. Ar wilik pareelb'aal q'iij reh i nim ha' Jordán.
12Eh re' taqe i rak'uun i Jacob xkian wo' chu'nchel i xuq'or keh chi naa kianam.13Xkik'am wo' chaloq i ruti'jolal i kajaaw Canaán. Ar wo' xkimuq'aa' chupaam i ye'aab' Macpela, re' i xuloq' i Abraham ruuk' i Efrón aj heteo reh chi ar naakimuhqiik taqe i awach reh i Abraham. Re' i muq'uumb'al re' re', ar wilik pareelb'aal q'iij reje reh i ye'aab' Mamre.14Eh noq kimuq'aam chik i kajaaw, re' José xsutinik wo' chik reje Egipto ruch'ihil taqe i ras je' wo' chu'nchel i xi k'ulik chi rumuq'ub'jiik i kajaaw. Re' noq k'ahchi' chik ruponiik i q'iij reh i rukimiik i José
15Ruum chi kamnaq chik i Jacob re' kajaaw, re' taqe i ras i José je' wili i xkiq'or:
Noq iraaj neerixowaaj qawach i José. Eh neeruq'aj wach qeh chu'nchel i yiib' wach na'ojb'al xqa'an reh, inki taqe.
16Ruum aj re', je' wili i xkitaq'aaj ruq'orariik reh i José: Noq komajaa' inkimik i qajaaw xuq'or qeh,17chi naa qaq'orom aweh chi je' wili: Chi chakuy kimahk taqe aawas ruuk' i xti yiib' wach na'ojb'al xkian aweh, inki. Ruum aj re', re' hoj yu'naak inqapahqaaj otob'il aweh chi chakuy qamahk ruuk' chu'nchel i yiib' wach na'ojb'al xqa'an aweh. Re' hoj, hoj raj kamanoom i Dios, re' Dios xunimaj chaloq i qajaaw, inki taqe. Eh noq k'ahchi' kiq'orom reh, re' José xutik'aa' oq'ik.
18Re' taqe i ras xiooj k'oloq ruuk' xkik'utzaa' qohoq i kinaah chuwach, korehtaal xkireq wach aak'al ruuk' i yejal kiwach, eh je' wili i xkiq'or reh:
Yu'naak ayu' wilkooj chawach, inqaq'asaj qiib' aweh chi xa hoj amoso, inki taqe.
19Eh re' José je' wili kichaq'weesjiik xub'an taqe i ras:
Matyo'jik taq. Re' hin ma' nee ta nuq'at wach i Dios chi nee taq inuq'at i q'orik cha naah.
20Re' taq i hat xakapaaj taq chi ma' holohik ta taq i naa a'nam weh. Xa re' la', re' i QaJaaw Dios aha' wilik i yiib' wach na'ojb'al taq xa a'n weh, xusutej chi holohik, re' taqe i k'ahchi' qilom yu'naak, reh wo' hoq chi naa nuko'leem taqe chuwach i kimik i ruk'ihaal tinamit.21Re' taq i hat maayohb'isaj taq awiib', ma' xta taq neetiwuchej, naa la' taq nuye'em awa' ahaa' i hat, je' wo' taqe awak'uun awixq'uun, inki.
Re' i José xusuuqb'isaj kik'ux i ras, ruum q'e' looq' kiq'orob'jiik xub'an.
22Re' José ar wo' xkahnik chi patinik Egipto, eh ar wo' xi kahnik chi patinik chu'nchel i awach reh i kamnaq rajaaw. Re' José jinaj siento ruuk' lajeeb' haab' xk'acharik.23Eh kochuwach i reh xi wihik riih rumaam i Efraín, eh kochuwach wo' reh xi wihik taqe rak'uun rixq'uun i riih Maquir, re' i rak'uun i Manasés.
24Xponik i q'iij noq re' José je' wili i ruq'or keh i ras:
Re' hin ach ma' k'ih q'iij k'achalkiin re' QaJaaw Dios taq naa rutoob'iniik aweh. Re' reh taq naa resaniik reje aweh chupaam i tinamit wili naa taq kaat ruk'amam reje chupaam i ye'aab' Canaán, re' ruq'orom chi naa ruye'em reh i xikin qamaam Abraham, je' wo' reh i qamaam Isaac, je' wo' reh i Jacob i kamnaq qajaaw.
25Re' José je' wo' chik wili xuq'or keh i ras:
Korik noq re' QaJaaw Dios naa taq resaniik reje aweh ayu', eh re' taq i hat xti cha q'or taq weh i korik mi naa taq ak'amam reje i nub'aqil na' chureq i q'iij re' re', inki.
26Re' José jinaj siento ruuk' lajeeb' haab' i wilik reh noq xkimik ar pan tinamit Egipto. Eh re' ruti'jolal xkikoj paniq'oom, re' xkaaj chi ma' xchuuhrik taj, eh xkikoj parukaxa.

Bible Society in Guatemala

https://app.library.bible/content/695aa4b9f902778f