DHÄWU ŊURRU'‐ŊURRUŊUWALAŊUWUY6gnn_bsa

Midiyapuyŋuyunydja märraŋalana wäŋa Yitjuralnydja ŋaraka

1Yo, walala yukurrana nhinana Godkalanydja romŋura, nhanŋuwaynha malthurruna dhärukku yukurrana 40 dhuŋgarra ŋupara, ga ŋuliŋurunydja dhuwarraŋuru bala walala balayina ŋanydjaḻa'yurruna, Godkalanydja gonha'yurrunayi; biyapul walala buku‐ŋal'yurruna yukurrana wiripuŋuwuna waŋarrwu walalaŋgu, ga djäma walala yukurrana yätjthi rom malanha, ga biyapul Garrayyu wekaŋala walalanha wiripuŋuwalana miriŋuwala goŋlili. Yo, 7 dhuŋgarranydja ŋupara walala yukurrana dhärrana goŋŋura ŋurikalaMidiyangalanydja bäpurru'wala.2Ga bitjanana liŋguna walala ŋuli Midiyanbuyŋuyunydja yolŋu'‐yulŋuyu djaw'yuna walalambala ŋathana ga wäyinnhana, ga ŋula nhä malanha ŋunhi walala yukurranha nhä ŋayathanha ŋuli. GaYitjuralpuyŋunydja ŋunhi wirrkina beyaṉiyinanydja walalambala, bala walala ŋuli marrtjinyana dhawaṯthunana ŋuliŋuru, bala ŋunhana bala buku'‐wukukurruna marrtjinya nhinanha ŋuli mathirrakurruna.4Ŋuriŋi Yitjuralpuyŋuyunydja wirrkina yukurranha ŋuli djäma, yaw'yunarana munatha'na, ŋathana dholkunha, djäka dhika ŋamathanhana ŋuli, yana liŋgu ga balwurthinya ŋuli. Ga ŋunhi ŋayi ŋuli ŋalwuruŋ'thinya, bala walalanydja ŋuli marrtjinya ŋunhi Midiyanbuyŋunydja, bala yana mana'‐manaŋinyana ŋuli; walala ŋuli yukurranha manaŋinyanydja bukmaknha nhä malanha dhika, biyaku ŋuli ḏetjthu ḻuki ŋuli ŋula nhä, bukmaknha yanana dhawar'maranhana, liŋgu guḻku'na dhikana Midiyanbuyŋunydja ŋunhi miriŋu.6Bala walala Yitjuralpuyŋunydja marrya'thinyana ŋuli, ga ŋurruwuykmirrina walala ŋuli nhinanhanydja yukurranha wirrkina dhikana. Bala walala gawaw'yurruna nhanŋu Garraywuna guŋga'yunarawuna, märr ŋayinydja yurru guŋga'yun walalanha ŋulaŋuruyi Midiyanbuyŋuwala.7Garrayyunydja ŋäkula walalanha bukumirriyanharanydja ŋunhi Yitjuralpuyŋunhanydja, bala yana ŋayi djuy'yurruna dhäwu'‐gänharamirrinhana yolŋunha, ga ŋayinydja waŋana bitjarra, “Dhuwalanydja nhanŋuwaynha dhäruk Garraywuna. Ŋunhalanydja ŋunhiYetjiptja nhuma yukurrana nhinana garrpiṉara djämamirri walala, bala ŋarranydja marrtjina dhawaṯmaraŋala warray nhumalanha ŋulaŋuru Yetjipŋuru; ŋarra nhumalanha dhawaṯmaraŋala walalaŋgala goŋŋuru, bala ŋarra gunganhamirriyaŋalana nhumalanha yanana yulŋunydja ŋulaŋuru ŋunhi wiripuŋuwalanydja miriŋuwala walalaŋgala.9Ga biyapul ŋarra ŋupara miriŋunhana nhumalaŋgala gukuŋala ŋupara dhipuŋuru wäŋaŋurunydja gay', bala wekaŋala nhumalaŋguna dhuwalanydja wäŋa.10Ga waŋananydja nhumalaŋgala ŋarra bitjarra, ‘Ŋarranydja dhuwalanydja nhumalaŋgu Waŋarr Garray. Yaka buku‐ŋal'yurra ŋuriki wiripuŋuwunydja waŋarrwu ŋunhi Gaynanbuyŋu yukurra buku‐ŋal'yun.’ Bitjarra ŋarra ŋunhi waŋananydja nhumalaŋgu, yurru nhumanydja bäyŋu ŋarranha ŋäkula.” Ga bitjarrayina ŋayi ŋunhi Garraywala djawarrkmirriyunydja yolŋuyu yukurrana ḻakaraŋala Yitjuralpuyŋuwanydja.

God wäthurruna Gitiyangu, märr ŋayi yurru walŋakuma nhanŋuway ŋayi yolŋu'‐yulŋunha Yitjuralpuyŋunha

11Ŋulinyaramirriyu waluyu ḏarramu yukurrana nhinana yäkuGitiyan, gäthu'mirriŋunydja ŋayi ŋunhiDjawatjku yäkuwu, ga nhinananydja ŋayi yukurrana wäŋaŋuranydja nhäyikaWupara yäkuŋura. Waŋganymirriyu waluyu ŋayi Gitiyandhunydja yukurrana djäma ŋunhala, ŋatha djuḏul'yurruna yukurrana ŋanydjapmaraŋala, yurru gayulnha ŋayi yukurrana djämanydja ŋunhiliyi djuḻuḻ'yurrunana, märr walala yurru yaka nhäma ŋanya ŋuriŋiMidiyanbuyŋuyu, bala mana'‐manaŋirri ŋunhiyi nhanŋu ŋathana.12Djämanydja ŋayi nhinana ŋunhiliyi, bala marrtjina Garraywu djiwarr'wuynha yolŋu bunana ŋunhiliyi, maḻŋ'thurruna ŋayi rumbalnydja bitjan yolŋu yana; ŋayi bunananydja, bala yana waŋana bitjarrana Gitiyangala, “Garraynydja dhiyalaŋumi nhokala. Nhenydja dhuwalanydja ḏarramu ganydjarr‐ḏumurruna.”13Ga ŋayinydja Gitiyandja waŋana buku‐ruŋiyinmaraŋala bitjarra, “Ŋunhi ŋayi be Garraynydja dhiyalaŋumi ŋanapurruŋgala, ga nhäku warray dhuwala marinydja yukurra ŋuli buna? Bäpa'mirriŋuyu walalay ŋanapurruŋgala yukurranha ŋuli ḻakaranha ŋunhi Garrayyu ŋäthili djäma ŋunhalaYetjipŋura yindi bathala; ŋayi walŋakuŋala ŋanapurrunha dhawaṯmaraŋala ŋulaŋuru miriŋuwala goŋŋuru, bala yana gäŋalana lili dhipalana wäŋalili. Yurru wanhakana dhika Garraynydja? Marrtjinana ŋayi dhikana‐wala winya'yurrunana? . . . gonha'yurrunana ŋanapurrunha gupaḏalnha? Dhuwalana gay' ŋanapurrunydja, goŋŋura nhina yukurra dhiyakalana Midiyanbuyŋuwalana.”14Bala ŋayi Garraynydja waŋanana Gitiyannha bitjarrana, “Gatjuy nhe marrtjiyana. Nhena yurru walŋakuma ŋunhaYitjuralpuyŋunhanydja, dhawaṯmaramana yurru walalanha ŋurukala Midiyanbuyŋuwalanydja. Dhuwalana ŋarra yukurra nhuŋu djämanydja wekamana, djuy'yunna nhuna.”15Ga ŋayi Gitiyandja waŋana bitjarra, “Garray, nhaltjanna dhika ŋarranydja yurru walŋakuma Yitjuralpuyŋunhanydja? Ŋunha ŋarrakunydja mala yaka warray ganydjarr‐ḏilkurru yolŋu'‐yulŋu, ganydjarrmiriwnha walala, ga ŋarranydja dhuwalanydja ŋula nhäna, gali'wuynha, balanyarana bitjan yothu'na. Ŋarranydja dhuwala yaka ganydjarr‐ḏumurru, yolŋu ga ŋurruŋu ŋarra yaka.”16Ga Garraynydja waŋana nhanukala, “Ŋarra yurru nhokala galki. Buŋana yana nhe yurru ŋunhi Midiyanbuynhanydja, dhawar'yunmaraŋana.”17Ga ŋayi Gitiyandja waŋana bitjarra, “Ŋuli nhe yuwalktja wal'ŋu Garray, ga milkuŋa ŋarraku, märr ŋarra yurru yuwalk gal'ŋu märr‐yuwalkthirri, ga marŋgithirri wal'ŋu nhuŋu.18Nhenydja galkurra dhiyala! Ŋarra bala marrtji yurru, ga ŋatha nhuŋu märrama.” “Ŋe, manymak,” bitjarra ŋayi Garraynydja, “Ŋarra yurru galkun dhiyala.”19Bala ŋayi marrtjinana Gitiyandja. Marrtjina ŋayi, ga ŋunhala märraŋala weyika' ga wäyin ŋanak ga ŋatha dämba, bala ŋayi lilina gäŋala. Gäŋalanydja ŋayi lili, bala wekaŋala Garraywuna ŋunhala dhuḏiŋura dharpaŋura.20Ga ŋayi Garraynydja waŋana nhanukala bitjarra, “Ŋunhamala gurrunharra ya', guṉḏalili ŋal'maraŋa dhuwali ŋatha dämba ga wäyin, ga dhuwali weyikany'tja wäyin guryunmaraŋa ŋapalilina ŋunhi wiripuŋulilinydja ŋathalili.” Bala ŋayi yuwalkthi Gitiyandhunydja bitjarra yana liŋgu dhärukku malthurruna.21Bala yana ŋayi Garrayyunydja mulkana dharpayuna, dharpa ŋunhi wapitja ŋal'yunmaraŋala ŋunhimalayi ŋathalili, bala ŋayi marrtjina dhunupa ŋunhi ŋäṉarrnydja gurthanydja dhawaṯthurruna warray ŋuliŋuru guṉḏaŋurunydja, bala nhäranana ŋunhi ŋathanydja ga wäyindja. Bala ŋunhi djiwarr'wuynydja yolŋu winya'yurrunana bena‐wala.22Bala ŋayi marrtjina Gitiyandhunydja wirrkina wal'ŋu dharaŋara, ŋunhi yuwalknha ŋunhinydja Garraynha ŋayipina; ŋayi waŋanana ŋunhi Gitiyandja bitjarrana, “Ŋunhanydja dhuwala Garray muka yuwalk. Liŋguna ŋarra nhäŋalana Garraynha bukuna wal'ŋu.”23Ga ŋayi Garrayyunydja waŋana ŋanya bitjarra, “Yaka beyaṉiyiya. Nhiniya yukirriya ŋoy‐yal'yurra. Nhina nhe yurru walŋa yukurra, yakana rakunydhirri.”24Bala yana ŋayi Gitiyandhu guṉḏana ŋal'‐ŋalmaraŋala ŋunhimalayi Garraywuna, bala ŋayi buku‐ŋal'yurruna yukurrana Garraywuna. Ga yäkunydja ŋayi ŋunhiyi nherrara wäŋanydja “Garraynydja dhuwala ŋoy‐yal'maranharamirri.” Ga ŋunhiyi guṉḏanydja yukurra dhärra yana ŋunha mukthun, ŋunhalaŋumi liŋgu wäŋaŋura.25Ga ŋulinyaramirriyu liŋgu munhaku Garray waŋana nhanukala Gitiyangala, bitjarra ŋayi waŋananydja, “Gatjuy marrtjiyana‐wala, ga ḏaw'‐ḏawyurrana ŋunhiyi guṉḏanydja malanha ŋunhi nhokala bäpa'mirriŋuyu ŋal'‐ŋalmaraŋala buku‐ŋal'yunarawuBälwu, ga guḻk‐guḻkthurrana dharpanydja ŋunhiyi, ŋunhi walala ŋuli yukurra buku‐ŋal'yun ŋuriki miyalkku waŋarrwuYatjarawu yäkuwu.26Bak‐bakmaraŋana warrpam'thurrana yanana bukmakkuŋana, ga ŋunhimalayi dharapullilinydja dhuḻ'yurra ŋal'‐ŋalmaraŋa guṉḏanha yuwalkŋuwuna waŋarrwu. Märraŋa bäpa‐ŋaliwa wäyin buliki', ga batharra ŋunhiliyi, buku‐ŋal'yurra ŋarrakuna.”27Yuwalkthi ŋayi Gitiyandja gaŋgathinana, märraŋala märrma' rulu nhanŋuway djämamirrinha walalanha, bala walala dhäruktja märraŋala ŋanyapinyay yana Garraynha. Ḏaw'‐ḏawyurrunana walala yanana ŋunhiyi waŋarrnhanydja malanha wiripu‐guḻku'nhanydja, ga buku‐ŋal'yurruna walala yukurrana ŋunhiliyinydjayi wäŋaŋura Godkuna. Yurru walala ŋunhi ḏaw'‐ḏawyurrunanydja munhakuna dhika; yaka ŋayi ḏaw'‐ḏawyurruna walupuynydja, liŋgu ŋayi beyaṉiyina nhanukalaŋuwu gurruṯu'mirriwu walalaŋgu ŋuriki, ga wiripu‐guḻku'wu ŋuriki yolŋu'‐yulŋuwu miṯtjiwu.28Munhakumirrina wiripuŋuyuna waluyu, walala yolŋu'‐yulŋunydja ḏurryurruna yakurrŋurunydja, nhäŋala ḏaw'‐ḏawnha ŋunhiyi Bälwunydja guṉḏanydja malanha, dhakaṉnha dhika ḏaw'‐ḏawyunarana, ga dharpa ŋunhi wiripu waŋarrwu dhäykawu ŋuriki Yatjarawu ḏaw'‐ḏawyunarana, djatthunarana, bala bathanarana.29Bala walala waŋanhaminana bitjanminana, “Yolthu dhuwalanydja bitjana yawungu?” Bala walala ŋäkulanydja maḻŋ'maraŋalanydja ŋanya warray Gitiyannha warray, ŋunhi Gitiyandhu warray gäthu'mirriŋuyu Djawatjkala warray, ŋayi warray ḏaw'‐ḏawyurruna ŋunhiyinydja.30Ga walala yolŋu'‐yulŋunydja waŋana Djawatjnha bitjarra, “Go, gäŋana lili be nhuŋuway gäthu'mirriŋunhanydja, ŋanapurru bumana ŋanya rakunyguna, liŋgu ŋayi yawungu ḏaw'‐ḏawyuna ŋanapurruŋgu waŋarrnha Bälnha, ga ḏaw'‐way djatthuna guḻk‐guḻkthuna ŋayi yawungu dharpa maḏayin'.”31Ga ŋayinydja waŋana Djawatjtja bitjarra warray walalaŋgala buku‐ruŋiyinmaraŋala, “Nhäku warray ŋilimurru yukurra dhuwala yolŋu'‐yulŋuyunydja gungama ŋapatjkuma waŋarrnha ŋilimurruŋguwaynydja? Ŋunhi ŋayi ŋuli Bäl yuwalktja wal'ŋu waŋarr, ŋayinydja yurru ŋanyapinyay ŋayi walŋakunharamirri. Ŋunhi ŋuli yolŋuyu ŋula yolthu ḏaw'‐ḏawyurru nhanbala Bälwa ŋunhi guṉḏa malanha, ga ŋayinydja ŋuli ŋayipi Bälyu dhä‐ḏir'yurru ŋunhiyi yolŋunha.”32Bala walala marrtjina gonha'yurrunana ŋanya Gitiyannhanydja, yakana walala ŋanya murrkayny'tja bumara.33Ŋuliŋurunydja dhäŋuru guḻku'na miriŋu bunana Midiyanbuyŋunydja; walala nyäṉ'thurruna bunharawu Yitjuralpuyŋuwuna. Walala buḏapthurruna ŋuriki mayaŋ'ku, ga wäŋaraŋalanydja walala ŋunhili wayalaŋura,Djitjaril yäkuŋura wäŋaŋura.34Bala yana Godthu wekaŋalana nhanŋuway birrimbirrnha garrkuḻuknhanydja Gitiyangalana; ŋunhiyi ŋayi birrimbirr bunana Gitiyangu, bala ŋanya guŋga'yurrunana. Bala ŋayi Gitiyan yukurrana ḻoḻthurrunana yiḏakiyinyarayuna, ḻuŋ'maraŋalana yukurrana nhanbalay ŋayi ŋunhi miṯtjinhanaManatjanhana bäpurru'nha, wäthurrunana walalaŋgu yukurrana. Ga bitjarrayi ŋayi djuy'yurruna dhäwu'mirrinha walalanha ḻuŋ'maranharawu ŋuriki wiripuŋuwunydja bäpurru'wuYatjawu gaDjapalangu gaNapaliwu, dhiyaku walalaŋgu malawu yolŋu'‐yulŋuwu. Bala walala marrtjinana lili, bala yana manapanminana. Yo, Gitiyanguna malthurrunanydja marrtjina bena dhika dhaŋaŋnha miriŋunydja, guḻku'na mirithirrina dhika; walala yurru marrtji, bala walalana yurru buma gukuma ŋunhi Midiyanbuyŋunhanydja yolŋu'‐yulŋunha.36Yurru Gitiyandja waŋana Godkala Waŋarrwala bitjarra, “Ŋarranydja ḏukṯuk ŋarra yurru wirrki wal'ŋu marŋgithirri, ŋunhi nhenydja dhiyalaŋumi ŋanapurruŋgala. Dhuwala ŋarra yurru barrwaṉ' wäyinnha gurrunhandja dhipala munatha'lili miṉdhalarama. Gäthuranydja munhaku ŋarra nhuŋu ḏukṯuk, nhe yurru djuy'yurra wakuluŋgul', ga dhuwala yana waŋgany yurru wäyin barrwaṉ' yulukthirrinydja, ga bukmaktja munathany'tja yurru baṉḏany yukurra dhärra. Bitjanarayunydja ŋarra yurru wirrkina wal'ŋu marŋgithirri, ŋunhi nhe yurru yuwalkkuma wal'ŋu guŋga'yun Yitjuralpuyŋunha, ga wekama yurru ŋunha miriŋunhanydja ŋanapurruŋgalana goŋlili.”38Ŋulinyaramirriyu munhaku walala ŋorrana, ga djaḏaw'yurrunanydja, bala yuwalkthi maḻŋ'maraŋalanydja ŋunhi waŋgany ŋunhiyina barrwaṉ'nha wäyinnha yulukthinanydja, ga munathany'tja bukmaknha baṉḏanynha.39Ga Gitiyandhunydja waŋana Garraynha bitjarra, “Garray, yaka ŋarraku maḏakarritjthiyanydja, ŋarra nhuna waŋganynha yurru biyapul dhä‐wirrka'yun waŋa. Gäthuranydja munhaku ŋarra yurru gurrunhan dhuwala bulka' wäyinnha biyapul, yurru nhenydja djuy'yurra yurru wakuluŋgulny'tja, ga yulukthirrinydja yurru dhuwalana warrpam'nha munatha'na, ga dhuwalanydja yurru bulkany'tja wäyindja baṉḏany yukurra ŋorra.” Ga bitjarranydja yukurrana Gitiyandhu waŋana gatjarr'yurruna Godnha.40Ga yuwalknha bitjarranydja; munhakumirrinydja ŋunhiyi bulkany'tja wäyindja baṉḏanynha yukurrana ŋorrana yana, ga munatha'nha warrpam' yulukthinanydja ŋuriŋi wakuluŋgul'yunydja yurr'yurruna.